Skandha 10, Adhyāya 13

श्रीनारायण उवाच ।अथातः श्रूयतां शेषमनूनां चित्रमुद्भवम् ।यस्य स्मरणमात्रेण देवीभक्तिः प्रजायते॥ 1 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | athātaḥ śrūyatāṃ śeṣamanūnāṃ citramudbhavam | yasya smaraṇamātreṇa devībhaktiḥ prajāyate

आसन्वैवस्वतमनोः पुत्राः षड् विमलोदयाः ।करूषश्च पृषध्रश्च नाभागो दिष्ट एव च॥ 2 ॥

āsanvaivasvatamanoḥ putrāḥ ṣaḍ vimalodayāḥ | karūṣaśca pṛṣadhraśca nābhāgo diṣṭa eva ca

शर्यातिश्च त्रिशङ्कुश्च सर्व एव महाबलाः ।ततः षडेव ते गत्वा कालिन्द्यास्तीरमुत्तमम्॥ 3 ॥

śaryātiśca triśaṅkuśca sarva eva mahābalāḥ | tataḥ ṣaḍeva te gatvā kālindyāstīramuttamam

निराहारा जितश्वासाः पूजां चक्रुस्ततः स्थिताः ।देव्या महीमयीं मूर्तिं विनिर्माय पृथक्पृथक्॥ 4 ॥

nirāhārā jitaśvāsāḥ pūjāṃ cakrustataḥ sthitāḥ | devyā mahīmayīṃ mūrtiṃ vinirmāya pṛthakpṛthak

विविधैरुपचारैस्तां पूजयामासुरादृताः ।ततश्च सर्व एवैते तपःसारा महाबलाः॥ 5 ॥

vividhairupacāraistāṃ pūjayāmāsurādṛtāḥ | tataśca sarva evaite tapaḥsārā mahābalāḥ

जीर्णपर्णाशना वायुभक्षणास्तोयजीवनाः ।धूम्रपाना रश्मिपानाः क्रमशश्च बहुश्रमाः॥ 6 ॥

jīrṇaparṇāśanā vāyubhakṣaṇāstoyajīvanāḥ | dhūmrapānā raśmipānāḥ kramaśaśca bahuśramāḥ

ततस्तेषामादरेणाराधनं कुर्वतां सदा ।विमला मतिरुत्पन्ना सर्वमोहविनाशिनी॥ 7 ॥

tatasteṣāmādareṇārādhanaṃ kurvatāṃ sadā | vimalā matirutpannā sarvamohavināśinī

बभूवुर्मनुपुत्रास्ते देवीपादैकचिन्तनाः ।मत्या विमलया तेषामात्मन्येवाखिलं जगत्॥ 8 ॥

babhūvurmanuputrāste devīpādaikacintanāḥ | matyā vimalayā teṣāmātmanyevākhilaṃ jagat

दर्शनं सञ्जगामाशु तदद्भुतमिवाभवत् ।एवं द्वादशवर्षान्ते तपसा जगदीश्वरी॥ 9 ॥

darśanaṃ sañjagāmāśu tadadbhutamivābhavat | evaṃ dvādaśavarṣānte tapasā jagadīśvarī

प्रादुर्बभूव देवेशी सहस्रार्कसमद्युतिः ।तां दृष्ट्वा विमलात्मानो राजपुत्राः षडेव ते॥ 10 ॥

prādurbabhūva deveśī sahasrārkasamadyutiḥ | tāṃ dṛṣṭvā vimalātmāno rājaputrāḥ ṣaḍeva te

तुष्टुवुर्भक्तिनम्रान्तःकरणा भावसंयुताः ।राजपुत्रा ऊचुः ।महेश्वरि जयेशानि परमे करुणालये॥ 11 ॥

tuṣṭuvurbhaktinamrāntaḥkaraṇā bhāvasaṃyutāḥ | rājaputrā ūcuḥ | maheśvari jayeśāni parame karuṇālaye

वाग्भवाराधनप्रीते वाग्भवप्रतिपादिते ।क्लीङ्कारविग्रहे देवि क्लीङ्कारप्रीतिदायिनि॥ 12 ॥

vāgbhavārādhanaprīte vāgbhavapratipādite | klīṅkāravigrahe devi klīṅkāraprītidāyini

कामराजमनोमोददायिनीश्वरतोषिणि ।महामाये मोदपरे महासाम्राज्यदायिनि॥ 13 ॥

kāmarājamanomodadāyinīśvaratoṣiṇi | mahāmāye modapare mahāsāmrājyadāyini

विष्ण्वर्कहरशक्रादिस्वरूपे भोगवर्धिनि ।एवं स्तुता भगवती राजपुत्रैर्महात्मभिः॥ 14 ॥

viṣṇvarkaharaśakrādisvarūpe bhogavardhini | evaṃ stutā bhagavatī rājaputrairmahātmabhiḥ

प्रसादसुमुखी देवी प्रोवाच वचनं शुभम् ।देव्युवाच ।राजपुत्रा महात्मानो भवन्तस्तपसा युताः॥ 15 ॥

prasādasumukhī devī provāca vacanaṃ śubham | devyuvāca | rājaputrā mahātmāno bhavantastapasā yutāḥ

निष्कल्मषाः शुद्धधियो जाता वै मदुपासनात् ।वरं मनोगतं सर्वं याचध्वमविलम्बितम्॥ 16 ॥

niṣkalmaṣāḥ śuddhadhiyo jātā vai madupāsanāt | varaṃ manogataṃ sarvaṃ yācadhvamavilambitam

