Skandha 2, Adhyāya 7

सूत उवाच ।पञ्चानां द्रौपदी भार्या सा मान्या सा पतिव्रता ।पञ्च पुत्रास्तु तस्याः स्युर्भर्तृभ्योऽतीव सुन्दराः॥ 1 ॥

sūta uvāca | pañcānāṃ draupadī bhāryā sā mānyā sā pativratā | pañca putrāstu tasyāḥ syurbhartṛbhyo'tīva sundarāḥ

अर्जुनस्य तथा भार्या कृष्णस्य भगिनी शुभा ।सुभद्रा या हृता पूर्वं जिष्णुना हरिसम्मते॥ 2 ॥

arjunasya tathā bhāryā kṛṣṇasya bhaginī śubhā | subhadrā yā hṛtā pūrvaṃ jiṣṇunā harisammate

तस्यां जातो महावीरो निहतोऽसौ रणाजिरे ।अभिमन्युर्हतास्तत्र द्रौपद्याश्च सुताः किल॥ 3 ॥

tasyāṃ jāto mahāvīro nihato'sau raṇājire | abhimanyurhatāstatra draupadyāśca sutāḥ kila

अभिमन्योर्वरा भार्या वैराटी चातिसुन्दरी ।कुलान्ते सुषुवे पुत्रं मृतो बाणाग्निना शिशुः॥ 4 ॥

abhimanyorvarā bhāryā vairāṭī cātisundarī | kulānte suṣuve putraṃ mṛto bāṇāgninā śiśuḥ

जीवितः स तु कृष्णेन भागिनेयसुतः स्वयम् ।द्रौणिबाणाग्निनिर्दग्धः प्रतापेनाद्भुतेन च॥ 5 ॥

jīvitaḥ sa tu kṛṣṇena bhāgineyasutaḥ svayam | drauṇibāṇāgninirdagdhaḥ pratāpenādbhutena ca

परिक्षीणेषु वंशेषु जातो यस्माद्वरः सुतः ।तस्मात्परीक्षितो नाम विख्यातः पृथिवीतले॥ 6 ॥

parikṣīṇeṣu vaṃśeṣu jāto yasmādvaraḥ sutaḥ | tasmātparīkṣito nāma vikhyātaḥ pṛthivītale

निहतेषु च पुत्रेषु धृतराष्ट्रोऽतिदुःखितः ।तस्थौ पाण्डवराज्ये च भीमवाग्बाणपीडितः॥ 7 ॥

nihateṣu ca putreṣu dhṛtarāṣṭro'tiduḥkhitaḥ | tasthau pāṇḍavarājye ca bhīmavāgbāṇapīḍitaḥ

गान्धारी च तथातिष्ठत् पुत्रशोकातुरा भृशम् ।सेवां तयोर्दिवारात्रं चकारार्तो युधिष्ठिरः॥ 8 ॥

gāndhārī ca tathātiṣṭhat putraśokāturā bhṛśam | sevāṃ tayordivārātraṃ cakārārto yudhiṣṭhiraḥ

विदुरोऽप्यतिधर्मात्मा प्रज्ञानेत्रमबोधयत् ।युधिष्ठिरस्यानुमते भ्रातृपार्श्वे व्यतिष्ठत॥ 9 ॥

viduro'pyatidharmātmā prajñānetramabodhayat | yudhiṣṭhirasyānumate bhrātṛpārśve vyatiṣṭhata

धर्मपुत्रोऽपि धर्मात्मा चकार सेवनं पितुः ।पुत्रशोकोद्भवं दुःखं तस्य विस्मारयन्निव॥ 10 ॥

dharmaputro'pi dharmātmā cakāra sevanaṃ pituḥ | putraśokodbhavaṃ duḥkhaṃ tasya vismārayanniva

यथा शृणोति वृद्धोऽसौ तथा भीमोऽतिरोषितः ।वारबाणेनाहनत्तं तु श्रावयन्संस्थिताञ्जनान्॥ 11 ॥

yathā śṛṇoti vṛddho'sau tathā bhīmo'tiroṣitaḥ | vārabāṇenāhanattaṃ tu śrāvayansaṃsthitāñjanān

