Skandha 7, Adhyāya 36

देव्युवाच ।इत्यादियोगयुक्तात्मा ध्यायेन्मां ब्रह्मरूपिणीम् ।भक्त्या निर्व्याजया राजन्नासने समुपस्थितः॥ 1 ॥

devyuvāca | ityādiyogayuktātmā dhyāyenmāṃ brahmarūpiṇīm | bhaktyā nirvyājayā rājannāsane samupasthitaḥ

आविः सन्निहितं गुहाचरं नाम महत्पदम् ।अत्रैतत्सर्वमर्पितमेजत्प्राणमिषच्च यत्॥ 2 ॥

āviḥ sannihitaṃ guhācaraṃ nāma mahatpadam | atraitatsarvamarpitamejatprāṇamiṣacca yat

एतज्जानथ सदसद्वरेण्यं परं विज्ञानाद्यद्वरिष्ठं प्रजानाम् ।यदर्चिमद्यदणुभ्योऽणु च यस्मिंल्लोका निहिता लोकिनश्च॥ 3 ॥

etajjānatha sadasadvareṇyaṃ paraṃ vijñānādyadvariṣṭhaṃ prajānām | yadarcimadyadaṇubhyo'ṇu ca yasmiṃllokā nihitā lokinaśca

तदेतदक्षरं ब्रह्म स प्राणस्तदु वाङ्मनः ।तदेतत्सत्यममृतं तद्वेद्धव्यं सौम्य विद्धि॥ 4 ॥

tadetadakṣaraṃ brahma sa prāṇastadu vāṅmanaḥ | tadetatsatyamamṛtaṃ tadveddhavyaṃ saumya viddhi

धनुर्गृहीत्वौपनिषदं महास्त्रं शरं ह्युपासानिशितं सन्धयीत ।आयम्य तद्भावगतेन चेतसा लक्ष्यं तदेवाक्षरं सौम्य विद्धि॥ 5 ॥

dhanurgṛhītvaupaniṣadaṃ mahāstraṃ śaraṃ hyupāsāniśitaṃ sandhayīta | āyamya tadbhāvagatena cetasā lakṣyaṃ tadevākṣaraṃ saumya viddhi

प्रणवो धनुः शरो ह्यात्मा ब्रह्म तल्लक्ष्यमुच्यते ।अप्रमत्तेन वेद्धव्यं शरवत्तन्मयो भवेत्॥ 6 ॥

praṇavo dhanuḥ śaro hyātmā brahma tallakṣyamucyate | apramattena veddhavyaṃ śaravattanmayo bhavet

यस्मिन् द्यौश्च पृथिवी चान्तरिक्ष- मोतं मनः सह प्राणैश्च सर्वैः ।तमेवैकं जानथात्मानं अन्या वाचो विमुञ्चथामृतस्यैष सेतुः॥ 7 ॥

yasmin dyauśca pṛthivī cāntarikṣa- motaṃ manaḥ saha prāṇaiśca sarvaiḥ | tamevaikaṃ jānathātmānaṃ anyā vāco vimuñcathāmṛtasyaiṣa setuḥ

अरा इव रथनाभौ संहता यत्र नाड्यः ।स एषोऽन्तश्चरते बहुधा जायमानः॥ 8 ॥

arā iva rathanābhau saṃhatā yatra nāḍyaḥ | sa eṣo'ntaścarate bahudhā jāyamānaḥ

ओमित्येवं ध्यायथात्मानं स्वस्ति वः पाराय तमसः परस्तात् ।दिव्ये ब्रह्मपुरे व्योम्नि आत्मा सम्प्रतिष्ठितः॥ 9 ॥

omityevaṃ dhyāyathātmānaṃ svasti vaḥ pārāya tamasaḥ parastāt | divye brahmapure vyomni ātmā sampratiṣṭhitaḥ

