Skandha 9, Adhyāya 30

सावित्र्युवाच ।प्रयान्ति स्वर्गमन्यं च येनैव कर्मणा यम ।मानवाः पुण्यवन्तश्च तन्मे व्याख्यातुमर्हसि॥ 1 ॥

sāvitryuvāca | prayānti svargamanyaṃ ca yenaiva karmaṇā yama | mānavāḥ puṇyavantaśca tanme vyākhyātumarhasi

धर्मराज उवाच ।अन्नदानं च विप्राय यः करोति च भारते ।अन्नप्रमाणवर्षं च शिवलोके महीयते॥ 2 ॥

dharmarāja uvāca | annadānaṃ ca viprāya yaḥ karoti ca bhārate | annapramāṇavarṣaṃ ca śivaloke mahīyate

अन्नदानं महादानमन्येभ्योऽपि करोति यः ।अन्नदानप्रमाणं च शिवलोके महीयते॥ 3 ॥

annadānaṃ mahādānamanyebhyo'pi karoti yaḥ | annadānapramāṇaṃ ca śivaloke mahīyate

अन्नदानात्परं दानं न भूतं न भविष्यति ।नात्र पात्रपरीक्षा स्यान्न कालनियमः क्वचित्॥ 4 ॥

annadānātparaṃ dānaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati | nātra pātraparīkṣā syānna kālaniyamaḥ kvacit

देवेभ्यो ब्राह्मणेभ्यो वा ददाति चासनं यदि ।महीयते विष्णुलोके वर्षाणामयुतं सति॥ 5 ॥

devebhyo brāhmaṇebhyo vā dadāti cāsanaṃ yadi | mahīyate viṣṇuloke varṣāṇāmayutaṃ sati

यो ददाति च विप्राय दिव्यां धेनुं पयस्विनीम् ।तल्लोममानवर्षं च विष्णुलोके महीयते॥ 6 ॥

yo dadāti ca viprāya divyāṃ dhenuṃ payasvinīm | tallomamānavarṣaṃ ca viṣṇuloke mahīyate

चतुर्गुणं पुण्यदिने तीर्थे शतगुणं फलम् ।दानं नारायणक्षेत्रं फलं कोटिगुणं भवेत्॥ 7 ॥

caturguṇaṃ puṇyadine tīrthe śataguṇaṃ phalam | dānaṃ nārāyaṇakṣetraṃ phalaṃ koṭiguṇaṃ bhavet

गां यो ददाति विप्राय भारते भक्तिपूर्वकम् ।वर्षाणामयुतं चैव चन्द्रलोके महीयते॥ 8 ॥

gāṃ yo dadāti viprāya bhārate bhaktipūrvakam | varṣāṇāmayutaṃ caiva candraloke mahīyate

यश्चोभयमुखीदानं करोति ब्राह्मणाय च ।तल्लोममानवर्षं च विष्णुलोके महीयते॥ 9 ॥

yaścobhayamukhīdānaṃ karoti brāhmaṇāya ca | tallomamānavarṣaṃ ca viṣṇuloke mahīyate

यो ददाति ब्राह्मणाय श्वेतच्छत्रं मनोहरम् ।वर्षाणामयुतं सोऽपि मोदते वरुणालये॥ 10 ॥

yo dadāti brāhmaṇāya śvetacchatraṃ manoharam | varṣāṇāmayutaṃ so'pi modate varuṇālaye

विप्राय पीडिताङ्गाय वस्त्रयुग्मं ददाति च ।महीयते वायुलोके वर्षाणामयुतं सति॥ 11 ॥

viprāya pīḍitāṅgāya vastrayugmaṃ dadāti ca | mahīyate vāyuloke varṣāṇāmayutaṃ sati

यो ददाति ब्राह्मणाय शालग्रामं सवस्त्रकम् ।महीयते स वैकुण्ठे यावच्चन्द्रदिवाकरौ॥ 12 ॥

yo dadāti brāhmaṇāya śālagrāmaṃ savastrakam | mahīyate sa vaikuṇṭhe yāvaccandradivākarau

यो ददाति ब्राह्मणाय दिव्यां शय्यां मनोहराम् ।महीयते चन्द्रलोके यावच्चन्द्रदिवाकरौ॥ 13 ॥

yo dadāti brāhmaṇāya divyāṃ śayyāṃ manoharām | mahīyate candraloke yāvaccandradivākarau

यो ददाति प्रदीपं च देवेभ्यो ब्राह्मणाय च ।यावन्मन्वन्तरं सोऽपि वह्निलोके महीयते॥ 14 ॥

yo dadāti pradīpaṃ ca devebhyo brāhmaṇāya ca | yāvanmanvantaraṃ so'pi vahniloke mahīyate

करोति गजदानं च यदि विप्राय भारते ।यावदिन्द्रो नरस्तावदिन्द्रस्यार्धासने वसेत्॥ 15 ॥

karoti gajadānaṃ ca yadi viprāya bhārate | yāvadindro narastāvadindrasyārdhāsane vaset

भारते योऽश्वदानं च करोति ब्राह्मणाय च ।मोदते वारुणे लोके यावदिन्द्राश्चतुर्दश॥ 16 ॥

bhārate yo'śvadānaṃ ca karoti brāhmaṇāya ca | modate vāruṇe loke yāvadindrāścaturdaśa

प्रकृष्टां शिबिकां यो हि ददाति ब्राह्मणाय च ।मोदते वारुणे लोके यावदिन्द्राश्चतुर्दश॥ 17 ॥

prakṛṣṭāṃ śibikāṃ yo hi dadāti brāhmaṇāya ca | modate vāruṇe loke yāvadindrāścaturdaśa

प्रकृष्टां वाटिका यो हि ददाति ब्राह्मणाय च ।महीयते वायुलोके यावन्मन्वन्तरं सति॥ 18 ॥

prakṛṣṭāṃ vāṭikā yo hi dadāti brāhmaṇāya ca | mahīyate vāyuloke yāvanmanvantaraṃ sati

