Skandha 8, Adhyāya 17

श्रीनारायण उवाच ।अथर्षिमण्डलादूर्ध्वं योजनानां प्रमाणतः ।लक्षैस्त्रयोदशमितैः परमं वैष्णवं पदम्॥ 1 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | atharṣimaṇḍalādūrdhvaṃ yojanānāṃ pramāṇataḥ | lakṣaistrayodaśamitaiḥ paramaṃ vaiṣṇavaṃ padam

महाभागवतः श्रीमान् वर्तते लोकवन्दितः ।औत्तानपादिरिन्द्रेण वह्निना कश्यपेन च॥ 2 ॥

mahābhāgavataḥ śrīmān vartate lokavanditaḥ | auttānapādirindreṇa vahninā kaśyapena ca

धर्मेण सह चैवास्ते समकालयुजा ध्रुवः ।बहुमानं दक्षिणतः कुर्वद्भिः प्रेक्षकैः सदा॥ 3 ॥

dharmeṇa saha caivāste samakālayujā dhruvaḥ | bahumānaṃ dakṣiṇataḥ kurvadbhiḥ prekṣakaiḥ sadā

आजीव्यः कल्पजीविनामुपास्ते भगवत्पदम् ।ज्योतिर्गणानां सर्वेषां ग्रहनक्षत्रभादिनाम्॥ 4 ॥

ājīvyaḥ kalpajīvināmupāste bhagavatpadam | jyotirgaṇānāṃ sarveṣāṃ grahanakṣatrabhādinām

कालेनानिमिषेणायं भ्राम्यतां व्यक्तरंहसा ।अवष्टम्भस्थाणुरिव विहितश्चेश्वरेण सः॥ 5 ॥

kālenānimiṣeṇāyaṃ bhrāmyatāṃ vyaktaraṃhasā | avaṣṭambhasthāṇuriva vihitaśceśvareṇa saḥ

भासते भासयन्भासा स्वीयया देवपूजितः ।मेढिस्तम्भे यथा युक्ताः पशवः कर्षणार्थकाः॥ 6 ॥

bhāsate bhāsayanbhāsā svīyayā devapūjitaḥ | meḍhistambhe yathā yuktāḥ paśavaḥ karṣaṇārthakāḥ

मण्डलानि चरन्तीमे सवनत्रितयेन च ।एवं ग्रहादयः सर्वे भगणाद्या यथाक्रमम्॥ 7 ॥

maṇḍalāni carantīme savanatritayena ca | evaṃ grahādayaḥ sarve bhagaṇādyā yathākramam

अन्तर्बहिर्विभागेन कालचक्रे नियोजिताः ।ध्रुवमेवावलम्ब्याशु वायुनोदीरिताश्च ते॥ 8 ॥

antarbahirvibhāgena kālacakre niyojitāḥ | dhruvamevāvalambyāśu vāyunodīritāśca te

आकल्पान्तं च क्रमन्ति खे श्येनाद्याः खगा इव ।कर्मसारथयो वायुवशगाः सर्व एव ते॥ 9 ॥

ākalpāntaṃ ca kramanti khe śyenādyāḥ khagā iva | karmasārathayo vāyuvaśagāḥ sarva eva te

एवं ज्योतिर्गणाः सर्वे प्रकृतेः पुरुषस्य च ।संयोगानुगृहीतास्ते भूमौ न निपतन्ति च॥ 10 ॥

evaṃ jyotirgaṇāḥ sarve prakṛteḥ puruṣasya ca | saṃyogānugṛhītāste bhūmau na nipatanti ca

ज्योतिश्चक्रं केचिदेतच्छिशुमारस्वरूपकम् ।सोपयोगं भगवतो योगधारणकर्मणि॥ 11 ॥

jyotiścakraṃ kecidetacchiśumārasvarūpakam | sopayogaṃ bhagavato yogadhāraṇakarmaṇi

यस्यार्वाक्शिरसः कुण्डलीभूतवपुषो मुने ।पुच्छाग्रे कल्पितो योऽयं ध्रुव उत्तानपादजः॥ 12 ॥

yasyārvākśirasaḥ kuṇḍalībhūtavapuṣo mune | pucchāgre kalpito yo'yaṃ dhruva uttānapādajaḥ

लाङ्गूलेऽस्य च सम्प्रोक्तः प्रजापतिरकल्मषः ।अग्निरिन्द्रश्च धर्मश्च तिष्ठन्ते सुरपूजिताः॥ 13 ॥

lāṅgūle'sya ca samproktaḥ prajāpatirakalmaṣaḥ | agnirindraśca dharmaśca tiṣṭhante surapūjitāḥ

धाता विधाता पुच्छान्ते कट्यां सप्तर्षयस्ततः ।दक्षिणावर्तभोगेन कुण्डलाकारमीयुषः॥ 14 ॥

dhātā vidhātā pucchānte kaṭyāṃ saptarṣayastataḥ | dakṣiṇāvartabhogena kuṇḍalākāramīyuṣaḥ

उत्तरायणभानीह दक्षपार्श्वेऽर्पितानि च ।दक्षिणायनभानीह सव्ये पार्श्वेऽर्पितानि च॥ 15 ॥

uttarāyaṇabhānīha dakṣapārśve'rpitāni ca | dakṣiṇāyanabhānīha savye pārśve'rpitāni ca