मनोमयः प्राणशरीरनेता प्रतिष्ठितोऽन्ने हृदयं सन्निधाय ।तद्विज्ञानेन परिपश्यन्ति धीरा आनन्दरूपममृतं यद्विभाति॥ 10 ॥

manomayaḥ prāṇaśarīranetā pratiṣṭhito'nne hṛdayaṃ sannidhāya | tadvijñānena paripaśyanti dhīrā ānandarūpamamṛtaṃ yadvibhāti

भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः ।क्षीयन्ते चास्य कर्माणि तस्मिन्दृष्टे परावरे॥ 11 ॥

bhidyate hṛdayagranthiśchidyante sarvasaṃśayāḥ | kṣīyante cāsya karmāṇi tasmindṛṣṭe parāvare

हिरण्मये परे कोशे विराजं ब्रह्म निष्कलम् ।तच्छुभ्रं ज्योतिषां ज्योतिस्तद्यदात्मविदो विदुः॥ 12 ॥

hiraṇmaye pare kośe virājaṃ brahma niṣkalam | tacchubhraṃ jyotiṣāṃ jyotistadyadātmavido viduḥ

न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः ।तमेव भान्तमनुभाति सर्वं तस्य भासा सर्वमिदं विभाति॥ 13 ॥

na tatra sūryo bhāti na candratārakaṃ nemā vidyuto bhānti kuto'yamagniḥ | tameva bhāntamanubhāti sarvaṃ tasya bhāsā sarvamidaṃ vibhāti

ब्रह्मैवेदममृतं पुरस्ताद्ब्रह्म पश्चाद्ब्रह्म दक्षिणतश्चोत्तरेण ।अधश्चोर्ध्वं च प्रसृतं ब्रह्मैवेदं विश्वं वरिष्ठम्॥ 14 ॥

brahmaivedamamṛtaṃ purastādbrahma paścādbrahma dakṣiṇataścottareṇa | adhaścordhvaṃ ca prasṛtaṃ brahmaivedaṃ viśvaṃ variṣṭham

एतादृगनुभवो यस्य स कृतार्थो नरोत्तमः ।ब्रह्मभूतः प्रसन्नात्मा न शोचति न काङ्क्षति॥ 15 ॥

etādṛganubhavo yasya sa kṛtārtho narottamaḥ | brahmabhūtaḥ prasannātmā na śocati na kāṅkṣati

द्वितीयाद्वै भयं राजंस्तदभावाद् बिभेति न ।न तद्वियोगो मेऽप्यस्ति मद्वियोगोऽपि तस्य न॥ 16 ॥

dvitīyādvai bhayaṃ rājaṃstadabhāvād bibheti na | na tadviyogo me'pyasti madviyogo'pi tasya na

अहमेव स सोऽहं वै निश्चितं विद्धि पर्वत ।मद्दर्शनं तु तत्र स्याद्यत्र ज्ञानी स्थितो मम॥ 17 ॥

ahameva sa so'haṃ vai niścitaṃ viddhi parvata | maddarśanaṃ tu tatra syādyatra jñānī sthito mama

नाहं तीर्थे न कैलासे वैकुण्ठे वा न कर्हिचित् ।वसामि किन्तु मज्ज्ञानिहृदयाम्भोजमध्यमे॥ 18 ॥

nāhaṃ tīrthe na kailāse vaikuṇṭhe vā na karhicit | vasāmi kintu majjñānihṛdayāmbhojamadhyame

मत्पूजाकोटिफलदं सकृन्मज्ज्ञानिनोऽर्चनम् ।कुलं पवित्रं तस्यास्ति जननी कृतकृत्यका॥ 19 ॥

matpūjākoṭiphaladaṃ sakṛnmajjñānino'rcanam | kulaṃ pavitraṃ tasyāsti jananī kṛtakṛtyakā

विश्वम्भरा पुण्यवती चिल्लयो यस्य चेतसः ।ब्रह्मज्ञानं तु यत्पृष्टं त्वया पर्वतसत्तम॥ 20 ॥

viśvambharā puṇyavatī cillayo yasya cetasaḥ | brahmajñānaṃ tu yatpṛṣṭaṃ tvayā parvatasattama

