Skandha 7, Adhyāya 38

हिमालय उवाच ।कति स्थानानि देवेशि द्रष्टव्यानि महीतले ।मुख्यानि च पवित्राणि देवीप्रियतमानि च॥ 1 ॥

himālaya uvāca | kati sthānāni deveśi draṣṭavyāni mahītale | mukhyāni ca pavitrāṇi devīpriyatamāni ca

व्रतान्यपि तथा यानि तुष्टिदान्युत्सवा अपि ।तत्सर्वं वद मे मातः कृतकृत्यो यतो नरः॥ 2 ॥

vratānyapi tathā yāni tuṣṭidānyutsavā api | tatsarvaṃ vada me mātaḥ kṛtakṛtyo yato naraḥ

श्रीदेव्युवाच ।सर्वं दृश्यं मम स्थानं सर्वे काला व्रतात्मकाः ।उत्सवाः सर्वकालेषु यतोऽहं सर्वरूपिणी॥ 3 ॥

śrīdevyuvāca | sarvaṃ dṛśyaṃ mama sthānaṃ sarve kālā vratātmakāḥ | utsavāḥ sarvakāleṣu yato'haṃ sarvarūpiṇī

तथापि भक्तवात्सल्यात्किञ्चित्किञ्चिदथोच्यते ।शृणुष्वावहितो भूत्वा नगराज वचो मम॥ 4 ॥

tathāpi bhaktavātsalyātkiñcitkiñcidathocyate | śṛṇuṣvāvahito bhūtvā nagarāja vaco mama

कोलापुरं महास्थानं यत्र लक्ष्मीः सदा स्थिता ।मातुः पुरं द्वितीयं च रेणुकाधिष्ठितं परम्॥ 5 ॥

kolāpuraṃ mahāsthānaṃ yatra lakṣmīḥ sadā sthitā | mātuḥ puraṃ dvitīyaṃ ca reṇukādhiṣṭhitaṃ param

तुलजापुरं तृतीयं स्यात्सप्तशृङ्गं तथैव च ।हिङ्गुलाया महास्थानं ज्वालामुख्यास्तथैव च॥ 6 ॥

tulajāpuraṃ tṛtīyaṃ syātsaptaśṛṅgaṃ tathaiva ca | hiṅgulāyā mahāsthānaṃ jvālāmukhyāstathaiva ca

शाकम्भर्याः परं स्थानं भ्रामर्याः स्थानमुत्तमम् ।श्रीरक्तदन्तिकास्थानं दुर्गास्थानं तथैव च॥ 7 ॥

śākambharyāḥ paraṃ sthānaṃ bhrāmaryāḥ sthānamuttamam | śrīraktadantikāsthānaṃ durgāsthānaṃ tathaiva ca

विन्ध्याचलनिवासिन्याः स्थानं सर्वोत्तमोत्तमम् ।अन्नपूर्णामहास्थानं काञ्चीपुरमनुत्तमम्॥ 8 ॥

vindhyācalanivāsinyāḥ sthānaṃ sarvottamottamam | annapūrṇāmahāsthānaṃ kāñcīpuramanuttamam

भीमादेव्याः परं स्थानं विमलास्थानमेव च ।श्रीचन्द्रलामहास्थानं कौशिकीस्थानमेव॥ 9 ॥

bhīmādevyāḥ paraṃ sthānaṃ vimalāsthānameva ca | śrīcandralāmahāsthānaṃ kauśikīsthānameva

नीलाम्बायाः परं स्थानं नीलपर्वतमस्तके ।जाम्बूनदेश्वरीस्थानं तथा श्रीनगरं शुभम्॥ 10 ॥

nīlāmbāyāḥ paraṃ sthānaṃ nīlaparvatamastake | jāmbūnadeśvarīsthānaṃ tathā śrīnagaraṃ śubham

गुह्यकाल्या महास्थानं नेपाले यत्प्रतिष्ठितम् ।मीनाक्ष्याः परमं स्थानं यच्च प्रोक्तं चिदम्बरे॥ 11 ॥

guhyakālyā mahāsthānaṃ nepāle yatpratiṣṭhitam | mīnākṣyāḥ paramaṃ sthānaṃ yacca proktaṃ cidambare

वेदारण्यं महास्थानं सुन्दर्याः समधिष्ठितम् ।एकाम्बरं महास्थानं परशक्त्या प्रतिष्ठितम्॥ 12 ॥

vedāraṇyaṃ mahāsthānaṃ sundaryāḥ samadhiṣṭhitam | ekāmbaraṃ mahāsthānaṃ paraśaktyā pratiṣṭhitam

