Skandha 8, Adhyāya 24

नारद उवाच ।धर्मश्च कीदृशस्तात देव्याराधनलक्षणः ।कथमाराधिता देवी सा ददाति परं पदम्॥ 1 ॥

nārada uvāca | dharmaśca kīdṛśastāta devyārādhanalakṣaṇaḥ | kathamārādhitā devī sā dadāti paraṃ padam

आराधनविधिः को वा कथमाराधिता कदा ।केन सा दुर्गनरकाद्दुर्गा त्राणप्रदा भवेत्॥ 2 ॥

ārādhanavidhiḥ ko vā kathamārādhitā kadā | kena sā durganarakāddurgā trāṇapradā bhavet

श्रीनारायण उवाच ।देवर्षे शृणु चित्तैकाग्र्येण मे विदुषां वर ।यथा प्रसीदते देवी धर्माराधनतः स्वयम्॥ 3 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | devarṣe śṛṇu cittaikāgryeṇa me viduṣāṃ vara | yathā prasīdate devī dharmārādhanataḥ svayam

स्वधर्मो यादृशः प्रोक्तस्तं च मे शृणु नारद ।अनादाविह संसारे देवी सशृजिता स्वयम्॥ 4 ॥

svadharmo yādṛśaḥ proktastaṃ ca me śṛṇu nārada | anādāviha saṃsāre devī saśṛjitā svayam

परिपालयते घोरसङ्कटादिषु सा मुने ।सा देवी पूज्यते लोकैर्यथावत्तद्विधिं शृणु॥ 5 ॥

paripālayate ghorasaṅkaṭādiṣu sā mune | sā devī pūjyate lokairyathāvattadvidhiṃ śṛṇu

प्रतिपत्तिथिमासाद्य देवीमाज्येन पूजयेत् ।घृतं दद्याद् ब्राह्मणाय रोगहीनो भवेत्सदा॥ 6 ॥

pratipattithimāsādya devīmājyena pūjayet | ghṛtaṃ dadyād brāhmaṇāya rogahīno bhavetsadā

द्वितीयायां शर्करया पूजयेज्जगदम्बिकाम् ।शर्करां प्रददेद्विप्रे दीर्घायुर्जायते नरः॥ 7 ॥

dvitīyāyāṃ śarkarayā pūjayejjagadambikām | śarkarāṃ pradadedvipre dīrghāyurjāyate naraḥ

तृतीयादिवसे देव्यै दुग्धं पूजनकर्मणि ।क्षीरं दत्त्वा द्विजाग्र्याय सर्वदुःखातिगो भवेत्॥ 8 ॥

tṛtīyādivase devyai dugdhaṃ pūjanakarmaṇi | kṣīraṃ dattvā dvijāgryāya sarvaduḥkhātigo bhavet

चतुर्थ्यां पूजनेऽपूपा देया देव्यै द्विजाय च ।अपूपा एव दातव्या न विघ्नैरभिभूयते॥ 9 ॥

caturthyāṃ pūjane'pūpā deyā devyai dvijāya ca | apūpā eva dātavyā na vighnairabhibhūyate

पञ्चम्यां कदलीजातं फलं देव्यै निवेदयेत् ।तदेव ब्राह्मणे देयं मेधावान्पुरुषो भवेत्॥ 10 ॥

pañcamyāṃ kadalījātaṃ phalaṃ devyai nivedayet | tadeva brāhmaṇe deyaṃ medhāvānpuruṣo bhavet

षष्ठीतिथौ मधु प्रोक्तं देवीपूजनकर्मणि ।ब्राह्मणाय च दातव्यं मधु कान्तिर्यतो भवेत्॥ 11 ॥

ṣaṣṭhītithau madhu proktaṃ devīpūjanakarmaṇi | brāhmaṇāya ca dātavyaṃ madhu kāntiryato bhavet