मया पुत्रा हताः सर्वे दुष्टस्यान्धस्य ते रणे ।दुःशासनस्य रुधिरं पीतं हृद्यं तथा भृशम्॥ 12 ॥

mayā putrā hatāḥ sarve duṣṭasyāndhasya te raṇe | duḥśāsanasya rudhiraṃ pītaṃ hṛdyaṃ tathā bhṛśam

भुनक्ति पिण्डमन्धोऽयं मया दत्तं गतत्रपः ।ध्वाङ्क्षवद्वा श्ववच्चापि वृथा जीवत्यसौ जनः॥ 13 ॥

bhunakti piṇḍamandho'yaṃ mayā dattaṃ gatatrapaḥ | dhvāṅkṣavadvā śvavaccāpi vṛthā jīvatyasau janaḥ

एवंविधानि रूक्षाणि श्रावयत्यनुवासरम् ।आश्वासयति धर्मात्मा मूर्खोऽयमिति च ब्रुवन्॥ 14 ॥

evaṃvidhāni rūkṣāṇi śrāvayatyanuvāsaram | āśvāsayati dharmātmā mūrkho'yamiti ca bruvan

अष्टादशैव वर्षाणि स्थित्वा तत्रैव दुःखितः ।धृतराष्ट्रो वने यानं प्रार्थयामास धर्मजम्॥ 15 ॥

aṣṭādaśaiva varṣāṇi sthitvā tatraiva duḥkhitaḥ | dhṛtarāṣṭro vane yānaṃ prārthayāmāsa dharmajam

अयाचत धर्मपुत्रं धृतराष्ट्रो महीपतिः ।पुत्रेभ्योऽहं ददाम्यद्य निर्वापं विधिपूर्वकम्॥ 16 ॥

ayācata dharmaputraṃ dhṛtarāṣṭro mahīpatiḥ | putrebhyo'haṃ dadāmyadya nirvāpaṃ vidhipūrvakam

वृकोदरेण सर्वेषां कृतमत्रौर्ध्वदैहिकम् ।न कृतं मम पुत्राणां पूर्ववैरमनुस्मरन्॥ 17 ॥

vṛkodareṇa sarveṣāṃ kṛtamatraurdhvadaihikam | na kṛtaṃ mama putrāṇāṃ pūrvavairamanusmaran

ददासि चेद्धनं मह्यं कृत्वा चैवोर्ध्वदैहिकम् ।गमिष्येऽहं वनं तप्तुं तपः स्वर्गफलप्रदम्॥ 18 ॥

dadāsi ceddhanaṃ mahyaṃ kṛtvā caivordhvadaihikam | gamiṣye'haṃ vanaṃ taptuṃ tapaḥ svargaphalapradam

एकान्ते विदुरेणोक्तो राजा धर्मसुतः शुचिः ।धनं दातुं मनश्चक्रे धृतराष्ट्राय चार्थिने॥ 19 ॥

ekānte vidureṇokto rājā dharmasutaḥ śuciḥ | dhanaṃ dātuṃ manaścakre dhṛtarāṣṭrāya cārthine

समाहूय निजान्मर्वानुवाच पृथिवीपतिः ।धनं दास्ये महाभागाः पित्रे निर्वापकामिने॥ 20 ॥

samāhūya nijānmarvānuvāca pṛthivīpatiḥ | dhanaṃ dāsye mahābhāgāḥ pitre nirvāpakāmine

तच्छ्रुत्वा वचनं भ्रातुर्न्येष्ठस्यामिततेजसः ।सङ्ग्रहेऽस्य महाबाहुर्मारुतिः कुपितोऽब्रवीत्॥ 21 ॥

tacchrutvā vacanaṃ bhrāturnyeṣṭhasyāmitatejasaḥ | saṅgrahe'sya mahābāhurmārutiḥ kupito'bravīt

धनं देयं महाभाग दुर्योधनहिताय किम् ।अन्धोऽपि सुखमाप्नोति मूर्खत्वं किमतः परम्॥ 22 ॥

dhanaṃ deyaṃ mahābhāga duryodhanahitāya kim | andho'pi sukhamāpnoti mūrkhatvaṃ kimataḥ param

तव दुर्मन्त्रितेनाथ दुःखं प्राप्ता वने वयम् ।द्रौपदी च महाभागा समानीता दुरात्मना॥ 23 ॥

tava durmantritenātha duḥkhaṃ prāptā vane vayam | draupadī ca mahābhāgā samānītā durātmanā