महालसा परं स्थानं योगेश्वर्यास्तथैव च ।तथा नीलसरस्वत्याः स्थानं चीनेषु विश्रुतम्॥ 13 ॥

mahālasā paraṃ sthānaṃ yogeśvaryāstathaiva ca | tathā nīlasarasvatyāḥ sthānaṃ cīneṣu viśrutam

वैद्यनाथे तु बगलास्थानं सर्वोत्तमं मतम् ।श्रीमच्छ्रीभुवनेश्वर्या मणिद्वीपं मम स्मृतम्॥ 14 ॥

vaidyanāthe tu bagalāsthānaṃ sarvottamaṃ matam | śrīmacchrībhuvaneśvaryā maṇidvīpaṃ mama smṛtam

श्रीमत्त्रिपुरभैरव्याः कामाख्यायोनिमण्डलम् ।भूमण्डले क्षेत्ररत्नं महामायाधिवासितम्॥ 15 ॥

śrīmattripurabhairavyāḥ kāmākhyāyonimaṇḍalam | bhūmaṇḍale kṣetraratnaṃ mahāmāyādhivāsitam

नातः परतरं स्थानं क्वचिदस्ति धरातले ।प्रतिमासं भवेद्देवी यत्र साक्षाद्रजस्वला॥ 16 ॥

nātaḥ parataraṃ sthānaṃ kvacidasti dharātale | pratimāsaṃ bhaveddevī yatra sākṣādrajasvalā

तत्रत्या देवताः सर्वाः पर्वतात्मकतां गताः ।पर्वतेषु वसन्त्येव महत्यो देवता अपि॥ 17 ॥

tatratyā devatāḥ sarvāḥ parvatātmakatāṃ gatāḥ | parvateṣu vasantyeva mahatyo devatā api

तत्रत्या पृथिवी सर्वा देवीरूपा स्मृता बुधैः ।नातः परतरं स्थानं कामाख्यायोनिमण्डलात्॥ 18 ॥

tatratyā pṛthivī sarvā devīrūpā smṛtā budhaiḥ | nātaḥ parataraṃ sthānaṃ kāmākhyāyonimaṇḍalāt

गायत्र्याश्च परं स्थानं श्रीमत्पुष्करमीरितम् ।अमरेशे चण्डिका स्यात्प्रभासे पुष्करेक्षिणी॥ 19 ॥

gāyatryāśca paraṃ sthānaṃ śrīmatpuṣkaramīritam | amareśe caṇḍikā syātprabhāse puṣkarekṣiṇī

नैमिषे तु महास्थाने देवी सा लिङ्गधारिणी ।पुरुहूता पुष्कराक्षे आषाढौ च रतिस्तथा॥ 20 ॥

naimiṣe tu mahāsthāne devī sā liṅgadhāriṇī | puruhūtā puṣkarākṣe āṣāḍhau ca ratistathā

चण्डमुण्डीमहास्थाने दण्डिनी परमेश्वरी ।भारभूतौ भवेद्भूतिर्नाकुले नकुलेश्वरी॥ 21 ॥

caṇḍamuṇḍīmahāsthāne daṇḍinī parameśvarī | bhārabhūtau bhavedbhūtirnākule nakuleśvarī

चन्द्रिका तु हरिश्चन्द्रे श्रीगिरौ शाङ्करी स्मृता ।जप्येश्वरे त्रिशूला स्यात्सूक्ष्मा चाम्रातकेश्वरे॥ 22 ॥

candrikā tu hariścandre śrīgirau śāṅkarī smṛtā | japyeśvare triśūlā syātsūkṣmā cāmrātakeśvare

शाङ्करी तु महाकाले शर्वाणी मध्यमाभिधे ।केदाराख्ये महाक्षेत्रे देवी सा मार्गदायिनी॥ 23 ॥

śāṅkarī tu mahākāle śarvāṇī madhyamābhidhe | kedārākhye mahākṣetre devī sā mārgadāyinī

भैरवाख्ये भैरवी सा गयायां मङ्गला स्मृता ।स्थाणुप्रिया कुरुक्षेत्रे स्वायम्भुव्यपि नाकुले॥ 24 ॥

bhairavākhye bhairavī sā gayāyāṃ maṅgalā smṛtā | sthāṇupriyā kurukṣetre svāyambhuvyapi nākule