सप्तम्यां गुडनैवेद्यं देव्यै दत्त्वा द्विजाय च ।गुडं दत्त्वा शोकहीनो जायते द्विजसत्तम॥ 12 ॥

saptamyāṃ guḍanaivedyaṃ devyai dattvā dvijāya ca | guḍaṃ dattvā śokahīno jāyate dvijasattama

नारिकेलमथाष्टम्यां देव्यै नैवेद्यमर्पयेत् ।ब्राह्मणाय प्रदातव्यं तापहीनो भवेन्नरः॥ 13 ॥

nārikelamathāṣṭamyāṃ devyai naivedyamarpayet | brāhmaṇāya pradātavyaṃ tāpahīno bhavennaraḥ

नवम्यां लाजमम्बायै चार्पयित्वा द्विजाय च ।दत्त्वा सुखाधिको भूयादिह लोके परत्र च॥ 14 ॥

navamyāṃ lājamambāyai cārpayitvā dvijāya ca | dattvā sukhādhiko bhūyādiha loke paratra ca

दशम्यामर्पयित्वा तु देव्यै कृष्णतिलान्मुने ।ब्राह्मणाय प्रदत्त्वा तु यमलोकाद्भयं न हि॥ 15 ॥

daśamyāmarpayitvā tu devyai kṛṣṇatilānmune | brāhmaṇāya pradattvā tu yamalokādbhayaṃ na hi

एकादश्यां दधि तथा देव्यै चार्पयते तु यः ।ददाति ब्राह्मणायैतद्देवीप्रियतमो भवेत्॥ 16 ॥

ekādaśyāṃ dadhi tathā devyai cārpayate tu yaḥ | dadāti brāhmaṇāyaitaddevīpriyatamo bhavet

द्वादश्यां पृथुकान्देव्यै दत्त्वाचार्याय यो ददेत् ।तानेव च मुनिश्रेष्ठ स देवीप्रियतां व्रजेत्॥ 17 ॥

dvādaśyāṃ pṛthukāndevyai dattvācāryāya yo dadet | tāneva ca muniśreṣṭha sa devīpriyatāṃ vrajet

त्रयोदश्यां च दुर्गायै चणकान्प्रददाति च ।तानेव दत्त्वा विप्राय प्रजासन्ततिमान्भवेत्॥ 18 ॥

trayodaśyāṃ ca durgāyai caṇakānpradadāti ca | tāneva dattvā viprāya prajāsantatimānbhavet

चतुर्दश्यां च देवर्षे देव्यै सक्तून्प्रयच्छति ।तानेव दद्याद्विप्राय शिवस्य दयितो भवेत्॥ 19 ॥

caturdaśyāṃ ca devarṣe devyai saktūnprayacchati | tāneva dadyādviprāya śivasya dayito bhavet

पायसं पूर्णिमातिथ्यामपर्णायै प्रयच्छति ।ददाति च द्विजाग्र्याय पितृनुद्धरतेऽखिलान्॥ 20 ॥

pāyasaṃ pūrṇimātithyāmaparṇāyai prayacchati | dadāti ca dvijāgryāya pitṛnuddharate'khilān

तत्तिथौ हवनं प्रोक्तं देवीप्रीत्यै महामुने ।तत्तत्तिथ्युक्तवस्तूनामशेषारिष्टनाशनम्॥ 21 ॥

tattithau havanaṃ proktaṃ devīprītyai mahāmune | tattattithyuktavastūnāmaśeṣāriṣṭanāśanam

रविवारे पायसं च नैवेद्यं परिकीर्तितम् ।सोमवारे पयः प्रोक्तं भौमे च कदलीफलम्॥ 22 ॥

ravivāre pāyasaṃ ca naivedyaṃ parikīrtitam | somavāre payaḥ proktaṃ bhaume ca kadalīphalam

बुधवारे च सम्प्रोक्तं नवनीतं नवं द्विज ।गुरुवारे शर्करां च सितां भार्गववासरे॥ 23 ॥

budhavāre ca samproktaṃ navanītaṃ navaṃ dvija | guruvāre śarkarāṃ ca sitāṃ bhārgavavāsare