प्रसन्नाहं प्रदास्यामि युष्माकं मनसि स्थितम् ।राजपुत्रा ऊचुः ।देवि निष्कण्टकं राज्यं सन्ततिश्चिरजीविनी॥ 17 ॥

prasannāhaṃ pradāsyāmi yuṣmākaṃ manasi sthitam | rājaputrā ūcuḥ | devi niṣkaṇṭakaṃ rājyaṃ santatiścirajīvinī

भोगा अव्याहता कामं यशस्तेजो मतिश्च ह ।अकुण्ठितत्वं सर्वेषामेष एव वरो हितः॥ 18 ॥

bhogā avyāhatā kāmaṃ yaśastejo matiśca ha | akuṇṭhitatvaṃ sarveṣāmeṣa eva varo hitaḥ

देव्युवाच ।एवमस्तु च सर्वेषां भवतां यन्मनोगतम् ।अथान्यदपि मे वाक्यं भूयतामादरादिदम्॥ 19 ॥

devyuvāca | evamastu ca sarveṣāṃ bhavatāṃ yanmanogatam | athānyadapi me vākyaṃ bhūyatāmādarādidam

भवन्तः सर्व एवैते मन्वन्तरपतीश्वराः ।सन्तत्या दीर्घया भोगैरनेकैरपि सङ्गमः॥ 20 ॥

bhavantaḥ sarva evaite manvantarapatīśvarāḥ | santatyā dīrghayā bhogairanekairapi saṅgamaḥ

अखण्डितबलैश्वर्यं यशस्तेजोविभूतयः ।भवितारो मत्प्रसादाद्राजपुत्राः क्रमेण तु॥ 21 ॥

akhaṇḍitabalaiśvaryaṃ yaśastejovibhūtayaḥ | bhavitāro matprasādādrājaputrāḥ krameṇa tu

श्रीनारायण उवाच ।एवं तेभ्यो वरान्दत्त्वा भ्रामरी जगदम्बिका ।अन्तर्धानं जगामाशु भक्त्या तैः संस्तुता सती॥ 22 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | evaṃ tebhyo varāndattvā bhrāmarī jagadambikā | antardhānaṃ jagāmāśu bhaktyā taiḥ saṃstutā satī

ते राजपुत्राः सर्वेऽपि तस्मिञ्जन्मन्यनुत्तमम् ।राज्यं महीगतान्भोगान्बुभुजुश्च महौजसः॥ 23 ॥

te rājaputrāḥ sarve'pi tasmiñjanmanyanuttamam | rājyaṃ mahīgatānbhogānbubhujuśca mahaujasaḥ

सन्ततिं चाखण्डितां ते समुत्पाद्य महीतले ।वंशं संस्थाप्य सर्वेऽपि मनूनां पतयोऽभवन्॥ 24 ॥

santatiṃ cākhaṇḍitāṃ te samutpādya mahītale | vaṃśaṃ saṃsthāpya sarve'pi manūnāṃ patayo'bhavan

भवान्तरे क्रमेणैव सावर्णिपदभागिनः ।प्रथमो दक्षसावर्णिर्नवमो मनुरीरितः॥ 25 ॥

bhavāntare krameṇaiva sāvarṇipadabhāginaḥ | prathamo dakṣasāvarṇirnavamo manurīritaḥ

अव्याहतबलो देव्याः प्रसादादभवद्विभुः ।द्वितीयो मेरुसावर्णिर्दशमो मनुरेव च॥ 26 ॥

avyāhatabalo devyāḥ prasādādabhavadvibhuḥ | dvitīyo merusāvarṇirdaśamo manureva ca

बभूव मन्वन्तरपो महादेवीप्रसादतः ।तृतीयो मनुराख्यातः सूर्यसावर्णिनामकः॥ 27 ॥

babhūva manvantarapo mahādevīprasādataḥ | tṛtīyo manurākhyātaḥ sūryasāvarṇināmakaḥ

एकादशो महोत्साहस्तपसा स्वेन भावितः ।चतुर्थश्चन्द्रसावर्णिर्द्वादशो मनुराड् विभुः॥ 28 ॥

ekādaśo mahotsāhastapasā svena bhāvitaḥ | caturthaścandrasāvarṇirdvādaśo manurāḍ vibhuḥ

देवीसमाराधनेन जातो मन्वन्तरेश्वरः ।पञ्चमो रुद्रसावर्णिस्त्रयोदशमनुः स्मृतः॥ 29 ॥

devīsamārādhanena jāto manvantareśvaraḥ | pañcamo rudrasāvarṇistrayodaśamanuḥ smṛtaḥ

महाबलो महासत्त्वो बभूव जगदीश्वरः ।षष्ठश्च विष्णुसावर्णिश्चतुर्दशमनुः कृती॥ 30 ॥

mahābalo mahāsattvo babhūva jagadīśvaraḥ | ṣaṣṭhaśca viṣṇusāvarṇiścaturdaśamanuḥ kṛtī

बभूव देवीवरतो जगतां प्रथितः प्रभुः ।चतुर्दशैते मनवो महातेजोबलैर्युताः॥ 31 ॥

babhūva devīvarato jagatāṃ prathitaḥ prabhuḥ | caturdaśaite manavo mahātejobalairyutāḥ

देव्याराधनतः पूज्या वन्द्या लोकेषु नित्यशः ।महाप्रतापिनः सर्वे भ्रामर्यास्तु प्रसादतः॥ 32 ॥

devyārādhanataḥ pūjyā vandyā lokeṣu nityaśaḥ | mahāpratāpinaḥ sarve bhrāmaryāstu prasādataḥ

