Skandha 9, Adhyāya 43

नारद उवाच ।नारायण महाभाग नारायण महाप्रभो ।रूपेणैव गुणेनैव यशसा तेजसा त्विषा॥ 1 ॥

nārada uvāca | nārāyaṇa mahābhāga nārāyaṇa mahāprabho | rūpeṇaiva guṇenaiva yaśasā tejasā tviṣā

त्वमेव ज्ञानिनां श्रेष्ठः सिद्धानां योगिनां मुने ।तपस्विनां मुनीनां च परो वेदविदांवर॥ 2 ॥

tvameva jñānināṃ śreṣṭhaḥ siddhānāṃ yogināṃ mune | tapasvināṃ munīnāṃ ca paro vedavidāṃvara

महालक्ष्म्या उपाख्यानं विज्ञातं महदद्भुतम् ।अन्यत्किञ्चिदुपाख्यानं निगूढं वद साम्प्रतम्॥ 3 ॥

mahālakṣmyā upākhyānaṃ vijñātaṃ mahadadbhutam | anyatkiñcidupākhyānaṃ nigūḍhaṃ vada sāmpratam

अतीव गोपनीयं यदुपयुक्तं च सर्वतः ।अप्रकाश्यं पुराणेषु वेदोक्तं धर्मसंयुतम्॥ 4 ॥

atīva gopanīyaṃ yadupayuktaṃ ca sarvataḥ | aprakāśyaṃ purāṇeṣu vedoktaṃ dharmasaṃyutam

श्रीनारायण उवाच ।नानाप्रकारमाख्यानमप्रकाश्यं पुराणतः ।श्रुतं कतिविधं गूढमास्ते ब्रह्मन् सुदुर्लभम्॥ 5 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | nānāprakāramākhyānamaprakāśyaṃ purāṇataḥ | śrutaṃ katividhaṃ gūḍhamāste brahman sudurlabham

तेषु यत्सारभूतं च श्रोतुं किं वा त्वमिच्छसि ।तन्मे ब्रूहि महाभाग पश्चाद्वक्ष्यामि तत्पुनः॥ 6 ॥

teṣu yatsārabhūtaṃ ca śrotuṃ kiṃ vā tvamicchasi | tanme brūhi mahābhāga paścādvakṣyāmi tatpunaḥ

नारद उवाच ।स्वाहा देवी हविर्दाने प्रशस्ता सर्वकर्मसु ।पितृदाने स्वधा शस्ता दक्षिणा सर्वतो वरा॥ 7 ॥

nārada uvāca | svāhā devī havirdāne praśastā sarvakarmasu | pitṛdāne svadhā śastā dakṣiṇā sarvato varā

एतासां चरितं जन्मफलं प्राधान्यमेव च ।श्रोतुमिच्छामि त्वद्वक्त्राद्वद वेदविदांवर॥ 8 ॥

etāsāṃ caritaṃ janmaphalaṃ prādhānyameva ca | śrotumicchāmi tvadvaktrādvada vedavidāṃvara

सूत उवाच ।नारदस्य वचः श्रुत्वा प्रहस्य मुनिसत्तमः ।कथां कथितुमारेभे पुराणोक्तां पुरातनीम्॥ 9 ॥

sūta uvāca | nāradasya vacaḥ śrutvā prahasya munisattamaḥ | kathāṃ kathitumārebhe purāṇoktāṃ purātanīm

श्रीनारायण उवाच ।सृष्टेः प्रथमतो देवाः स्वाहारार्थं ययुः पुरा ।ब्रह्मलोकं ब्रह्मसभामाजग्मुः सुमनोहराम्॥ 10 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | sṛṣṭeḥ prathamato devāḥ svāhārārthaṃ yayuḥ purā | brahmalokaṃ brahmasabhāmājagmuḥ sumanoharām

गत्वा निवेदनं चक्रुराहारहेतुकं मुने ।ब्रह्मा श्रुत्वा प्रतिज्ञाय निषेवे श्रीहरिं परम्॥ 11 ॥

gatvā nivedanaṃ cakrurāhārahetukaṃ mune | brahmā śrutvā pratijñāya niṣeve śrīhariṃ param