शनिवारे घृतं गव्यं नैवेद्यं परिकीर्तितम् ।सप्तविंशतिनक्षत्रनैवेद्यं श्रूयतां मुने॥ 24 ॥

śanivāre ghṛtaṃ gavyaṃ naivedyaṃ parikīrtitam | saptaviṃśatinakṣatranaivedyaṃ śrūyatāṃ mune

घृतं तिलं शर्करां च दधि दुग्धं किलाटकम् ।दथिकूर्ची मोदकं च फेणिकां घृतमण्डकम्॥ 25 ॥

ghṛtaṃ tilaṃ śarkarāṃ ca dadhi dugdhaṃ kilāṭakam | dathikūrcī modakaṃ ca pheṇikāṃ ghṛtamaṇḍakam

कंसारं वटपत्रं च घृतपूरमतः परम् ।वटकं कोकरसकं पूरणं मधु सूरणम्॥ 26 ॥

kaṃsāraṃ vaṭapatraṃ ca ghṛtapūramataḥ param | vaṭakaṃ kokarasakaṃ pūraṇaṃ madhu sūraṇam

गुडं पृथुकद्राक्षे च खर्जूरं चैव चारकम् ।अपूपं नवनीतं च मुद्गं मोदक एव च॥ 27 ॥

guḍaṃ pṛthukadrākṣe ca kharjūraṃ caiva cārakam | apūpaṃ navanītaṃ ca mudgaṃ modaka eva ca

मातुलिङ्गमिति प्रोक्तं भनैवेद्यं च नारद ।विष्कम्भादिषु योगेषु प्रवक्ष्यामि निवेदनम्॥ 28 ॥

mātuliṅgamiti proktaṃ bhanaivedyaṃ ca nārada | viṣkambhādiṣu yogeṣu pravakṣyāmi nivedanam

पदार्थानां कृतेष्वेषु प्रीणाति जगदम्बिका ।गुडं मधु घृतं दुग्धं दधि तक्रं त्वपूपकम्॥ 29 ॥

padārthānāṃ kṛteṣveṣu prīṇāti jagadambikā | guḍaṃ madhu ghṛtaṃ dugdhaṃ dadhi takraṃ tvapūpakam

नवनीतं कर्कटीं च कूष्माण्डं चापि मोदकम् ।पनसं कदलं जम्बुफलमाम्रफलं तिलम्॥ 30 ॥

navanītaṃ karkaṭīṃ ca kūṣmāṇḍaṃ cāpi modakam | panasaṃ kadalaṃ jambuphalamāmraphalaṃ tilam

नारङ्गं दाडिमं चैव बदरीफलमेव च ।धात्रीफलं पायसञ्च पृथुकं चणकं तथा॥ 31 ॥

nāraṅgaṃ dāḍimaṃ caiva badarīphalameva ca | dhātrīphalaṃ pāyasañca pṛthukaṃ caṇakaṃ tathā

नारिकेलं जम्भफलं कसेरुं सूरणं तथा ।एतानि क्रमशो विप्र नैवेद्यानि शुभानि च॥ 32 ॥

nārikelaṃ jambhaphalaṃ kaseruṃ sūraṇaṃ tathā | etāni kramaśo vipra naivedyāni śubhāni ca

विष्कम्भादिषु योगेषु निर्णीतानि मनीषिभिः ।अथ नैवेद्यमाख्यास्ये करणानां पृथङ्मुने॥ 33 ॥

viṣkambhādiṣu yogeṣu nirṇītāni manīṣibhiḥ | atha naivedyamākhyāsye karaṇānāṃ pṛthaṅmune

कंसारं मण्डकं फेणी मोदकं वटपत्रकम् ।लड्डुकं घृतपूरं च तिलं दधि घृतं मधु॥ 34 ॥

kaṃsāraṃ maṇḍakaṃ pheṇī modakaṃ vaṭapatrakam | laḍḍukaṃ ghṛtapūraṃ ca tilaṃ dadhi ghṛtaṃ madhu

