Skandha 10, Adhyāya 12

मुनिरुवाच ।महिषीगर्भसम्भूतो महाबलपराक्रमः ।देवान्सर्वान्पराजित्य महिषोऽभूज्जगत्प्रभुः ॥ १ सर्वेषां लोकपालानामधिकारान्महासुरः ।बलानिर्जित्य बुभुजे त्रैलोक्यैश्वर्यमद्भुतम्॥ 2 ॥

muniruvāca | mahiṣīgarbhasambhūto mahābalaparākramaḥ | devānsarvānparājitya mahiṣo'bhūjjagatprabhuḥ || 1 sarveṣāṃ lokapālānāmadhikārānmahāsuraḥ | balānirjitya bubhuje trailokyaiśvaryamadbhutam

ततः पराजिताः सर्वे देवाः स्वर्गपरिच्युताः ।ब्रह्माणं च पुरस्कृत्य ते जग्मुर्लोकमुत्तमम्॥ 3 ॥

tataḥ parājitāḥ sarve devāḥ svargaparicyutāḥ | brahmāṇaṃ ca puraskṛtya te jagmurlokamuttamam

यत्रोत्तमौ देवदेवौ संस्थितौ शङ्कराच्युतौ ।वृत्तान्तं कथयामासुर्महिषस्य दुरात्मनः॥ 4 ॥

yatrottamau devadevau saṃsthitau śaṅkarācyutau | vṛttāntaṃ kathayāmāsurmahiṣasya durātmanaḥ

देवानां चैव सर्वेषां स्थानानि तरसासुरः ।विनिर्जित्य स्वयं भुङ्क्ते बलवीर्यमदोद्धतः॥ 5 ॥

devānāṃ caiva sarveṣāṃ sthānāni tarasāsuraḥ | vinirjitya svayaṃ bhuṅkte balavīryamadoddhataḥ

महिषासुरनामासौ दुष्टदैत्योऽमरेश्वरौ ।वधोपायश्च तस्याशु चिन्त्यतामसुरार्दनौ॥ 6 ॥

mahiṣāsuranāmāsau duṣṭadaityo'mareśvarau | vadhopāyaśca tasyāśu cintyatāmasurārdanau

एवं श्रुत्वा स भगवान्देवानामार्तियुग्वचः ।चकार कोपं सुबहुं तथा शङ्करपद्मजौ॥ 7 ॥

evaṃ śrutvā sa bhagavāndevānāmārtiyugvacaḥ | cakāra kopaṃ subahuṃ tathā śaṅkarapadmajau

एवं कोपयुतस्यास्य हरेरास्यान्महीपते ।तेजः प्रादुरभूद्दिव्यं सहस्रार्कसमद्युति॥ 8 ॥

evaṃ kopayutasyāsya harerāsyānmahīpate | tejaḥ prādurabhūddivyaṃ sahasrārkasamadyuti

अथानुक्रमतस्तेजः सर्वेषां त्रिदिवौकसाम् ।शरीरादुद्भवं प्राप हर्षयद्विबुधाधिपान्॥ 9 ॥

athānukramatastejaḥ sarveṣāṃ tridivaukasām | śarīrādudbhavaṃ prāpa harṣayadvibudhādhipān

यदभूच्छम्भुजं तेजो मुखमस्योदपद्यत ।केशा बभूवुर्याम्येन वैष्णवेन च बाहवः॥ 10 ॥

yadabhūcchambhujaṃ tejo mukhamasyodapadyata | keśā babhūvuryāmyena vaiṣṇavena ca bāhavaḥ

सौम्येन च स्तनौ जातौ माहेन्द्रेण च मध्यमः ।वारुणेन ततो भूप जङ्घोरू सम्बभूवतुः॥ 11 ॥

saumyena ca stanau jātau māhendreṇa ca madhyamaḥ | vāruṇena tato bhūpa jaṅghorū sambabhūvatuḥ

नितम्बौ तेजसा भूमेः पादौ ब्राह्मेण तेजसा ।पादाङ्गुल्यो भानवेन वासवेन कराङ्गुली॥ 12 ॥

nitambau tejasā bhūmeḥ pādau brāhmeṇa tejasā | pādāṅgulyo bhānavena vāsavena karāṅgulī