नारद उवाच ।यज्ञरूपो हि भगवान् कलया च बभूव ह ।यज्ञे यद्यद्धविर्दानं दत्तं तेभ्यश्च ब्राह्मणैः॥ 12 ॥

nārada uvāca | yajñarūpo hi bhagavān kalayā ca babhūva ha | yajñe yadyaddhavirdānaṃ dattaṃ tebhyaśca brāhmaṇaiḥ

श्रीनारायण उवाच ।हविर्ददति विप्राश्च भक्त्या च क्षत्रियादयः ।सुरा नैव प्राप्नुवन्ति तद्दानं मुनिपुङ्गव॥ 13 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | havirdadati viprāśca bhaktyā ca kṣatriyādayaḥ | surā naiva prāpnuvanti taddānaṃ munipuṅgava

देवा विषण्णास्ते सर्वे तत्सभां च ययुः पुनः ।गत्वा निवेदनं चक्रुराहाराभावहेतुकम्॥ 14 ॥

devā viṣaṇṇāste sarve tatsabhāṃ ca yayuḥ punaḥ | gatvā nivedanaṃ cakrurāhārābhāvahetukam

ब्रह्मा श्रुत्वा तु ध्यानेन श्रीकृष्णं शरणं ययौ ।पूजाञ्चकार प्रकृतेध्यानेनैव तदाज्ञया॥ 15 ॥

brahmā śrutvā tu dhyānena śrīkṛṣṇaṃ śaraṇaṃ yayau | pūjāñcakāra prakṛtedhyānenaiva tadājñayā

प्रकृतेः कलया चैव सर्वशक्तिस्वरूपिणी ।अतीव सुन्दरी श्यामा रमणीया मनोहरा॥ 16 ॥

prakṛteḥ kalayā caiva sarvaśaktisvarūpiṇī | atīva sundarī śyāmā ramaṇīyā manoharā

ईषद्धास्यप्रसन्नास्या भक्तानुग्रहकातरा ।उवाचेति विधेरग्रे पद्मयोने वरं वृणु॥ 17 ॥

īṣaddhāsyaprasannāsyā bhaktānugrahakātarā | uvāceti vidheragre padmayone varaṃ vṛṇu

विधिस्तद्वचनं श्रुत्वा सम्भ्रमात्समुवाच ताम् ।प्रजापतिरुवाच ।त्वमग्नेर्दाहिका शक्तिर्भव यातीव सुन्दरी॥ 18 ॥

vidhistadvacanaṃ śrutvā sambhramātsamuvāca tām | prajāpatiruvāca | tvamagnerdāhikā śaktirbhava yātīva sundarī

दग्धुं न शक्तः प्रकृतीर्हुताशश्च त्वया विना ।त्वन्नामोच्चार्य मन्त्रान्ते यो दास्यति हविर्नरः॥ 19 ॥

dagdhuṃ na śaktaḥ prakṛtīrhutāśaśca tvayā vinā | tvannāmoccārya mantrānte yo dāsyati havirnaraḥ

सुरेभ्यस्तत्प्राप्नुवन्ति सुराः सानन्दपूर्वकम् ।अग्नेः सम्पत्स्वरूपा च श्रीरूपा सा गृहेश्वरी॥ 20 ॥

surebhyastatprāpnuvanti surāḥ sānandapūrvakam | agneḥ sampatsvarūpā ca śrīrūpā sā gṛheśvarī

देवानां पूजिता शश्वन्नरादीनां भवाम्बिके ।ब्रह्मणश्च वचः श्रुत्वा सा विषण्णा बभूव ह॥ 21 ॥

devānāṃ pūjitā śaśvannarādīnāṃ bhavāmbike | brahmaṇaśca vacaḥ śrutvā sā viṣaṇṇā babhūva ha

तमुवाच ततो देवी स्वाभिप्रायं स्वयम्भुवम् ।स्वाहोवाच ।अहं कृष्णं भजिष्यामि तपसा सुचिरेण च॥ 22 ॥

tamuvāca tato devī svābhiprāyaṃ svayambhuvam | svāhovāca | ahaṃ kṛṣṇaṃ bhajiṣyāmi tapasā sucireṇa ca

