Skandha 8, Adhyāya 18

श्रीनारायण उवाच ।अधस्तात्सवितुः प्रोक्तमयुतं राहुमण्डलम् ।नक्षत्रवच्चरति च सैंहिकेयोऽतदर्हणः॥ 1 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | adhastātsavituḥ proktamayutaṃ rāhumaṇḍalam | nakṣatravaccarati ca saiṃhikeyo'tadarhaṇaḥ

सूर्याचन्द्रमसोरेव मर्दनः सिंहिकासुतः ।अमरत्वं च खेटत्वं लेभे यो विष्ण्वनुग्रहात्॥ 2 ॥

sūryācandramasoreva mardanaḥ siṃhikāsutaḥ | amaratvaṃ ca kheṭatvaṃ lebhe yo viṣṇvanugrahāt

यददस्तरणेर्बिम्बं तपतो योजनायुतम् ।तच्छादकोऽसुरो ज्ञेयोऽप्यर्कसाहस्रविस्तरम्॥ 3 ॥

yadadastaraṇerbimbaṃ tapato yojanāyutam | tacchādako'suro jñeyo'pyarkasāhasravistaram

त्रयोदशसहस्रं तु सोमस्याच्छादको ग्रहः ।यः पर्वसमये वैरानुबन्धी छादकोऽभवत्॥ 4 ॥

trayodaśasahasraṃ tu somasyācchādako grahaḥ | yaḥ parvasamaye vairānubandhī chādako'bhavat

सूर्याचन्द्रमसोर्दूराद्भवेच्छादनकारकः ।तन्निशम्योभयत्रापि विष्णुना प्रेरितं स्वकम्॥ 5 ॥

sūryācandramasordūrādbhavecchādanakārakaḥ | tanniśamyobhayatrāpi viṣṇunā preritaṃ svakam

चक्रं सुदर्शनं नाम ज्वालामालातिभीषणम् ।तत्तेजसा दुःसहेन समन्तात्परिवारितम्॥ 6 ॥

cakraṃ sudarśanaṃ nāma jvālāmālātibhīṣaṇam | tattejasā duḥsahena samantātparivāritam

मुहूर्तो द्विजमानस्तु दूराच्चकितमानसः ।आरान्निवर्तते सोऽयमुपराग इतीव ह॥ 7 ॥

muhūrto dvijamānastu dūrāccakitamānasaḥ | ārānnivartate so'yamuparāga itīva ha

उच्यते लोकमध्ये तु देवर्षे अवबुध्यताम् ।ततोऽधस्तात्समाख्याता लोकाः परमपावनाः॥ 8 ॥

ucyate lokamadhye tu devarṣe avabudhyatām | tato'dhastātsamākhyātā lokāḥ paramapāvanāḥ

सिद्धानां चारणानां च विद्याध्राणां च सत्तम ।योजनायुतविख्याता लोकाः पुण्यनिषेविताः॥ 9 ॥

siddhānāṃ cāraṇānāṃ ca vidyādhrāṇāṃ ca sattama | yojanāyutavikhyātā lokāḥ puṇyaniṣevitāḥ

ततोऽप्यधस्ताद्देवर्षे यक्षाणां च सरक्षसाम् ।पिशाचप्रेतभूतानां विहाराजिरमुत्तमम्॥ 10 ॥

tato'pyadhastāddevarṣe yakṣāṇāṃ ca sarakṣasām | piśācapretabhūtānāṃ vihārājiramuttamam

अन्तरिक्षं च तत्प्रोक्तं यावद्वायुः प्रवाति हि ।यावन्मेघास्ततोद्यन्ति तत्प्रोक्तं ज्ञानकोविदैः॥ 11 ॥

antarikṣaṃ ca tatproktaṃ yāvadvāyuḥ pravāti hi | yāvanmeghāstatodyanti tatproktaṃ jñānakovidaiḥ