कुण्डलाभोगवेशस्य पार्श्वयोरुभयोरपि ।समसङ्ख्याश्चावयवा भवन्ति कजनन्दन॥ 16 ॥

kuṇḍalābhogaveśasya pārśvayorubhayorapi | samasaṅkhyāścāvayavā bhavanti kajanandana

अजवीथी पृष्ठभागे आकाशसरिदौदरे ।पुनर्वसुश्च पुष्यश्च श्रोण्यौ दक्षिणवामयोः॥ 17 ॥

ajavīthī pṛṣṭhabhāge ākāśasaridaudare | punarvasuśca puṣyaśca śroṇyau dakṣiṇavāmayoḥ

आर्द्राश्लेषे पश्चिमयोः पादयोर्दक्षवामयोः ।अभिजिच्चोत्तराषाढा नासयोर्दक्षवामयोः॥ 18 ॥

ārdrāśleṣe paścimayoḥ pādayordakṣavāmayoḥ | abhijiccottarāṣāḍhā nāsayordakṣavāmayoḥ

यथासङ्ख्यं च देवर्षे श्रुतिश्च जलभं तथा ।कल्पिते कल्पनाविद्भिर्नेत्रयोर्दक्षवामयोः॥ 19 ॥

yathāsaṅkhyaṃ ca devarṣe śrutiśca jalabhaṃ tathā | kalpite kalpanāvidbhirnetrayordakṣavāmayoḥ

धनिष्ठा चैव मूलं च कर्णयोर्दक्षवामयोः ।मघादीन्यष्टभानीह दक्षिणायनगानि च॥ 20 ॥

dhaniṣṭhā caiva mūlaṃ ca karṇayordakṣavāmayoḥ | maghādīnyaṣṭabhānīha dakṣiṇāyanagāni ca

युञ्जीत वामपार्श्वीयवङ्क्रिषु क्रमतो मुने ।तथैव मृगशीर्षादीन्युदग्भानि च यानि हि॥ 21 ॥

yuñjīta vāmapārśvīyavaṅkriṣu kramato mune | tathaiva mṛgaśīrṣādīnyudagbhāni ca yāni hi

दक्षपार्श्वे वङ्क्रिकेषु प्रातिलोम्येन योजयेत् ।शततारा तथा ज्येष्ठा स्कन्धयोर्दक्षवामयोः॥ 22 ॥

dakṣapārśve vaṅkrikeṣu prātilomyena yojayet | śatatārā tathā jyeṣṭhā skandhayordakṣavāmayoḥ

अगस्तिश्चोत्तरहनावधरायां हनौ यमः ।मुखेष्वङ्गारकः प्रोक्तो मन्दः प्रोक्त उपस्थके॥ 23 ॥

agastiścottarahanāvadharāyāṃ hanau yamaḥ | mukheṣvaṅgārakaḥ prokto mandaḥ prokta upasthake

बृहस्पतिश्च ककुदि वक्षस्यर्को ग्रहाधिपः ।नारायणश्च हृदये चन्द्रो मनसि तिष्ठति॥ 24 ॥

bṛhaspatiśca kakudi vakṣasyarko grahādhipaḥ | nārāyaṇaśca hṛdaye candro manasi tiṣṭhati

स्तनयोरश्विनौ नाभ्यामुशनाः परिकीर्तितः ।बुधः प्राणापानयोश्च गले राहुश्च केतवः॥ 25 ॥

stanayoraśvinau nābhyāmuśanāḥ parikīrtitaḥ | budhaḥ prāṇāpānayośca gale rāhuśca ketavaḥ

सर्वाङ्गेषु तथा रोमकूपे तारागणाः स्मृताः ।एतद्भगवतो विष्णोः सर्वदेवमयं वपुः॥ 26 ॥

sarvāṅgeṣu tathā romakūpe tārāgaṇāḥ smṛtāḥ | etadbhagavato viṣṇoḥ sarvadevamayaṃ vapuḥ

सन्ध्यायां प्रत्यहं ध्यायेत्प्रयतो वाग्यतो मुनिः ।निरीक्षमाणश्चोत्तिष्ठेन्मन्त्रेणानेन धीश्वरः॥ 27 ॥

sandhyāyāṃ pratyahaṃ dhyāyetprayato vāgyato muniḥ | nirīkṣamāṇaścottiṣṭhenmantreṇānena dhīśvaraḥ

नमो ज्योतिर्लोकाय कालायानिमिषां पतये महापुरुषायाभिधीमहीति॥ 28 ॥

namo jyotirlokāya kālāyānimiṣāṃ pataye mahāpuruṣāyābhidhīmahīti

ग्रहर्क्षतारामयमाधिदैविकं पापापहं मन्त्रकृतां त्रिकालम् ।नमस्यतः स्मरतो वा त्रिकालं नश्येत तत्कालजमाशु पापम्॥ 29 ॥

graharkṣatārāmayamādhidaivikaṃ pāpāpahaṃ mantrakṛtāṃ trikālam | namasyataḥ smarato vā trikālaṃ naśyeta tatkālajamāśu pāpam