Skandha 9, Adhyāya 24

नारद उवाच ।नारायणश्च भगवान्वीर्याधानं चकार ह ।तुलस्यां केन रूपेण तन्मे व्याख्यातुमर्हसि॥ 1 ॥

nārada uvāca | nārāyaṇaśca bhagavānvīryādhānaṃ cakāra ha | tulasyāṃ kena rūpeṇa tanme vyākhyātumarhasi

श्रीनारायण उवाच ।नारायणश्च भगवान्देवानां साधनेषु च ।शङ्खचूडस्य कवचं गहीत्वा विष्णुमायया॥ 2 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | nārāyaṇaśca bhagavāndevānāṃ sādhaneṣu ca | śaṅkhacūḍasya kavacaṃ gahītvā viṣṇumāyayā

पुनर्विधाय तद्रूपं जगाम तत्सतीगृहम् ।पातिव्रतस्य नाशेन शङ्खचूडजिघांसया॥ 3 ॥

punarvidhāya tadrūpaṃ jagāma tatsatīgṛham | pātivratasya nāśena śaṅkhacūḍajighāṃsayā

दुन्दुभिं वादयामास तुलसीद्वारसन्निधौ ।जयशब्दं च तद्द्वारे बोधयामास सुन्दरीम्॥ 4 ॥

dundubhiṃ vādayāmāsa tulasīdvārasannidhau | jayaśabdaṃ ca taddvāre bodhayāmāsa sundarīm

तच्छ्रुत्वा च रवं साध्वी परमानन्दसंयुता ।राजमार्गे गवाक्षेण ददर्श परमादरात्॥ 5 ॥

tacchrutvā ca ravaṃ sādhvī paramānandasaṃyutā | rājamārge gavākṣeṇa dadarśa paramādarāt

ब्राह्मणेभ्यो धनं दत्त्वा कारयामास मङ्गलम् ।वन्दिभ्यो भिक्षुकेभ्यश्च वाचिभ्यश्च धनं ददौ॥ 6 ॥

brāhmaṇebhyo dhanaṃ dattvā kārayāmāsa maṅgalam | vandibhyo bhikṣukebhyaśca vācibhyaśca dhanaṃ dadau

अवरुह्य रथाद्देवो देव्याश्च भवनं ययौ ।अमूल्यरत्ननिर्माणं सुन्दरं सुमनोहरम्॥ 7 ॥

avaruhya rathāddevo devyāśca bhavanaṃ yayau | amūlyaratnanirmāṇaṃ sundaraṃ sumanoharam

दृष्ट्वा च पुरतः कान्तं सा तं कान्तं मुदान्विता ।तत्पादं क्षालयामास ननाम च रुरोद च॥ 8 ॥

dṛṣṭvā ca purataḥ kāntaṃ sā taṃ kāntaṃ mudānvitā | tatpādaṃ kṣālayāmāsa nanāma ca ruroda ca

रत्नसिंहासने रम्ये वासयामास कामुकी ।ताम्बूलं च ददौ तस्मै कर्पूरादिसुवासितम्॥ 9 ॥

ratnasiṃhāsane ramye vāsayāmāsa kāmukī | tāmbūlaṃ ca dadau tasmai karpūrādisuvāsitam

अद्य मे सफलं जन्म जीवनं च बभूव ह ।रणे गतं च प्राणेशं पश्यन्त्याश्च पुनर्गृहे॥ 10 ॥

adya me saphalaṃ janma jīvanaṃ ca babhūva ha | raṇe gataṃ ca prāṇeśaṃ paśyantyāśca punargṛhe

सस्मिता सकटाक्षं च सकामा पुलकाङ्किता ।पप्रच्छ रणवृत्तान्तं कान्तं मधुरया गिरा॥ 11 ॥

sasmitā sakaṭākṣaṃ ca sakāmā pulakāṅkitā | papraccha raṇavṛttāntaṃ kāntaṃ madhurayā girā

तुलस्युवाच ।असङ्ख्यविश्वसंहर्त्रा सार्धमाजौ तव प्रभो ।कथं बभूव विजयस्तन्मे ब्रूहि कृपानिधे॥ 12 ॥

tulasyuvāca | asaṅkhyaviśvasaṃhartrā sārdhamājau tava prabho | kathaṃ babhūva vijayastanme brūhi kṛpānidhe