कौबेरेण तथा नासा दन्ताः सञ्जज्ञिरे तदा ।प्राजापत्येनोत्तमेन तेजसा वसुधाधिप॥ 13 ॥

kaubereṇa tathā nāsā dantāḥ sañjajñire tadā | prājāpatyenottamena tejasā vasudhādhipa

पावकेन च सञ्जातं लोचनत्रितयं शुभम् ।सान्ध्येन तेजसा जाते भृकुट्यौ तेजसां निधी॥ 14 ॥

pāvakena ca sañjātaṃ locanatritayaṃ śubham | sāndhyena tejasā jāte bhṛkuṭyau tejasāṃ nidhī

कर्णौ वायव्यतो जातौ तेजसो मनुजाधिप ।सर्वेषां तेजसा देवी जाता महिषमर्दिनी॥ 15 ॥

karṇau vāyavyato jātau tejaso manujādhipa | sarveṣāṃ tejasā devī jātā mahiṣamardinī

शूलं ददौ शिवो विष्णुश्चक्रं शङ्खं च पाशभृत् ।हुताशनो ददौ शक्तिं मारुतश्चापसायकौ॥ 16 ॥

śūlaṃ dadau śivo viṣṇuścakraṃ śaṅkhaṃ ca pāśabhṛt | hutāśano dadau śaktiṃ mārutaścāpasāyakau

वज्रं महेन्द्रः प्रददौ घण्टां चैरावताद् गजात् ।कालदण्डं यमो ब्रह्मा चाक्षमालाकमण्डलू॥ 17 ॥

vajraṃ mahendraḥ pradadau ghaṇṭāṃ cairāvatād gajāt | kāladaṇḍaṃ yamo brahmā cākṣamālākamaṇḍalū

दिवाकरो रश्मिमालां रोमकूपेषु सन्ददौ ।कालः खड्गं तथा चर्म निर्मलं वसुधाधिप॥ 18 ॥

divākaro raśmimālāṃ romakūpeṣu sandadau | kālaḥ khaḍgaṃ tathā carma nirmalaṃ vasudhādhipa

समुद्रो निर्मलं हारमजरे चाम्बरे नृप ।चूडामणिं कुण्डले च कटकानि तथाङ्गदे॥ 19 ॥

samudro nirmalaṃ hāramajare cāmbare nṛpa | cūḍāmaṇiṃ kuṇḍale ca kaṭakāni tathāṅgade

अर्धचन्द्रं निर्मलं च नूपुराणि तथा ददौ ।ग्रैवेयकं भूषणं च तस्यै देव्यै मुदान्वितः॥ 20 ॥

ardhacandraṃ nirmalaṃ ca nūpurāṇi tathā dadau | graiveyakaṃ bhūṣaṇaṃ ca tasyai devyai mudānvitaḥ

विश्वकर्मा चोर्मिकाश्च ददौ तस्यै धरापते ।हिमवान्वाहनं सिंहं रत्नानि विविधानि च॥ 21 ॥

viśvakarmā cormikāśca dadau tasyai dharāpate | himavānvāhanaṃ siṃhaṃ ratnāni vividhāni ca

पानपात्रं सुरापूर्णं ददौ तस्यै धनाधिपः ।शेषश्च भगवान्देवो नागहारं ददौ विभुः॥ 22 ॥

pānapātraṃ surāpūrṇaṃ dadau tasyai dhanādhipaḥ | śeṣaśca bhagavāndevo nāgahāraṃ dadau vibhuḥ

अन्यैरशेषविबुधैर्मानिता सा जगन्मयी ।तां तुष्टुवुर्महादेवीं देवा महिषपीडिताः॥ 23 ॥

anyairaśeṣavibudhairmānitā sā jaganmayī | tāṃ tuṣṭuvurmahādevīṃ devā mahiṣapīḍitāḥ