यो ददाति च विप्राय व्यजनं श्वेतचामरम् ।महीयते वायुलोके वर्षाणामयुतं ध्रुवम्॥ 19 ॥

yo dadāti ca viprāya vyajanaṃ śvetacāmaram | mahīyate vāyuloke varṣāṇāmayutaṃ dhruvam

धान्यं रत्नं यो ददाति चिरञ्जीवी भवेत्सुधीः ।दाता ग्रहीता तौ द्वौ च ध्रुवं वैकुण्ठगामिनौ॥ 20 ॥

dhānyaṃ ratnaṃ yo dadāti cirañjīvī bhavetsudhīḥ | dātā grahītā tau dvau ca dhruvaṃ vaikuṇṭhagāminau

सततं श्रीहरेर्नाम भारते यो जपेन्नरः ।स एव चिरजीवी च ततो मृत्युः पलायते॥ 21 ॥

satataṃ śrīharernāma bhārate yo japennaraḥ | sa eva cirajīvī ca tato mṛtyuḥ palāyate

यो नरो भारते वर्षे दोलनं कारयेत्सुधीः ।पूर्णिमारजनीशेषे जीवन्मुक्तो भवेन्नरः॥ 22 ॥

yo naro bhārate varṣe dolanaṃ kārayetsudhīḥ | pūrṇimārajanīśeṣe jīvanmukto bhavennaraḥ

इहलोके सुखं भुक्त्वा यात्यन्ते विष्णुमन्दिरम् ।निश्चितं निवसेत्तत्र शतमन्वन्तरावधि॥ 23 ॥

ihaloke sukhaṃ bhuktvā yātyante viṣṇumandiram | niścitaṃ nivasettatra śatamanvantarāvadhi

फलमुत्तरफल्गुन्यां ततोऽपि द्विगुणं भवेत् ।कल्पान्तजीवी स भवेदित्याह कमलोद्भवः॥ 24 ॥

phalamuttaraphalgunyāṃ tato'pi dviguṇaṃ bhavet | kalpāntajīvī sa bhavedityāha kamalodbhavaḥ

तिलदानं ब्राह्मणाय यः करोति च भारते ।तिलप्रमाणवर्षं च मोदते शिवमन्दिरे॥ 25 ॥

tiladānaṃ brāhmaṇāya yaḥ karoti ca bhārate | tilapramāṇavarṣaṃ ca modate śivamandire

ततः सुयोनिं सम्प्राप्य चिरञ्जीवी भवेत्सुखी ।ताम्रपात्रस्य दानेन द्विगुणं च फलं लभेत्॥ 26 ॥

tataḥ suyoniṃ samprāpya cirañjīvī bhavetsukhī | tāmrapātrasya dānena dviguṇaṃ ca phalaṃ labhet

सालङ्कृतां च भोग्यां च सवस्त्रां सुन्दरीं प्रियाम् ।यो ददाति ब्राह्मणाय भारते च पतिव्रताम्॥ 27 ॥

sālaṅkṛtāṃ ca bhogyāṃ ca savastrāṃ sundarīṃ priyām | yo dadāti brāhmaṇāya bhārate ca pativratām

महीयते चन्द्रलोके यावदिन्द्राश्चतुर्दश ।तत्र स्वर्वेश्यया सार्धं मोदते च दिवानिशम्॥ 28 ॥

mahīyate candraloke yāvadindrāścaturdaśa | tatra svarveśyayā sārdhaṃ modate ca divāniśam

ततो गन्धर्वलोके च वर्षाणामयुतं ध्रुवम् ।दिवानिशं कौतुकेन चोर्वश्या सह मोदते॥ 29 ॥

tato gandharvaloke ca varṣāṇāmayutaṃ dhruvam | divāniśaṃ kautukena corvaśyā saha modate

ततो जन्मसहस्रं च प्राप्नोति सुन्दरीं प्रियाम् ।सतीं सौभाग्ययुक्तां च कोमलां प्रियवादिनीम्॥ 30 ॥

tato janmasahasraṃ ca prāpnoti sundarīṃ priyām | satīṃ saubhāgyayuktāṃ ca komalāṃ priyavādinīm

प्रददाति फलं चारु ब्राह्मणाय च यो नरः ।फलप्रमाणवर्षं च शक्रलोके महीयते॥ 31 ॥

pradadāti phalaṃ cāru brāhmaṇāya ca yo naraḥ | phalapramāṇavarṣaṃ ca śakraloke mahīyate

पुनः सुयोनिं सम्प्राप्य लभते सुतमुत्तमम् ।सफलानां च वृक्षाणां सहस्रं च प्रशंसितम्॥ 32 ॥

punaḥ suyoniṃ samprāpya labhate sutamuttamam | saphalānāṃ ca vṛkṣāṇāṃ sahasraṃ ca praśaṃsitam

केवलं फलदानं वा ब्राह्मणाय ददाति च ।सुचिरं स्वर्गवासं च कृत्वा याति च भारते॥ 33 ॥

kevalaṃ phaladānaṃ vā brāhmaṇāya dadāti ca | suciraṃ svargavāsaṃ ca kṛtvā yāti ca bhārate

नानाद्रव्यसमायुक्तं नानासस्यसमन्वितम् ।ददाति यश्च विप्राय भारते विपुलं गृहम्॥ 34 ॥

nānādravyasamāyuktaṃ nānāsasyasamanvitam | dadāti yaśca viprāya bhārate vipulaṃ gṛham

सुरलोके वसेत्सोऽपि यावन्मन्वन्तरं शतम् ।ततः सुयोनिं सम्प्राप्य स महाधनवान्भवेत्॥ 35 ॥

suraloke vasetso'pi yāvanmanvantaraṃ śatam | tataḥ suyoniṃ samprāpya sa mahādhanavānbhavet

यो नरः सस्यसंयुक्तां भूमिं च रुचिरां सति ।ददाति भक्त्या विप्राय पुण्यक्षेत्रे च भारते॥ 36 ॥

yo naraḥ sasyasaṃyuktāṃ bhūmiṃ ca rucirāṃ sati | dadāti bhaktyā viprāya puṇyakṣetre ca bhārate

