Skandha 9, Adhyāya 17

श्रीनारायण उवाच ।धर्मध्वजस्य पत्नी माधवीति च विश्रुता ।नृपेण सार्धं सारामे रेमे च गन्धमादने॥ 1 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | dharmadhvajasya patnī mādhavīti ca viśrutā | nṛpeṇa sārdhaṃ sārāme reme ca gandhamādane

शय्यां रतिकरीं कृत्वा पुष्पचन्दनचर्चिताम् ।चन्दनालिप्तसर्वाङ्गीं पुष्पचन्दनवायुना॥ 2 ॥

śayyāṃ ratikarīṃ kṛtvā puṣpacandanacarcitām | candanāliptasarvāṅgīṃ puṣpacandanavāyunā

स्त्रीरत्नमतिचार्वङ्गी रत्नभूषणभूषिता ।कामुकी रसिका सृष्टा रसिकेन च संयुता॥ 3 ॥

strīratnamaticārvaṅgī ratnabhūṣaṇabhūṣitā | kāmukī rasikā sṛṣṭā rasikena ca saṃyutā

सुरते विरतिर्नास्ति तयोः सुरतिविज्ञयोः ।गतं देववर्षशतं न ज्ञातं च दिवानिशम्॥ 4 ॥

surate viratirnāsti tayoḥ surativijñayoḥ | gataṃ devavarṣaśataṃ na jñātaṃ ca divāniśam

ततो राजा मतिं प्राप्य सुरताद्विरराम च ।कामुकी सुन्दरी किञ्चिन्न च तृप्तिं जगाम सा॥ 5 ॥

tato rājā matiṃ prāpya suratādvirarāma ca | kāmukī sundarī kiñcinna ca tṛptiṃ jagāma sā

दधार गर्भं सा सद्यो दैवादब्दशतं सती ।श्रीगर्भा श्रीयुता सा च सम्बभूव दिने दिने॥ 6 ॥

dadhāra garbhaṃ sā sadyo daivādabdaśataṃ satī | śrīgarbhā śrīyutā sā ca sambabhūva dine dine

शुभे क्षणे शुभदिने शुभयोगे च संयुते ।शुभलग्ने शुभांशे च शुभस्वामिग्रहान्विते॥ 7 ॥

śubhe kṣaṇe śubhadine śubhayoge ca saṃyute | śubhalagne śubhāṃśe ca śubhasvāmigrahānvite

कार्तिकीपूर्णिमायां तु सितवारे च पाद्मज ।सुषाव सा च पद्मांशां पद्मिनीं तां मनोहराम्॥ 8 ॥

kārtikīpūrṇimāyāṃ tu sitavāre ca pādmaja | suṣāva sā ca padmāṃśāṃ padminīṃ tāṃ manoharām

शरत्पार्वणचन्द्रास्यां शरत्पङ्कजलोचनाम् ।पक्वबिम्बाधरोष्ठीं च पश्यन्तीं सस्मितां गृहम्॥ 9 ॥

śaratpārvaṇacandrāsyāṃ śaratpaṅkajalocanām | pakvabimbādharoṣṭhīṃ ca paśyantīṃ sasmitāṃ gṛham

हस्तपादतलारक्तां निम्ननाभिं मनोरमाम् ।तदधस्त्रिवलीयुक्तां नितम्बयुगवर्तुलाम्॥ 10 ॥

hastapādatalāraktāṃ nimnanābhiṃ manoramām | tadadhastrivalīyuktāṃ nitambayugavartulām

शीते सुखोष्णसर्वाङ्गीं ग्रीष्मे च सुखशीतलाम् ।श्यामां सुकेशीं रुचिरां न्यग्रोधपरिमण्डलाम्॥ 11 ॥

śīte sukhoṣṇasarvāṅgīṃ grīṣme ca sukhaśītalām | śyāmāṃ sukeśīṃ rucirāṃ nyagrodhaparimaṇḍalām

पीतचम्पकवर्णाभां सुन्दरीष्वेव सुन्दरीम् ।नरा नार्यश्च तां दृष्ट्वा तुलनां दातुमक्षमाः॥ 12 ॥

pītacampakavarṇābhāṃ sundarīṣveva sundarīm | narā nāryaśca tāṃ dṛṣṭvā tulanāṃ dātumakṣamāḥ