नानास्तोत्रैर्महेशानीं जगदुद्भवकारिणीम् ।तेषां निशम्य देवेशी स्तोत्रं विबुधपूजिता॥ 24 ॥

nānāstotrairmaheśānīṃ jagadudbhavakāriṇīm | teṣāṃ niśamya deveśī stotraṃ vibudhapūjitā

महिषस्य वधार्थाय महानादं चकार ह ।तेन नादेन महिषश्चकितोऽभूद्धरापते॥ 25 ॥

mahiṣasya vadhārthāya mahānādaṃ cakāra ha | tena nādena mahiṣaścakito'bhūddharāpate

आससाद जगद्धात्रीं सर्वसैन्यसमावृतः ।ततः स युयुधे देव्या महिषाख्यो महासुरः॥ 26 ॥

āsasāda jagaddhātrīṃ sarvasainyasamāvṛtaḥ | tataḥ sa yuyudhe devyā mahiṣākhyo mahāsuraḥ

शस्त्रास्त्रैर्बहुधा क्षिप्तैः पूरयन्नम्बरान्तरम् ।चिक्षुरो ग्रामणीः सेनापतिर्दुर्धरदुर्मुखौ॥ 27 ॥

śastrāstrairbahudhā kṣiptaiḥ pūrayannambarāntaram | cikṣuro grāmaṇīḥ senāpatirdurdharadurmukhau

बाष्कलस्ताम्रकश्चैव बिडालवदनोऽपरः ।एतैश्चान्यैरसङ्ख्यातैः सङ्ग्रामान्तकसन्निभैः॥ 28 ॥

bāṣkalastāmrakaścaiva biḍālavadano'paraḥ | etaiścānyairasaṅkhyātaiḥ saṅgrāmāntakasannibhaiḥ

योधैः परिवृतो वीरो महिषो दानवोत्तमः ।ततः सा कोपताम्राक्षी देवी लोकविमोहिनी॥ 29 ॥

yodhaiḥ parivṛto vīro mahiṣo dānavottamaḥ | tataḥ sā kopatāmrākṣī devī lokavimohinī

जघान योधान्समरे देवी महिषमाश्रितान् ।ततस्तेषु हतेष्वेव स दैत्यो रोषमूर्च्छितः॥ 30 ॥

jaghāna yodhānsamare devī mahiṣamāśritān | tatasteṣu hateṣveva sa daityo roṣamūrcchitaḥ

आससाद तदा देवीं तूर्णं मायाविशारदः ।रूपान्तराणि सम्भेजे मायया दानवेश्वरः॥ 31 ॥

āsasāda tadā devīṃ tūrṇaṃ māyāviśāradaḥ | rūpāntarāṇi sambheje māyayā dānaveśvaraḥ

तानि तान्यस्य रूपाणि नाशयामास सा तदा ।ततोऽन्ते माहिषं रूपं बिभ्राणममरार्दनम्॥ 32 ॥

tāni tānyasya rūpāṇi nāśayāmāsa sā tadā | tato'nte māhiṣaṃ rūpaṃ bibhrāṇamamarārdanam

पाशेन बद्ध्वा सुदृढं छित्त्वा खड्गेन तच्छिरः ।पातयामास महिषं देवी देवगणान्तकम्॥ 33 ॥

pāśena baddhvā sudṛḍhaṃ chittvā khaḍgena tacchiraḥ | pātayāmāsa mahiṣaṃ devī devagaṇāntakam

हाहाकृतं ततः शेषं सैन्यं भग्नं दिशो दश ।तुष्टुवुर्देवदेवेशीं सर्वे देवाः प्रमोदिताः॥ 34 ॥

hāhākṛtaṃ tataḥ śeṣaṃ sainyaṃ bhagnaṃ diśo daśa | tuṣṭuvurdevadeveśīṃ sarve devāḥ pramoditāḥ

एवं लक्ष्मीः समुत्पन्ना महिषासुरमर्दिनी ।राजञ्छृणु सरस्वत्याः प्रादुर्भावो यथाभवत्॥ 35 ॥

evaṃ lakṣmīḥ samutpannā mahiṣāsuramardinī | rājañchṛṇu sarasvatyāḥ prādurbhāvo yathābhavat