महीयते च वैकुण्ठे मन्वन्तरशतं ध्रुवम् ।पुनः सुयोनिं सम्प्राप्य महांश्च भूमिपो भवेत्॥ 37 ॥

mahīyate ca vaikuṇṭhe manvantaraśataṃ dhruvam | punaḥ suyoniṃ samprāpya mahāṃśca bhūmipo bhavet

तं न त्यजति भूमिश्च जन्मनां शतकं परम् ।श्रीमांश्च धनवांश्चैव पुत्रवांश्च प्रजेश्वरः॥ 38 ॥

taṃ na tyajati bhūmiśca janmanāṃ śatakaṃ param | śrīmāṃśca dhanavāṃścaiva putravāṃśca prajeśvaraḥ

यो व्रजं च प्रकृष्टं च ग्रामं दद्याद् द्विजाय च ।लक्षमन्वन्तरं चैव वैकुण्ठे स महीयते॥ 39 ॥

yo vrajaṃ ca prakṛṣṭaṃ ca grāmaṃ dadyād dvijāya ca | lakṣamanvantaraṃ caiva vaikuṇṭhe sa mahīyate

पुनः सुयोनिं सम्प्राप्य ग्रामलक्षसमन्वितम् ।न जहाति च तं पृथ्वी जन्मनां लक्षमेव च॥ 40 ॥

punaḥ suyoniṃ samprāpya grāmalakṣasamanvitam | na jahāti ca taṃ pṛthvī janmanāṃ lakṣameva ca

सुप्रजं च प्रकृष्टं च पक्वसस्यसमन्वितम् ।नानापुष्करिणीवृक्षफलवल्लीसमन्वितम्॥ 41 ॥

suprajaṃ ca prakṛṣṭaṃ ca pakvasasyasamanvitam | nānāpuṣkariṇīvṛkṣaphalavallīsamanvitam

नगरं यश्च विप्राय ददाति भारते भुवि ।महीयते स कैलासे दशलक्षेन्द्रकालकम्॥ 42 ॥

nagaraṃ yaśca viprāya dadāti bhārate bhuvi | mahīyate sa kailāse daśalakṣendrakālakam

पुनः सुयोनिं सम्प्राप्य राजेन्द्रो भारते भवेत् ।नगराणां च नियुतं स लभेन्नात्र संशयः॥ 43 ॥

punaḥ suyoniṃ samprāpya rājendro bhārate bhavet | nagarāṇāṃ ca niyutaṃ sa labhennātra saṃśayaḥ

धरा तं न जहात्येव जन्मनामयुतं ध्रुवम् ।परमैश्वर्यनियुतो भवेदेव महीतले॥ 44 ॥

dharā taṃ na jahātyeva janmanāmayutaṃ dhruvam | paramaiśvaryaniyuto bhavedeva mahītale

नगराणां च शतकं देशं यो हि द्विजातये ।सुप्रकृष्टं मध्यकृष्टं प्रजायुक्तं ददाति च॥ 45 ॥

nagarāṇāṃ ca śatakaṃ deśaṃ yo hi dvijātaye | suprakṛṣṭaṃ madhyakṛṣṭaṃ prajāyuktaṃ dadāti ca

वापीतडागसंयुक्तं नानावृक्षसमन्वितम् ।महीयते स वैकुण्ठे कोटिमन्वन्तरावधि॥ 46 ॥

vāpītaḍāgasaṃyuktaṃ nānāvṛkṣasamanvitam | mahīyate sa vaikuṇṭhe koṭimanvantarāvadhi

पुनः सुयोनिं सम्प्राप्य जम्बुद्वीपपतिर्भवेत् ।परमैश्वर्यसंयुक्तो यथा शक्रस्तथा भुवि॥ 47 ॥

punaḥ suyoniṃ samprāpya jambudvīpapatirbhavet | paramaiśvaryasaṃyukto yathā śakrastathā bhuvi

मही तं न जहात्येव जन्मनां कोटिमेव च ।कल्पान्तजीवी स भवेद्राजराजेश्वरो महान्॥ 48 ॥

mahī taṃ na jahātyeva janmanāṃ koṭimeva ca | kalpāntajīvī sa bhavedrājarājeśvaro mahān

स्वाधिकारं समग्रं च यो ददाति द्विजातये ।चतुर्गुणं फलं चान्ते भवेत्तस्य न संशयः॥ 49 ॥

svādhikāraṃ samagraṃ ca yo dadāti dvijātaye | caturguṇaṃ phalaṃ cānte bhavettasya na saṃśayaḥ

जम्बुद्वीपं यो ददाति ब्राह्मणाय तपस्विने ।फलं शतगुणं चान्ते भवेत्तस्य न संशयः॥ 50 ॥

jambudvīpaṃ yo dadāti brāhmaṇāya tapasvine | phalaṃ śataguṇaṃ cānte bhavettasya na saṃśayaḥ

जम्बुद्वीपमहीदातुः सर्वतीर्थानि सेवितुः ।सर्वेषां तपसां कर्तुः सर्वेषां वासकारिणः॥ 51 ॥

jambudvīpamahīdātuḥ sarvatīrthāni sevituḥ | sarveṣāṃ tapasāṃ kartuḥ sarveṣāṃ vāsakāriṇaḥ

सर्वदानप्रदातुश्च सर्वसिद्धेश्वरस्य च ।अस्त्येव पुनरावृत्तिर्न भक्तस्य महेशितुः॥ 52 ॥

sarvadānapradātuśca sarvasiddheśvarasya ca | astyeva punarāvṛttirna bhaktasya maheśituḥ

असङ्ख्यब्रह्मणां पातं पश्यन्ति भुवनेशितुः ।निवसन्ति मणिद्वीपे श्रीदेव्याः परमे पदे॥ 53 ॥

asaṅkhyabrahmaṇāṃ pātaṃ paśyanti bhuvaneśituḥ | nivasanti maṇidvīpe śrīdevyāḥ parame pade

देवीमन्त्रोपासकाश्च विहाय मानवीं तनुम् ।विभूतिं दिव्यरूपं च जन्ममृत्युजराहरम्॥ 54 ॥

devīmantropāsakāśca vihāya mānavīṃ tanum | vibhūtiṃ divyarūpaṃ ca janmamṛtyujarāharam