कनखले भवेदुग्रा विश्वेशा विमलेश्वरे ।अट्टहासे महानन्दा महेन्द्रे तु महान्तका॥ 25 ॥

kanakhale bhavedugrā viśveśā vimaleśvare | aṭṭahāse mahānandā mahendre tu mahāntakā

भीमे भीमेश्वरी प्रोक्ता स्थाने वस्त्रापथे पुनः ।भवानी शाङ्करी प्रोक्ता रुद्राणी त्वर्धकोटिके॥ 26 ॥

bhīme bhīmeśvarī proktā sthāne vastrāpathe punaḥ | bhavānī śāṅkarī proktā rudrāṇī tvardhakoṭike

अविमुक्ते विशालाक्षी महाभागा महालये ।गोकर्णे भद्रकर्णी स्याद्भद्रा स्याद्भद्रकर्णके॥ 27 ॥

avimukte viśālākṣī mahābhāgā mahālaye | gokarṇe bhadrakarṇī syādbhadrā syādbhadrakarṇake

उत्पलाक्षी सुवर्णाक्षे स्थाण्वीशा स्थाणुसंज्ञके ।कमलालये तु कमला प्रचण्डा छगलण्डके॥ 28 ॥

utpalākṣī suvarṇākṣe sthāṇvīśā sthāṇusaṃjñake | kamalālaye tu kamalā pracaṇḍā chagalaṇḍake

कुरण्डले त्रिसन्ध्या स्यान्माकोटे मुकुटेश्वरी ।मण्डलेशे शाण्डकी स्यात्काली कालञ्जरे पुनः॥ 29 ॥

kuraṇḍale trisandhyā syānmākoṭe mukuṭeśvarī | maṇḍaleśe śāṇḍakī syātkālī kālañjare punaḥ

शङ्कुकर्णे ध्वनिः प्रोक्ता स्थूला स्यात्स्थूलकेश्वरे ।ज्ञानिनां हृदयाम्भोजे हृल्लेखा परमेश्वरी॥ 30 ॥

śaṅkukarṇe dhvaniḥ proktā sthūlā syātsthūlakeśvare | jñānināṃ hṛdayāmbhoje hṛllekhā parameśvarī

प्रोक्तानीमानि स्थानानि देव्याः प्रियतमानि च ।तत्तत्क्षेत्रस्य माहात्म्यं श्रुत्वा पूर्वं नगोत्तम॥ 31 ॥

proktānīmāni sthānāni devyāḥ priyatamāni ca | tattatkṣetrasya māhātmyaṃ śrutvā pūrvaṃ nagottama

तदुक्तेन विधानेन पश्चाद्देवीं प्रपूजयेत् ।अथवा सर्वक्षेत्राणि काश्यां सन्ति नगोत्तम॥ 32 ॥

taduktena vidhānena paścāddevīṃ prapūjayet | athavā sarvakṣetrāṇi kāśyāṃ santi nagottama

अतस्तत्र वसेन्नित्यं देवीभक्तिपरायणः ।तानि स्थानानि सम्पश्यञ्जपन्देवीं निरन्तरम्॥ 33 ॥

atastatra vasennityaṃ devībhaktiparāyaṇaḥ | tāni sthānāni sampaśyañjapandevīṃ nirantaram

ध्यायंस्तच्चरणाम्भोजं मुक्तो भवति बन्धनात् ।इमानि देवीनामानि प्रातरुत्थाय यः पठेत्॥ 34 ॥

dhyāyaṃstaccaraṇāmbhojaṃ mukto bhavati bandhanāt | imāni devīnāmāni prātarutthāya yaḥ paṭhet

भस्मीभवन्ति पापानि तत्क्षणान्नग सत्वरम् ।श्राद्धकाले पठेदेतान्यमलानि द्विजाग्रतः॥ 35 ॥

bhasmībhavanti pāpāni tatkṣaṇānnaga satvaram | śrāddhakāle paṭhedetānyamalāni dvijāgrataḥ

मुक्तास्तत्पितरः सर्वे प्रयान्ति परमां गतिम् ।अधुना कथयिष्यामि व्रतानि तव सुव्रत॥ 36 ॥

muktāstatpitaraḥ sarve prayānti paramāṃ gatim | adhunā kathayiṣyāmi vratāni tava suvrata

नारीभिश्च नरैश्चैव कर्तव्यानि प्रयत्नतः ।व्रतमनन्ततृतीयाख्यं रसकल्याणिनीव्रतम्॥ 37 ॥

nārībhiśca naraiścaiva kartavyāni prayatnataḥ | vratamanantatṛtīyākhyaṃ rasakalyāṇinīvratam

