Skandha 10, Adhyāya 10

श्रीनारायण उवाच ।सप्तमो मनुराख्यातो मनुर्वैवस्वतः प्रभुः ।श्राद्धदेवः परानन्दभोक्ता मान्यस्तु भूभुजाम्॥ 1 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | saptamo manurākhyāto manurvaivasvataḥ prabhuḥ | śrāddhadevaḥ parānandabhoktā mānyastu bhūbhujām

स च वैवस्वतमनुः परदेव्याः प्रसादतः ।तथा तत्तपसा चैव जातो मन्वन्तराधिपः॥ 2 ॥

sa ca vaivasvatamanuḥ paradevyāḥ prasādataḥ | tathā tattapasā caiva jāto manvantarādhipaḥ

अष्टमो मनुराख्यातः सावर्णिः प्रथितः क्षितौ ।स जन्मान्तर आराध्य देवीं तद्वरलाभतः॥ 3 ॥

aṣṭamo manurākhyātaḥ sāvarṇiḥ prathitaḥ kṣitau | sa janmāntara ārādhya devīṃ tadvaralābhataḥ

जातो मन्वन्तरपतिः सर्वराजन्यपूजितः ।महापराक्रमी धीरो देवीभक्तिपरायणः॥ 4 ॥

jāto manvantarapatiḥ sarvarājanyapūjitaḥ | mahāparākramī dhīro devībhaktiparāyaṇaḥ

नारद उवाव कथं जन्मान्तरे तेन मनुनाराधनं कृतम् ।देव्याः पृथिव्युद्भवायास्तन्ममाख्यातुमर्हसि॥ 5 ॥

nārada uvāva kathaṃ janmāntare tena manunārādhanaṃ kṛtam | devyāḥ pṛthivyudbhavāyāstanmamākhyātumarhasi

श्रीनारायण उवाच ।चैत्रवंशसमुद्भूतो राजा स्वारोचिषेऽन्तरे ।सुरथो नाम विख्यातो महाबलपराक्रमः॥ 6 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | caitravaṃśasamudbhūto rājā svārociṣe'ntare | suratho nāma vikhyāto mahābalaparākramaḥ

गुणग्राही धनुर्धारी मान्यः श्रेष्ठः कविः कृती ।धनसङ्ग्रहकर्ता च दाता याचकमण्डले॥ 7 ॥

guṇagrāhī dhanurdhārī mānyaḥ śreṣṭhaḥ kaviḥ kṛtī | dhanasaṅgrahakartā ca dātā yācakamaṇḍale

अरीणां मर्दनो मानी सर्वास्त्रकुशलो बली ।तस्यैकदा बभूवुस्ते कोलाविध्वंसिनो नृपाः॥ 8 ॥

arīṇāṃ mardano mānī sarvāstrakuśalo balī | tasyaikadā babhūvuste kolāvidhvaṃsino nṛpāḥ

शत्रवः सैन्यसहिताः परिवार्येनमूर्जिताः ।रुरुधुर्नगरीं तस्य राज्ञो मानधनस्य हि॥ 9 ॥

śatravaḥ sainyasahitāḥ parivāryenamūrjitāḥ | rurudhurnagarīṃ tasya rājño mānadhanasya hi

तदा स सुरथो नाम राजा सैन्यसमावृतः ।निर्ययौ नगरात्स्वीयात्सर्वशत्रुनिबर्हणः॥ 10 ॥

tadā sa suratho nāma rājā sainyasamāvṛtaḥ | niryayau nagarātsvīyātsarvaśatrunibarhaṇaḥ

तदा स समरे राजा सुरथः शत्रुभिर्जितः ।अमात्यैर्मन्त्रिभिश्चैव तस्य कोशगतं धनम्॥ 11 ॥

tadā sa samare rājā surathaḥ śatrubhirjitaḥ | amātyairmantribhiścaiva tasya kośagataṃ dhanam

हृतं सर्वमशेषेण तदातप्यत भूमिपः ।निष्कासितश्च नगरात्स राजा परमद्युतिः॥ 12 ॥

hṛtaṃ sarvamaśeṣeṇa tadātapyata bhūmipaḥ | niṣkāsitaśca nagarātsa rājā paramadyutiḥ