एकदा शुम्भनामासीद्दैत्यो मदबलोत्कटः ।निशुम्भश्चापि तद्भ्राता महाबलपराक्रमः॥ 36 ॥

ekadā śumbhanāmāsīddaityo madabalotkaṭaḥ | niśumbhaścāpi tadbhrātā mahābalaparākramaḥ

तेन सम्पीडिता देवाः सर्वे भ्रष्टश्रियो नृप ।हिमवन्तमथासाद्य देवीं तुष्टुवुरादरात्॥ 37 ॥

tena sampīḍitā devāḥ sarve bhraṣṭaśriyo nṛpa | himavantamathāsādya devīṃ tuṣṭuvurādarāt

देवा ऊचुः ।जय देवेशि भक्तानामार्तिनाशनकोविदे ।दानवान्तकरूपे त्वमजरामरणेऽनघे॥ 38 ॥

devā ūcuḥ | jaya deveśi bhaktānāmārtināśanakovide | dānavāntakarūpe tvamajarāmaraṇe'naghe

देवेशि भक्तिसुलभे महाबलपराक्रमे ।विष्णुशङ्करब्रह्मादिस्वरूपेऽनन्तविक्रमे॥ 39 ॥

deveśi bhaktisulabhe mahābalaparākrame | viṣṇuśaṅkarabrahmādisvarūpe'nantavikrame

सृष्टिस्थितिकरे नाशकारिके कान्तिदायिनि ।महाताण्डवसुप्रीते मोददायिनि माधवि॥ 40 ॥

sṛṣṭisthitikare nāśakārike kāntidāyini | mahātāṇḍavasuprīte modadāyini mādhavi

प्रसीद देवदेवेशि प्रसीद करुणानिधे ।निशुम्भशुम्भसम्भूतभयापाराम्बुवारिधे॥ 41 ॥

prasīda devadeveśi prasīda karuṇānidhe | niśumbhaśumbhasambhūtabhayāpārāmbuvāridhe

उद्धरास्मान् प्रपन्नार्तिनाशिके शरणागतान् ।एवं संस्तुवतां तेषां त्रिदशानां धरापते॥ 42 ॥

uddharāsmān prapannārtināśike śaraṇāgatān | evaṃ saṃstuvatāṃ teṣāṃ tridaśānāṃ dharāpate

प्रसन्ना गिरिजा प्राह ब्रूत स्तवनकारणम् ।एतस्मिन्नन्तरे यस्याः कोशरूपात्समुत्थिता॥ 43 ॥

prasannā girijā prāha brūta stavanakāraṇam | etasminnantare yasyāḥ kośarūpātsamutthitā

कौशिकी सा जगत्पूज्या देवान्प्रीत्येदमब्रवीत् ।प्रसन्नाहं सुरश्रेष्ठाः स्तवेनोत्तमरूपिणी॥ 44 ॥

kauśikī sā jagatpūjyā devānprītyedamabravīt | prasannāhaṃ suraśreṣṭhāḥ stavenottamarūpiṇī

व्रियतां वर इत्युक्ते देवाः संवव्रिरे वरम् ।शुम्भनामावरो भ्राता निशुम्भस्तस्य विश्रुतः॥ 45 ॥

vriyatāṃ vara ityukte devāḥ saṃvavrire varam | śumbhanāmāvaro bhrātā niśumbhastasya viśrutaḥ

त्रैलोक्यमोजसाक्रान्तं दैत्येन बलशालिना ।तद्वधश्चिन्त्यतां देवि दुरात्मा दानवेश्वरः॥ 46 ॥

trailokyamojasākrāntaṃ daityena balaśālinā | tadvadhaścintyatāṃ devi durātmā dānaveśvaraḥ

बाधते सततं देवि तिरस्कृत्य निजौजसा ।देव्युवाच ।देवशत्रुं पातयिष्ये निशुम्भं शुम्भमेव च॥ 47 ॥

bādhate satataṃ devi tiraskṛtya nijaujasā | devyuvāca | devaśatruṃ pātayiṣye niśumbhaṃ śumbhameva ca