करणानामिदं प्रोक्तं देवीनैवेद्यमादरात् ।अथान्यत्सम्प्रवक्ष्यामि देवीप्रीतिकरं परम्॥ 35 ॥

karaṇānāmidaṃ proktaṃ devīnaivedyamādarāt | athānyatsampravakṣyāmi devīprītikaraṃ param

विधानं नारदमुने शृणु तत्सर्वमादृतः ।चैत्रशुद्धतृतीयायां नरो मधुकवृक्षकम्॥ 36 ॥

vidhānaṃ nāradamune śṛṇu tatsarvamādṛtaḥ | caitraśuddhatṛtīyāyāṃ naro madhukavṛkṣakam

पूजयेत्पञ्च खाद्यं च नैवेद्यमुपकल्पयेत् ।एवं द्वादशमासेषु तृतीयातिथिषु क्रमात्॥ 37 ॥

pūjayetpañca khādyaṃ ca naivedyamupakalpayet | evaṃ dvādaśamāseṣu tṛtīyātithiṣu kramāt

शुक्लपक्षे विधानेन नैवेद्यमभिदध्महे ।वैशाखमासे नैवेद्यं गुडयुक्तं च नारद॥ 38 ॥

śuklapakṣe vidhānena naivedyamabhidadhmahe | vaiśākhamāse naivedyaṃ guḍayuktaṃ ca nārada

ज्येष्ठमासे मधु प्रोक्तं देवीप्रीत्यर्थमेव तु ।आषाढे नवनीतं च मधुकस्य निवेदनम्॥ 39 ॥

jyeṣṭhamāse madhu proktaṃ devīprītyarthameva tu | āṣāḍhe navanītaṃ ca madhukasya nivedanam

श्रावणे दधि नैवेद्यं भाद्रमासे च शर्करा ।आश्विने पायसं प्रोक्तं कार्तिके पय उत्तमम्॥ 40 ॥

śrāvaṇe dadhi naivedyaṃ bhādramāse ca śarkarā | āśvine pāyasaṃ proktaṃ kārtike paya uttamam

मार्गे फेण्युत्तमा प्रोक्ता पौषे च दधिकूर्चिका ।माघे मासि च नैवेद्यं मृतं गव्यं समाहरेत्॥ 41 ॥

mārge pheṇyuttamā proktā pauṣe ca dadhikūrcikā | māghe māsi ca naivedyaṃ mṛtaṃ gavyaṃ samāharet

नारिकेलं च नैवेद्यं फाल्गुने परिकीर्तितम् ।एवं द्वादशनैवेद्यैर्मासे च क्रमतोऽर्चयेत्॥ 42 ॥

nārikelaṃ ca naivedyaṃ phālgune parikīrtitam | evaṃ dvādaśanaivedyairmāse ca kramato'rcayet

मङ्गला वैष्णवी माया कालरात्रिर्दुरत्यया ।महामाया मतङ्गी च काली कमलवासिनी॥ 43 ॥

maṅgalā vaiṣṇavī māyā kālarātrirduratyayā | mahāmāyā mataṅgī ca kālī kamalavāsinī

शिवा सहस्रचरणा सर्वमङ्गलरूपिणी ।एभिर्नामपदैर्देवीं मधूके परिपूजयेत्॥ 44 ॥

śivā sahasracaraṇā sarvamaṅgalarūpiṇī | ebhirnāmapadairdevīṃ madhūke paripūjayet

ततः स्तुवीत देवेशीं मधूकस्थां महेश्वरीम् ।सर्वकामसमृद्ध्यर्थं व्रतपूर्णत्वसिद्धये॥ 45 ॥

tataḥ stuvīta deveśīṃ madhūkasthāṃ maheśvarīm | sarvakāmasamṛddhyarthaṃ vratapūrṇatvasiddhaye