नारद उवाच ।केयं सा भ्रामरी देवी कथं जाता किमात्मिका ।तदाख्यानं वद प्राज्ञ विचित्रं शोकनाशकम्॥ 33 ॥

nārada uvāca | keyaṃ sā bhrāmarī devī kathaṃ jātā kimātmikā | tadākhyānaṃ vada prājña vicitraṃ śokanāśakam

न तृप्तिमधिगच्छामि पिबन्देवीकथामृतम् ।अमृतं पिबतां मृत्युर्नास्य श्रवणतो यतः॥ 34 ॥

na tṛptimadhigacchāmi pibandevīkathāmṛtam | amṛtaṃ pibatāṃ mṛtyurnāsya śravaṇato yataḥ

श्रीनारायण उवाच ।शृणु नारद वक्ष्यामि जगन्मातुर्विचेष्टितम् ।अचिन्त्याव्यक्तरूपाया विचित्रं मोक्षदायकम्॥ 35 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | śṛṇu nārada vakṣyāmi jaganmāturviceṣṭitam | acintyāvyaktarūpāyā vicitraṃ mokṣadāyakam

यद्यच्चरित्रं श्रीदेव्यास्तत्सर्वं लोकहेतवे ।निर्व्याजया करुणया पुत्रे मातुर्यथा तथा॥ 36 ॥

yadyaccaritraṃ śrīdevyāstatsarvaṃ lokahetave | nirvyājayā karuṇayā putre māturyathā tathā

पूर्वं दैत्यो महानासीदरुणाख्यो महाबलः ।पाताले दैत्यसंस्थाने देवद्वेषी महाखलः॥ 37 ॥

pūrvaṃ daityo mahānāsīdaruṇākhyo mahābalaḥ | pātāle daityasaṃsthāne devadveṣī mahākhalaḥ

स देवाञ्जेतुकामश्च चकार परमं तपः ।पद्मसम्भवमुद्दिश्य स नस्त्राता भविष्यति॥ 38 ॥

sa devāñjetukāmaśca cakāra paramaṃ tapaḥ | padmasambhavamuddiśya sa nastrātā bhaviṣyati

गत्वा हिमवतः पार्श्वे गङ्गाजलसुशीतले ।पक्वपर्णाशनो योगी सन्निरुध्य मरुद्गणम्॥ 39 ॥

gatvā himavataḥ pārśve gaṅgājalasuśītale | pakvaparṇāśano yogī sannirudhya marudgaṇam

गायत्रीजपसंसक्तः सकामस्तमसा युतः ।दशवर्षसहस्राणि ततो वारिकणाशनः॥ 40 ॥

gāyatrījapasaṃsaktaḥ sakāmastamasā yutaḥ | daśavarṣasahasrāṇi tato vārikaṇāśanaḥ

दशवर्षसहस्राणि ततः पवनभोजनः ।दशवर्षसहस्राणि निराहारोऽभवत्ततः॥ 41 ॥

daśavarṣasahasrāṇi tataḥ pavanabhojanaḥ | daśavarṣasahasrāṇi nirāhāro'bhavattataḥ

एवं तपस्यतस्तस्य शरीरादुत्थितोऽनलः ।ददाह जगतीं सर्वां तदद्भुतमिवाभवत्॥ 42 ॥

evaṃ tapasyatastasya śarīrādutthito'nalaḥ | dadāha jagatīṃ sarvāṃ tadadbhutamivābhavat

किमिदं किमिदं चेति देवाः सर्वे चकम्पिरे ।सन्त्रस्ताः सकला लोका ब्रह्माणं शरणं ययुः॥ 43 ॥

kimidaṃ kimidaṃ ceti devāḥ sarve cakampire | santrastāḥ sakalā lokā brahmāṇaṃ śaraṇaṃ yayuḥ

विज्ञापितं देववरैः श्रुत्वा तत्र चतुर्मुखः ।गायत्रीसहितो हंससमारूढो ययौ मुदा॥ 44 ॥

vijñāpitaṃ devavaraiḥ śrutvā tatra caturmukhaḥ | gāyatrīsahito haṃsasamārūḍho yayau mudā

प्राणमात्रावशिष्टं तं धमनीशतसङ्कुलम् ।शुष्कोदरं क्षामगात्रं ध्यानमीलितलोचनम्॥ 45 ॥

prāṇamātrāvaśiṣṭaṃ taṃ dhamanīśatasaṅkulam | śuṣkodaraṃ kṣāmagātraṃ dhyānamīlitalocanam

ददर्श तेजसा दीप्तं द्वितीयमिव पावकम् ।वरं वरय भद्रं ते वत्स यन्मनसि स्थितम्॥ 46 ॥

dadarśa tejasā dīptaṃ dvitīyamiva pāvakam | varaṃ varaya bhadraṃ te vatsa yanmanasi sthitam

श्रुतिमात्रेण सन्तोषकारकं वाक्यमूचिवान् ।श्रुत्वा ब्रह्ममुखाद्वाणीं सुधाधारामिवारुणः॥ 47 ॥

śrutimātreṇa santoṣakārakaṃ vākyamūcivān | śrutvā brahmamukhādvāṇīṃ sudhādhārāmivāruṇaḥ

उन्मीलिताक्षः पुरतो ददर्श जलजोद्भवम् ।गायत्रीसहितं देवं चतुर्वेदसमन्वितम्॥ 48 ॥

unmīlitākṣaḥ purato dadarśa jalajodbhavam | gāyatrīsahitaṃ devaṃ caturvedasamanvitam