स्वस्थास्तिष्ठत भद्रं वः कण्टकं नाशयामि वः ।इत्युक्त्वा देवदेवेशी देवान्सेन्द्रान्दयामयी॥ 48 ॥

svasthāstiṣṭhata bhadraṃ vaḥ kaṇṭakaṃ nāśayāmi vaḥ | ityuktvā devadeveśī devānsendrāndayāmayī

जगामादर्शनं सद्यो मिषतां त्रिदिवौकसाम् ।देवाः समागता हृष्टाः सुवर्णाद्रिगुहां शुभाम्॥ 49 ॥

jagāmādarśanaṃ sadyo miṣatāṃ tridivaukasām | devāḥ samāgatā hṛṣṭāḥ suvarṇādriguhāṃ śubhām

चण्डमुण्डौ पश्यतःस्म भृत्यौ शुम्भनिशुम्भयोः ।दृष्ट्वा तां चारुसर्वाङ्गीं देवीं लोकविमोहिनीम्॥ 50 ॥

caṇḍamuṇḍau paśyataḥsma bhṛtyau śumbhaniśumbhayoḥ | dṛṣṭvā tāṃ cārusarvāṅgīṃ devīṃ lokavimohinīm

कथयामासतू राज्ञे भृत्यौ तौ चण्डमुण्डकौ ।देव सर्वासुरश्रेष्ठ रत्नभोगार्ह मानद॥ 51 ॥

kathayāmāsatū rājñe bhṛtyau tau caṇḍamuṇḍakau | deva sarvāsuraśreṣṭha ratnabhogārha mānada

अपूर्वा कामिनी दृष्टा चावाभ्यां रिपुमर्दन ।तस्याः सम्भोगयोग्यत्वमस्त्येव तव साम्प्रतम्॥ 52 ॥

apūrvā kāminī dṛṣṭā cāvābhyāṃ ripumardana | tasyāḥ sambhogayogyatvamastyeva tava sāmpratam

तां समानय चार्वङ्गीं भुङ्क्ष्व सौख्यसमन्वितः ।तादृशी नासुरी नारी न गन्धर्वी न दानवी॥ 53 ॥

tāṃ samānaya cārvaṅgīṃ bhuṅkṣva saukhyasamanvitaḥ | tādṛśī nāsurī nārī na gandharvī na dānavī

न मानवी नापि देवी यादृशी सा मनोहरा ।एवं भृत्यवचः श्रुत्वा शुम्भः परबलार्दनः॥ 54 ॥

na mānavī nāpi devī yādṛśī sā manoharā | evaṃ bhṛtyavacaḥ śrutvā śumbhaḥ parabalārdanaḥ

दूतं सम्मेषयामास सुग्रीवं नाम दानवम् ।स दूतस्त्वरितं गत्वा देव्याः सविधमादरात्॥ 55 ॥

dūtaṃ sammeṣayāmāsa sugrīvaṃ nāma dānavam | sa dūtastvaritaṃ gatvā devyāḥ savidhamādarāt

वृत्तान्तं कथयामास देव्यै शुम्भस्य यद्वचः ।देवि शुम्भासुरो नाम त्रैलोक्यविजयी प्रभुः॥ 56 ॥

vṛttāntaṃ kathayāmāsa devyai śumbhasya yadvacaḥ | devi śumbhāsuro nāma trailokyavijayī prabhuḥ

सर्वेषां रत्नवस्तूनां भोक्ता मान्यो दिवौकसाम् ।तदुक्तं शृणु मे देवि रत्नभोक्ताहमव्ययः॥ 57 ॥

sarveṣāṃ ratnavastūnāṃ bhoktā mānyo divaukasām | taduktaṃ śṛṇu me devi ratnabhoktāhamavyayaḥ

त्वं चापि रत्नभूतासि भज मां चारुलोचने ।सर्वेषु यानि रत्नानि देवासुरनरेषु च॥ 58 ॥

tvaṃ cāpi ratnabhūtāsi bhaja māṃ cārulocane | sarveṣu yāni ratnāni devāsuranareṣu ca