नमः पुष्करनेत्रायै जगद्धात्र्यै नमोऽस्तु ते ।माहेश्वर्यं महादेव्यै महामङ्गलमूर्तये॥ 46 ॥

namaḥ puṣkaranetrāyai jagaddhātryai namo'stu te | māheśvaryaṃ mahādevyai mahāmaṅgalamūrtaye

परमा पापहन्त्री च परमार्गप्रदायिनी ।परमेश्वरी प्रजोत्पत्तिः परब्रह्मस्वरूपिणी॥ 47 ॥

paramā pāpahantrī ca paramārgapradāyinī | parameśvarī prajotpattiḥ parabrahmasvarūpiṇī

मददात्री मदोन्मत्ता मानगम्या महोन्नता ।मनस्विनी मुनिध्येया मार्तण्डसहचारिणी॥ 48 ॥

madadātrī madonmattā mānagamyā mahonnatā | manasvinī munidhyeyā mārtaṇḍasahacāriṇī

जय लोकेश्वरि प्राज्ञे प्रलयाम्बुदसन्निभे ।महामोहविनाशार्थं पूजितासि सुरासुरैः॥ 49 ॥

jaya lokeśvari prājñe pralayāmbudasannibhe | mahāmohavināśārthaṃ pūjitāsi surāsuraiḥ

यमलोकाभावकर्त्री यमपूज्या यमाग्रजा ।यमनिग्रहरूपा च यजनीये नमो नमः॥ 50 ॥

yamalokābhāvakartrī yamapūjyā yamāgrajā | yamanigraharūpā ca yajanīye namo namaḥ

समस्वभावा सर्वेशी सर्वसङ्गविवर्जिता ।सङ्गनाशकरी काम्यरूपा कारुण्यविग्रहा॥ 51 ॥

samasvabhāvā sarveśī sarvasaṅgavivarjitā | saṅganāśakarī kāmyarūpā kāruṇyavigrahā

कङ्कालक्रूरा कामाक्षी मीनाक्षी मर्मभेदिनी ।माधुर्यरूपशीला च मधुरस्वरपूजिता॥ 52 ॥

kaṅkālakrūrā kāmākṣī mīnākṣī marmabhedinī | mādhuryarūpaśīlā ca madhurasvarapūjitā

महामन्त्रवती मन्त्रगम्या मन्त्रप्रियङ्करी ।मनुष्यमानसगमा मन्मथारिप्रियङ्करी॥ 53 ॥

mahāmantravatī mantragamyā mantrapriyaṅkarī | manuṣyamānasagamā manmathāripriyaṅkarī

अश्वत्थवटनिम्बाम्रकपित्थबदरीगते ।पनसार्ककरीरादिक्षीरवृक्षस्वरूपिणी॥ 54 ॥

aśvatthavaṭanimbāmrakapitthabadarīgate | panasārkakarīrādikṣīravṛkṣasvarūpiṇī

दुग्धवल्लीनिवासार्हे दयनीये दयाधिके ।दाक्षिण्यकरुणारूपे जय सर्वज्ञवल्लभे॥ 55 ॥

dugdhavallīnivāsārhe dayanīye dayādhike | dākṣiṇyakaruṇārūpe jaya sarvajñavallabhe

एवं स्तवेन देवेशीं पूजनान्ते स्तुवीत ताम् ।व्रतस्य सकलं पुण्यं लभते सर्वदा नरः॥ 56 ॥

evaṃ stavena deveśīṃ pūjanānte stuvīta tām | vratasya sakalaṃ puṇyaṃ labhate sarvadā naraḥ

नित्यं यः पठते स्तोत्रं देवीप्रीतिकरं नरः ।आधिव्याधिभयं नास्ति रिपुभीतिर्न तस्य हि॥ 57 ॥

nityaṃ yaḥ paṭhate stotraṃ devīprītikaraṃ naraḥ | ādhivyādhibhayaṃ nāsti ripubhītirna tasya hi