कथितं तन्मया सर्वं नातो वक्तव्यमस्ति हि ।इदं ज्येष्ठाय पुत्राय भक्तियुक्ताय शीलिने॥ 21 ॥

kathitaṃ tanmayā sarvaṃ nāto vaktavyamasti hi | idaṃ jyeṣṭhāya putrāya bhaktiyuktāya śīline

शिष्याय च यथोक्ताय वक्तव्यं नान्यथा क्वचित् ।यस्य देवे परा भक्तिर्यथा देवे तथा गुरौ॥ 22 ॥

śiṣyāya ca yathoktāya vaktavyaṃ nānyathā kvacit | yasya deve parā bhaktiryathā deve tathā gurau

तस्यैते कथिता ह्यर्थाः प्रकाशन्ते महात्मनः ।येनोपदिष्टा विद्येयं स एव परमेश्वरः॥ 23 ॥

tasyaite kathitā hyarthāḥ prakāśante mahātmanaḥ | yenopadiṣṭā vidyeyaṃ sa eva parameśvaraḥ

यस्यायं सुकृतं कर्तुमसमर्थस्ततो ऋणी ।पित्रोरप्यधिकः प्रोक्तो ब्रह्मजन्मप्रदायकः॥ 24 ॥

yasyāyaṃ sukṛtaṃ kartumasamarthastato ṛṇī | pitrorapyadhikaḥ prokto brahmajanmapradāyakaḥ

पितृजातं जन्म नष्टं नेत्थं जातं कदाचन ।तस्मै न द्रुह्येदित्यादि निगमोऽप्यवदन्नग॥ 25 ॥

pitṛjātaṃ janma naṣṭaṃ netthaṃ jātaṃ kadācana | tasmai na druhyedityādi nigamo'pyavadannaga

तस्माच्छास्त्रस्य सिद्धान्तो ब्रह्मदाता गुरुः परः ।शिवे रुष्टे गुरुस्त्राता गुरौ रुष्टे न शङ्करः॥ 26 ॥

tasmācchāstrasya siddhānto brahmadātā guruḥ paraḥ | śive ruṣṭe gurustrātā gurau ruṣṭe na śaṅkaraḥ

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन श्रीगुरुं तोषयेन्नग ।कायेन मनसा वाचा सर्वदा तत्परो भवेत्॥ 27 ॥

tasmātsarvaprayatnena śrīguruṃ toṣayennaga | kāyena manasā vācā sarvadā tatparo bhavet

अन्यथा तु कृतघ्नः स्यात्कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः ।इन्द्रेणाथर्वणायोक्ता शिरश्छेदप्रतिज्ञया॥ 28 ॥

anyathā tu kṛtaghnaḥ syātkṛtaghne nāsti niṣkṛtiḥ | indreṇātharvaṇāyoktā śiraśchedapratijñayā

अश्विभ्यां कथने तस्य शिरश्छिन्नं च वज्रिणा ।अश्वीयं तच्छिरो नष्टं दृष्ट्वा वैद्यौ सुरोत्तमौ॥ 29 ॥

aśvibhyāṃ kathane tasya śiraśchinnaṃ ca vajriṇā | aśvīyaṃ tacchiro naṣṭaṃ dṛṣṭvā vaidyau surottamau

पुनः संयोजितं स्वीयं ताभ्यां मुनिशिरस्तदा ।इति सङ्कटसम्पाद्या ब्रह्मविद्या नगाधिप ।लब्धा येन स धन्यः स्यात्कृतकृत्यश्च भूधर॥ 30 ॥

punaḥ saṃyojitaṃ svīyaṃ tābhyāṃ muniśirastadā | iti saṅkaṭasampādyā brahmavidyā nagādhipa | labdhā yena sa dhanyaḥ syātkṛtakṛtyaśca bhūdhara