तानि मय्येव सुभगे भज मां कामजै रसैः ।देव्युवाच ।सत्यं वदसि हे दूत दैत्यराजप्रियङ्करम्॥ 59 ॥

tāni mayyeva subhage bhaja māṃ kāmajai rasaiḥ | devyuvāca | satyaṃ vadasi he dūta daityarājapriyaṅkaram

प्रतिज्ञा या मया पूर्वं कृता साप्यनृता कथम् ।भवेत्तां शृणु मे दूत या प्रतिज्ञा मया कृता॥ 60 ॥

pratijñā yā mayā pūrvaṃ kṛtā sāpyanṛtā katham | bhavettāṃ śṛṇu me dūta yā pratijñā mayā kṛtā

यो मे दर्पं विधुनुते यो मे बलमपोहति ।यो मे प्रतिबलो भूयात्स एव मम भोगभाक्॥ 61 ॥

yo me darpaṃ vidhunute yo me balamapohati | yo me pratibalo bhūyātsa eva mama bhogabhāk

तत एनां प्रतिज्ञां मे सत्यां कृत्वासुरेश्वरः ।गृह्णातु पाणिं तरसा तस्याशक्यं किमत्र हि॥ 62 ॥

tata enāṃ pratijñāṃ me satyāṃ kṛtvāsureśvaraḥ | gṛhṇātu pāṇiṃ tarasā tasyāśakyaṃ kimatra hi

तस्माद् गच्छ महादूत स्वामिनं ब्रूहि चादृतः ।प्रतिज्ञां चापि मे सत्यां विधास्यति बलाधिकः॥ 63 ॥

tasmād gaccha mahādūta svāminaṃ brūhi cādṛtaḥ | pratijñāṃ cāpi me satyāṃ vidhāsyati balādhikaḥ

एवं वाक्यं महादेव्याः समाकर्ण्य स दानवः ।कथयामास शुम्भाय देव्या वृत्तान्तमादितः॥ 64 ॥

evaṃ vākyaṃ mahādevyāḥ samākarṇya sa dānavaḥ | kathayāmāsa śumbhāya devyā vṛttāntamāditaḥ

तदाप्रियं दूतवाक्यं शुम्भः श्रुत्वा महाबलः ।कोपमाहारयामास महान्तं दनुजाधिपः॥ 65 ॥

tadāpriyaṃ dūtavākyaṃ śumbhaḥ śrutvā mahābalaḥ | kopamāhārayāmāsa mahāntaṃ danujādhipaḥ

ततो धूम्राक्षनामानं दैत्यं दैत्यपतिः प्रभुः ।आदिदेश शृणु वचो धूम्राक्ष मम चादृतः॥ 66 ॥

tato dhūmrākṣanāmānaṃ daityaṃ daityapatiḥ prabhuḥ | ādideśa śṛṇu vaco dhūmrākṣa mama cādṛtaḥ

तां दुष्टां केशपाशेषु हत्वाप्यानीयतां मम ।समीपमविलम्बेन शीघ्रं गच्छस्व मे पुरः॥ 67 ॥

tāṃ duṣṭāṃ keśapāśeṣu hatvāpyānīyatāṃ mama | samīpamavilambena śīghraṃ gacchasva me puraḥ

इत्यादेशं समासाद्य दैत्येशो धूम्रलोचनः ।षष्ट्यासुराणां सहितः सहस्राणां महाबलः॥ 68 ॥

ityādeśaṃ samāsādya daityeśo dhūmralocanaḥ | ṣaṣṭyāsurāṇāṃ sahitaḥ sahasrāṇāṃ mahābalaḥ

तुहिनाचलमासाद्य देव्याः सविधमेव सः ।उच्चैर्देवीं जगादाशु भज दैत्यपतिं शुभे॥ 69 ॥

tuhinācalamāsādya devyāḥ savidhameva saḥ | uccairdevīṃ jagādāśu bhaja daityapatiṃ śubhe

शुम्भं नाम महावीर्यं सर्वभोगानवाप्नुहि ।नोचेत्केशान्गृहीत्वा त्वां नेष्ये दैत्यपतिं प्रति॥ 70 ॥

śumbhaṃ nāma mahāvīryaṃ sarvabhogānavāpnuhi | nocetkeśāngṛhītvā tvāṃ neṣye daityapatiṃ prati