लब्ध्वा देव्याश्च सारूप्यं देवीसेवां च कुर्वते ।पश्यन्ति ते मणिद्वीपे सखण्डं लोकसङ्क्षयम्॥ 55 ॥

labdhvā devyāśca sārūpyaṃ devīsevāṃ ca kurvate | paśyanti te maṇidvīpe sakhaṇḍaṃ lokasaṅkṣayam

नश्यन्ति देवाः सिद्धाश्च विश्वानि निखिलानि च ।देवीभक्ता न नश्यन्ति जन्ममृत्युजराहराः॥ 56 ॥

naśyanti devāḥ siddhāśca viśvāni nikhilāni ca | devībhaktā na naśyanti janmamṛtyujarāharāḥ

कार्तिके तुलसीदानं करोति हरये च यः ।युगत्रयप्रमाणं च मोदते हरिमन्दिरे॥ 57 ॥

kārtike tulasīdānaṃ karoti haraye ca yaḥ | yugatrayapramāṇaṃ ca modate harimandire

पुनः सुयोनिं सम्प्राप्य हरिभक्तिं लभेद् ध्रुवम् ।जितेन्द्रियाणां प्रवरः स भवेद्भारते भुवि॥ 58 ॥

punaḥ suyoniṃ samprāpya haribhaktiṃ labhed dhruvam | jitendriyāṇāṃ pravaraḥ sa bhavedbhārate bhuvi

मध्ये यः स्नाति गङ्गायामरुणोदयकालतः ।युगषष्टिसहस्राणि मोदते हरिमन्दिरे॥ 59 ॥

madhye yaḥ snāti gaṅgāyāmaruṇodayakālataḥ | yugaṣaṣṭisahasrāṇi modate harimandire

पुनः सुयोनिं सम्प्राप्य विष्णुमन्त्रं लभेद् ध्रुवम् ।त्यक्त्वा च मानुषं देहं पुनर्याति हरेः पदम्॥ 60 ॥

punaḥ suyoniṃ samprāpya viṣṇumantraṃ labhed dhruvam | tyaktvā ca mānuṣaṃ dehaṃ punaryāti hareḥ padam

नास्ति तत्पुनरावृत्तिर्वैकुण्ठाच्च महीतले ।करोति हरिदास्यं च तथा सारूप्यमेव च॥ 61 ॥

nāsti tatpunarāvṛttirvaikuṇṭhācca mahītale | karoti haridāsyaṃ ca tathā sārūpyameva ca

नित्यस्नायी च गङ्गायां स पूतः सूर्यवद्भुवि ।पदे पदेऽश्वमेधस्य लभते निश्चितं फलम्॥ 62 ॥

nityasnāyī ca gaṅgāyāṃ sa pūtaḥ sūryavadbhuvi | pade pade'śvamedhasya labhate niścitaṃ phalam

तस्यैव पादरजसा सद्यःपूता वसुन्धरा ।मोदते स च वैकुण्ठे यावच्चन्द्रदिवाकरौ॥ 63 ॥

tasyaiva pādarajasā sadyaḥpūtā vasundharā | modate sa ca vaikuṇṭhe yāvaccandradivākarau

पुनः सुयोनिं सम्प्राप्य हरिभक्तिं लभेद् ध्रुवम् ।जीवन्मुक्तोऽतितेजस्वी तपस्विप्रवरो भवेत्॥ 64 ॥

punaḥ suyoniṃ samprāpya haribhaktiṃ labhed dhruvam | jīvanmukto'titejasvī tapasvipravaro bhavet

स्वधर्मनिरतः शुद्धो विद्वांश्च स जितेन्द्रियः ।मीनकर्कटयोर्मध्ये गाढं तपति भास्करः॥ 65 ॥

svadharmanirataḥ śuddho vidvāṃśca sa jitendriyaḥ | mīnakarkaṭayormadhye gāḍhaṃ tapati bhāskaraḥ

भारते यो ददात्येव जलमेव सुवासितम् ।स मोदते च कैलासे यावदिन्द्राश्चतुर्दश॥ 66 ॥

bhārate yo dadātyeva jalameva suvāsitam | sa modate ca kailāse yāvadindrāścaturdaśa

पुनः सुयोनिं सम्प्राप्य रूपवांश्च सुखी भवेत् ।शिवभक्तश्च तेजस्वी वेदवेदाङ्गपारगः॥ 67 ॥

punaḥ suyoniṃ samprāpya rūpavāṃśca sukhī bhavet | śivabhaktaśca tejasvī vedavedāṅgapāragaḥ

वैशाखे सक्तुदानं च यः करोति द्विजातये ।सक्तुरेणुप्रमाणाब्दं मोदते शिवमन्दिरे॥ 68 ॥

vaiśākhe saktudānaṃ ca yaḥ karoti dvijātaye | saktureṇupramāṇābdaṃ modate śivamandire

करोति भारते यो हि कृष्णजन्माष्टमीव्रतम् ।शतजन्मकृतं पापं मुच्यते नात्र संशयः॥ 69 ॥

karoti bhārate yo hi kṛṣṇajanmāṣṭamīvratam | śatajanmakṛtaṃ pāpaṃ mucyate nātra saṃśayaḥ

वैकुण्ठे मोदते सोऽपि यावदिन्द्राश्चतुर्दश ।पुनः सुयोनिं सम्प्राप्य कृष्णे भक्तिंलभेद् ध्रुवम्॥ 70 ॥

vaikuṇṭhe modate so'pi yāvadindrāścaturdaśa | punaḥ suyoniṃ samprāpya kṛṣṇe bhaktiṃlabhed dhruvam

इहैव भारते वर्षे शिवरात्रिं करोति यः ।मोदते शिवलोके स सप्तमन्वन्तरावधि॥ 71 ॥

ihaiva bhārate varṣe śivarātriṃ karoti yaḥ | modate śivaloke sa saptamanvantarāvadhi

शिवाय शिवरात्रौ च बिल्वपत्रं ददाति यः ।पत्रमानयुगं तत्र मोदते शिवमन्दिरे॥ 72 ॥

śivāya śivarātrau ca bilvapatraṃ dadāti yaḥ | patramānayugaṃ tatra modate śivamandire