जगामाश्वमथारुह्य मृगयामिषतो वनम् ।एकाकी विजनेऽरण्ये बभ्रामोद्भ्रान्तमानसः॥ 13 ॥

jagāmāśvamathāruhya mṛgayāmiṣato vanam | ekākī vijane'raṇye babhrāmodbhrāntamānasaḥ

मुनेः कस्यचिदागत्य स्वाश्रमं शान्तमानसः ।प्रशान्तजन्तुसंयुक्तं मुनिशिष्यगणैर्युतम्॥ 14 ॥

muneḥ kasyacidāgatya svāśramaṃ śāntamānasaḥ | praśāntajantusaṃyuktaṃ muniśiṣyagaṇairyutam

उवास कञ्चित्कालं स राजा परमशोभने ।आश्रमे मुनिवर्यस्य दीर्घदृष्टेः सुमेधसः॥ 15 ॥

uvāsa kañcitkālaṃ sa rājā paramaśobhane | āśrame munivaryasya dīrghadṛṣṭeḥ sumedhasaḥ

एकदा स महीपालो मुनिं पूजावसानके ।काले गत्वा प्रणम्याशु पप्रच्छ विनयान्वितः॥ 16 ॥

ekadā sa mahīpālo muniṃ pūjāvasānake | kāle gatvā praṇamyāśu papraccha vinayānvitaḥ

मुने मम मनोदुःखं बाधते चाधिसम्भवम् ।ज्ञाततत्त्वस्य भूदेव निष्प्रज्ञस्य च सन्ततम्॥ 17 ॥

mune mama manoduḥkhaṃ bādhate cādhisambhavam | jñātatattvasya bhūdeva niṣprajñasya ca santatam

शत्रुभिर्निर्जितस्यापि हृतराज्यस्य सर्वशः ।तथापि तेषु मनसि ममत्वं जायते स्फुटम्॥ 18 ॥

śatrubhirnirjitasyāpi hṛtarājyasya sarvaśaḥ | tathāpi teṣu manasi mamatvaṃ jāyate sphuṭam

किं करोमि क्व गच्छामि कथं शर्म लभे मुने ।त्वदनुग्रहमाशासे वद वेदविदां वर॥ 19 ॥

kiṃ karomi kva gacchāmi kathaṃ śarma labhe mune | tvadanugrahamāśāse vada vedavidāṃ vara

मुनिरुवाच ।आकर्णय महीपाल महाश्चर्यकरं परम् ।देवीमाहात्म्यमतुलं सर्वकामप्रदं परम्॥ 20 ॥

muniruvāca | ākarṇaya mahīpāla mahāścaryakaraṃ param | devīmāhātmyamatulaṃ sarvakāmapradaṃ param

जगन्मयी महामाया विष्णुब्रह्महरोद्भवा ।सा बलादपहृत्यैव जन्तूनां मानसानि हि॥ 21 ॥

jaganmayī mahāmāyā viṣṇubrahmaharodbhavā | sā balādapahṛtyaiva jantūnāṃ mānasāni hi

मोहाय प्रतिसंयच्छेदिति जानीहि भूमिप ।सा सृजत्यखिलं विश्वं सा पालयति सर्वदा॥ 22 ॥

mohāya pratisaṃyacchediti jānīhi bhūmipa | sā sṛjatyakhilaṃ viśvaṃ sā pālayati sarvadā

संहारे हररूपेण संहरत्येव भूमिप ।कामदात्री महामाया कालरात्रिर्दुरत्यया॥ 23 ॥

saṃhāre hararūpeṇa saṃharatyeva bhūmipa | kāmadātrī mahāmāyā kālarātrirduratyayā

विश्वसंहारिणी काली कमला कमलालया ।तस्यां सर्वं जगज्जातं तस्यां विश्वं प्रतिष्ठितम्॥ 24 ॥

viśvasaṃhāriṇī kālī kamalā kamalālayā | tasyāṃ sarvaṃ jagajjātaṃ tasyāṃ viśvaṃ pratiṣṭhitam

लयमेष्यति तस्यां च तस्मात्सैव परात्परा ।तस्या देव्याः प्रसादश्च यस्योपरि भवेन्नृप ।स एव मोहमत्येति नान्यथा धरणीपते॥ 25 ॥

layameṣyati tasyāṃ ca tasmātsaiva parātparā | tasyā devyāḥ prasādaśca yasyopari bhavennṛpa | sa eva mohamatyeti nānyathā dharaṇīpate