अक्षस्रक्कुण्डिकाहस्तं जपन्तं ब्रह्म शाश्वतम् ।दृष्ट्वोत्थाय ननामाथ स्तुत्वा च विविधैः स्तवैः॥ 49 ॥

akṣasrakkuṇḍikāhastaṃ japantaṃ brahma śāśvatam | dṛṣṭvotthāya nanāmātha stutvā ca vividhaiḥ stavaiḥ

वरं वव्रे स्वबुद्धिस्थं मा भवेन्मृत्युरित्यपि ।श्रुत्वारुणवचो ब्रह्मा बोधयामास सादरम्॥ 50 ॥

varaṃ vavre svabuddhisthaṃ mā bhavenmṛtyurityapi | śrutvāruṇavaco brahmā bodhayāmāsa sādaram

ब्रह्मविष्णुमहेशाद्या मृत्युना कवलीकृताः ।तदान्येषां तु का वार्ता मरणे दानवोत्तम॥ 51 ॥

brahmaviṣṇumaheśādyā mṛtyunā kavalīkṛtāḥ | tadānyeṣāṃ tu kā vārtā maraṇe dānavottama

वरं योग्यं ततो ब्रूहि दातुं यः शक्यते मया ।नात्राग्रहं प्रकुर्वन्ति बुद्धिमन्तो जनाः क्वचित्॥ 52 ॥

varaṃ yogyaṃ tato brūhi dātuṃ yaḥ śakyate mayā | nātrāgrahaṃ prakurvanti buddhimanto janāḥ kvacit

इति ब्रह्मवचः श्रुत्वा पुनः प्रोवाच सादरम् ।न युद्धे न च शस्त्रास्त्रान्न पुम्भ्यो नापि योषितः॥ 53 ॥

iti brahmavacaḥ śrutvā punaḥ provāca sādaram | na yuddhe na ca śastrāstrānna pumbhyo nāpi yoṣitaḥ

द्विपाद्भ्यो वा चतुष्पाद्भ्यो नोभयाकारतस्तथा ।भवेन्मे मृत्युरित्येवं देव देहि वरं प्रभो॥ 54 ॥

dvipādbhyo vā catuṣpādbhyo nobhayākāratastathā | bhavenme mṛtyurityevaṃ deva dehi varaṃ prabho

बलं च विपुलं देहि येन देवजयो भवेत् ।इति तस्य वचः श्रुत्वा तथास्त्विति वचोऽब्रवीत्॥ 55 ॥

balaṃ ca vipulaṃ dehi yena devajayo bhavet | iti tasya vacaḥ śrutvā tathāstviti vaco'bravīt

दत्त्वा वरं जगामाशु पद्मजः स्वं निकेतनम् ।ततोऽरुणाख्यो दैत्यस्तु पातालात्स्वाश्रयस्थितान्॥ 56 ॥

dattvā varaṃ jagāmāśu padmajaḥ svaṃ niketanam | tato'ruṇākhyo daityastu pātālātsvāśrayasthitān

दैत्यानाकारयामास ब्रह्मणो वरदर्पितः ।आगत्य तेऽसुराः सर्वे दैत्येशं तं प्रचक्रिरे॥ 57 ॥

daityānākārayāmāsa brahmaṇo varadarpitaḥ | āgatya te'surāḥ sarve daityeśaṃ taṃ pracakrire

दूतं च प्रेषयामासुर्युद्धार्थममरावतीम् ।दूतवाक्यं तदा श्रुत्वा देवराड् भयकम्पितः॥ 58 ॥

dūtaṃ ca preṣayāmāsuryuddhārthamamarāvatīm | dūtavākyaṃ tadā śrutvā devarāḍ bhayakampitaḥ

देवैः सार्धं जगामाशु ब्रह्मणः सदनं प्रति ।ब्रह्मविष्णू पुरस्कृत्य जग्मुस्ते शङ्करालयम्॥ 59 ॥

devaiḥ sārdhaṃ jagāmāśu brahmaṇaḥ sadanaṃ prati | brahmaviṣṇū puraskṛtya jagmuste śaṅkarālayam

विचारं चक्रिरे तत्र वधार्थं ते सुरद्रुहाम् ।एतस्मिन्समये तत्र दैत्यसेनासमावृतः॥ 60 ॥

vicāraṃ cakrire tatra vadhārthaṃ te suradruhām | etasminsamaye tatra daityasenāsamāvṛtaḥ

अरुणाख्यो दैत्यराजो जगामाशु त्रिविष्टपम् ।सूर्येन्दुयमवह्नीनामधिकारान्पृथक्पृथक्॥ 61 ॥

aruṇākhyo daityarājo jagāmāśu triviṣṭapam | sūryenduyamavahnīnāmadhikārānpṛthakpṛthak

स्वयं चकार तपसा नानारूपधरो मुने ।स्वस्वस्थानच्युताः सर्वे जग्मुः कैलासमण्डलम्॥ 62 ॥

svayaṃ cakāra tapasā nānārūpadharo mune | svasvasthānacyutāḥ sarve jagmuḥ kailāsamaṇḍalam

शशंसुः शङ्करं देवाः स्वस्वदुःखं पृथक्पृथक् ।महान् विचारस्तत्रासीत्किं कर्तव्यमतः परम्॥ 63 ॥

śaśaṃsuḥ śaṅkaraṃ devāḥ svasvaduḥkhaṃ pṛthakpṛthak | mahān vicārastatrāsītkiṃ kartavyamataḥ param