आर्द्रानन्दकरं नाम्ना तृतीयाया व्रतं च यत् ।शुक्रवारव्रतं चैव तथा कृष्णचतुर्दशी॥ 38 ॥

ārdrānandakaraṃ nāmnā tṛtīyāyā vrataṃ ca yat | śukravāravrataṃ caiva tathā kṛṣṇacaturdaśī

भौमवारव्रतं चैव प्रदोषव्रतमेव च ।यत्र देवो महादेवो देवीं संस्थाप्य विष्टरे॥ 39 ॥

bhaumavāravrataṃ caiva pradoṣavratameva ca | yatra devo mahādevo devīṃ saṃsthāpya viṣṭare

नृत्यं करोति पुरतः सार्धं देवैर्निशामुखे ।तत्रोपोष्य रजन्यादौ प्रदोषे पूजयेच्छिवाम्॥ 40 ॥

nṛtyaṃ karoti purataḥ sārdhaṃ devairniśāmukhe | tatropoṣya rajanyādau pradoṣe pūjayecchivām

प्रतिपक्षं विशेषेण तद्देवीप्रीतिकारकम् ।सोमवारव्रतं चैव ममातिप्रियकृन्नग॥ 41 ॥

pratipakṣaṃ viśeṣeṇa taddevīprītikārakam | somavāravrataṃ caiva mamātipriyakṛnnaga

तत्रापि देवीं सम्पूज्य रात्रौ भोजनमाचरेत् ।नवरात्रद्वयं चैव व्रतं प्रीतिकरं मम॥ 42 ॥

tatrāpi devīṃ sampūjya rātrau bhojanamācaret | navarātradvayaṃ caiva vrataṃ prītikaraṃ mama

एवमन्यान्यपि विभो नित्यनैमित्तिकानि च ।व्रतानि कुरुते यो वै मत्प्रीत्यर्थं विमत्सरः॥ 43 ॥

evamanyānyapi vibho nityanaimittikāni ca | vratāni kurute yo vai matprītyarthaṃ vimatsaraḥ

प्राप्नोति मम सायुज्यं स मे भक्तः स मे प्रियः ।उत्सवानपि कुर्वीत दोलोत्सवसुखान्विभो॥ 44 ॥

prāpnoti mama sāyujyaṃ sa me bhaktaḥ sa me priyaḥ | utsavānapi kurvīta dolotsavasukhānvibho

शयनोत्सवं यथा कुर्यात्तथा जागरणोत्सवम् ।रथोत्सवं च मे कुर्याद्दमनोत्सवमेव च॥ 45 ॥

śayanotsavaṃ yathā kuryāttathā jāgaraṇotsavam | rathotsavaṃ ca me kuryāddamanotsavameva ca

पवित्रोत्सवमेवापि श्रावणे प्रीतिकारकम् ।मम भक्तः सदा कुर्यादेवमन्यान्महोत्सवान्॥ 46 ॥

pavitrotsavamevāpi śrāvaṇe prītikārakam | mama bhaktaḥ sadā kuryādevamanyānmahotsavān

मद्भक्तान्भोजयेत्प्रीत्या तथा चैव सुवासिनीः ।कुमारीर्बटुकांश्चापि मद्बुद्ध्या तद्गतान्तरः॥ 47 ॥

madbhaktānbhojayetprītyā tathā caiva suvāsinīḥ | kumārīrbaṭukāṃścāpi madbuddhyā tadgatāntaraḥ

वित्तशाठ्येन रहितो यजेदेतान्सुमादिभिः ।य एवं कुरुते भक्त्या प्रतिवर्षमतन्द्रितः॥ 48 ॥

vittaśāṭhyena rahito yajedetānsumādibhiḥ | ya evaṃ kurute bhaktyā prativarṣamatandritaḥ

स धन्यः कृतकृत्योऽसौ मत्प्रीतेः पात्रमञ्जसा ।सर्वमुक्तं समासेन मम प्रीतिप्रदायकम् ।नाशिष्याय प्रदातव्यं नाभक्ताय कदाचन॥ 49 ॥

sa dhanyaḥ kṛtakṛtyo'sau matprīteḥ pātramañjasā | sarvamuktaṃ samāsena mama prītipradāyakam | nāśiṣyāya pradātavyaṃ nābhaktāya kadācana