पुनः सुयोनिं सम्प्राप्य शिवभक्तिं लभेद्ध्रुवम् ।विद्यावान्पुत्रवाञ्छ्रीमान् प्रजावान्भूमिमान्भवेत्॥ 73 ॥

punaḥ suyoniṃ samprāpya śivabhaktiṃ labheddhruvam | vidyāvānputravāñchrīmān prajāvānbhūmimānbhavet

चैत्रमासेऽथवा माघे शङ्करं योऽर्चयेद्व्रती ।करोति नर्तनं भक्त्या वेत्रपाणिर्दिवानिशम्॥ 74 ॥

caitramāse'thavā māghe śaṅkaraṃ yo'rcayedvratī | karoti nartanaṃ bhaktyā vetrapāṇirdivāniśam

मासं वाप्यर्धमासं वा दश सप्त दिनानि च ।दिनमानयुगं सोऽपि शिवलोके महीयते॥ 75 ॥

māsaṃ vāpyardhamāsaṃ vā daśa sapta dināni ca | dinamānayugaṃ so'pi śivaloke mahīyate

श्रीरामनवमीं यो हि करोति भारते पुमान् ।सप्तमन्वन्तरं यावन्मोदते विष्णुमन्दिरे॥ 76 ॥

śrīrāmanavamīṃ yo hi karoti bhārate pumān | saptamanvantaraṃ yāvanmodate viṣṇumandire

पुनः सुयोनिं सम्प्राप्य रामभक्तिं लभेद्ध्रुवम् ।जितेन्द्रियाणां प्रवरो महांश्च धनवान्भवेत्॥ 77 ॥

punaḥ suyoniṃ samprāpya rāmabhaktiṃ labheddhruvam | jitendriyāṇāṃ pravaro mahāṃśca dhanavānbhavet

शारदीयां महापूजां प्रकृतेर्यः करोति च ।महिषैश्छागलैर्मेषैः खड्गैर्भेकादिभिः सति॥ 78 ॥

śāradīyāṃ mahāpūjāṃ prakṛteryaḥ karoti ca | mahiṣaiśchāgalairmeṣaiḥ khaḍgairbhekādibhiḥ sati

नैवेद्यैरुपहारैश्च धूपदीपादिभिस्तथा ।नृत्यगीतादिभिर्वाद्यैर्नानाकौतुकमङ्गलम्॥ 79 ॥

naivedyairupahāraiśca dhūpadīpādibhistathā | nṛtyagītādibhirvādyairnānākautukamaṅgalam

शिवलोके वसेत्सोऽपि सप्तमन्वन्तरावधि ।पुनः सुयोनिं सम्प्राप्य नरो बुद्धिं च निर्मलाम्॥ 80 ॥

śivaloke vasetso'pi saptamanvantarāvadhi | punaḥ suyoniṃ samprāpya naro buddhiṃ ca nirmalām

अतुलां श्रियमाप्नोति पुत्रपौत्रविवर्धनीम् ।महाप्रभावयुक्तश्च गजवाजिसमन्वितः॥ 81 ॥

atulāṃ śriyamāpnoti putrapautravivardhanīm | mahāprabhāvayuktaśca gajavājisamanvitaḥ

राजराजेश्वरः सोऽपि भवेदेव न संशयः ।ततः शुक्लाष्टमीं प्राप्य महालक्ष्मीं च योऽर्चयेत्॥ 82 ॥

rājarājeśvaraḥ so'pi bhavedeva na saṃśayaḥ | tataḥ śuklāṣṭamīṃ prāpya mahālakṣmīṃ ca yo'rcayet

नित्यं भक्त्या पक्षमेकं पुण्यक्षेत्रे च भारते ।दत्त्वा तस्यै प्रकृष्टानि चोपचाराणि षोडश॥ 83 ॥

nityaṃ bhaktyā pakṣamekaṃ puṇyakṣetre ca bhārate | dattvā tasyai prakṛṣṭāni copacārāṇi ṣoḍaśa

गोलोके च वसेत्सोऽपि यावदिन्द्राश्चतुर्दश ।पुनः सुयोनिं सम्प्राप्य राजराजेश्वरो भवेत्॥ 84 ॥

goloke ca vasetso'pi yāvadindrāścaturdaśa | punaḥ suyoniṃ samprāpya rājarājeśvaro bhavet

कार्तिकीपूर्णिमायां च कृत्वा तु रासमण्डलम् ।गोपानां शतकं कृत्वा गोपीनां शतकं तथा॥ 85 ॥

kārtikīpūrṇimāyāṃ ca kṛtvā tu rāsamaṇḍalam | gopānāṃ śatakaṃ kṛtvā gopīnāṃ śatakaṃ tathā

शिलायां प्रतिमायां च श्रीकृष्णं राधया सह ।भारते पूजयेद्भक्त्या चोपचाराणि षोडश॥ 86 ॥

śilāyāṃ pratimāyāṃ ca śrīkṛṣṇaṃ rādhayā saha | bhārate pūjayedbhaktyā copacārāṇi ṣoḍaśa

गोलोके वसते सोऽपि यावद्वै ब्रह्मणो वयः ।भारतं पुनरागत्य कृष्णे भक्तिं लभेद्दृढाम्॥ 87 ॥

goloke vasate so'pi yāvadvai brahmaṇo vayaḥ | bhārataṃ punarāgatya kṛṣṇe bhaktiṃ labheddṛḍhām

क्रमेण सुदृढां भक्तिं लब्ध्वा मन्त्रं हरेरहो ।देहं त्यक्त्वा च गोलोकं पुनरेव प्रयाति सः॥ 88 ॥

krameṇa sudṛḍhāṃ bhaktiṃ labdhvā mantraṃ hareraho | dehaṃ tyaktvā ca golokaṃ punareva prayāti saḥ

ततः कृष्णस्य सारूप्यं पार्षदप्रवरो भवेत् ।पुनस्तत्पतनं नास्ति जरामृत्युहरो भवेत्॥ 89 ॥

tataḥ kṛṣṇasya sārūpyaṃ pārṣadapravaro bhavet | punastatpatanaṃ nāsti jarāmṛtyuharo bhavet