न युद्धेन च शस्त्रास्त्रैर्न पुम्भ्यो नापि योषितः ।द्विपाद्भ्यो वा चतुष्पाद्भ्यो नोभयाकारतोऽपि वा॥ 64 ॥

na yuddhena ca śastrāstrairna pumbhyo nāpi yoṣitaḥ | dvipādbhyo vā catuṣpādbhyo nobhayākārato'pi vā

मृत्युर्भवेदिति ब्रह्मा प्रोवाच वचनं यतः ।इति चिन्तातुराः सर्वे कर्तुं किञ्चिन्न च क्षमाः॥ 65 ॥

mṛtyurbhavediti brahmā provāca vacanaṃ yataḥ | iti cintāturāḥ sarve kartuṃ kiñcinna ca kṣamāḥ

एतस्मिन्समये तत्र वागभूदशरीरिणी ।भजध्वं भुवनेशानीं सा वः कार्यं विधास्यति॥ 66 ॥

etasminsamaye tatra vāgabhūdaśarīriṇī | bhajadhvaṃ bhuvaneśānīṃ sā vaḥ kāryaṃ vidhāsyati

गायत्रीजपसंसक्तो दैत्यराड् यदि तां त्यजेत् ।मृत्युयोग्यस्तदा भूयादित्युच्चैस्तोषकारिणी॥ 67 ॥

gāyatrījapasaṃsakto daityarāḍ yadi tāṃ tyajet | mṛtyuyogyastadā bhūyādityuccaistoṣakāriṇī

श्रुत्वा दैवीं तथा वाणीं मन्त्रयामासुरादृताः ।बृहस्पतिं समाहूय वचनं प्राह देवराट्॥ 68 ॥

śrutvā daivīṃ tathā vāṇīṃ mantrayāmāsurādṛtāḥ | bṛhaspatiṃ samāhūya vacanaṃ prāha devarāṭ

गुरो गच्छ सुराणां तु कार्यार्थमसुरं प्रति ।यथा भवेच्च गायत्रीत्यागस्तस्य तथा कुरु॥ 69 ॥

guro gaccha surāṇāṃ tu kāryārthamasuraṃ prati | yathā bhavecca gāyatrītyāgastasya tathā kuru

अस्माभिः परमेशानी सेव्यते ध्यानयोगतः ।प्रसन्ना सा भगवती साहाय्यं ते करिष्यति॥ 70 ॥

asmābhiḥ parameśānī sevyate dhyānayogataḥ | prasannā sā bhagavatī sāhāyyaṃ te kariṣyati

इत्यादिश्य गुरुं सर्वे जग्मुर्जाम्बूनदेश्वरीम् ।सास्मान्दैत्यभयत्रस्तान् पालयिष्यति शोभना॥ 71 ॥

ityādiśya guruṃ sarve jagmurjāmbūnadeśvarīm | sāsmāndaityabhayatrastān pālayiṣyati śobhanā

तत्र गत्वा तपश्चर्यां चक्रुः सर्वे सुनिष्ठिताः ।मायाबीजजपासक्ता देवीमखपरायणाः॥ 72 ॥

tatra gatvā tapaścaryāṃ cakruḥ sarve suniṣṭhitāḥ | māyābījajapāsaktā devīmakhaparāyaṇāḥ

बृहस्पतिस्तदा शीघ्रं जगामासुरसन्निधौ ।आगतं मुनिवर्यं तं पप्रच्छाथ स दैत्यराट्॥ 73 ॥

bṛhaspatistadā śīghraṃ jagāmāsurasannidhau | āgataṃ munivaryaṃ taṃ papracchātha sa daityarāṭ

मुने कुत्रागमः कस्मात्किमर्थमिति मे वद ।नाहं युष्मत्पक्षपाती प्रत्युतारातिरेव च॥ 74 ॥

mune kutrāgamaḥ kasmātkimarthamiti me vada | nāhaṃ yuṣmatpakṣapātī pratyutārātireva ca

इति तस्य वचः श्रुत्वा प्रोवाच मुनिनायकः ।अस्मत्सेव्या च या देवी सा त्वया पूज्यतेऽनिशम्॥ 75 ॥

iti tasya vacaḥ śrutvā provāca munināyakaḥ | asmatsevyā ca yā devī sā tvayā pūjyate'niśam

तस्मादस्मत्पक्षपाती न भवेस्त्वं कथं वद ।इति तस्य वचः श्रुत्वा मोहितो देवमायया॥ 76 ॥

tasmādasmatpakṣapātī na bhavestvaṃ kathaṃ vada | iti tasya vacaḥ śrutvā mohito devamāyayā

तत्याज परमं मन्त्रमभिमानेन सत्तम ।गायत्रीत्यागतो दैत्यो निस्तेजस्को बभूव ह॥ 77 ॥

tatyāja paramaṃ mantramabhimānena sattama | gāyatrītyāgato daityo nistejasko babhūva ha

कृतकार्यो गुरुस्तस्मात्स्थानान्निर्गतवान्पुनः ।ततो वृत्तान्तमखिलं कथयामास वज्रिणे॥ 78 ॥

kṛtakāryo gurustasmātsthānānnirgatavānpunaḥ | tato vṛttāntamakhilaṃ kathayāmāsa vajriṇe

सन्तुष्टास्ते सुराः सर्वे भेजिरे परमेश्वरीम् ।एवं बहुगते काले कस्मिंश्चित्समये मुने॥ 79 ॥

santuṣṭāste surāḥ sarve bhejire parameśvarīm | evaṃ bahugate kāle kasmiṃścitsamaye mune