विराटभवने वासः प्रसादात्तव सुव्रत ।दासत्वं च कृतं सर्वैर्मत्स्यस्यामितविक्रमैः॥ 24 ॥

virāṭabhavane vāsaḥ prasādāttava suvrata | dāsatvaṃ ca kṛtaṃ sarvairmatsyasyāmitavikramaiḥ

देविता त्वं न चेज्ज्येष्ठः प्रभवेत्सङ्क्षयः कथम् ।सूपकारो विराटस्य हत्वाभूवं तु मागधम्॥ 25 ॥

devitā tvaṃ na cejjyeṣṭhaḥ prabhavetsaṅkṣayaḥ katham | sūpakāro virāṭasya hatvābhūvaṃ tu māgadham

बृहन्नला कथं जिष्णुर्भवेद्बालस्य नर्तकः ।कृत्वा वेषं महाबाहुर्योषाया वासवात्मजः॥ 26 ॥

bṛhannalā kathaṃ jiṣṇurbhavedbālasya nartakaḥ | kṛtvā veṣaṃ mahābāhuryoṣāyā vāsavātmajaḥ

गाण्डीवशोभितौ हस्तौ कृतौ कङ्कणशोभितौ ।मानुषं च वपुः प्राप्य किं दुःखं स्यादतः परम्॥ 27 ॥

gāṇḍīvaśobhitau hastau kṛtau kaṅkaṇaśobhitau | mānuṣaṃ ca vapuḥ prāpya kiṃ duḥkhaṃ syādataḥ param

दृष्ट्वा वेणीं कृतां मूर्ध्नि कज्जलं लोचने तथा ।असिं गृहीत्वा तरसा छेद्म्यहं नान्यथा सुखम्॥ 28 ॥

dṛṣṭvā veṇīṃ kṛtāṃ mūrdhni kajjalaṃ locane tathā | asiṃ gṛhītvā tarasā chedmyahaṃ nānyathā sukham

अपृष्ट्वा च महीपालं निक्षिप्तोऽग्निर्मया गृहे ।दग्धुकामश्च पापात्मा निर्दग्धोऽसौ पुरोचनः॥ 29 ॥

apṛṣṭvā ca mahīpālaṃ nikṣipto'gnirmayā gṛhe | dagdhukāmaśca pāpātmā nirdagdho'sau purocanaḥ

कीचका निहताः सर्वे त्वामपृष्ट्वा जनाधिप ।न तथा निहताः सर्वे सभार्या धृतराष्ट्रजाः॥ 30 ॥

kīcakā nihatāḥ sarve tvāmapṛṣṭvā janādhipa | na tathā nihatāḥ sarve sabhāryā dhṛtarāṣṭrajāḥ

मूर्खत्वं तव राजेन्द्र गन्धर्वेभ्यश्च मोचिताः ।दुर्योधनादयः कामं शत्रवो निगडीकृताः॥ 31 ॥

mūrkhatvaṃ tava rājendra gandharvebhyaśca mocitāḥ | duryodhanādayaḥ kāmaṃ śatravo nigaḍīkṛtāḥ

दुर्योधनहितायाद्य धनं दातुं त्वमिच्छसि ।नाहं ददे महीपाल सर्वथा प्रेरितस्त्वया॥ 32 ॥

duryodhanahitāyādya dhanaṃ dātuṃ tvamicchasi | nāhaṃ dade mahīpāla sarvathā preritastvayā

इत्युक्त्वा निर्गते भीमे त्रिभिः परिवृतो नृपः ।ददौ वित्तं सुबहुलं धृतराष्ट्राय धर्मजः॥ 33 ॥

ityuktvā nirgate bhīme tribhiḥ parivṛto nṛpaḥ | dadau vittaṃ subahulaṃ dhṛtarāṣṭrāya dharmajaḥ

कारयामास विधिवत्पुत्राणां चौर्ध्वदैहिकम् ।ददौ दानानि विप्रेभ्यो धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः॥ 34 ॥

kārayāmāsa vidhivatputrāṇāṃ caurdhvadaihikam | dadau dānāni viprebhyo dhṛtarāṣṭro'mbikāsutaḥ