ततोऽधस्ताद्योजनानां शतं यावद् द्विजोत्तम ।पृथिवी परिसङ्ख्याता सुपर्णश्येनसारसाः॥ 12 ॥

tato'dhastādyojanānāṃ śataṃ yāvad dvijottama | pṛthivī parisaṅkhyātā suparṇaśyenasārasāḥ

हंसादयः प्रोत्पतन्ति पार्थिवाः पृथिवीभवाः ।भूसन्निवेशावस्थानं यथावदुपवर्णितम्॥ 13 ॥

haṃsādayaḥ protpatanti pārthivāḥ pṛthivībhavāḥ | bhūsanniveśāvasthānaṃ yathāvadupavarṇitam

अधस्तादवनेः सप्त देवर्षे विवराः स्मृताः ।एकैकशो योजनानामायामोच्छ्रायतः पुनः॥ 14 ॥

adhastādavaneḥ sapta devarṣe vivarāḥ smṛtāḥ | ekaikaśo yojanānāmāyāmocchrāyataḥ punaḥ

अयुतान्तरविख्याताः सर्वर्तुसुखदायकाः ।अतलं प्रथमं प्रोक्तं द्वितीयं वितलं तथा॥ 15 ॥

ayutāntaravikhyātāḥ sarvartusukhadāyakāḥ | atalaṃ prathamaṃ proktaṃ dvitīyaṃ vitalaṃ tathā

तृतीयं सुतलं प्रोक्तं चतुर्थं वै तलातलम् ।महातलं पञ्चमं च षष्ठं प्रोक्तं रसातलम्॥ 16 ॥

tṛtīyaṃ sutalaṃ proktaṃ caturthaṃ vai talātalam | mahātalaṃ pañcamaṃ ca ṣaṣṭhaṃ proktaṃ rasātalam

सप्तमं विप्र पातालं सप्तैते विवराः स्मृताः ।एतेषु बिलस्वर्गेषु दिवोऽप्यधिकमेव च॥ 17 ॥

saptamaṃ vipra pātālaṃ saptaite vivarāḥ smṛtāḥ | eteṣu bilasvargeṣu divo'pyadhikameva ca

कामभोगैश्वर्यसुखसमृद्धभुवनेषु च ।नित्योद्यानविहारेषु सुखास्वादः प्रवर्तते॥ 18 ॥

kāmabhogaiśvaryasukhasamṛddhabhuvaneṣu ca | nityodyānavihāreṣu sukhāsvādaḥ pravartate

दैत्याश्च काद्रवेयाश्च दानवा बलशालिनः ।नित्यप्रमुदिता रक्ताः कलत्रापत्यबन्धुभिः॥ 19 ॥

daityāśca kādraveyāśca dānavā balaśālinaḥ | nityapramuditā raktāḥ kalatrāpatyabandhubhiḥ

सुहृद्भिरनुजीवाद्यैः संयुताश्च गृहेश्वराः ।ईश्वरादप्रतिहतकामा मायाविनश्च ते॥ 20 ॥

suhṛdbhiranujīvādyaiḥ saṃyutāśca gṛheśvarāḥ | īśvarādapratihatakāmā māyāvinaśca te

निवसन्ति सदा हृष्टाः सर्वर्तुसुखसंयुताः ।मयेन मायाविभुना येषु येषु च निर्मिताः॥ 21 ॥

nivasanti sadā hṛṣṭāḥ sarvartusukhasaṃyutāḥ | mayena māyāvibhunā yeṣu yeṣu ca nirmitāḥ

पुरः प्रकामशो भक्ता मणिप्रवरशालिनः ।विचित्रभवनाट्टालगोपुराद्याः सहस्रशः॥ 22 ॥

puraḥ prakāmaśo bhaktā maṇipravaraśālinaḥ | vicitrabhavanāṭṭālagopurādyāḥ sahasraśaḥ

सभाचत्वरचैत्यादिशोभाढ्याः सुरदुर्लभाः ।नागासुराणां मिथुनैः सपारावतसारिकैः॥ 23 ॥

sabhācatvaracaityādiśobhāḍhyāḥ suradurlabhāḥ | nāgāsurāṇāṃ mithunaiḥ sapārāvatasārikaiḥ