प्रादुरासीज्जगन्माता जगन्मङ्गलकारिणी ।कोटिसूर्यप्रतीकाशा कोटिकन्दर्पसुन्दरी॥ 80 ॥

prādurāsījjaganmātā jaganmaṅgalakāriṇī | koṭisūryapratīkāśā koṭikandarpasundarī

चित्रानुलेपना देवी चित्रवासोयुगान्विता ।विचित्रमाल्याभरणा चित्रभ्रमरमुष्टिका॥ 81 ॥

citrānulepanā devī citravāsoyugānvitā | vicitramālyābharaṇā citrabhramaramuṣṭikā

वराभयकरा शान्ता करुणामृतसागरा ।नानाभ्रमरसंयुक्तपुष्पमालाविराजिता॥ 82 ॥

varābhayakarā śāntā karuṇāmṛtasāgarā | nānābhramarasaṃyuktapuṣpamālāvirājitā

भ्रामरीभिर्विचित्राभिरसङ्ख्याभिः समावृता ।भ्रमरैर्गायमानैश्च ह्रीङ्कारमनुमन्वहम्॥ 83 ॥

bhrāmarībhirvicitrābhirasaṅkhyābhiḥ samāvṛtā | bhramarairgāyamānaiśca hrīṅkāramanumanvaham

समन्ततः परिवृता कोटिकोटिभिरम्बिका ।सर्वशृङ्गारवेषाढ्या सर्ववेदप्रशंसिता॥ 84 ॥

samantataḥ parivṛtā koṭikoṭibhirambikā | sarvaśṛṅgāraveṣāḍhyā sarvavedapraśaṃsitā

सर्वात्मिका सर्वमयी सर्वमङ्गलरूपिणी ।सर्वज्ञा सर्वजननी सर्वा सर्वेश्वरी शिवा॥ 85 ॥

sarvātmikā sarvamayī sarvamaṅgalarūpiṇī | sarvajñā sarvajananī sarvā sarveśvarī śivā

दृष्ट्वा तां तरलात्मानो देवा ब्रह्मपुरोगमाः ।तुष्टुवुर्हृष्टमनसो विष्टरश्रवसां शिवाम्॥ 86 ॥

dṛṣṭvā tāṃ taralātmāno devā brahmapurogamāḥ | tuṣṭuvurhṛṣṭamanaso viṣṭaraśravasāṃ śivām

देवा ऊचुः ।नमो देवि महाविद्ये सृष्टिस्थित्यन्तकारिणि ।नमः कमलपत्राक्षि सर्वाधारे नमोऽस्तु ते॥ 87 ॥

devā ūcuḥ | namo devi mahāvidye sṛṣṭisthityantakāriṇi | namaḥ kamalapatrākṣi sarvādhāre namo'stu te

सविश्वतैजसप्राज्ञविराट्सूत्रात्मिके नमः ।नमो व्याकृतरूपायै कूटस्थायै नमो नमः॥ 88 ॥

saviśvataijasaprājñavirāṭsūtrātmike namaḥ | namo vyākṛtarūpāyai kūṭasthāyai namo namaḥ

दुर्गे सर्गादिरहिते दुष्टसंरोधनार्गले ।निरर्गलप्रेमगम्ये भर्गे देवि नमोऽस्तु ते॥ 89 ॥

durge sargādirahite duṣṭasaṃrodhanārgale | nirargalapremagamye bharge devi namo'stu te

नमः श्रीकालिके मातर्नमो नीलसरस्वति ।उग्रतारे महोग्रे ते नित्यमेव नमो नमः॥ 90 ॥

namaḥ śrīkālike mātarnamo nīlasarasvati | ugratāre mahogre te nityameva namo namaḥ

नमः पीताम्बरे देवि नमस्त्रिपुरसुन्दरि ।नमो भैरवि मातङ्गि धूमावति नमो नमः॥ 91 ॥

namaḥ pītāmbare devi namastripurasundari | namo bhairavi mātaṅgi dhūmāvati namo namaḥ

छिन्नमस्ते नमस्तेऽस्तु क्षीरसागरकन्यके ।नमः शाकम्भरि शिवे नमस्ते रक्तदन्तिके॥ 92 ॥

chinnamaste namaste'stu kṣīrasāgarakanyake | namaḥ śākambhari śive namaste raktadantike

निशुम्भशुम्भदलनि रक्तबीजविनाशिनि ।धूम्रलोचननिर्णाशे वृत्रासुरनिबर्हिणि॥ 93 ॥

niśumbhaśumbhadalani raktabījavināśini | dhūmralocananirṇāśe vṛtrāsuranibarhiṇi

चण्डमुण्डप्रमथिनि दानवान्तकरे शिवे ।नमस्ते विजये गङ्गे शारदे विकचानने॥ 94 ॥

caṇḍamuṇḍapramathini dānavāntakare śive | namaste vijaye gaṅge śārade vikacānane

पृथ्वीरूपे दयारूपे तेजोरूपे नमो नमः ।प्राणरूपे महारूपे भूतरूपे नमोऽस्तु ते॥ 95 ॥

pṛthvīrūpe dayārūpe tejorūpe namo namaḥ | prāṇarūpe mahārūpe bhūtarūpe namo'stu te

विश्वमूर्ते दयामूर्ते धर्ममूर्ते नमो नमः ।देवमूर्ते ज्योतिमूर्ते ज्ञानमूर्ते नमोऽस्तु ते॥ 96 ॥

viśvamūrte dayāmūrte dharmamūrte namo namaḥ | devamūrte jyotimūrte jñānamūrte namo'stu te