इत्युक्ता सा ततो देवी दैत्येन त्रिदशारिणा ।उवाच दैत्य यद् ब्रूषे तत्सत्यं ते महाबल॥ 71 ॥

ityuktā sā tato devī daityena tridaśāriṇā | uvāca daitya yad brūṣe tatsatyaṃ te mahābala

राजा शुम्भासुरस्त्वं च किं करिष्यसि तद्वद ।इत्युक्तो दैत्यपोऽधावत्तूर्णं शस्त्रसमन्वितः॥ 72 ॥

rājā śumbhāsurastvaṃ ca kiṃ kariṣyasi tadvada | ityukto daityapo'dhāvattūrṇaṃ śastrasamanvitaḥ

भस्मसात्तं चकाराशु हुङ्कारेण महेश्वरी ।ततः सैन्यं वाहनेन देव्या भग्नं महीपते॥ 73 ॥

bhasmasāttaṃ cakārāśu huṅkāreṇa maheśvarī | tataḥ sainyaṃ vāhanena devyā bhagnaṃ mahīpate

दिशो दशाभजच्छीघ्रं हाहाभूतमचेतनम् ।तद्वृत्तान्तं समाश्रुत्य स शुम्भो दैत्यराड् विभुः॥ 74 ॥

diśo daśābhajacchīghraṃ hāhābhūtamacetanam | tadvṛttāntaṃ samāśrutya sa śumbho daityarāḍ vibhuḥ

चुकोप च महाकोपाद् भ्रुकुटीकुटिलाननः ।ततः कोपपरीतात्मा दैत्यराजः प्रतापवान्॥ 75 ॥

cukopa ca mahākopād bhrukuṭīkuṭilānanaḥ | tataḥ kopaparītātmā daityarājaḥ pratāpavān

चण्डं मुण्डं रक्तबीजं क्रमतः प्रैषयद्विभुः ।ते च गत्वा त्रयो दैत्या विक्रान्ता बहुविक्रमाः॥ 76 ॥

caṇḍaṃ muṇḍaṃ raktabījaṃ kramataḥ praiṣayadvibhuḥ | te ca gatvā trayo daityā vikrāntā bahuvikramāḥ

देवीं ग्रहीतुमारब्धयत्नास्ते ह्यभवन्बलात् ।तानापतत एवासौ जगद्धात्री मदोत्कटा॥ 77 ॥

devīṃ grahītumārabdhayatnāste hyabhavanbalāt | tānāpatata evāsau jagaddhātrī madotkaṭā

शूलं गहीत्वा वेगेन पातयामास भूतले ।ससैन्यान्निहताञ्छ्रुत्वा दैत्यांस्त्रीन्दानवेश्वरौ॥ 78 ॥

śūlaṃ gahītvā vegena pātayāmāsa bhūtale | sasainyānnihatāñchrutvā daityāṃstrīndānaveśvarau

शुम्भश्चैव निशुम्भश्च समाजग्मतुरोजसा ।निशुम्भश्चैव शुम्भश्च कृत्वा युद्धं महोत्कटम्॥ 79 ॥

śumbhaścaiva niśumbhaśca samājagmaturojasā | niśumbhaścaiva śumbhaśca kṛtvā yuddhaṃ mahotkaṭam

देव्याश्च वशगौ जातौ निहतौ च तयासुरौ ।इति दैत्यवरं शुम्भं घातयित्वा जगन्मयी॥ 80 ॥

devyāśca vaśagau jātau nihatau ca tayāsurau | iti daityavaraṃ śumbhaṃ ghātayitvā jaganmayī

विबुधैः संस्तुता तद्वत्साक्षाद्वागीश्वरी परा ।एवं ते वर्णितो राजन् प्रादुर्भावोऽतिरम्यकः॥ 81 ॥

vibudhaiḥ saṃstutā tadvatsākṣādvāgīśvarī parā | evaṃ te varṇito rājan prādurbhāvo'tiramyakaḥ