अर्थार्थी चार्थमाप्नोति धर्मार्थी धर्ममाप्नुयात् ।कामानवाप्नुयात्कामी मोक्षार्थी मोक्षमाजप्नुयात्॥ 58 ॥

arthārthī cārthamāpnoti dharmārthī dharmamāpnuyāt | kāmānavāpnuyātkāmī mokṣārthī mokṣamājapnuyāt

ब्राह्मणो वेदसम्पनो विजयी क्षत्रियो भवेत् ।वैश्यश्च धनधान्याढ्यो भवेच्छूद्रः सुखाधिकः॥ 59 ॥

brāhmaṇo vedasampano vijayī kṣatriyo bhavet | vaiśyaśca dhanadhānyāḍhyo bhavecchūdraḥ sukhādhikaḥ

स्तोत्रमेतच्छ्राद्धकाले यः पठेत्प्रयतो नरः ।पितॄणामक्षया तृप्तिर्जायते कल्पवर्तिनी॥ 60 ॥

stotrametacchrāddhakāle yaḥ paṭhetprayato naraḥ | pitṝṇāmakṣayā tṛptirjāyate kalpavartinī

एवमाराधनं देव्याः समुक्तं सुरपूजितम् ।यः करोति नरो भक्त्या स देवीलोकभाग्भवेत्॥ 61 ॥

evamārādhanaṃ devyāḥ samuktaṃ surapūjitam | yaḥ karoti naro bhaktyā sa devīlokabhāgbhavet

देवीपूजनतो विप्र सर्वे कामा भवन्ति हि ।सर्वपापहतिः शुद्धा मतिरन्ते प्रजायते॥ 62 ॥

devīpūjanato vipra sarve kāmā bhavanti hi | sarvapāpahatiḥ śuddhā matirante prajāyate

यत्र तत्र भवेत्पूज्यो मान्यो मानधनेषु च ।जायते जगदम्बायाः प्रसादेन विरञ्चिज॥ 63 ॥

yatra tatra bhavetpūjyo mānyo mānadhaneṣu ca | jāyate jagadambāyāḥ prasādena virañcija

नरकाणां न तस्यास्ति भयं स्वप्नेऽपि कुत्रचित् ।महामायाप्रसादेन पुत्रपौत्रादिवर्धनः॥ 64 ॥

narakāṇāṃ na tasyāsti bhayaṃ svapne'pi kutracit | mahāmāyāprasādena putrapautrādivardhanaḥ

देवीभक्तो भवत्येव नात्र कार्या विचारणा ।इत्येवं ते समाख्यातं नरकोद्धारलक्षणम्॥ 65 ॥

devībhakto bhavatyeva nātra kāryā vicāraṇā | ityevaṃ te samākhyātaṃ narakoddhāralakṣaṇam

पूजनं हि महादेव्याः सर्वमङ्गलकारकम् ।मधूकपूजनं तद्वन्मासानां क्रमतो मुने॥ 66 ॥

pūjanaṃ hi mahādevyāḥ sarvamaṅgalakārakam | madhūkapūjanaṃ tadvanmāsānāṃ kramato mune

सर्वं समाचरेद्यस्तु पूजनं मधुकाह्वयम् ।न तस्य रोगबाधादिभयमुद्भवतेऽनघ॥ 67 ॥

sarvaṃ samācaredyastu pūjanaṃ madhukāhvayam | na tasya rogabādhādibhayamudbhavate'nagha

अथान्यदपि वक्ष्यामि प्रकृतेः पञ्चकं परम् ।नाम्ना रूपेण चोत्पत्त्या जगदानन्ददायकम्॥ 68 ॥

athānyadapi vakṣyāmi prakṛteḥ pañcakaṃ param | nāmnā rūpeṇa cotpattyā jagadānandadāyakam

साख्यानं च समाहात्म्यं प्रकृतेः पञ्चकं मुने ।कुतूहलकर चैव शृणु मुक्तिविधायकम्॥ 69 ॥

sākhyānaṃ ca samāhātmyaṃ prakṛteḥ pañcakaṃ mune | kutūhalakara caiva śṛṇu muktividhāyakam