गायत्रि वरदे देवि सावित्रि च सरस्वति ।नमः स्वाहे स्वधे मातर्दक्षिणे ते नमो नमः॥ 97 ॥

gāyatri varade devi sāvitri ca sarasvati | namaḥ svāhe svadhe mātardakṣiṇe te namo namaḥ

नेति नेतीति वाक्यैर्या बोध्यते सकलागमैः ।सर्वप्रत्यक्स्वरूपां तां भजामः परदेवताम्॥ 98 ॥

neti netīti vākyairyā bodhyate sakalāgamaiḥ | sarvapratyaksvarūpāṃ tāṃ bhajāmaḥ paradevatām

भ्रमरैर्वेष्टिता यस्माद् भ्रामरी या ततः स्मृता ।तस्यै देव्यै नमो नित्यं नित्यमेव नमो नमः॥ 99 ॥

bhramarairveṣṭitā yasmād bhrāmarī yā tataḥ smṛtā | tasyai devyai namo nityaṃ nityameva namo namaḥ

नमस्ते पार्श्वयोः पृष्ठे नमस्ते पुरतोऽम्बिके ।नम ऊर्ध्वं नमश्चाधः सर्वत्रैव नमो नमः॥ 100 ॥

namaste pārśvayoḥ pṛṣṭhe namaste purato'mbike | nama ūrdhvaṃ namaścādhaḥ sarvatraiva namo namaḥ

कृपां कुरु महादेवि मणिद्वीपाधिवासिनि ।अनन्तकोटिब्रह्माण्डनायिके जगदम्बिके॥ 101 ॥

kṛpāṃ kuru mahādevi maṇidvīpādhivāsini | anantakoṭibrahmāṇḍanāyike jagadambike

जय देवि जगन्मातर्जय देवि परात्परे ।जय श्रीभुवनेशानि जय सर्वोत्तमोत्तमे॥ 102 ॥

jaya devi jaganmātarjaya devi parātpare | jaya śrībhuvaneśāni jaya sarvottamottame

कल्याणगुणरत्नानामाकरे भुवनेश्वरि ।प्रसीद परमेशानि प्रसीद जगतोरणे॥ 103 ॥

kalyāṇaguṇaratnānāmākare bhuvaneśvari | prasīda parameśāni prasīda jagatoraṇe

श्रीनारायण उवाच ।इति देववचः श्रुत्वा प्रगल्-भं मधुरं वचः ।उवाच जगदम्बा सा मत्तकोकिलभाषिणी॥ 104 ॥

śrīnārāyaṇa uvāca | iti devavacaḥ śrutvā pragal-bhaṃ madhuraṃ vacaḥ | uvāca jagadambā sā mattakokilabhāṣiṇī

देव्युवाच ।प्रसन्नाहं सदा देवा वरदेशशिखामणिः ।ब्रुवन्तु विबुधाः सर्वे यदेव स्याच्चिकीर्षितम्॥ 105 ॥

devyuvāca | prasannāhaṃ sadā devā varadeśaśikhāmaṇiḥ | bruvantu vibudhāḥ sarve yadeva syāccikīrṣitam

देवीवाक्यं सुराः श्रुत्वा प्रोचुर्दुःखस्य कारणम् ।दुष्टदैत्यस्य चरितं जगद्बाधाकरं परम्॥ 106 ॥

devīvākyaṃ surāḥ śrutvā procurduḥkhasya kāraṇam | duṣṭadaityasya caritaṃ jagadbādhākaraṃ param

देवब्राह्मणवेदानां हेलनं नाशनं तथा ।स्थानभ्रंशं सुराणां च कथयामासुरादृताः॥ 107 ॥

devabrāhmaṇavedānāṃ helanaṃ nāśanaṃ tathā | sthānabhraṃśaṃ surāṇāṃ ca kathayāmāsurādṛtāḥ

ब्रह्मणो वरदानं च यथावत्ते समूचिरे ।श्रुत्वा देवमुखाद्वाणीं महाभगवती तदा॥ 108 ॥

brahmaṇo varadānaṃ ca yathāvatte samūcire | śrutvā devamukhādvāṇīṃ mahābhagavatī tadā

प्रेरयामास हस्तस्थान्भ्रमरान्भ्रामरी तदा ।पार्श्वस्थानग्नभागस्थान्नानारूपधरांस्तथा॥ 110 ॥

prerayāmāsa hastasthānbhramarānbhrāmarī tadā | pārśvasthānagnabhāgasthānnānārūpadharāṃstathā

जनयामास बहुशो यैर्व्याप्तं भुवनत्रयम् ।मटचीयूथवत्तेषां समुदायस्तु निर्गतः॥ 110b ॥

janayāmāsa bahuśo yairvyāptaṃ bhuvanatrayam | maṭacīyūthavatteṣāṃ samudāyastu nirgataḥ

तदान्तरिक्षं तैर्व्याप्तमन्धकारः क्षितावभूत् ।दिवि पर्वतशृङ्गेषु द्रुमेषु विपिनेष्वपि॥ 111 ॥

tadāntarikṣaṃ tairvyāptamandhakāraḥ kṣitāvabhūt | divi parvataśṛṅgeṣu drumeṣu vipineṣvapi