शुक्लां वाप्यथवा कृष्णां करोत्येकादशीं च यः ।वैकुण्ठे मोदते सोऽपि यावद्वै ब्रह्मणो वयः॥ 90 ॥

śuklāṃ vāpyathavā kṛṣṇāṃ karotyekādaśīṃ ca yaḥ | vaikuṇṭhe modate so'pi yāvadvai brahmaṇo vayaḥ

भारते पुनरागत्य कृष्णभक्तिं लभेद्ध्रुवम् ।क्रमेण भक्तिं सुदृढां करोत्येकां हरेरहो॥ 91 ॥

bhārate punarāgatya kṛṣṇabhaktiṃ labheddhruvam | krameṇa bhaktiṃ sudṛḍhāṃ karotyekāṃ hareraho

देहं त्यक्त्वा च गोलोकं पुनरेव प्रयाति सः ।ततः कृष्णस्य सारूप्यं सम्प्राप्य पार्षदो भवेत्॥ 92 ॥

dehaṃ tyaktvā ca golokaṃ punareva prayāti saḥ | tataḥ kṛṣṇasya sārūpyaṃ samprāpya pārṣado bhavet

पुनस्तत्पतनं नास्ति जरामृत्युहरो भवेत् ।भाद्रे च शुक्लद्वादश्यां यः शक्रं पूजयेन्नरः॥ 93 ॥

punastatpatanaṃ nāsti jarāmṛtyuharo bhavet | bhādre ca śukladvādaśyāṃ yaḥ śakraṃ pūjayennaraḥ

षष्टिवर्षसहस्राणि शक्रलोके महीयते ।रविवारे च सङ्क्रान्त्यां सप्तम्यां शुक्लपक्षके॥ 94 ॥

ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi śakraloke mahīyate | ravivāre ca saṅkrāntyāṃ saptamyāṃ śuklapakṣake

सम्पूज्यार्कं हविष्यान्नं यः करोति च भारते ।महीयते सोऽर्कलोके यावदिन्द्राश्चतुर्दश॥ 95 ॥

sampūjyārkaṃ haviṣyānnaṃ yaḥ karoti ca bhārate | mahīyate so'rkaloke yāvadindrāścaturdaśa

भारतं पुनरागत्य चारोगी श्रीयुतो भवेत् ।ज्येष्ठकृष्णचतुर्दश्यां सावित्रीं यो हि पूजयेत्॥ 96 ॥

bhārataṃ punarāgatya cārogī śrīyuto bhavet | jyeṣṭhakṛṣṇacaturdaśyāṃ sāvitrīṃ yo hi pūjayet

महीयते ब्रह्मलोके सप्तमन्वन्तरावधि ।पुनर्महीं समागत्य श्रीमानतुलविक्रमः॥ 97 ॥

mahīyate brahmaloke saptamanvantarāvadhi | punarmahīṃ samāgatya śrīmānatulavikramaḥ

चिरजीवी भवेत्सोऽपि ज्ञानवान्सम्पदा युतः ।माघस्य शुक्लपञ्चम्यां पूजयेद्यः सरस्वतीम्॥ 98 ॥

cirajīvī bhavetso'pi jñānavānsampadā yutaḥ | māghasya śuklapañcamyāṃ pūjayedyaḥ sarasvatīm

संयतो भक्तितो दत्त्वा चोपचाराणि षोडश ।महीयते मणिद्वीपे यावद्ब्रह्म दिवानिशम्॥ 99 ॥

saṃyato bhaktito dattvā copacārāṇi ṣoḍaśa | mahīyate maṇidvīpe yāvadbrahma divāniśam

सम्प्राप्य च पुनर्जन्म स भवेत्कविपण्डितः ।गां सुवर्णादिकं यो हि ब्राह्मणाय ददाति च॥ 100 ॥

samprāpya ca punarjanma sa bhavetkavipaṇḍitaḥ | gāṃ suvarṇādikaṃ yo hi brāhmaṇāya dadāti ca

नित्यं जीवनपर्यन्तं भक्तियुक्तश्च भारते ।गवां लोमप्रमाणाब्दं द्विगुणं विष्णुमन्दिरे॥ 101 ॥

nityaṃ jīvanaparyantaṃ bhaktiyuktaśca bhārate | gavāṃ lomapramāṇābdaṃ dviguṇaṃ viṣṇumandire

मोदते हरिणा सार्धं क्रीडाकौतुकमङ्गलैः ।तदन्ते पुनरागत्य राजराजेश्वरो भवेत्॥ 102 ॥

modate hariṇā sārdhaṃ krīḍākautukamaṅgalaiḥ | tadante punarāgatya rājarājeśvaro bhavet

श्रीमांश्च पुत्रवान्विद्वांज्ञानवान्सर्वतः सुखी ।भोजयेद्योऽपि मिष्टान्नं ब्राह्मणेभ्यश्च भारते॥ 103 ॥

śrīmāṃśca putravānvidvāṃjñānavānsarvataḥ sukhī | bhojayedyo'pi miṣṭānnaṃ brāhmaṇebhyaśca bhārate

विप्रलोमप्रमाणाब्दं मोदते विष्णुमन्दिरे ।ततः पुनरिहागत्य सुखी च धनवान्भवेत्॥ 104 ॥

vipralomapramāṇābdaṃ modate viṣṇumandire | tataḥ punarihāgatya sukhī ca dhanavānbhavet

विद्वान्सुचिरजीवी च श्रीमानतुलविक्रमः ।यो वक्ति वा ददात्येव हरेर्नामानि भारते॥ 105 ॥

vidvānsucirajīvī ca śrīmānatulavikramaḥ | yo vakti vā dadātyeva harernāmāni bhārate

युगं नाम प्रमाणं च विष्णुलोके महीयते ।ततः पुनरिहागत्य स सुखी धनवान्भवेत्॥ 106 ॥

yugaṃ nāma pramāṇaṃ ca viṣṇuloke mahīyate | tataḥ punarihāgatya sa sukhī dhanavānbhavet