तुलसीवचनं श्रुत्वा प्रहस्य कमलापतिः ।शङ्खचूडस्य रूपेण तामुवाचामृतं वचः॥ 13 ॥

tulasīvacanaṃ śrutvā prahasya kamalāpatiḥ | śaṅkhacūḍasya rūpeṇa tāmuvācāmṛtaṃ vacaḥ

श्रीभगवानुवाच ।आवयोः समरः कान्ते पूर्णमब्दं बभूव ह ।नाशो बभूव सर्वेषां दानवानां च कामिनि॥ 14 ॥

śrībhagavānuvāca | āvayoḥ samaraḥ kānte pūrṇamabdaṃ babhūva ha | nāśo babhūva sarveṣāṃ dānavānāṃ ca kāmini

प्रीतिञ्च कारयामास ब्रह्मा च स्वयमावयोः ।देवानामधिकारश्च प्रदत्तस्तस्य चाज्ञया॥ 15 ॥

prītiñca kārayāmāsa brahmā ca svayamāvayoḥ | devānāmadhikāraśca pradattastasya cājñayā

मयागतं स्वभवनं शिवलोकं शिवो गतः ।इत्युक्त्वा जगतां नाथः शयनं च चकार ह॥ 16 ॥

mayāgataṃ svabhavanaṃ śivalokaṃ śivo gataḥ | ityuktvā jagatāṃ nāthaḥ śayanaṃ ca cakāra ha

रेमे रमापतिस्तत्र रामया सह नारद ।सा साध्वी सुखसम्भोगादाकर्षणव्यतिक्रमात्॥ 17 ॥

reme ramāpatistatra rāmayā saha nārada | sā sādhvī sukhasambhogādākarṣaṇavyatikramāt

सर्वं वितर्कयामास कस्त्वमेवेत्युवाच सा ।तुलस्युवाच ।को वा त्वं वद मायेश भुक्ताहं मायया त्वया॥ 18 ॥

sarvaṃ vitarkayāmāsa kastvamevetyuvāca sā | tulasyuvāca | ko vā tvaṃ vada māyeśa bhuktāhaṃ māyayā tvayā

दूरीकृतं मत्सतीत्वं यदतस्त्वां शपामि हे ।तुलसीवचनं श्रुत्वा हरिः शापभयेन च॥ 19 ॥

dūrīkṛtaṃ matsatītvaṃ yadatastvāṃ śapāmi he | tulasīvacanaṃ śrutvā hariḥ śāpabhayena ca

दधार लीलया ब्रह्मन् सुमूर्तिं सुमनोहराम् ।ददर्श पुरतो देवी देवदेवं सनातनम्॥ 20 ॥

dadhāra līlayā brahman sumūrtiṃ sumanoharām | dadarśa purato devī devadevaṃ sanātanam

नवीननीरदश्यामं शरत्पङ्कजलोचनम् ।कोटिकन्दर्पलीलाभं रत्नभूषणभूषितम्॥ 21 ॥

navīnanīradaśyāmaṃ śaratpaṅkajalocanam | koṭikandarpalīlābhaṃ ratnabhūṣaṇabhūṣitam

ईषद्धास्यं प्रसन्नास्यं शोभितं पीतवाससम् ।तं दृष्ट्वा कामिनी कामं मूर्च्छां सम्प्राप लीलया॥ 22 ॥

īṣaddhāsyaṃ prasannāsyaṃ śobhitaṃ pītavāsasam | taṃ dṛṣṭvā kāminī kāmaṃ mūrcchāṃ samprāpa līlayā

पुनश्च चेतनां प्राप्य पुनः सा तमुवाच ह ।तुलस्युवाच ।हे नाथ ते दया नास्ति पाषाणसदृशस्य च॥ 23 ॥

punaśca cetanāṃ prāpya punaḥ sā tamuvāca ha | tulasyuvāca | he nātha te dayā nāsti pāṣāṇasadṛśasya ca

छलेन धर्मभङ्गेन मम स्वामी त्वया हतः ।पाषाणहृदयस्त्वं हि दयाहीनो यतः प्रभो॥ 24 ॥

chalena dharmabhaṅgena mama svāmī tvayā hataḥ | pāṣāṇahṛdayastvaṃ hi dayāhīno yataḥ prabho

तस्मात्पाषाणरूपस्त्वं भवे देव भवाधुना ।ये वदन्ति च साधुं त्वां ते भ्रान्ता हि न संशयः॥ 25 ॥

tasmātpāṣāṇarūpastvaṃ bhave deva bhavādhunā | ye vadanti ca sādhuṃ tvāṃ te bhrāntā hi na saṃśayaḥ