भ्रमरा एव सञ्जातास्तदद्भुतमिवाभवत् ।ते सर्वे दैत्यवक्षांसि दारयामासुरुद्गताः॥ 112 ॥

bhramarā eva sañjātāstadadbhutamivābhavat | te sarve daityavakṣāṃsi dārayāmāsurudgatāḥ

नरं मधुहरं यद्वन्मक्षिकाः कोपसंयुताः ।उपायो न च शस्त्राणां तथास्त्राणां तदाभवत्॥ 113 ॥

naraṃ madhuharaṃ yadvanmakṣikāḥ kopasaṃyutāḥ | upāyo na ca śastrāṇāṃ tathāstrāṇāṃ tadābhavat

न युद्धं न च सम्भाषा केवलं मरणं खलु ।यस्मिन्यस्मिन्स्थले ये ये स्थिता दैत्या यथा यथा॥ 114 ॥

na yuddhaṃ na ca sambhāṣā kevalaṃ maraṇaṃ khalu | yasminyasminsthale ye ye sthitā daityā yathā yathā

तत्रैव च तथा सर्वे मरणं प्रापुरुत्स्मयाः ।परस्परं समाचारो न कस्याप्यभवत्तदा॥ 115 ॥

tatraiva ca tathā sarve maraṇaṃ prāpurutsmayāḥ | parasparaṃ samācāro na kasyāpyabhavattadā

क्षणमात्रेण ते सर्वे विनष्टा दैत्यपुङ्गवाः ।कृत्वेत्थं भ्रमराः कार्यं देवीनिकटमाययुः॥ 116 ॥

kṣaṇamātreṇa te sarve vinaṣṭā daityapuṅgavāḥ | kṛtvetthaṃ bhramarāḥ kāryaṃ devīnikaṭamāyayuḥ

आश्चर्यमेतदाश्चर्यमिति लोकाः समूचिरे ।किं चित्रं जगदम्बाया यस्या मायेयमीदृशी॥ 117 ॥

āścaryametadāścaryamiti lokāḥ samūcire | kiṃ citraṃ jagadambāyā yasyā māyeyamīdṛśī

ततो देवगणाः सर्वे ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः ।निमग्ना हर्षजलधौ पूजयामासुरम्बिकाम्॥ 118 ॥

tato devagaṇāḥ sarve brahmaviṣṇupurogamāḥ | nimagnā harṣajaladhau pūjayāmāsurambikām

नानोपचारैर्विविधैर्नानोपायनपाणयः ।जयशब्दं प्रकुर्वाणा मुमुचुः सुमनांसि च॥ 119 ॥

nānopacārairvividhairnānopāyanapāṇayaḥ | jayaśabdaṃ prakurvāṇā mumucuḥ sumanāṃsi ca

दिवि दुन्दुभयो नेदुर्ननृतुश्चाप्सरोगणाः ।पेठुर्वेदान्मुनिश्रेष्ठा गन्धर्वाद्या जगुस्तथा॥ 120 ॥

divi dundubhayo nedurnanṛtuścāpsarogaṇāḥ | peṭhurvedānmuniśreṣṭhā gandharvādyā jagustathā

मृदङ्गमुरजावीणाढक्काडमरुनिःस्वनैः ।घण्टाशङ्खनिनादैश्च व्याप्तमासीज्जगत्त्रयम्॥ 121 ॥

mṛdaṅgamurajāvīṇāḍhakkāḍamaruniḥsvanaiḥ | ghaṇṭāśaṅkhaninādaiśca vyāptamāsījjagattrayam

नानास्तोत्रैस्तदा स्तुत्वा मूर्ध्न्याधायाज्जलींस्तथा ।जय मातर्जयेशानीत्येवं सर्वे समूचिरे॥ 122 ॥

nānāstotraistadā stutvā mūrdhnyādhāyājjalīṃstathā | jaya mātarjayeśānītyevaṃ sarve samūcire

ततस्तुष्टा महादेवी वरान्दत्त्वा पृथक्पृथक् ।स्वस्मिंश्च विपुलां भक्तिं प्रार्थिता तैर्ददौ च ताम्॥ 123 ॥

tatastuṣṭā mahādevī varāndattvā pṛthakpṛthak | svasmiṃśca vipulāṃ bhaktiṃ prārthitā tairdadau ca tām

पश्यतामेव देवानामन्तर्धानं गता ततः ।इति ते सर्वमाख्यातं भ्रामर्याश्चरितं महत्॥ 124 ॥

paśyatāmeva devānāmantardhānaṃ gatā tataḥ | iti te sarvamākhyātaṃ bhrāmaryāścaritaṃ mahat

पठतां शृण्वतां चैव सर्वपापप्रणाशनम् ।श्रुतमाश्चर्यजनकं संसारार्णवतारकम्॥ 125 ॥

paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ caiva sarvapāpapraṇāśanam | śrutamāścaryajanakaṃ saṃsārārṇavatārakam

एवं मनूनां सर्वेषां चरितं पापनाशनम् ।देवीमाहात्म्यसंयुक्तं पठञ्शृण्वञ्शुभप्रदम्॥ 126 ॥

evaṃ manūnāṃ sarveṣāṃ caritaṃ pāpanāśanam | devīmāhātmyasaṃyuktaṃ paṭhañśṛṇvañśubhapradam

यश्चैतत्पठते नित्यं शृणुयाद्योऽनिशं नरः ।सर्वपापविनिर्मुक्तो देवीसायुज्यमाप्नुयात्॥ 127 ॥

yaścaitatpaṭhate nityaṃ śṛṇuyādyo'niśaṃ naraḥ | sarvapāpavinirmukto devīsāyujyamāpnuyāt