यदि नारायणक्षेत्रे फलं कोटिगुणं भवेत् ।नाम्ना कोटिं हरेर्यो हि क्षेत्रे नारायणे जपेत्॥ 107 ॥

yadi nārāyaṇakṣetre phalaṃ koṭiguṇaṃ bhavet | nāmnā koṭiṃ hareryo hi kṣetre nārāyaṇe japet

सर्वपापविनिर्मुक्तो जीवन्मुक्तो भवेद्ध्रुवम् ।न लभेत्स पुनर्जन्म वैकुण्ठे स महीयते॥ 108 ॥

sarvapāpavinirmukto jīvanmukto bhaveddhruvam | na labhetsa punarjanma vaikuṇṭhe sa mahīyate

लभेद्विष्णोश्च सारूप्यं न तस्य पतनं भवेत् ।विष्णुभक्तिं लभेत्सोऽपि विष्णुसारूप्यमाप्नुयात्॥ 109 ॥

labhedviṣṇośca sārūpyaṃ na tasya patanaṃ bhavet | viṣṇubhaktiṃ labhetso'pi viṣṇusārūpyamāpnuyāt

शिवं यः पूजयेन्नित्यं कृत्वा लिङ्गं च पार्थिवम् ।यावज्जीवनपर्यन्तं स याति शिवमन्दिरम्॥ 110 ॥

śivaṃ yaḥ pūjayennityaṃ kṛtvā liṅgaṃ ca pārthivam | yāvajjīvanaparyantaṃ sa yāti śivamandiram

मृदो रेणुप्रमाणाब्दं शिवलोके महीयते ।ततः पुनरिहागत्य राजेन्द्रो भारते भवेत्॥ 111 ॥

mṛdo reṇupramāṇābdaṃ śivaloke mahīyate | tataḥ punarihāgatya rājendro bhārate bhavet

शिलां च पूजयेन्नित्यं शिलातोयं च भक्षति ।महीयते च वैकुण्ठे यावद्वै ब्रह्मणः शतम्॥ 112 ॥

śilāṃ ca pūjayennityaṃ śilātoyaṃ ca bhakṣati | mahīyate ca vaikuṇṭhe yāvadvai brahmaṇaḥ śatam

ततो लब्ध्वा पुनर्जन्म हरिभक्तिं च दुर्लभाम् ।महीयते विष्णुलोके न तस्य पतनं भवेत्॥ 113 ॥

tato labdhvā punarjanma haribhaktiṃ ca durlabhām | mahīyate viṣṇuloke na tasya patanaṃ bhavet

तपांसि चैव सर्वाणि व्रतानि निखिलानि च ।कृत्वा तिष्ठति वैकुण्ठे यावदिन्द्राश्चतुर्दश॥ 114 ॥

tapāṃsi caiva sarvāṇi vratāni nikhilāni ca | kṛtvā tiṣṭhati vaikuṇṭhe yāvadindrāścaturdaśa

ततो लब्ध्वा पुनर्जन्म राजेन्द्रो भारते भवेत् ।ततो मुक्तो भवेत्पश्चात्पुनर्जन्म न विद्यते॥ 115 ॥

tato labdhvā punarjanma rājendro bhārate bhavet | tato mukto bhavetpaścātpunarjanma na vidyate

यः स्नात्वा सर्वतीर्थेषु भुवः कृत्वा प्रदक्षिणाम् ।स तु निर्वाणतां याति न च जन्म भवेद्भुवि॥ 116 ॥

yaḥ snātvā sarvatīrtheṣu bhuvaḥ kṛtvā pradakṣiṇām | sa tu nirvāṇatāṃ yāti na ca janma bhavedbhuvi

पुण्यक्षेत्रे भारते च योऽश्वमेधं करोति च ।अश्वलोममिताब्दं च शक्रस्यार्धासनं भजेत्॥ 117 ॥

puṇyakṣetre bhārate ca yo'śvamedhaṃ karoti ca | aśvalomamitābdaṃ ca śakrasyārdhāsanaṃ bhajet

चतुर्गुणं राजसूये फलमाप्नोति मानवः ।सर्वेभ्योऽपि मखेभ्यो हि परो देवीमखः स्मृतः॥ 118 ॥

caturguṇaṃ rājasūye phalamāpnoti mānavaḥ | sarvebhyo'pi makhebhyo hi paro devīmakhaḥ smṛtaḥ

विष्णुना च कृतः पूर्वं ब्रह्मणा च वरानने ।शङ्करेण महेशेन त्रिपुरासुरनाशने॥ 119 ॥

viṣṇunā ca kṛtaḥ pūrvaṃ brahmaṇā ca varānane | śaṅkareṇa maheśena tripurāsuranāśane

शक्तियज्ञः प्रधानश्च सर्वयज्ञेषु सुन्दरि ।नानेन सदृशो यज्ञस्त्रिषु लोकेषु विद्यते॥ 120 ॥

śaktiyajñaḥ pradhānaśca sarvayajñeṣu sundari | nānena sadṛśo yajñastriṣu lokeṣu vidyate

दक्षेण च कृतः पूर्वं महान्संवादसंयुतः ।बभूव कलहो यत्र दक्षशङ्करयोः सति॥ 121 ॥

dakṣeṇa ca kṛtaḥ pūrvaṃ mahānsaṃvādasaṃyutaḥ | babhūva kalaho yatra dakṣaśaṅkarayoḥ sati

शेपुश्च नन्दिनं विप्रा नन्दी विप्रांश्च कोपतः ।यद्धेतोर्दक्षयज्ञं च बभञ्ज चन्द्रशेखरः॥ 122 ॥

śepuśca nandinaṃ viprā nandī viprāṃśca kopataḥ | yaddhetordakṣayajñaṃ ca babhañja candraśekharaḥ

चकार देवीयज्ञं स पुरा दक्षः प्रजापतिः ।धर्मश्च कश्यपश्चैव शेषश्चापि च कर्दमः॥ 123 ॥

cakāra devīyajñaṃ sa purā dakṣaḥ prajāpatiḥ | dharmaśca kaśyapaścaiva śeṣaścāpi ca kardamaḥ