भक्तो विनापराधेन परार्थे च कथं हतः ।भृशं रुरोद शोकार्ता विललाप मुहुर्मुहुः॥ 26 ॥

bhakto vināparādhena parārthe ca kathaṃ hataḥ | bhṛśaṃ ruroda śokārtā vilalāpa muhurmuhuḥ

ततश्च करुणां दृष्ट्वा करुणारससागरः ।नयेन तां बोधयितुमुवाच कमलापतिः॥ 27 ॥

tataśca karuṇāṃ dṛṣṭvā karuṇārasasāgaraḥ | nayena tāṃ bodhayitumuvāca kamalāpatiḥ

श्रीभगवानुवाच ।तपस्त्वया कृतं भद्रे मदर्थे भारते चिरम् ।त्वदर्थे शङ्खचूडश्च चकार सुचिरं तपः॥ 28 ॥

śrībhagavānuvāca | tapastvayā kṛtaṃ bhadre madarthe bhārate ciram | tvadarthe śaṅkhacūḍaśca cakāra suciraṃ tapaḥ

कृत्वा त्वां कामिनीं सोऽपि विजहार च तत्क्षणात् ।अधुना दातुमुचितं तवैव तपसः फलम्॥ 29 ॥

kṛtvā tvāṃ kāminīṃ so'pi vijahāra ca tatkṣaṇāt | adhunā dātumucitaṃ tavaiva tapasaḥ phalam

इदं शरीरं त्यक्त्वा च दिव्यदेहं विधाय च ।रामे रम मया सार्धं त्वं रमासदृशी भव॥ 30 ॥

idaṃ śarīraṃ tyaktvā ca divyadehaṃ vidhāya ca | rāme rama mayā sārdhaṃ tvaṃ ramāsadṛśī bhava

इयं तनुर्नदीरूपा गण्डकीति च विश्रुता ।पूता सुपुण्यदा नॄणां पुण्ये भवतु भारते॥ 31 ॥

iyaṃ tanurnadīrūpā gaṇḍakīti ca viśrutā | pūtā supuṇyadā nṝṇāṃ puṇye bhavatu bhārate

तव केशसमूहश्च पुण्यवृक्षो भविष्यति ।तुलसीकेशसम्भूता तुलसीति च विश्रुता॥ 32 ॥

tava keśasamūhaśca puṇyavṛkṣo bhaviṣyati | tulasīkeśasambhūtā tulasīti ca viśrutā

त्रिषु लोकेषु पुष्पाणां पत्राणां देवपूजने ।प्रधानरूपा तुलसी भविष्यति वरानने॥ 33 ॥

triṣu lokeṣu puṣpāṇāṃ patrāṇāṃ devapūjane | pradhānarūpā tulasī bhaviṣyati varānane

स्वर्गे मर्त्ये च पाताले गोलोके मम सन्निधौ ।भव त्वं तुलसी वृक्षवरा पुष्पेषु सुन्दरी॥ 34 ॥

svarge martye ca pātāle goloke mama sannidhau | bhava tvaṃ tulasī vṛkṣavarā puṣpeṣu sundarī

गोलोके विरजातीरे रासे वृन्दावने वने ।भाण्डीरे चम्पकवने रम्ये चन्दनकानने॥ 35 ॥

goloke virajātīre rāse vṛndāvane vane | bhāṇḍīre campakavane ramye candanakānane

माधवीकेतकीकुन्दमालिकामालतीवने ।वासस्तेऽत्रैव भवतु पुण्यस्थानेषु पुण्यदः॥ 36 ॥

mādhavīketakīkundamālikāmālatīvane | vāsaste'traiva bhavatu puṇyasthāneṣu puṇyadaḥ

तुलसीतरुमूलेषु पुण्यदेशेषु पुण्यदम् ।अधिष्ठानं च तीर्थानां सर्वेषां च भविष्यति॥ 37 ॥

tulasītarumūleṣu puṇyadeśeṣu puṇyadam | adhiṣṭhānaṃ ca tīrthānāṃ sarveṣāṃ ca bhaviṣyati

तत्रैव सर्वदेवानां ममाधिष्ठानमेव च ।तुलसीपत्रपतनप्राप्तये च वरानने॥ 38 ॥

tatraiva sarvadevānāṃ mamādhiṣṭhānameva ca | tulasīpatrapatanaprāptaye ca varānane