कृत्वौर्ध्वदैहिकं सर्वं गान्धारीसहितो नृपः ।प्रविवेश वनं तूर्णं कुन्त्या च विदुरेण च॥ 35 ॥

kṛtvaurdhvadaihikaṃ sarvaṃ gāndhārīsahito nṛpaḥ | praviveśa vanaṃ tūrṇaṃ kuntyā ca vidureṇa ca

सञ्जयेन परिज्ञातो निर्गतोऽसौ महामतिः ।पुत्रैर्निवार्यमाणापि शूरसेनसुता गता॥ 36 ॥

sañjayena parijñāto nirgato'sau mahāmatiḥ | putrairnivāryamāṇāpi śūrasenasutā gatā

विलपन्भीमसेनोऽपि तथान्ये चापि कौरवाः ।गङ्गातीरात्परावृत्य ययुः सर्वे गजाह्वयम्॥ 37 ॥

vilapanbhīmaseno'pi tathānye cāpi kauravāḥ | gaṅgātīrātparāvṛtya yayuḥ sarve gajāhvayam

ते गत्वा जाह्नवीतीरे शतयूपाश्रमं शुभम् ।कृत्वा तृणैः कुटीं तत्र तपस्तेपुः समाहिताः॥ 38 ॥

te gatvā jāhnavītīre śatayūpāśramaṃ śubham | kṛtvā tṛṇaiḥ kuṭīṃ tatra tapastepuḥ samāhitāḥ

गतान्यब्दानि षट् तेषां यदा याता हि तापसाः ।युधिष्ठिरस्तु विरहादनुजानिदमब्रवीत्॥ 39 ॥

gatānyabdāni ṣaṭ teṣāṃ yadā yātā hi tāpasāḥ | yudhiṣṭhirastu virahādanujānidamabravīt

स्वप्ने दृष्टा मया कुन्ती दुर्बला वनसंस्थिता ।मनो मे जायते द्रष्टुं मातरं पितरौ तथा॥ 40 ॥

svapne dṛṣṭā mayā kuntī durbalā vanasaṃsthitā | mano me jāyate draṣṭuṃ mātaraṃ pitarau tathā

विदुरं च महात्मानं सञ्जयं च महामतिम् ।रोचते यदि वः सर्वान् व्रजाम इति मे मतिः॥ 41 ॥

viduraṃ ca mahātmānaṃ sañjayaṃ ca mahāmatim | rocate yadi vaḥ sarvān vrajāma iti me matiḥ

ततस्ते भ्रातरः सर्वे सुभद्रा द्रौपदी तथा ।वैराटी च महाभागा तथा नागरिको जनः॥ 42 ॥

tataste bhrātaraḥ sarve subhadrā draupadī tathā | vairāṭī ca mahābhāgā tathā nāgariko janaḥ

प्राप्ताः सर्वजनैः सार्धं पाण्डवा दर्शनोत्सुकाः ।शतयूपाश्रमं प्राप्य ददृशुः सर्व एव ते॥ 43 ॥

prāptāḥ sarvajanaiḥ sārdhaṃ pāṇḍavā darśanotsukāḥ | śatayūpāśramaṃ prāpya dadṛśuḥ sarva eva te

विदुरो न यदा दृष्टो धर्मस्तं पृष्टवांस्तदा ।क्वास्ते स विदुरो धीमांस्तमुवाचाम्बिकासुतः॥ 44 ॥

viduro na yadā dṛṣṭo dharmastaṃ pṛṣṭavāṃstadā | kvāste sa viduro dhīmāṃstamuvācāmbikāsutaḥ

विरक्तश्चरते क्षत्ता निरीहो निष्परिग्रहः ।कुतोऽप्येकान्तसंवासी ध्यायतेऽन्तः सनातनम्॥ 45 ॥

viraktaścarate kṣattā nirīho niṣparigrahaḥ | kuto'pyekāntasaṃvāsī dhyāyate'ntaḥ sanātanam

गङ्गां गच्छन्द्वितीयेऽह्नि वने राजा युधिष्ठिरः ।ददर्श विदुरं क्षामं तपसा संशितव्रतम्॥ 46 ॥

gaṅgāṃ gacchandvitīye'hni vane rājā yudhiṣṭhiraḥ | dadarśa viduraṃ kṣāmaṃ tapasā saṃśitavratam