ब्रह्मंस्तदन्यं यत्किञ्चित्स्वप्नवद् भ्रममेव च ।विधाता जगतस्त्वं च शम्भुर्मृत्युञ्जयो विभुः॥ 23 ॥

brahmaṃstadanyaṃ yatkiñcitsvapnavad bhramameva ca | vidhātā jagatastvaṃ ca śambhurmṛtyuñjayo vibhuḥ

बिभर्ति शेषो विश्वं च धर्मः साक्षी च धर्मिणाम् ।सर्वाद्यपूज्यो देवानां गणेषु च गणेश्वरः॥ 24 ॥

bibharti śeṣo viśvaṃ ca dharmaḥ sākṣī ca dharmiṇām | sarvādyapūjyo devānāṃ gaṇeṣu ca gaṇeśvaraḥ

प्रकृतिः सर्वसम्पूज्या यत्प्रसादात्पुराभवत् ।ऋषयो मुनयश्चैव पूजिता यन्निषेवया॥ 25 ॥

prakṛtiḥ sarvasampūjyā yatprasādātpurābhavat | ṛṣayo munayaścaiva pūjitā yanniṣevayā

तत्पादपद्मं नियतं भावेन चिन्तयाम्यहम् ।पद्मास्या पाद्यमित्युक्त्वा पद्मनाभानुसारतः॥ 26 ॥

tatpādapadmaṃ niyataṃ bhāvena cintayāmyaham | padmāsyā pādyamityuktvā padmanābhānusārataḥ

जगाम तपसे देवी ध्यात्वा कृष्णं निरामयम् ।तपस्तेपे वर्षलक्षमेकपादेन पद्मजा॥ 27 ॥

jagāma tapase devī dhyātvā kṛṣṇaṃ nirāmayam | tapastepe varṣalakṣamekapādena padmajā

तदा ददर्श श्रीकृष्णं निर्गुणं प्रकृतेः परम् ।अतीव कमनीयं च रूपं दृष्ट्वा च रूपिणी॥ 28 ॥

tadā dadarśa śrīkṛṣṇaṃ nirguṇaṃ prakṛteḥ param | atīva kamanīyaṃ ca rūpaṃ dṛṣṭvā ca rūpiṇī

मूर्च्छां सम्प्राप कालेन कामेशस्य च कामुकी ।विज्ञाय तदभिप्रायं सर्वज्ञस्तामुवाच ह॥ 29 ॥

mūrcchāṃ samprāpa kālena kāmeśasya ca kāmukī | vijñāya tadabhiprāyaṃ sarvajñastāmuvāca ha

समुत्थाप्य च तां क्रोडे क्षीणाङ्गीं तपसा चिरम् ।श्रीभगवानुवाच ।वाराहे वै त्वमंशेन मम पत्नी भविष्यसि॥ 30 ॥

samutthāpya ca tāṃ kroḍe kṣīṇāṅgīṃ tapasā ciram | śrībhagavānuvāca | vārāhe vai tvamaṃśena mama patnī bhaviṣyasi

नाम्ना नाग्नजिती कन्या कान्ते नग्नजितस्य च ।अधुनाग्नेर्दाहिका त्वं भव पत्नी च भामिनी॥ 31 ॥

nāmnā nāgnajitī kanyā kānte nagnajitasya ca | adhunāgnerdāhikā tvaṃ bhava patnī ca bhāminī

मन्त्राङ्गरूपा पूज्या च मत्प्रसादाद् भविष्यसि ।वह्निस्त्वां भक्तिभावेन सम्पूज्य च गृहेश्वरीम्॥ 32 ॥

mantrāṅgarūpā pūjyā ca matprasādād bhaviṣyasi | vahnistvāṃ bhaktibhāvena sampūjya ca gṛheśvarīm

