Skandha 9, Adhyāya 44

श्रीनारायण उवाच ।शृणु नारद वक्ष्यामि स्वधोपाख्यानमुत्तमम् ।पितॄणां च तृप्तिकरं श्राद्धान्तफलवर्धनम्॥ 1 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | śṛṇu nārada vakṣyāmi svadhopākhyānamuttamam | pitṝṇāṃ ca tṛptikaraṃ śrāddhāntaphalavardhanam

सृष्टेरादौ पितृगणान्ससर्ज जगतां विधिः ।चतुरश्च मूर्तिमतस्त्रींश्च तेजःस्वरूपिणः॥ 2 ॥

sṛṣṭerādau pitṛgaṇānsasarja jagatāṃ vidhiḥ | caturaśca mūrtimatastrīṃśca tejaḥsvarūpiṇaḥ

दृष्ट्वा सप्तपितृगणान् सुखरूपान्मनोहरान् ।आहारं ससृजे तेषां श्राद्धं तर्पणपूर्वकम्॥ 3 ॥

dṛṣṭvā saptapitṛgaṇān sukharūpānmanoharān | āhāraṃ sasṛje teṣāṃ śrāddhaṃ tarpaṇapūrvakam

स्नानं तर्पणपर्यन्तं श्राद्धं तु देवपूजनम् ।आह्निकं च त्रिसन्ध्यान्तं विप्राणां च श्रुतौ श्रुतम्॥ 4 ॥

snānaṃ tarpaṇaparyantaṃ śrāddhaṃ tu devapūjanam | āhnikaṃ ca trisandhyāntaṃ viprāṇāṃ ca śrutau śrutam

नित्यं न कुर्याद्यो विप्रस्त्रिसन्ध्यं श्राद्धतर्पणम् ।बलिं वेदध्वनिं सोऽपि विषहीनो यथोरगः॥ 5 ॥

nityaṃ na kuryādyo viprastrisandhyaṃ śrāddhatarpaṇam | baliṃ vedadhvaniṃ so'pi viṣahīno yathoragaḥ

देवीसेवाविहीनश्च श्रीहरेरनिवेद्यभुक् ।भस्मान्तं सूतकं तस्य न कर्मार्हश्च नारद॥ 6 ॥

devīsevāvihīnaśca śrīhareranivedyabhuk | bhasmāntaṃ sūtakaṃ tasya na karmārhaśca nārada

ब्रह्मा श्राद्धादिकं सृष्ट्वा जगाम पितृहेतवे ।न प्राप्नुवन्ति पितरो ददति ब्राह्मणादयः॥ 7 ॥

brahmā śrāddhādikaṃ sṛṣṭvā jagāma pitṛhetave | na prāpnuvanti pitaro dadati brāhmaṇādayaḥ

सर्वे च जग्मुः क्षुधिताः खिन्नास्तु ब्रह्मणः सभाम् ।सर्वं निवेदनं चक्रुस्तमेव जगतां विधिम्॥ 8 ॥

sarve ca jagmuḥ kṣudhitāḥ khinnāstu brahmaṇaḥ sabhām | sarvaṃ nivedanaṃ cakrustameva jagatāṃ vidhim

ब्रह्मा च मानसीं कन्यां ससृजे च मनोहराम् ।रूपयौवनसम्पन्नां शतचन्द्रनिभाननाम्॥ 9 ॥

brahmā ca mānasīṃ kanyāṃ sasṛje ca manoharām | rūpayauvanasampannāṃ śatacandranibhānanām

विद्यावतीं गुणवतीमतिरूपवतीं सतीम् ।श्वेतचम्पकवर्णाभां रत्नभूषणभूषिताम्॥ 10 ॥

vidyāvatīṃ guṇavatīmatirūpavatīṃ satīm | śvetacampakavarṇābhāṃ ratnabhūṣaṇabhūṣitām

विशुद्धां प्रकृतेरंशां सस्मितां वरदां शुभाम् ।स्वधाभिधां च सुदतीं लक्ष्मीलक्षणसंयुताम्॥ 11 ॥

viśuddhāṃ prakṛteraṃśāṃ sasmitāṃ varadāṃ śubhām | svadhābhidhāṃ ca sudatīṃ lakṣmīlakṣaṇasaṃyutām

शतपद्मपदन्यस्तपादपद्मं च बिभ्रतीम् ।पत्नीं पितॄणां पद्मास्यां पद्मजां पद्मलोचनाम्॥ 12 ॥

śatapadmapadanyastapādapadmaṃ ca bibhratīm | patnīṃ pitṝṇāṃ padmāsyāṃ padmajāṃ padmalocanām