दृष्ट्वोवाच महीपालो वन्देऽहं त्वां युधिष्ठिरः ।तस्थौ श्रुत्वा च विदुरः स्थाणुभूत इवानघः॥ 47 ॥

dṛṣṭvovāca mahīpālo vande'haṃ tvāṃ yudhiṣṭhiraḥ | tasthau śrutvā ca viduraḥ sthāṇubhūta ivānaghaḥ

क्षणेन विदुरस्यास्यान्निःसृतं तेज अद्भुतम् ।लीनं युधिष्ठिरस्यास्ये धर्मांशत्वात्परस्परम्॥ 48 ॥

kṣaṇena vidurasyāsyānniḥsṛtaṃ teja adbhutam | līnaṃ yudhiṣṭhirasyāsye dharmāṃśatvātparasparam

क्षत्ता जहौ तदा प्राणाञ्छुशोचाति युधिष्ठिरः ।दाहार्थं तस्य देहस्य कृतवानुद्यमं नृपः॥ 49 ॥

kṣattā jahau tadā prāṇāñchuśocāti yudhiṣṭhiraḥ | dāhārthaṃ tasya dehasya kṛtavānudyamaṃ nṛpaḥ

शृण्वतस्तु तदा राज्ञो वागुवाचाशरीरिणी ।विरक्तोऽयं न दाहार्हो यथेष्टं गच्छ भूपते॥ 50 ॥

śṛṇvatastu tadā rājño vāguvācāśarīriṇī | virakto'yaṃ na dāhārho yatheṣṭaṃ gaccha bhūpate

श्रुत्वा ते भ्रातरः सर्वे सस्नुर्गङ्गाजलेऽमले ।गत्वा निवेदयामासुर्धृतराष्ट्राय विस्तरात्॥ 51 ॥

śrutvā te bhrātaraḥ sarve sasnurgaṅgājale'male | gatvā nivedayāmāsurdhṛtarāṣṭrāya vistarāt

स्थितास्तत्राश्रमे सर्वे पाण्डवा नागरैः सह ।तत्र सत्यवतीसूनुर्नारदश्च समागतः॥ 52 ॥

sthitāstatrāśrame sarve pāṇḍavā nāgaraiḥ saha | tatra satyavatīsūnurnāradaśca samāgataḥ

मुनयोऽन्ये महात्मानश्चागता धर्मनन्दनम् ।कुन्ती प्राह तदा व्यासं संस्थितं शुभदर्शनम्॥ 53 ॥

munayo'nye mahātmānaścāgatā dharmanandanam | kuntī prāha tadā vyāsaṃ saṃsthitaṃ śubhadarśanam

कृष्ण कर्णस्तु पुत्रो मे जातमात्रस्तु वीक्षितः ।मनो मे तप्यतेऽत्यर्थं दर्शयस्व तपोधन॥ 54 ॥

kṛṣṇa karṇastu putro me jātamātrastu vīkṣitaḥ | mano me tapyate'tyarthaṃ darśayasva tapodhana

समर्थोऽसि महाभाग कुरु मे वाञ्छितं प्रभो ।गान्धार्युवाच ।दुर्योधनो रणेऽगच्छद्वीक्षितो न मया मुने॥ 55 ॥

samartho'si mahābhāga kuru me vāñchitaṃ prabho | gāndhāryuvāca | duryodhano raṇe'gacchadvīkṣito na mayā mune

तं दर्शय मुनिश्रेष्ठ पुत्रं मे त्वं सहानुजम् ।सुभद्रोवाच ।अभिमन्युं महावीरं प्राणादप्यधिकं प्रियम्॥ 56 ॥

taṃ darśaya muniśreṣṭha putraṃ me tvaṃ sahānujam | subhadrovāca | abhimanyuṃ mahāvīraṃ prāṇādapyadhikaṃ priyam

द्रष्टुकामास्मि सर्वज्ञ दर्शयाद्य तपोधन ।सूत उवाच ।एवंविधानि वाक्यानि श्रुत्वा सत्यवतीसुतः॥ 57 ॥

draṣṭukāmāsmi sarvajña darśayādya tapodhana | sūta uvāca | evaṃvidhāni vākyāni śrutvā satyavatīsutaḥ