तेन नाम्ना च तुलसीं तां वदन्ति मनीषिणः ।सा च भूयिष्ठमानेन योग्या स्त्री प्रकृतिर्यथा॥ 13 ॥

tena nāmnā ca tulasīṃ tāṃ vadanti manīṣiṇaḥ | sā ca bhūyiṣṭhamānena yogyā strī prakṛtiryathā

सर्वैर्निषिद्धा तपसे जगाम बदरीवनम् ।तत्र देवाब्दलक्षं च चकार परमं तपः॥ 14 ॥

sarvairniṣiddhā tapase jagāma badarīvanam | tatra devābdalakṣaṃ ca cakāra paramaṃ tapaḥ

मनसा नारायणः स्वामी भवितेति च निश्चिता ।ग्रीष्मे पञ्चतपाः शीते तोयवस्त्रा च प्रावृषि॥ 15 ॥

manasā nārāyaṇaḥ svāmī bhaviteti ca niścitā | grīṣme pañcatapāḥ śīte toyavastrā ca prāvṛṣi

आसनस्था वृष्टिधाराः सहन्तीति दिवानिशम् ।विंशत्सहस्रवर्षं च फलतोयाशना च सा॥ 16 ॥

āsanasthā vṛṣṭidhārāḥ sahantīti divāniśam | viṃśatsahasravarṣaṃ ca phalatoyāśanā ca sā

त्रिंशत्सहस्रवर्षं च पत्राहारा तपस्विनी ।चत्वारिंशत्सहस्राब्दं वाय्वाहारा कृशोदरी॥ 17 ॥

triṃśatsahasravarṣaṃ ca patrāhārā tapasvinī | catvāriṃśatsahasrābdaṃ vāyvāhārā kṛśodarī

ततो दशसहस्राब्दं निराहारा बभूव सा ।निर्लक्ष्यां चैकपादस्थां दृष्ट्वा तां कमलोद्भवः॥ 18 ॥

tato daśasahasrābdaṃ nirāhārā babhūva sā | nirlakṣyāṃ caikapādasthāṃ dṛṣṭvā tāṃ kamalodbhavaḥ

समाययौ वरं दातुं परं बदरिकाश्रमम् ।चतुर्मुखं च सा दृष्ट्वा ननाम हंसवाहनम्॥ 19 ॥

samāyayau varaṃ dātuṃ paraṃ badarikāśramam | caturmukhaṃ ca sā dṛṣṭvā nanāma haṃsavāhanam

तामुवाच जगत्कर्ता विधाता जगतामपि ।ब्रह्मोवाच ।वरं वृणीष्व तुलसि यत्ते मनसि वाच्छितम्॥ 20 ॥

tāmuvāca jagatkartā vidhātā jagatāmapi | brahmovāca | varaṃ vṛṇīṣva tulasi yatte manasi vācchitam

हरिभक्तिं हरेर्दास्यमजरामरतामपि ।तुलस्युवाच ।शृणु तात प्रवक्ष्यामि यन्मे मनसि वाञ्छितम्॥ 21 ॥

haribhaktiṃ harerdāsyamajarāmaratāmapi | tulasyuvāca | śṛṇu tāta pravakṣyāmi yanme manasi vāñchitam

सर्वज्ञस्यापि पुरतः का लज्जा मम साम्प्रतम् ।अहं तु तुलसी गोपी गोलोकेऽहं स्थिता पुरा॥ 22 ॥

sarvajñasyāpi purataḥ kā lajjā mama sāmpratam | ahaṃ tu tulasī gopī goloke'haṃ sthitā purā

कृष्णप्रिया किङ्करी च तदंशा तत्सखी प्रिया ।गोविन्दरतिसम्भुक्तामतृप्तां मां च मूर्च्छिताम्॥ 23 ॥

kṛṣṇapriyā kiṅkarī ca tadaṃśā tatsakhī priyā | govindaratisambhuktāmatṛptāṃ māṃ ca mūrcchitām

रासेश्वरी समागत्य ददर्श रासमण्डले ।गोविन्दं भर्त्सयामास मां शशाप रुषान्विता॥ 24 ॥

rāseśvarī samāgatya dadarśa rāsamaṇḍale | govindaṃ bhartsayāmāsa māṃ śaśāpa ruṣānvitā