पितृभ्यश्च ददौ ब्रह्मा तुष्टेभ्यस्तुष्टिरूपिणीम् ।ब्राह्मणानां चोपदेशं चकार गोपनीयकम्॥ 13 ॥

pitṛbhyaśca dadau brahmā tuṣṭebhyastuṣṭirūpiṇīm | brāhmaṇānāṃ copadeśaṃ cakāra gopanīyakam

स्वधान्तं मन्त्रमुच्चार्य पितृभ्यो देयमित्यपि ।क्रमेण तेन विप्राश्च पित्रे दानं ददुः पुरा॥ 14 ॥

svadhāntaṃ mantramuccārya pitṛbhyo deyamityapi | krameṇa tena viprāśca pitre dānaṃ daduḥ purā

स्वाहा शस्ता देवदाने पितृदाने स्वधा स्मृता ।सर्वत्र दक्षिणा शस्ता हतं यज्ञमदक्षिणम्॥ 15 ॥

svāhā śastā devadāne pitṛdāne svadhā smṛtā | sarvatra dakṣiṇā śastā hataṃ yajñamadakṣiṇam

पितरो देवता विप्रा मुनयो मनवस्तथा ।पूजां चक्रुः स्वधां शान्तां तुष्टुवुः परमादरात्॥ 16 ॥

pitaro devatā viprā munayo manavastathā | pūjāṃ cakruḥ svadhāṃ śāntāṃ tuṣṭuvuḥ paramādarāt

देवादयश्च सन्तुष्टाः परिपूर्णमनोरथाः ।विप्रादयश्च पितरः स्वधादेवीवरेण च॥ 17 ॥

devādayaśca santuṣṭāḥ paripūrṇamanorathāḥ | viprādayaśca pitaraḥ svadhādevīvareṇa ca

इत्येवं कथितं सर्वं स्वधोपाख्यानमेव च ।सर्वेषां च तुष्टिकरं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि॥ 18 ॥

ityevaṃ kathitaṃ sarvaṃ svadhopākhyānameva ca | sarveṣāṃ ca tuṣṭikaraṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi

नारद उवाच ।स्वधापूजाविधानं च ध्यानं स्तोत्रं महामुने ।श्रोतुमिच्छामि यत्नेन वद वेदविदांवर॥ 19 ॥

nārada uvāca | svadhāpūjāvidhānaṃ ca dhyānaṃ stotraṃ mahāmune | śrotumicchāmi yatnena vada vedavidāṃvara

श्रीनारायण उवाच ।ध्यानं च स्तवनं ब्रह्मन् वेदोक्तं सर्वमङ्गलम् ।सर्वं जानासि च कथं ज्ञातुमिच्छसि वृद्धये॥ 20 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | dhyānaṃ ca stavanaṃ brahman vedoktaṃ sarvamaṅgalam | sarvaṃ jānāsi ca kathaṃ jñātumicchasi vṛddhaye

शरत्कृष्णत्रयोदश्यां मघायां श्राद्धवासरे ।स्वधां सम्पूज्य यत्नेन ततः श्राद्धं समाचरेत्॥ 21 ॥

śaratkṛṣṇatrayodaśyāṃ maghāyāṃ śrāddhavāsare | svadhāṃ sampūjya yatnena tataḥ śrāddhaṃ samācaret

स्वधां नाभ्यर्च्य यो विप्रः श्राद्धं कुर्यादहम्मतिः ।न भवेत्फलभाक्सत्यं श्राद्धस्य तर्पणस्य च॥ 22 ॥

svadhāṃ nābhyarcya yo vipraḥ śrāddhaṃ kuryādahammatiḥ | na bhavetphalabhāksatyaṃ śrāddhasya tarpaṇasya ca

ब्रह्मणो मानसीं कन्यां शश्वत्सुस्थिरयौवनाम् ।पूज्यां वै पितृदेवानां श्राद्धानां फलदां भजे॥ 23 ॥

brahmaṇo mānasīṃ kanyāṃ śaśvatsusthirayauvanām | pūjyāṃ vai pitṛdevānāṃ śrāddhānāṃ phaladāṃ bhaje

इति ध्यात्वा शिलायां वा ह्यथवा मङ्गले घटे ।दद्यात्पाद्यादिकं तस्यै मूलेनेति श्रुतौ श्रुतम्॥ 24 ॥

iti dhyātvā śilāyāṃ vā hyathavā maṅgale ghaṭe | dadyātpādyādikaṃ tasyai mūleneti śrutau śrutam