प्राणायामं ततः कृत्वा दध्यौ देवीं सनातनीम् ।सन्ध्याकालेऽथ सम्प्राप्ते गङ्गायां मुनिसत्तमः॥ 58 ॥

prāṇāyāmaṃ tataḥ kṛtvā dadhyau devīṃ sanātanīm | sandhyākāle'tha samprāpte gaṅgāyāṃ munisattamaḥ

सर्वांस्तांश्च समाहूय युधिष्ठिरपुरोगमान् ।तुष्टाव विश्वजननीं स्नात्वा पुण्यसरिज्जले॥ 59 ॥

sarvāṃstāṃśca samāhūya yudhiṣṭhirapurogamān | tuṣṭāva viśvajananīṃ snātvā puṇyasarijjale

प्रकृतिं पुरुषारामां सगुणां निर्गुणां तथा ।देवदेवीं ब्रह्मरूपां मणिद्वीपाधिवासिनीम्॥ 60 ॥

prakṛtiṃ puruṣārāmāṃ saguṇāṃ nirguṇāṃ tathā | devadevīṃ brahmarūpāṃ maṇidvīpādhivāsinīm

यदा न वेधा न च विष्णुरीश्वरो न वासवो नैव जलाधिपस्तथा ।न वित्तपो नैव यमश्च पावक- स्तदासि देवि त्वमहं नमामि ताम्॥ 61 ॥

yadā na vedhā na ca viṣṇurīśvaro na vāsavo naiva jalādhipastathā | na vittapo naiva yamaśca pāvaka- stadāsi devi tvamahaṃ namāmi tām

जलं न वायुर्न धरा न चाम्बरं गुणा न तेषां च न चेन्द्रियाण्यहम् ।मनो न बुद्धिर्न च तिग्मगुः शशी तदासि देवि त्वमहं नमामि ताम्॥ 62 ॥

jalaṃ na vāyurna dharā na cāmbaraṃ guṇā na teṣāṃ ca na cendriyāṇyaham | mano na buddhirna ca tigmaguḥ śaśī tadāsi devi tvamahaṃ namāmi tām

इमं जीवलोकं समाधाय चित्ते गुणैर्लिङ्गकोशं च नीत्वा समाधौ ।स्थिता कल्पकालं नयस्यात्मतन्त्रा न कोऽप्यस्ति वेत्ता विवेकं गतोऽपि॥ 63 ॥

imaṃ jīvalokaṃ samādhāya citte guṇairliṅgakośaṃ ca nītvā samādhau | sthitā kalpakālaṃ nayasyātmatantrā na ko'pyasti vettā vivekaṃ gato'pi

प्रार्थयत्येष मां लोको मृतानां दर्शनं पुनः ।नाहं क्षमोऽस्मि मातस्त्वं दर्शयाशु जनान्मृतान्॥ 64 ॥

prārthayatyeṣa māṃ loko mṛtānāṃ darśanaṃ punaḥ | nāhaṃ kṣamo'smi mātastvaṃ darśayāśu janānmṛtān

सूत उवाच ।एवं स्तुता तदा देवी माया श्रीभुवनेश्वरी ।स्वर्गादाहूय सर्वान्वै दर्शयामास पार्थिवान्॥ 65 ॥

sūta uvāca | evaṃ stutā tadā devī māyā śrībhuvaneśvarī | svargādāhūya sarvānvai darśayāmāsa pārthivān

दृष्ट्वा कुन्ती च गान्धारी सुभद्रा च विराटजा ।पाण्डवा मुमुदुः सर्वे वीक्ष्य प्रत्यागतान्स्वकान्॥ 66 ॥

dṛṣṭvā kuntī ca gāndhārī subhadrā ca virāṭajā | pāṇḍavā mumuduḥ sarve vīkṣya pratyāgatānsvakān

पुनर्विसर्जितास्तेन व्यासेनामिततेजसा ।स्मृत्वा देवीं महामायामिन्द्रजालमिवोद्यतम्॥ 67 ॥

punarvisarjitāstena vyāsenāmitatejasā | smṛtvā devīṃ mahāmāyāmindrajālamivodyatam

तदा पृष्ट्वा ययुः सर्वे पाण्डवा मुनयस्तथा ।राजा नागपुरं प्राप्तः कुर्वन् व्यासकथां पथि॥ 68 ॥

tadā pṛṣṭvā yayuḥ sarve pāṇḍavā munayastathā | rājā nāgapuraṃ prāptaḥ kurvan vyāsakathāṃ pathi