याहि त्वं मानवीं योनिमित्येवं च शशाप ह ।मामुवाच स गोविन्दो मदंशं च चतुर्भुजम्॥ 25 ॥

yāhi tvaṃ mānavīṃ yonimityevaṃ ca śaśāpa ha | māmuvāca sa govindo madaṃśaṃ ca caturbhujam

लभिष्यसि तपस्तप्त्वा भारते ब्रह्मणो वरात् ।इत्येवमुक्त्वा देवेशोऽप्यन्तर्धानं चकार सः॥ 26 ॥

labhiṣyasi tapastaptvā bhārate brahmaṇo varāt | ityevamuktvā deveśo'pyantardhānaṃ cakāra saḥ

देव्या भिया तनुं त्यक्त्वा प्राप्तं जन्म गुरो भुवि ।अहं नारायणं कान्तं शान्तं सुन्दरविग्रहम्॥ 27 ॥

devyā bhiyā tanuṃ tyaktvā prāptaṃ janma guro bhuvi | ahaṃ nārāyaṇaṃ kāntaṃ śāntaṃ sundaravigraham

साम्प्रतं तं पतिं लब्धुं वरये त्वं च देहि मे ।ब्रह्मदेव उवाच ।सुदामा नाम गोपश्च श्रीकृष्णाङ्गसमुद्भवः॥ 28 ॥

sāmprataṃ taṃ patiṃ labdhuṃ varaye tvaṃ ca dehi me | brahmadeva uvāca | sudāmā nāma gopaśca śrīkṛṣṇāṅgasamudbhavaḥ

तदंशश्चातितेजस्वी लेभे जन्म च भारते ।साम्प्रतं राधिकाशापाद्दनुवंशसमुद्भवः॥ 29 ॥

tadaṃśaścātitejasvī lebhe janma ca bhārate | sāmprataṃ rādhikāśāpāddanuvaṃśasamudbhavaḥ

शङ्खचूडेति विख्यातस्त्रैलोक्ये न च तत्समः ।गोलोके त्वां पुरा दृष्ट्वा कामोन्मथितमानसः॥ 30 ॥

śaṅkhacūḍeti vikhyātastrailokye na ca tatsamaḥ | goloke tvāṃ purā dṛṣṭvā kāmonmathitamānasaḥ

विलम्भितुं न शशाक राधिकायाः प्रभावतः ।स च जातिस्मरस्तस्मात्सदामाभूच्च सागरे॥ 31 ॥

vilambhituṃ na śaśāka rādhikāyāḥ prabhāvataḥ | sa ca jātismarastasmātsadāmābhūcca sāgare

जातिस्मरा त्वमपि सा सर्वं जानासि सुन्दरि ।अधुना तस्य पत्नी त्वं सम्भविष्यसि शोभने॥ 32 ॥

jātismarā tvamapi sā sarvaṃ jānāsi sundari | adhunā tasya patnī tvaṃ sambhaviṣyasi śobhane

पश्चान्नारायणं शान्तं कान्तमेव वरिष्यसि ।शापान्नारायणस्यैव कलया दैवयोगतः॥ 33 ॥

paścānnārāyaṇaṃ śāntaṃ kāntameva variṣyasi | śāpānnārāyaṇasyaiva kalayā daivayogataḥ

भविष्यसि वृक्षरूपा त्वं पूता विश्वपावनी ।प्रधाना सर्वपुष्पेषु विष्णुप्राणाधिका भवेः॥ 34 ॥

bhaviṣyasi vṛkṣarūpā tvaṃ pūtā viśvapāvanī | pradhānā sarvapuṣpeṣu viṣṇuprāṇādhikā bhaveḥ

त्वया विना च सर्वेषां पूजा च विफला भवेत् ।वृन्दावने वृक्षरूपा नाम्ना वृन्दावनीति च॥ 35 ॥

tvayā vinā ca sarveṣāṃ pūjā ca viphalā bhavet | vṛndāvane vṛkṣarūpā nāmnā vṛndāvanīti ca

त्वत्पत्रैर्गोपिगोपाश्च पूजयिष्यन्ति माधवम् ।वृक्षाधिदेवीरूपेण सार्धं कृष्णेन सन्ततम्॥ 36 ॥

tvatpatrairgopigopāśca pūjayiṣyanti mādhavam | vṛkṣādhidevīrūpeṇa sārdhaṃ kṛṣṇena santatam