कीर्णकृत्रिमभूमिश्च विवरेशगृहोत्तमैः ।अलङ्कृताश्चकासन्ति उद्यानानि महान्ति च॥ 24 ॥

kīrṇakṛtrimabhūmiśca vivareśagṛhottamaiḥ | alaṅkṛtāścakāsanti udyānāni mahānti ca

मनःप्रसन्नकारीणि फलपुष्पविशालिभिः ।ललनानां विलासार्हस्थानैः शोभितभाञ्जि च॥ 25 ॥

manaḥprasannakārīṇi phalapuṣpaviśālibhiḥ | lalanānāṃ vilāsārhasthānaiḥ śobhitabhāñji ca

नानाविहङ्गमव्रातसंयुक्तजलराशिभिः ।स्वच्छार्णपूरितह्रदैः पाठीनसमलङ्कृतैः॥ 26 ॥

nānāvihaṅgamavrātasaṃyuktajalarāśibhiḥ | svacchārṇapūritahradaiḥ pāṭhīnasamalaṅkṛtaiḥ

जलजन्तुक्षुब्धनीरनीरजातैरनेकशः ।कुमुदोत्पलकह्लारनीलरक्तोत्पलैस्तथा॥ 27 ॥

jalajantukṣubdhanīranīrajātairanekaśaḥ | kumudotpalakahlāranīlaraktotpalaistathā

तेषु कृतनिकेतानां विहारैः सङ्कुलानि च ।इन्द्रियोत्सवकारैश्च तथैव विविधैः स्वरैः॥ 28 ॥

teṣu kṛtaniketānāṃ vihāraiḥ saṅkulāni ca | indriyotsavakāraiśca tathaiva vividhaiḥ svaraiḥ

अमराणां च परमां श्रियं चातिशयन्ति च ।यत्र नैव भयं क्वापि कालाङ्गैर्दिनरात्रिभिः॥ 29 ॥

amarāṇāṃ ca paramāṃ śriyaṃ cātiśayanti ca | yatra naiva bhayaṃ kvāpi kālāṅgairdinarātribhiḥ

यत्राहिप्रवराणां च शिरःस्थैर्मणिरश्मिभिः ।नित्यं तमः प्रबाध्येत सदा प्रस्फुटकान्तिभिः॥ 30 ॥

yatrāhipravarāṇāṃ ca śiraḥsthairmaṇiraśmibhiḥ | nityaṃ tamaḥ prabādhyeta sadā prasphuṭakāntibhiḥ

न वा एतेषु वसतां दिव्यौषधिरसायनैः ।रसान्नपानस्नानाद्यैर्नाधयो न च व्याधयः॥ 31 ॥

na vā eteṣu vasatāṃ divyauṣadhirasāyanaiḥ | rasānnapānasnānādyairnādhayo na ca vyādhayaḥ

वलीपलितजीर्णत्ववैवर्ण्यस्वेदगन्धताः ।अनुत्साहवयोऽवस्था न बाधन्ते कदाचन॥ 32 ॥

valīpalitajīrṇatvavaivarṇyasvedagandhatāḥ | anutsāhavayo'vasthā na bādhante kadācana

कल्याणानां सदा तेषां न च मृत्युभयं कुतः ।भगवत्तेजसोऽन्यत्र चक्राच्चैव सुदर्शनात्॥ 33 ॥

kalyāṇānāṃ sadā teṣāṃ na ca mṛtyubhayaṃ kutaḥ | bhagavattejaso'nyatra cakrāccaiva sudarśanāt

यस्मिन्प्रविष्टे दैतेयवधूनां गर्भराशयः ।प्रायो भयात्पतन्त्येव स्रवन्ति ब्रह्मपुत्रक॥ 34 ॥

yasminpraviṣṭe daiteyavadhūnāṃ garbharāśayaḥ | prāyo bhayātpatantyeva sravanti brahmaputraka