रमिष्यति त्वया सार्धं रामया रमणीयया ।इत्युक्त्वान्तर्दधे देवो देवीं सम्भाष्य नारद॥ 33 ॥

ramiṣyati tvayā sārdhaṃ rāmayā ramaṇīyayā | ityuktvāntardadhe devo devīṃ sambhāṣya nārada

तत्राजगाम सन्त्रस्तो वह्निर्ब्रह्मनिदेशतः ।सामवेदोक्तध्यानेन ध्यात्वा तां जगदम्बिकाम्॥ 34 ॥

tatrājagāma santrasto vahnirbrahmanideśataḥ | sāmavedoktadhyānena dhyātvā tāṃ jagadambikām

सम्पूज्य परितुष्टाव पाणिं जग्राह मन्त्रतः ।तदा दिव्यं वर्षशतं स रेमे रामया सह॥ 35 ॥

sampūjya parituṣṭāva pāṇiṃ jagrāha mantrataḥ | tadā divyaṃ varṣaśataṃ sa reme rāmayā saha

अतीव निर्जने देशे सम्भोगसुखदे सदा ।बभूव गर्भस्तस्यां च हुताशस्य च तेजसा॥ 36 ॥

atīva nirjane deśe sambhogasukhade sadā | babhūva garbhastasyāṃ ca hutāśasya ca tejasā

तं दधार च सा देवी दिव्यं द्वादशवत्सरम् ।ततः सुषाव पुत्रांश्च रमणीयान्मनोहरान्॥ 37 ॥

taṃ dadhāra ca sā devī divyaṃ dvādaśavatsaram | tataḥ suṣāva putrāṃśca ramaṇīyānmanoharān

दक्षिणाग्निगार्हपत्याहवनीयान् क्रमेण च ।ऋषयो मुनयश्चैव ब्राह्मणाः क्षत्रियादयः॥ 38 ॥

dakṣiṇāgnigārhapatyāhavanīyān krameṇa ca | ṛṣayo munayaścaiva brāhmaṇāḥ kṣatriyādayaḥ

स्वाहान्तं मन्त्रमुच्चार्य हविर्दानं च चक्रिरे ।स्वाहायुक्तं च मन्त्रं च यो गृह्णाति प्रशस्तकम्॥ 39 ॥

svāhāntaṃ mantramuccārya havirdānaṃ ca cakrire | svāhāyuktaṃ ca mantraṃ ca yo gṛhṇāti praśastakam

सर्वसिद्धिर्भवेत्तस्य मन्त्रग्रहणमात्रतः ।विषहीनो यथा सर्पो वेदहीनो यथा द्विजः॥ 40 ॥

sarvasiddhirbhavettasya mantragrahaṇamātrataḥ | viṣahīno yathā sarpo vedahīno yathā dvijaḥ

पतिसेवाविहीना स्त्री विद्याहीनो यथा पुमान् ।फलशाखाविहीनश्च यथा वृक्षो हि निन्दितः॥ 41 ॥

patisevāvihīnā strī vidyāhīno yathā pumān | phalaśākhāvihīnaśca yathā vṛkṣo hi ninditaḥ

स्वाहाहीनस्तथा मन्त्रो न हुतः फलदायकः ।परितुष्टा द्विजाः सर्वे देवाः सम्प्रापुराहुतीः॥ 42 ॥

svāhāhīnastathā mantro na hutaḥ phaladāyakaḥ | parituṣṭā dvijāḥ sarve devāḥ samprāpurāhutīḥ

स्वाहान्तेनैव मन्त्रेण सफलं सर्वमेव च ।इत्येवं कथितं सर्वं स्वाहोपाख्यानमुत्तमम्॥ 43 ॥

svāhāntenaiva mantreṇa saphalaṃ sarvameva ca | ityevaṃ kathitaṃ sarvaṃ svāhopākhyānamuttamam

सुखदं मोक्षदं सारं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ।नारद उवाच ।स्वाहापूजाविधानं च ध्यानं स्तोत्रं मुनीश्वर॥ 44 ॥

sukhadaṃ mokṣadaṃ sāraṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi | nārada uvāca | svāhāpūjāvidhānaṃ ca dhyānaṃ stotraṃ munīśvara