स स्नातः सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु दीक्षितः ।तुलसीपत्रतोयेन योऽभिषेकं समाचरेत्॥ 39 ॥

sa snātaḥ sarvatīrtheṣu sarvayajñeṣu dīkṣitaḥ | tulasīpatratoyena yo'bhiṣekaṃ samācaret

सुधाघटसहस्राणां या तुष्टिस्तु भवेद्धरेः ।सा च तुष्टिर्भवेन्नूनं तुलसीपत्रदानतः॥ 40 ॥

sudhāghaṭasahasrāṇāṃ yā tuṣṭistu bhaveddhareḥ | sā ca tuṣṭirbhavennūnaṃ tulasīpatradānataḥ

गवामयुतदानेन यत्फलं तत्फलं भवेत् ।तुलसीपत्रदानेन तत्फलं कार्तिके सति॥ 41 ॥

gavāmayutadānena yatphalaṃ tatphalaṃ bhavet | tulasīpatradānena tatphalaṃ kārtike sati

तुलसीपत्रतोयं च मृत्युकाले च यो लभेत् ।मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोके महीयते॥ 42 ॥

tulasīpatratoyaṃ ca mṛtyukāle ca yo labhet | mucyate sarvapāpebhyo viṣṇuloke mahīyate

नित्यं यस्तुलसीतोयं भुङ्क्ते भक्त्या च मानवः ।लक्षाश्वमेधजं पुण्यं सम्प्राप्नोति स मानवः॥ 43 ॥

nityaṃ yastulasītoyaṃ bhuṅkte bhaktyā ca mānavaḥ | lakṣāśvamedhajaṃ puṇyaṃ samprāpnoti sa mānavaḥ

तुलसीं स्वकरे कृत्वा धृत्वा देहे च मानवः ।प्राणांस्त्यजति तीर्थेषु विष्णुलोकं स गच्छति॥ 44 ॥

tulasīṃ svakare kṛtvā dhṛtvā dehe ca mānavaḥ | prāṇāṃstyajati tīrtheṣu viṣṇulokaṃ sa gacchati

तुलसीकाष्ठनिर्माणमालां गृह्णाति यो नरः ।पदे पदेऽश्वमेधस्य लभते निश्चितं फलम्॥ 45 ॥

tulasīkāṣṭhanirmāṇamālāṃ gṛhṇāti yo naraḥ | pade pade'śvamedhasya labhate niścitaṃ phalam

तुलसीं स्वकरे कृत्वा स्वीकारं यो न रक्षति ।स याति कालसूत्रं च यावच्चन्द्रदिवाकरौ॥ 46 ॥

tulasīṃ svakare kṛtvā svīkāraṃ yo na rakṣati | sa yāti kālasūtraṃ ca yāvaccandradivākarau

करोति मिथ्याशपथं तुलस्या योऽत्र मानवः ।स याति कुम्भीपाकं च यावदिन्द्राश्चतुर्दश॥ 47 ॥

karoti mithyāśapathaṃ tulasyā yo'tra mānavaḥ | sa yāti kumbhīpākaṃ ca yāvadindrāścaturdaśa

तुलसीतोयकणिकां मृत्युकाले च यो लभेत् ।रत्नयानं समारुह्य वैकुण्ठे प्राप्यते ध्रुवम्॥ 48 ॥

tulasītoyakaṇikāṃ mṛtyukāle ca yo labhet | ratnayānaṃ samāruhya vaikuṇṭhe prāpyate dhruvam

पूर्णिमायाममायां च द्वादश्यां रविसङ्क्रमे ।तैलाभ्यङ्गं च कृत्वा च मध्याह्ने निशि सन्ध्ययोः॥ 49 ॥

pūrṇimāyāmamāyāṃ ca dvādaśyāṃ ravisaṅkrame | tailābhyaṅgaṃ ca kṛtvā ca madhyāhne niśi sandhyayoḥ

अशौचेऽशुचिकाले ये रात्रिवासोऽन्विता नराः ।तुलसीं ये विचिन्वन्ति ते छिन्दन्ति हरेः शिरः॥ 50 ॥

aśauce'śucikāle ye rātrivāso'nvitā narāḥ | tulasīṃ ye vicinvanti te chindanti hareḥ śiraḥ

त्रिरात्रं तुलसीपत्रं शुद्धं पर्युषितं सति ।श्राद्धे व्रते च दाने च प्रतिष्ठायां सुरार्चने॥ 51 ॥

trirātraṃ tulasīpatraṃ śuddhaṃ paryuṣitaṃ sati | śrāddhe vrate ca dāne ca pratiṣṭhāyāṃ surārcane