विहरिष्यसि गोपेन स्वच्छन्दं मद्वरेण च ।इत्येवं वचनं श्रुत्वा सस्मिता हृष्टमानसा॥ 37 ॥

vihariṣyasi gopena svacchandaṃ madvareṇa ca | ityevaṃ vacanaṃ śrutvā sasmitā hṛṣṭamānasā

प्रणनाम च ब्रह्माणं तं च किञ्चिदुवाच सा ।तुलस्युवाच ।यथा मे द्विभुजे कृष्णे वाञ्छा च श्यामसुन्दरे॥ 38 ॥

praṇanāma ca brahmāṇaṃ taṃ ca kiñciduvāca sā | tulasyuvāca | yathā me dvibhuje kṛṣṇe vāñchā ca śyāmasundare

सत्यं ब्रवीमि हे तात न तथा च चतुर्भुजे ।अतृप्ताहं च गोविन्दे दैवाच्छृङ्गारभङ्गतः॥ 39 ॥

satyaṃ bravīmi he tāta na tathā ca caturbhuje | atṛptāhaṃ ca govinde daivācchṛṅgārabhaṅgataḥ

गोविन्दस्यैव वचनात्प्रार्थयामि चतुर्भुजम् ।त्वत्प्रसादेन गोविन्दं पुनरेव सुदुर्लभम्॥ 40 ॥

govindasyaiva vacanātprārthayāmi caturbhujam | tvatprasādena govindaṃ punareva sudurlabham

ध्रुवमेव लभिष्यामि राधाभीतिं प्रमोचय ।ब्रह्यदेव उवाच ।गृहाण राधिकामन्त्रं ददामि षोडशाक्षरम्॥ 41 ॥

dhruvameva labhiṣyāmi rādhābhītiṃ pramocaya | brahyadeva uvāca | gṛhāṇa rādhikāmantraṃ dadāmi ṣoḍaśākṣaram

तस्याश्च प्राणतुल्या त्वं मद्वरेण भविष्यसि ।शृङ्गारं युवयोर्गोप्यं न ज्ञास्यति च राधिका॥ 42 ॥

tasyāśca prāṇatulyā tvaṃ madvareṇa bhaviṣyasi | śṛṅgāraṃ yuvayorgopyaṃ na jñāsyati ca rādhikā

राधासमा त्वं सुभगे गोविन्दस्य भविष्यसि ।इत्येवमुक्त्वा दत्त्वा च देव्या वै षोडशाक्षरम्॥ 43 ॥

rādhāsamā tvaṃ subhage govindasya bhaviṣyasi | ityevamuktvā dattvā ca devyā vai ṣoḍaśākṣaram

मन्त्रं चैव जगद्धाता स्तोत्रं च कवचं परम् ।सर्वं पूजाविधानं च पुरश्चर्याविधिक्रमम्॥ 44 ॥

mantraṃ caiva jagaddhātā stotraṃ ca kavacaṃ param | sarvaṃ pūjāvidhānaṃ ca puraścaryāvidhikramam

परां शुभाशिषं चैव पूजां चैव चकार सा ।बभूव सिद्धा सा देवी तत्प्रसादाद्रमा यथा॥ 45 ॥

parāṃ śubhāśiṣaṃ caiva pūjāṃ caiva cakāra sā | babhūva siddhā sā devī tatprasādādramā yathā

सिद्धं मन्त्रेण तुलसी वरं प्राप यथोदितम् ।बुभुजे च महाभोगं यद्विश्वेषु च दुर्लभम्॥ 46 ॥

siddhaṃ mantreṇa tulasī varaṃ prāpa yathoditam | bubhuje ca mahābhogaṃ yadviśveṣu ca durlabham

प्रसन्नमनसा देवी तत्याज तपसः क्लमम् ।सिद्धे फले नराणां च दुःखं च सुखमुत्तमम्॥ 47 ॥

prasannamanasā devī tatyāja tapasaḥ klamam | siddhe phale narāṇāṃ ca duḥkhaṃ ca sukhamuttamam

भुक्त्या पीत्वा च सन्तुष्टा शयनं च चकार सा ।तल्पे मनोरमे तत्र पुष्पचन्दनचर्चिते॥ 48 ॥

bhuktyā pītvā ca santuṣṭā śayanaṃ ca cakāra sā | talpe manorame tatra puṣpacandanacarcite