सम्पूज्य वह्निस्तुष्टाव येन तद्वद मे प्रभो ।श्रीनारायण उवाच ।ध्यानं च सामवेदोक्तं स्तोत्रपूजाविधानकम्॥ 45 ॥

sampūjya vahnistuṣṭāva yena tadvada me prabho | śrīnārāyaṇa uvāca | dhyānaṃ ca sāmavedoktaṃ stotrapūjāvidhānakam

वदामि श्रूयतां ब्रह्मन् सावधानो मुनीश्वर ।सर्वयज्ञारम्भकाले शालग्रामे घटेऽथवा॥ 46 ॥

vadāmi śrūyatāṃ brahman sāvadhāno munīśvara | sarvayajñārambhakāle śālagrāme ghaṭe'thavā

स्वाहां सम्पूज्य यत्नेन यज्ञं कुर्यात्कलाप्तये ।स्वाहां मन्त्राङ्गयुक्तां च मन्त्रसिद्धिस्वरूपिणीम्॥ 47 ॥

svāhāṃ sampūjya yatnena yajñaṃ kuryātkalāptaye | svāhāṃ mantrāṅgayuktāṃ ca mantrasiddhisvarūpiṇīm

सिद्धां च सिद्धिदां नॄणां कर्मणां फलदां शुभाम् ।इति ध्यात्वा च मूलेन दत्त्वा पाद्यादिकं नरः॥ 48 ॥

siddhāṃ ca siddhidāṃ nṝṇāṃ karmaṇāṃ phaladāṃ śubhām | iti dhyātvā ca mūlena dattvā pādyādikaṃ naraḥ

सर्वसिद्धिं लभेत्स्तुत्वा मूलमन्त्रं मुने शृणु ।ॐ ह्रीं श्रीं वह्निजायायै देव्यै स्वाहेत्यनेन च॥ 49 ॥

sarvasiddhiṃ labhetstutvā mūlamantraṃ mune śṛṇu | oṃ hrīṃ śrīṃ vahnijāyāyai devyai svāhetyanena ca

यः पूजयेच्च तां भक्त्या सर्वेष्टं सम्भवेद् ध्रुवम् ।वह्निरुवाच ।स्वाहा वह्निप्रिया वह्निजाया सन्तोषकारिणी॥ 50 ॥

yaḥ pūjayecca tāṃ bhaktyā sarveṣṭaṃ sambhaved dhruvam | vahniruvāca | svāhā vahnipriyā vahnijāyā santoṣakāriṇī

शक्तिः क्रिया कालदात्री परिपाककरी ध्रुवा ।गतिः सदा नराणां च दाहिका दहनक्षमा॥ 51 ॥

śaktiḥ kriyā kāladātrī paripākakarī dhruvā | gatiḥ sadā narāṇāṃ ca dāhikā dahanakṣamā

संसारसाररूपा च घोरसंसारतारिणी ।देवजीवनरूपा च देवपोषणकारिणी॥ 52 ॥

saṃsārasārarūpā ca ghorasaṃsāratāriṇī | devajīvanarūpā ca devapoṣaṇakāriṇī

षोडशैतानि नामानि यः पठेद्भक्तिसंयुतः ।सर्वसिद्धिर्भवेत्तस्य इह लोके परत्र च॥ 53 ॥

ṣoḍaśaitāni nāmāni yaḥ paṭhedbhaktisaṃyutaḥ | sarvasiddhirbhavettasya iha loke paratra ca

नाङ्गहीनं भवेत्तस्य सर्वं कर्म सुशोभनम् ।अपुत्रो लभते पुत्रं भार्याहीनो लभेत्प्रियाम्॥ 54 ॥

nāṅgahīnaṃ bhavettasya sarvaṃ karma suśobhanam | aputro labhate putraṃ bhāryāhīno labhetpriyām

रम्भोपमां स्वकान्तां च सम्प्राप्य सुखमाप्नुयात्॥ 55 ॥

rambhopamāṃ svakāntāṃ ca samprāpya sukhamāpnuyāt