भूगतं तोयपतितं यद्दत्तं विष्णवे सति ।शुद्धं च तुलसीपत्रं क्षालनादन्यकर्मणि॥ 52 ॥

bhūgataṃ toyapatitaṃ yaddattaṃ viṣṇave sati | śuddhaṃ ca tulasīpatraṃ kṣālanādanyakarmaṇi

वृक्षाधिष्ठातृदेवी या गोलोके च निरामये ।कृष्णेन सार्धं नित्यं च नित्यक्रीडां करिष्यसि॥ 53 ॥

vṛkṣādhiṣṭhātṛdevī yā goloke ca nirāmaye | kṛṣṇena sārdhaṃ nityaṃ ca nityakrīḍāṃ kariṣyasi

नद्यधिष्ठातृदेवी या भारते च सुपुण्यदा ।लवणोदस्य सा पत्नी मदंशस्य भविष्यति॥ 54 ॥

nadyadhiṣṭhātṛdevī yā bhārate ca supuṇyadā | lavaṇodasya sā patnī madaṃśasya bhaviṣyati

त्वं च स्वयं महासाध्वी वैकुण्ठे मम सन्निधौ ।रमासमा च रामा च भविष्यसि न संशयः॥ 55 ॥

tvaṃ ca svayaṃ mahāsādhvī vaikuṇṭhe mama sannidhau | ramāsamā ca rāmā ca bhaviṣyasi na saṃśayaḥ

अहं च शैलरूपेण गण्डकीतीरसन्निधौ ।अधिष्ठानं करिष्यामि भारते तव शापतः॥ 56 ॥

ahaṃ ca śailarūpeṇa gaṇḍakītīrasannidhau | adhiṣṭhānaṃ kariṣyāmi bhārate tava śāpataḥ

कोटिसङ्ख्यास्तत्र कीटास्तीक्ष्णदंष्ट्रावरायुधैः ।तच्छिलाकुहरे चक्रं करिष्यन्ति मदीयकम्॥ 57 ॥

koṭisaṅkhyāstatra kīṭāstīkṣṇadaṃṣṭrāvarāyudhaiḥ | tacchilākuhare cakraṃ kariṣyanti madīyakam

एकद्वारं चतुश्चक्रं वनमालाविभूषितम् ।नवीननीरदाकारं लक्ष्मीनारायणाभिधम्॥ 58 ॥

ekadvāraṃ catuścakraṃ vanamālāvibhūṣitam | navīnanīradākāraṃ lakṣmīnārāyaṇābhidham

एकद्वारं चतुश्चक्रं नवीननीरदोपमम् ।लक्ष्मीजनार्दनो ज्ञेयो रहितो वनमालया॥ 59 ॥

ekadvāraṃ catuścakraṃ navīnanīradopamam | lakṣmījanārdano jñeyo rahito vanamālayā

द्वारद्वये चतुश्चक्रं गोष्पदेन विराजितम् ।रघुनाथाभिधं ज्ञेयं रहितं वनमालया॥ 60 ॥

dvāradvaye catuścakraṃ goṣpadena virājitam | raghunāthābhidhaṃ jñeyaṃ rahitaṃ vanamālayā

अतिक्षुद्रं द्विचक्रं च नवीनजलदप्रभम् ।तद्वामनाभिधं ज्ञेयं रहितं वनमालया॥ 61 ॥

atikṣudraṃ dvicakraṃ ca navīnajaladaprabham | tadvāmanābhidhaṃ jñeyaṃ rahitaṃ vanamālayā

अतिक्षुद्रं द्विचक्रं च वनमालाविभूषितम् ।विज्ञेयं श्रीधरं रूपं श्रीप्रदं गृहिणा सदा॥ 62 ॥

atikṣudraṃ dvicakraṃ ca vanamālāvibhūṣitam | vijñeyaṃ śrīdharaṃ rūpaṃ śrīpradaṃ gṛhiṇā sadā

स्थूलं च वर्तुलाकारं रहितं वनमालया ।द्विचक्रं स्फुटमत्यन्तं ज्ञेयं दामोदराभिधम्॥ 63 ॥

sthūlaṃ ca vartulākāraṃ rahitaṃ vanamālayā | dvicakraṃ sphuṭamatyantaṃ jñeyaṃ dāmodarābhidham