स्वायम्भुवो मनुश्चैव तत्पुत्रश्च प्रियव्रतः ।शिवः सनत्कुमारश्च कपिलश्च ध्रुवस्तथा॥ 124 ॥

svāyambhuvo manuścaiva tatputraśca priyavrataḥ | śivaḥ sanatkumāraśca kapilaśca dhruvastathā

राजसूयसहस्राणां फलमाप्नोति निश्चितम् ।देवीयज्ञात्परो यज्ञो नास्ति वेदे फलप्रदः॥ 125 ॥

rājasūyasahasrāṇāṃ phalamāpnoti niścitam | devīyajñātparo yajño nāsti vede phalapradaḥ

वर्षाणां शतजीवी च जीवन्मुक्तो भवेद्ध्रुवम् ।ज्ञानेन तेजसा चैव विष्णुतुल्यो भवेदिह॥ 126 ॥

varṣāṇāṃ śatajīvī ca jīvanmukto bhaveddhruvam | jñānena tejasā caiva viṣṇutulyo bhavediha

देवानां च यथा विष्णुर्वैष्णवानां च नारद ।शास्त्राणां च यथा वेदा वर्णानां ब्राह्मणो यथा॥ 127 ॥

devānāṃ ca yathā viṣṇurvaiṣṇavānāṃ ca nārada | śāstrāṇāṃ ca yathā vedā varṇānāṃ brāhmaṇo yathā

तीर्थानां च यथा गङ्गा पवित्राणां शिवो यथा ।एकादशी व्रतानां च पुष्पाणां तुलसी यथा॥ 128 ॥

tīrthānāṃ ca yathā gaṅgā pavitrāṇāṃ śivo yathā | ekādaśī vratānāṃ ca puṣpāṇāṃ tulasī yathā

नक्षत्राणां यथा चन्द्रः पक्षिणां गरुडो यथा ।यथा स्त्रीणां च प्रकृती राधा वाणी वसुन्धरा॥ 129 ॥

nakṣatrāṇāṃ yathā candraḥ pakṣiṇāṃ garuḍo yathā | yathā strīṇāṃ ca prakṛtī rādhā vāṇī vasundharā

शीघ्राणां चेन्द्रियाणां च चञ्चलानां मनो यथा ।प्रजापतीनां ब्रह्मा च प्रजानां च प्रजापतिः॥ 130 ॥

śīghrāṇāṃ cendriyāṇāṃ ca cañcalānāṃ mano yathā | prajāpatīnāṃ brahmā ca prajānāṃ ca prajāpatiḥ

वृन्दावनं वनानां च वर्षाणां भारतं यथा ।श्रीमतां च यथा श्रीश्च विदुषां च सरस्वती॥ 131 ॥

vṛndāvanaṃ vanānāṃ ca varṣāṇāṃ bhārataṃ yathā | śrīmatāṃ ca yathā śrīśca viduṣāṃ ca sarasvatī

पतिव्रतानां दुर्गा च सौभाग्यानां च राधिका ।देवीयज्ञस्तथा वत्से सर्वयज्ञेषु भामिनि॥ 132 ॥

pativratānāṃ durgā ca saubhāgyānāṃ ca rādhikā | devīyajñastathā vatse sarvayajñeṣu bhāmini

अश्वमेधशतेनैव शक्रत्वं च लभेद्ध्रुवम् ।सहस्रेण विष्णुपदं सम्प्राप्तः पृथुरेव च॥ 133 ॥

aśvamedhaśatenaiva śakratvaṃ ca labheddhruvam | sahasreṇa viṣṇupadaṃ samprāptaḥ pṛthureva ca

स्नानं च सर्वतीर्थानां सर्वयज्ञेषु दीक्षणम् ।सर्वेषां च व्रतानां च तपसां फलमेव च॥ 134 ॥

snānaṃ ca sarvatīrthānāṃ sarvayajñeṣu dīkṣaṇam | sarveṣāṃ ca vratānāṃ ca tapasāṃ phalameva ca

पाठे चतुर्णां वेदानां प्रादक्षिण्यं भुवस्तथा ।फलभूतमिदं सर्वं मुक्तिदं शक्तिसेवनम्॥ 135 ॥

pāṭhe caturṇāṃ vedānāṃ prādakṣiṇyaṃ bhuvastathā | phalabhūtamidaṃ sarvaṃ muktidaṃ śaktisevanam

पुराणेषु च वेदेषु चेतिहासेषु सर्वतः ।निरूपितं सारभूतं देवीपादाम्बुजार्चनम्॥ 136 ॥

purāṇeṣu ca vedeṣu cetihāseṣu sarvataḥ | nirūpitaṃ sārabhūtaṃ devīpādāmbujārcanam

तद्वर्णनं च तद्ध्यानं तन्नामगुणकीर्तनम् ।तत्स्तोत्रस्मरणं चैव वन्दनं जपमेव च॥ 137 ॥

tadvarṇanaṃ ca taddhyānaṃ tannāmaguṇakīrtanam | tatstotrasmaraṇaṃ caiva vandanaṃ japameva ca

तत्पादोदकनैवेद्यं भक्षणं नित्यमेव च ।सर्वसम्मतमित्येवं सर्वेप्सितमिदं सति॥ 138 ॥

tatpādodakanaivedyaṃ bhakṣaṇaṃ nityameva ca | sarvasammatamityevaṃ sarvepsitamidaṃ sati

भज नित्यं परं ब्रह्म निर्गुणं प्रकृतिं पराम् ।गृहाण स्वामिनं वत्से सुखं वस च मन्दिरे॥ 139 ॥

bhaja nityaṃ paraṃ brahma nirguṇaṃ prakṛtiṃ parām | gṛhāṇa svāminaṃ vatse sukhaṃ vasa ca mandire

अयं ते कथितः कर्मविपाको मङ्गलो नृणाम् ।सर्वेप्सितः सर्वमतस्तत्त्वज्ञानप्रदः परः॥ 140 ॥

ayaṃ te kathitaḥ karmavipāko maṅgalo nṛṇām | sarvepsitaḥ sarvamatastattvajñānapradaḥ paraḥ