काल्याश्चैव महालक्ष्याः सरस्वत्याः क्रमेण च ।परा परेश्वरी देवी जगत्सर्गं करोति च॥ 82 ॥

kālyāścaiva mahālakṣyāḥ sarasvatyāḥ krameṇa ca | parā pareśvarī devī jagatsargaṃ karoti ca

पालनं चैव संहारं सैव देवी दधाति हि ।तां समाश्रय देवेशीं जगन्मोहनिवारिणीम्॥ 83 ॥

pālanaṃ caiva saṃhāraṃ saiva devī dadhāti hi | tāṃ samāśraya deveśīṃ jaganmohanivāriṇīm

महामायां पूज्यतमां सा कार्यं ते विधास्यति ।श्रीनारायण उवाच ।इति राजा वचः श्रुत्वा मुनेः परमशोभनम्॥ 84 ॥

mahāmāyāṃ pūjyatamāṃ sā kāryaṃ te vidhāsyati | śrīnārāyaṇa uvāca | iti rājā vacaḥ śrutvā muneḥ paramaśobhanam

देवीं जगाम शरणं सर्वकामफलप्रदाम् ।निराहारो यतात्मा च तन्मनाश्च समाहितः॥ 85 ॥

devīṃ jagāma śaraṇaṃ sarvakāmaphalapradām | nirāhāro yatātmā ca tanmanāśca samāhitaḥ

देवीमूर्तिं मृण्मयीं च पूजयामास भक्तितः ।पूजनान्ते बलिं तस्यै निजगात्रासृजं ददत्॥ 86 ॥

devīmūrtiṃ mṛṇmayīṃ ca pūjayāmāsa bhaktitaḥ | pūjanānte baliṃ tasyai nijagātrāsṛjaṃ dadat

तदा प्रसन्ना देवेशी जगद्योनिः कृपावती ।प्रादुर्बभूव पुरतो वरं ब्रूहीति भाषिणी॥ 87 ॥

tadā prasannā deveśī jagadyoniḥ kṛpāvatī | prādurbabhūva purato varaṃ brūhīti bhāṣiṇī

स राजा निजमोहस्य नाशनं ज्ञानमुत्तमम् ।राज्यं निष्कण्टकं चैव याचति स्म महेश्वरीम्॥ 88 ॥

sa rājā nijamohasya nāśanaṃ jñānamuttamam | rājyaṃ niṣkaṇṭakaṃ caiva yācati sma maheśvarīm

देव्युवाच ।राजन्निष्कण्टकं राज्यं ज्ञानं वै मोहनाशनम् ।भविष्यति मया दत्तमस्मिन्नेव भवे तव॥ 89 ॥

devyuvāca | rājanniṣkaṇṭakaṃ rājyaṃ jñānaṃ vai mohanāśanam | bhaviṣyati mayā dattamasminneva bhave tava

अन्यच्च शृणु भूपाल जन्मान्तरविचेष्टितम् ।भानोर्जन्म समासाद्य सावर्णिर्भविता भवान्॥ 90 ॥

anyacca śṛṇu bhūpāla janmāntaraviceṣṭitam | bhānorjanma samāsādya sāvarṇirbhavitā bhavān

तत्र मन्वन्तरस्यापि पतित्वं बहुविक्रमम् ।सन्ततिं बहुलां चापि प्राप्स्यते मद्वराद्भवान्॥ 91 ॥

tatra manvantarasyāpi patitvaṃ bahuvikramam | santatiṃ bahulāṃ cāpi prāpsyate madvarādbhavān

एवं दत्त्वा वरं देवी जगामादर्शनं तदा ।सोऽपि देव्याः प्रसादेन जातो मन्वन्तराधिपः॥ 92 ॥

evaṃ dattvā varaṃ devī jagāmādarśanaṃ tadā | so'pi devyāḥ prasādena jāto manvantarādhipaḥ

एवं ते वर्णितं साधो सावर्णेर्जन्म कर्म च ।एतत्पठंस्तथा शृण्वन्देव्यनुग्रहमाप्नुयात्॥ 93 ॥

evaṃ te varṇitaṃ sādho sāvarṇerjanma karma ca | etatpaṭhaṃstathā śṛṇvandevyanugrahamāpnuyāt