मध्यमं वर्तुलाकारं द्विचक्रं बाणविक्षतम् ।रणरामाभिधं ज्ञेयं शरतूणसमन्वितम्॥ 64 ॥

madhyamaṃ vartulākāraṃ dvicakraṃ bāṇavikṣatam | raṇarāmābhidhaṃ jñeyaṃ śaratūṇasamanvitam

मध्यमं सप्तचक्रञ्च छत्रभूषणभूषितम् ।राजराजेश्वरं ज्ञेयं राजसम्पत्प्रदं नृणाम्॥ 65 ॥

madhyamaṃ saptacakrañca chatrabhūṣaṇabhūṣitam | rājarājeśvaraṃ jñeyaṃ rājasampatpradaṃ nṛṇām

द्विसप्तचक्रं स्थूलं च नवनीरदसुप्रभम् ।अनन्ताख्यं च विज्ञेयं चतुर्वर्गफलप्रदम्॥ 66 ॥

dvisaptacakraṃ sthūlaṃ ca navanīradasuprabham | anantākhyaṃ ca vijñeyaṃ caturvargaphalapradam

चक्राकारं द्विचक्रं च सश्रीकं जलदप्रभम् ।सगोष्पदं मध्यमं च विज्ञेयं मधुसूदनम्॥ 67 ॥

cakrākāraṃ dvicakraṃ ca saśrīkaṃ jaladaprabham | sagoṣpadaṃ madhyamaṃ ca vijñeyaṃ madhusūdanam

सुदर्शनं चैकचक्रं गुप्तचक्रं गदाधरम् ।द्विचक्रं हयवक्त्राभं हयग्रीवं प्रकीर्तितम्॥ 68 ॥

sudarśanaṃ caikacakraṃ guptacakraṃ gadādharam | dvicakraṃ hayavaktrābhaṃ hayagrīvaṃ prakīrtitam

अतीव विस्तृतास्यं च द्विचक्रं विकटं सति ।नरसिंहं सुविज्ञेयं सद्यो वैराग्यदं नृणाम्॥ 69 ॥

atīva vistṛtāsyaṃ ca dvicakraṃ vikaṭaṃ sati | narasiṃhaṃ suvijñeyaṃ sadyo vairāgyadaṃ nṛṇām

द्विचक्रं विस्तृतास्यं च वनमालासमन्वितम् ।लक्ष्मीनृसिंहं विज्ञेयं गृहिणां च सुखप्रदम्॥ 70 ॥

dvicakraṃ vistṛtāsyaṃ ca vanamālāsamanvitam | lakṣmīnṛsiṃhaṃ vijñeyaṃ gṛhiṇāṃ ca sukhapradam

द्वारदेशे द्विचक्रं च सश्रीकं च समं स्फुटम् ।वासुदेवं तु विज्ञेयं सर्वकामफलप्रदम्॥ 71 ॥

dvāradeśe dvicakraṃ ca saśrīkaṃ ca samaṃ sphuṭam | vāsudevaṃ tu vijñeyaṃ sarvakāmaphalapradam

प्रद्युम्नं सूक्ष्मचक्रं च नवीननीरदप्रभम् ।सुषिरच्छिद्रबहुलं गृहिणा च सुखप्रदम्॥ 72 ॥

pradyumnaṃ sūkṣmacakraṃ ca navīnanīradaprabham | suṣiracchidrabahulaṃ gṛhiṇā ca sukhapradam

द्वे चक्रे चैकलग्ने च पृष्ठं यत्र तु पुष्कलम् ।सङ्कर्षणं सुविज्ञेयं सुखदं गृहिणां सदा॥ 73 ॥

dve cakre caikalagne ca pṛṣṭhaṃ yatra tu puṣkalam | saṅkarṣaṇaṃ suvijñeyaṃ sukhadaṃ gṛhiṇāṃ sadā

अनिरुद्धं तु पीताभं वर्तुलं चातिशोभनम् ।सुखप्रदं गृहस्थानां प्रवदन्ति मनीषिणः॥ 74 ॥

aniruddhaṃ tu pītābhaṃ vartulaṃ cātiśobhanam | sukhapradaṃ gṛhasthānāṃ pravadanti manīṣiṇaḥ

शालग्रामशिला यत्र तत्र सन्निहितो हरिः ।तत्रैव लक्ष्मीर्वसति सर्वतीर्थसमन्विता॥ 75 ॥

śālagrāmaśilā yatra tatra sannihito hariḥ | tatraiva lakṣmīrvasati sarvatīrthasamanvitā

यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्यादिकानि च ।तानि सर्वाणि नश्यन्ति शालग्रामशिलार्चनात्॥ 76 ॥

yāni kāni ca pāpāni brahmahatyādikāni ca | tāni sarvāṇi naśyanti śālagrāmaśilārcanāt

छत्राकारे भवेद्राज्यं वर्तुले च महाश्रियः ।दुःखञ्च शकटाकारे शूलाग्रे मरणं ध्रुवम्॥ 77 ॥

chatrākāre bhavedrājyaṃ vartule ca mahāśriyaḥ | duḥkhañca śakaṭākāre śūlāgre maraṇaṃ dhruvam

विकृतास्ये च दारिद्र्यं पिङ्गले हानिरेव च ।भग्नचक्रे भवेद्व्याधिर्विदीर्णे मरणं ध्रुवम्॥ 78 ॥

vikṛtāsye ca dāridryaṃ piṅgale hānireva ca | bhagnacakre bhavedvyādhirvidīrṇe maraṇaṃ dhruvam

व्रतं दानं प्रतिष्ठा च श्राद्धं च देवपूजनम् ।शालग्रामस्य सान्निध्यात्प्रशस्तं तद्भवेदिति॥ 79 ॥

vrataṃ dānaṃ pratiṣṭhā ca śrāddhaṃ ca devapūjanam | śālagrāmasya sānnidhyātpraśastaṃ tadbhavediti

स स्नातः सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु दीक्षितः ।सर्वयज्ञेषु तीर्थेषु व्रतेषु च तपःसु च॥ 80 ॥

sa snātaḥ sarvatīrtheṣu sarvayajñeṣu dīkṣitaḥ | sarvayajñeṣu tīrtheṣu vrateṣu ca tapaḥsu ca

पाठे चतुर्णां वेदानां तपसां करणे सति ।तत्पुण्यं लभते नूनं शालग्रामशिलार्चनात्॥ 81 ॥

pāṭhe caturṇāṃ vedānāṃ tapasāṃ karaṇe sati | tatpuṇyaṃ labhate nūnaṃ śālagrāmaśilārcanāt

॥ शालग्रामशिलातोयं नित्यं भुङ्क्ते च यो नरः ।सुरेप्सितं प्रसादं च लभते नात्र संशयः॥ 82 ॥

|| śālagrāmaśilātoyaṃ nityaṃ bhuṅkte ca yo naraḥ | surepsitaṃ prasādaṃ ca labhate nātra saṃśayaḥ

तस्य स्पर्शं च वाञ्छन्ति तीर्थानि निखिलानि च ।जीवन्मुक्तो महापूतोऽप्यन्ते याति हरेः पदम्॥ 83 ॥

tasya sparśaṃ ca vāñchanti tīrthāni nikhilāni ca | jīvanmukto mahāpūto'pyante yāti hareḥ padam

तत्रैव हरिणा सार्धमसङ्ख्यं प्राकृतं लयम् ।यास्यत्येव हि दास्ये च नियुक्तो दास्यकर्मणि॥ 84 ॥

tatraiva hariṇā sārdhamasaṅkhyaṃ prākṛtaṃ layam | yāsyatyeva hi dāsye ca niyukto dāsyakarmaṇi

यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्यासमानि च ।तं दृष्ट्वा च पलायन्ते वैनतेयादिवोरगाः॥ 85 ॥

yāni kāni ca pāpāni brahmahatyāsamāni ca | taṃ dṛṣṭvā ca palāyante vainateyādivoragāḥ

तत्पादरजसा देवी सद्यःपूता वसुन्धरा ।पुंसां लक्षं तत्पितॄणां निस्तरेत्तस्य जन्मतः॥ 86 ॥

tatpādarajasā devī sadyaḥpūtā vasundharā | puṃsāṃ lakṣaṃ tatpitṝṇāṃ nistarettasya janmataḥ

शालग्रामशिलातोयं मृत्युकाले च यो लभेत् ।सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति॥ 87 ॥

śālagrāmaśilātoyaṃ mṛtyukāle ca yo labhet | sarvapāpavinirmukto viṣṇulokaṃ sa gacchati

निर्वाणमुक्तिं लभते कर्मभोगात्प्रमुच्यते ।विष्णोः पदे प्रलीनश्च भविष्यति न संशयः॥ 88 ॥

nirvāṇamuktiṃ labhate karmabhogātpramucyate | viṣṇoḥ pade pralīnaśca bhaviṣyati na saṃśayaḥ