ॐ ह्रीं श्रीं क्लीं स्वधादेव्यै स्वाहेति च महामुने ।समुच्चार्य तु सम्पूज्य स्तुत्वा तां प्रणमेद् द्विजः॥ 25 ॥

oṃ hrīṃ śrīṃ klīṃ svadhādevyai svāheti ca mahāmune | samuccārya tu sampūjya stutvā tāṃ praṇamed dvijaḥ

स्तोत्रं शृणु मुनिश्रेष्ठ ब्रह्मपुत्र विशारद ।सर्ववाञ्छाप्रदं नॄणां ब्रह्मणा यत्कृतं पुरा॥ 26 ॥

stotraṃ śṛṇu muniśreṣṭha brahmaputra viśārada | sarvavāñchāpradaṃ nṝṇāṃ brahmaṇā yatkṛtaṃ purā

श्रीनारायण उवाच ।स्वधोच्चारणमात्रेण तीर्थस्नायी भवेन्नरः ।मुच्यते सर्वपापेभ्यो वाजपेयफलं लभेत्॥ 27 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | svadhoccāraṇamātreṇa tīrthasnāyī bhavennaraḥ | mucyate sarvapāpebhyo vājapeyaphalaṃ labhet

स्वधा स्वधा स्वधेत्येवं यदि वारत्रयं स्मरेत् ।श्राद्धस्य फलमाप्नोति बलेश्च तर्पणस्य च॥ 28 ॥

svadhā svadhā svadhetyevaṃ yadi vāratrayaṃ smaret | śrāddhasya phalamāpnoti baleśca tarpaṇasya ca

श्राद्धकाले स्वधास्तोत्रं यः शृणोति समाहितः ।स लभेच्छ्राद्धसम्भूतं फलमेव न संशयः॥ 29 ॥

śrāddhakāle svadhāstotraṃ yaḥ śṛṇoti samāhitaḥ | sa labhecchrāddhasambhūtaṃ phalameva na saṃśayaḥ

स्वधा स्वधा स्वधेत्येवं त्रिसन्ध्यं यः पठेन्नरः ।प्रियां विनीतां स लभेत्साध्वीं पुत्रगुणान्विताम्॥ 30 ॥

svadhā svadhā svadhetyevaṃ trisandhyaṃ yaḥ paṭhennaraḥ | priyāṃ vinītāṃ sa labhetsādhvīṃ putraguṇānvitām

पितॄणां प्राणतुल्या त्वं द्विजजीवनरूपिणी ।श्राद्धाधिष्ठातृदेवी च श्राद्धादीनां फलप्रदा॥ 31 ॥

pitṝṇāṃ prāṇatulyā tvaṃ dvijajīvanarūpiṇī | śrāddhādhiṣṭhātṛdevī ca śrāddhādīnāṃ phalapradā

नित्या त्वं सत्यरूपासि पुण्यरूपासि सुव्रते ।आविर्भावतिरोभावौ सृष्टौ च प्रलये तव॥ 32 ॥

nityā tvaṃ satyarūpāsi puṇyarūpāsi suvrate | āvirbhāvatirobhāvau sṛṣṭau ca pralaye tava

ॐ स्वस्तिश्च नमः स्वाहा स्वधा त्वं दक्षिणा तथा ।निरूपिताश्चतुर्वेदैः प्रशस्ताः कर्मिणां पुनः॥ 33 ॥

oṃ svastiśca namaḥ svāhā svadhā tvaṃ dakṣiṇā tathā | nirūpitāścaturvedaiḥ praśastāḥ karmiṇāṃ punaḥ

कर्मपूर्त्यर्थमेवैता ईश्वरेण विनिर्मिताः ।इत्येवमुक्त्वा स ब्रह्मा ब्रह्मलोके स्वसंसदि॥ 34 ॥

karmapūrtyarthamevaitā īśvareṇa vinirmitāḥ | ityevamuktvā sa brahmā brahmaloke svasaṃsadi

तस्थौ च सहसा सद्यः स्वधा साऽऽविर्बभूव ह ।तदा पितृभ्यः प्रददौ तामेव कमलाननाम्॥ 35 ॥

tasthau ca sahasā sadyaḥ svadhā sā''virbabhūva ha | tadā pitṛbhyaḥ pradadau tāmeva kamalānanām

तां सम्प्राप्य ययुस्ते च पितरश्च प्रहर्षिताः ।स्वधास्तोत्रमिदं पुण्यं यः शृणोति समाहितः ।स स्नातः सर्वतीर्थेषु वाञ्छितं फलमाप्नुयात्॥ 36 ॥

tāṃ samprāpya yayuste ca pitaraśca praharṣitāḥ | svadhāstotramidaṃ puṇyaṃ yaḥ śṛṇoti samāhitaḥ | sa snātaḥ sarvatīrtheṣu vāñchitaṃ phalamāpnuyāt