शालग्रामशिलां धृत्वा मिथ्यावाक्यं वदेत्तु यः ।स याति कुम्भीपाके च यावद्वै ब्रह्मणो वयः॥ 89 ॥

śālagrāmaśilāṃ dhṛtvā mithyāvākyaṃ vadettu yaḥ | sa yāti kumbhīpāke ca yāvadvai brahmaṇo vayaḥ

शालग्रामशिलां धृत्वा स्वीकारं यो न पालयेत् ।स प्रयात्यसिपत्रं च लक्षमन्वन्तरावधि॥ 90 ॥

śālagrāmaśilāṃ dhṛtvā svīkāraṃ yo na pālayet | sa prayātyasipatraṃ ca lakṣamanvantarāvadhi

तुलसीपत्रविच्छेदं शालग्रामे करोति यः ।तस्य जन्मान्तरे कान्ते स्त्रीविच्छेदो भविष्यति॥ 91 ॥

tulasīpatravicchedaṃ śālagrāme karoti yaḥ | tasya janmāntare kānte strīvicchedo bhaviṣyati

तुलसीपत्रविच्छेदं शङ्खे यो हि करोति च ।भार्याहीनो भवेत्सोऽपि रोगी च सप्तजन्मसु॥ 92 ॥

tulasīpatravicchedaṃ śaṅkhe yo hi karoti ca | bhāryāhīno bhavetso'pi rogī ca saptajanmasu

शालग्रामं च तुलसीं शङ्खं चैकत्र एव च ।यो रक्षति महाज्ञानी स भवेच्छ्रीहरेः प्रियः॥ 93 ॥

śālagrāmaṃ ca tulasīṃ śaṅkhaṃ caikatra eva ca | yo rakṣati mahājñānī sa bhavecchrīhareḥ priyaḥ

सकृदेव हि यो यस्यां वीर्याधानं करोति च ।तद्विच्छेदे तस्य दुःखं भवेदेव परस्परम्॥ 94 ॥

sakṛdeva hi yo yasyāṃ vīryādhānaṃ karoti ca | tadvicchede tasya duḥkhaṃ bhavedeva parasparam

त्वं प्रिया शङ्खचूडस्य चैकमन्वन्तरावधि ।शङ्खेन सार्धं त्वद्भेदः केवलं दुःखदस्तथा॥ 95 ॥

tvaṃ priyā śaṅkhacūḍasya caikamanvantarāvadhi | śaṅkhena sārdhaṃ tvadbhedaḥ kevalaṃ duḥkhadastathā

इत्युक्त्वा श्रीहरिस्तां च विरराम च नारद ।सा च देहं परित्यज्य दिव्यरूपं विधाय च॥ 96 ॥

ityuktvā śrīharistāṃ ca virarāma ca nārada | sā ca dehaṃ parityajya divyarūpaṃ vidhāya ca

यथा श्रीश्च तथा सा चाप्युवास हरिवक्षसि ।स जगाम तया सार्धं वैकुण्ठं कमलापतिः॥ 97 ॥

yathā śrīśca tathā sā cāpyuvāsa harivakṣasi | sa jagāma tayā sārdhaṃ vaikuṇṭhaṃ kamalāpatiḥ

लक्ष्मीः सरस्वती गङ्गा तुलसी चापि नारद ।हरेः प्रियाश्चतस्रश्च बभूवुरीश्वरस्य च॥ 98 ॥

lakṣmīḥ sarasvatī gaṅgā tulasī cāpi nārada | hareḥ priyāścatasraśca babhūvurīśvarasya ca

सद्यस्तद्देहजाता च बभूव गण्डकी नदी ।ईश्वरः सोऽपि शैलश्च तत्तीरे पुण्यदो नृणाम्॥ 99 ॥

sadyastaddehajātā ca babhūva gaṇḍakī nadī | īśvaraḥ so'pi śailaśca tattīre puṇyado nṛṇām

कुर्वन्ति तत्र कीटाश्च शिलां बहुविधां मुने ।जले पतन्ति या याश्च फलदास्ताश्च निश्चितम्॥ 100 ॥

kurvanti tatra kīṭāśca śilāṃ bahuvidhāṃ mune | jale patanti yā yāśca phaladāstāśca niścitam

स्थलस्थाः पिङ्गला ज्ञेयाश्चोपतापाद्रवेरिति ।इत्येवं कथितं सर्वं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि॥ 101 ॥

sthalasthāḥ piṅgalā jñeyāścopatāpādraveriti | ityevaṃ kathitaṃ sarvaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi