Skandha 12, Adhyāya 10

व्यास उवाच ।ब्रह्मलोकादूर्ध्वभागे सर्वलोकोऽस्ति यः श्रुतः ।मणिद्वीपः स एवास्ति यत्र देवी विराजते॥ 1 ॥

vyāsa uvāca | brahmalokādūrdhvabhāge sarvaloko'sti yaḥ śrutaḥ | maṇidvīpaḥ sa evāsti yatra devī virājate

सर्वस्मादधिको यस्मात्सर्वलोकस्ततः स्मृतः ।पुरा पराम्बयैवायं कल्पितो मनसेच्छया॥ 2 ॥

sarvasmādadhiko yasmātsarvalokastataḥ smṛtaḥ | purā parāmbayaivāyaṃ kalpito manasecchayā

सर्वादौ निजवासार्थं प्रकृत्या मूलभूतया ।कैलासादधिको लोको वैकुण्ठादपि चोत्तमः॥ 3 ॥

sarvādau nijavāsārthaṃ prakṛtyā mūlabhūtayā | kailāsādadhiko loko vaikuṇṭhādapi cottamaḥ

गोलोकादपि सर्वस्मात्सर्वलोकोऽधिकः स्मृतः ।न तत्समं त्रिलोक्यां तु सुन्दरं विद्यते क्वचित्॥ 4 ॥

golokādapi sarvasmātsarvaloko'dhikaḥ smṛtaḥ | na tatsamaṃ trilokyāṃ tu sundaraṃ vidyate kvacit

छत्रीभूतं त्रिजगतो भवसन्तापनाशकम् ।छायाभूतं तदेवास्ति ब्रह्माण्डानां तु सत्तम॥ 5 ॥

chatrībhūtaṃ trijagato bhavasantāpanāśakam | chāyābhūtaṃ tadevāsti brahmāṇḍānāṃ tu sattama

बहुयोजनविस्तीर्णो गम्भीरस्तावदेव हि ।मणिद्वीपस्य परितो वर्तते तु सुधोदधिः॥ 6 ॥

bahuyojanavistīrṇo gambhīrastāvadeva hi | maṇidvīpasya parito vartate tu sudhodadhiḥ

मरुत्सङ्घट्टनोत्कीर्णतरङ्ग शतसङ्कुलः ।रत्नाच्छवालुकायुक्तो झषशङ्खसमाकुलः॥ 7 ॥

marutsaṅghaṭṭanotkīrṇataraṅga śatasaṅkulaḥ | ratnācchavālukāyukto jhaṣaśaṅkhasamākulaḥ

वीचिसङ्घर्षसञ्जातलहरीकणशीतलः ।नानाध्वजसमायुक्तनानापोतगतागतैः॥ 8 ॥

vīcisaṅgharṣasañjātalaharīkaṇaśītalaḥ | nānādhvajasamāyuktanānāpotagatāgataiḥ

विराजमानः परितस्तीररत्नद्रुमो महान् ।तदुत्तरमयोधातुनिर्मितो गगने ततः॥ 9 ॥

virājamānaḥ paritastīraratnadrumo mahān | taduttaramayodhātunirmito gagane tataḥ

सप्तयोजनविस्तीर्णः प्राकारो वर्तते महान् ।नानाशस्त्रप्रहरणा नानायुद्धविशारदाः॥ 10 ॥

saptayojanavistīrṇaḥ prākāro vartate mahān | nānāśastrapraharaṇā nānāyuddhaviśāradāḥ

रक्षका निवसन्त्यत्र मोदमानाः समन्ततः ।चतुर्द्वारसमायुक्तो द्वारपालशतान्वितः॥ 11 ॥

rakṣakā nivasantyatra modamānāḥ samantataḥ | caturdvārasamāyukto dvārapālaśatānvitaḥ

नानागणैः परिवृतो देवीभक्तियुतैर्नृप ।दर्शनार्थं समायान्ति ये देवा जगदीशितुः॥ 12 ॥

nānāgaṇaiḥ parivṛto devībhaktiyutairnṛpa | darśanārthaṃ samāyānti ye devā jagadīśituḥ

तेषां गणा वसन्त्यत्र वाहनानि च तत्र हि ।विमानशतसङ्घर्षघण्टास्वनसमाकुलः॥ 13 ॥

teṣāṃ gaṇā vasantyatra vāhanāni ca tatra hi | vimānaśatasaṅgharṣaghaṇṭāsvanasamākulaḥ

हयहेषाखराघातबधिरीकृतदिङ्मुखः ।गणैः किलकिलारावैर्वेत्रहस्तैश्च ताडिताः॥ 14 ॥

hayaheṣākharāghātabadhirīkṛtadiṅmukhaḥ | gaṇaiḥ kilakilārāvairvetrahastaiśca tāḍitāḥ

सेवका देवसङ्घानां भ्राजन्ते तत्र भूमिप ।तस्मिन्कोलाहले राजन्न शब्दः केनचित्क्वचित्॥ 15 ॥

sevakā devasaṅghānāṃ bhrājante tatra bhūmipa | tasminkolāhale rājanna śabdaḥ kenacitkvacit

कस्यचिच्छ्रूयतेऽत्यन्तं नानाध्वनिसमाकुले ।पदे पदे मिष्टवारिपरिपूर्णसरांसि च॥ 16 ॥

kasyacicchrūyate'tyantaṃ nānādhvanisamākule | pade pade miṣṭavāriparipūrṇasarāṃsi ca

वाटिका विविधा राजन् रत्नद्रुमविराजिताः ।तदुत्तरं महासारधातुनिर्मितमण्डलः॥ 17 ॥

vāṭikā vividhā rājan ratnadrumavirājitāḥ | taduttaraṃ mahāsāradhātunirmitamaṇḍalaḥ

सालोऽपरो महानस्ति गगनस्पर्शि यच्छिरः ।तेजसा स्याच्छतगुणः पूर्वसालादयं परः॥ 18 ॥

sālo'paro mahānasti gaganasparśi yacchiraḥ | tejasā syācchataguṇaḥ pūrvasālādayaṃ paraḥ

गोपुरद्वारसहितो बहुवृक्षसमन्वितः ।या वृक्षजातयः सन्ति सर्वास्तास्तत्र सन्ति च॥ 19 ॥

gopuradvārasahito bahuvṛkṣasamanvitaḥ | yā vṛkṣajātayaḥ santi sarvāstāstatra santi ca

निरन्तरं पुष्पयुताः सदा फलसमन्विताः ।नवपल्लवसंयुक्ताः परसौरभसङ्कुलाः॥ 20 ॥

nirantaraṃ puṣpayutāḥ sadā phalasamanvitāḥ | navapallavasaṃyuktāḥ parasaurabhasaṅkulāḥ

पनसा बकुला लोध्राः कर्णिकाराश्च शिंशपाः ।देवदारुकाञ्चनारा आम्राश्चैव सुमेरवः॥ 21 ॥

panasā bakulā lodhrāḥ karṇikārāśca śiṃśapāḥ | devadārukāñcanārā āmrāścaiva sumeravaḥ

लिकुचा हिङ्गुलाश्चैला लवङ्गाः कट्फलास्तथा ।पाटला मुचुकुन्दाश्च फलिन्यो जघनेफलाः॥ 22 ॥

likucā hiṅgulāścailā lavaṅgāḥ kaṭphalāstathā | pāṭalā mucukundāśca phalinyo jaghanephalāḥ

तालास्तमालाः सालाश्च कङ्कोला नागभद्रकाः ।पुन्नागाः पीलवः साल्वका वै कर्पूरशाखिनः॥ 23 ॥

tālāstamālāḥ sālāśca kaṅkolā nāgabhadrakāḥ | punnāgāḥ pīlavaḥ sālvakā vai karpūraśākhinaḥ

अश्वकर्णा हस्तिकर्णास्तालपर्णाश्च दाडिमाः ।गणिका बन्धुजीवाश्च जम्बीराश्च कुरण्डकाः॥ 24 ॥

aśvakarṇā hastikarṇāstālaparṇāśca dāḍimāḥ | gaṇikā bandhujīvāśca jambīrāśca kuraṇḍakāḥ

चाम्पेया बन्धुजीवाश्च तथा वै कनकद्रुमाः ।कालागुरुद्रुमाश्चैव तथा चन्दनपादपाः॥ 25 ॥

cāmpeyā bandhujīvāśca tathā vai kanakadrumāḥ | kālāgurudrumāścaiva tathā candanapādapāḥ

खर्जूरा यूथिकास्तालपर्ण्यश्चैव तथेक्षवः ।क्षीरवृक्षाश्च खदिराश्चिञ्जाभल्लातकास्तथा॥ 26 ॥

kharjūrā yūthikāstālaparṇyaścaiva tathekṣavaḥ | kṣīravṛkṣāśca khadirāściñjābhallātakāstathā

रुचकाः कुटजा वृक्षा बिल्ववृक्षास्तथैव च ।तुलसीनां वनान्येवं मल्लिकानां तथैव च॥ 27 ॥

rucakāḥ kuṭajā vṛkṣā bilvavṛkṣāstathaiva ca | tulasīnāṃ vanānyevaṃ mallikānāṃ tathaiva ca

इत्यादितरुजातीनां वनान्युपवनानि च ।नानावापीशतैर्युक्तान्येवं सन्ति धराधिप॥ 28 ॥

ityāditarujātīnāṃ vanānyupavanāni ca | nānāvāpīśatairyuktānyevaṃ santi dharādhipa

कोकिलारावसंयुक्ता गुञ्जद्भ्रमरभूषिताः ।निर्यासस्राविणः सर्वे स्निग्धच्छायास्तरूत्तमाः॥ 29 ॥

kokilārāvasaṃyuktā guñjadbhramarabhūṣitāḥ | niryāsasrāviṇaḥ sarve snigdhacchāyāstarūttamāḥ

नानाऋतुभवा वृक्षा नानापक्षिसमाकुलाः ।नानारसस्राविणीभिर्नदीभिरतिशोभिताः॥ 30 ॥

nānāṛtubhavā vṛkṣā nānāpakṣisamākulāḥ | nānārasasrāviṇībhirnadībhiratiśobhitāḥ

पारावतशुकव्रातसारिकापक्षमारुतैः ।हंसपक्षसमुद्भूतावातव्रातैश्चलद्द्रुमम्॥ 31 ॥

pārāvataśukavrātasārikāpakṣamārutaiḥ | haṃsapakṣasamudbhūtāvātavrātaiścaladdrumam

सुगन्धग्राहिपवनपूरितं तद्वनोत्तमम् ।सहितं हरिणीयूथैर्धावमानैरितस्ततः॥ 32 ॥

sugandhagrāhipavanapūritaṃ tadvanottamam | sahitaṃ hariṇīyūthairdhāvamānairitastataḥ

नृत्यद्बर्हिकदम्बस्य केकारावैः सुखप्रदैः ।नादितं तद्वनं दिव्यं मधुस्रावि समन्ततः॥ 33 ॥

nṛtyadbarhikadambasya kekārāvaiḥ sukhapradaiḥ | nāditaṃ tadvanaṃ divyaṃ madhusrāvi samantataḥ

कांस्यसालादुत्तरे तु ताम्रसालः प्रकीर्तितः ।चतुरस्रसमाकार उन्नत्या सप्तयोजनः॥ 34 ॥

kāṃsyasālāduttare tu tāmrasālaḥ prakīrtitaḥ | caturasrasamākāra unnatyā saptayojanaḥ

द्वयोस्तु सालयोर्मध्ये सम्प्रोक्ता कल्पवाटिका ।येषां तरूणां पुष्पाणि काञ्चनाभानि भूमिप॥ 35 ॥

dvayostu sālayormadhye samproktā kalpavāṭikā | yeṣāṃ tarūṇāṃ puṣpāṇi kāñcanābhāni bhūmipa

पत्राणि काञ्चनाभानि रत्नबीजफलानि च ।दशयोजनगन्धो हि प्रसर्पति समन्ततः॥ 36 ॥

patrāṇi kāñcanābhāni ratnabījaphalāni ca | daśayojanagandho hi prasarpati samantataḥ

तद्वनं रक्षितं राजन् वसन्तेनर्तुनानिशम् ।पुष्पसिंहासनासीनः पुष्पच्छत्रविराजितः॥ 37 ॥

tadvanaṃ rakṣitaṃ rājan vasantenartunāniśam | puṣpasiṃhāsanāsīnaḥ puṣpacchatravirājitaḥ

पुष्पभूषाभूषितश्च पुष्पासवविघूर्णितः ।मधुश्रीर्माधवश्रीश्च द्वे भार्ये तस्य सम्मते॥ 38 ॥

puṣpabhūṣābhūṣitaśca puṣpāsavavighūrṇitaḥ | madhuśrīrmādhavaśrīśca dve bhārye tasya sammate

क्रीडतः स्मेरवदने सुमस्तबककन्दुकैः ।अतीव रम्यं विपिनं मधुस्रावि समन्ततः॥ 39 ॥

krīḍataḥ smeravadane sumastabakakandukaiḥ | atīva ramyaṃ vipinaṃ madhusrāvi samantataḥ

दशयोजनपर्यन्तं कुसुमामोदवायुना ।पूरितं दिव्यगन्धर्वैः साङ्गनैर्गानलोलुपैः॥ 40 ॥

daśayojanaparyantaṃ kusumāmodavāyunā | pūritaṃ divyagandharvaiḥ sāṅganairgānalolupaiḥ

शोभितं तद्वनं दिव्यं मत्तकोकिलनादितम् ।वसन्तलक्ष्मीसंयुक्तं कामिकामप्रवर्धनम्॥ 41 ॥

śobhitaṃ tadvanaṃ divyaṃ mattakokilanāditam | vasantalakṣmīsaṃyuktaṃ kāmikāmapravardhanam

ताम्रसालादुत्तरत्र सीससालः प्रकीर्तितः ।समुच्छ्रायः स्मृतोऽप्यस्य सप्तयोजनसङ्ख्यया॥ 42 ॥

tāmrasālāduttaratra sīsasālaḥ prakīrtitaḥ | samucchrāyaḥ smṛto'pyasya saptayojanasaṅkhyayā

सन्तानवाटिकामध्ये सालयोस्तु द्वयोर्नृप ।दशयोजनगन्धस्तु प्रसूनानां समन्ततः॥ 43 ॥

santānavāṭikāmadhye sālayostu dvayornṛpa | daśayojanagandhastu prasūnānāṃ samantataḥ

हिरण्याभानि कुसुमान्युत्फुल्लानि निरन्तरम् ।अमृतद्रवसंयुक्तफलानि मधुराणि च॥ 44 ॥

hiraṇyābhāni kusumānyutphullāni nirantaram | amṛtadravasaṃyuktaphalāni madhurāṇi ca

ग्रीष्मर्तुर्नायकस्तस्या वाटिकाया नृपोत्तम ।शुक्रश्रीश्च शुचिश्रीश्च द्वे भार्ये तस्य सम्मते॥ 45 ॥

grīṣmarturnāyakastasyā vāṭikāyā nṛpottama | śukraśrīśca śuciśrīśca dve bhārye tasya sammate

सन्तापत्रस्तलोकास्तु वृक्षमूलेषु संस्थिताः ।नानासिद्धैः परिवृतो नानादेवैः समन्वितः॥ 46 ॥

santāpatrastalokāstu vṛkṣamūleṣu saṃsthitāḥ | nānāsiddhaiḥ parivṛto nānādevaiḥ samanvitaḥ

विलासिनीनां वृन्दैस्तु चन्दनद्रवपङ्किलैः ।पुष्पमालाभूषितैस्तु तालवृन्तकराम्बुजैः॥ 47 ॥

vilāsinīnāṃ vṛndaistu candanadravapaṅkilaiḥ | puṣpamālābhūṣitaistu tālavṛntakarāmbujaiḥ

प्राकारः शोभितो राजञ्छीतलाम्बुनिषेविभिः ।सीससालादुत्तरत्राप्यारकूटमयः शुभः॥ 48 ॥

prākāraḥ śobhito rājañchītalāmbuniṣevibhiḥ | sīsasālāduttaratrāpyārakūṭamayaḥ śubhaḥ

प्राकारो वर्तते राजन् मुनियोजनदैर्घ्यवान् ।हरिचन्दनवृक्षाणां वाटी मध्ये तयोः स्मृता॥ 49 ॥

prākāro vartate rājan muniyojanadairghyavān | haricandanavṛkṣāṇāṃ vāṭī madhye tayoḥ smṛtā

सालयोरधिनाथस्तु वर्षर्तुर्मेघवाहनः ।विद्युत्पिङ्गलनेत्रश्च जीमूतकवचः स्मृतः॥ 50 ॥

sālayoradhināthastu varṣarturmeghavāhanaḥ | vidyutpiṅgalanetraśca jīmūtakavacaḥ smṛtaḥ

वज्रनिर्घोषमुखरश्चेन्द्रधन्वा समन्ततः ।सहस्रशो वारिधारा मुञ्चन्नास्ते गणावृतः॥ 51 ॥

vajranirghoṣamukharaścendradhanvā samantataḥ | sahasraśo vāridhārā muñcannāste gaṇāvṛtaḥ

नभःश्रीश्च नभस्यश्रीः स्वरस्या रस्यमालिनी ।अम्बा दुला निरत्निश्चाभ्रमन्ती मेघयन्तिका॥ 52 ॥

nabhaḥśrīśca nabhasyaśrīḥ svarasyā rasyamālinī | ambā dulā niratniścābhramantī meghayantikā

वर्षयन्ती चिपुणिका वारिधारा च सम्मताः ।वर्षर्तोर्द्वादश प्रोक्ताः शक्तयो मदविह्वलाः॥ 53 ॥

varṣayantī cipuṇikā vāridhārā ca sammatāḥ | varṣartordvādaśa proktāḥ śaktayo madavihvalāḥ

नवपल्लववृक्षाश्च नवीनलतिकान्विताः ।हरितानि तृणान्येव वेष्टिता यैर्धराखिला॥ 54 ॥

navapallavavṛkṣāśca navīnalatikānvitāḥ | haritāni tṛṇānyeva veṣṭitā yairdharākhilā

नदीनदप्रवाहाश्च प्रवहन्ति च वेगतः ।सरांसि कलुषाम्बूनि रागिचित्तसमानि च॥ 55 ॥

nadīnadapravāhāśca pravahanti ca vegataḥ | sarāṃsi kaluṣāmbūni rāgicittasamāni ca

वसन्ति देवाः सिद्धाश्च ये देवीकर्मकारिणः ।वापीकूपतडागाश्च ये देव्यर्थं समर्पिताः॥ 56 ॥

vasanti devāḥ siddhāśca ye devīkarmakāriṇaḥ | vāpīkūpataḍāgāśca ye devyarthaṃ samarpitāḥ

ते गणा निवसन्त्यत्र सविलासाश्च साङ्गनाः ।आरकूटमयादग्रे सप्तयोजनदैर्घ्यवान्॥ 57 ॥

te gaṇā nivasantyatra savilāsāśca sāṅganāḥ | ārakūṭamayādagre saptayojanadairghyavān

पञ्चलोहात्मकः सालो मध्ये मन्दारवाटिका ।नानापुष्पलताकीर्णा नानापल्लवशोभिता॥ 58 ॥

pañcalohātmakaḥ sālo madhye mandāravāṭikā | nānāpuṣpalatākīrṇā nānāpallavaśobhitā

अधिष्ठातात्र सम्प्रोक्तः शरदृतुरनामयः ।इषुलक्ष्मीरूर्जलक्ष्मीर्द्वे भार्ये तस्य सम्मते॥ 59 ॥

adhiṣṭhātātra samproktaḥ śaradṛturanāmayaḥ | iṣulakṣmīrūrjalakṣmīrdve bhārye tasya sammate

नानासिद्धा वसन्त्यत्र साङ्गनाः सपरिच्छदाः ।पञ्चलोहमयादग्रे सप्तयोजनदैर्घ्यवान्॥ 60 ॥

nānāsiddhā vasantyatra sāṅganāḥ saparicchadāḥ | pañcalohamayādagre saptayojanadairghyavān

दीप्यमानो महाशृङ्गैर्वर्तते रौप्यसालकः ।पारिजाताटवीमध्ये प्रसूनस्तबकान्विता॥ 61 ॥

dīpyamāno mahāśṛṅgairvartate raupyasālakaḥ | pārijātāṭavīmadhye prasūnastabakānvitā

दशयोजनगन्धीनि कुसुमानि समन्ततः ।मोदयन्ति गणान्सर्वान्ये देवीकर्मकारिणः॥ 62 ॥

daśayojanagandhīni kusumāni samantataḥ | modayanti gaṇānsarvānye devīkarmakāriṇaḥ

तत्राधिनाथः सम्प्रोक्तो हेमन्तर्तुर्महोज्ज्वलः ।सगणः सायुधः सर्वान् रागिणो रञ्जयन्नृप॥ 63 ॥

tatrādhināthaḥ samprokto hemantarturmahojjvalaḥ | sagaṇaḥ sāyudhaḥ sarvān rāgiṇo rañjayannṛpa

सहश्रीश्च सहस्यश्रीर्द्वे भार्ये तस्य सम्मते ।वसन्ति तत्र सिद्धाश्च ये देवीव्रतकारिणः॥ 64 ॥

sahaśrīśca sahasyaśrīrdve bhārye tasya sammate | vasanti tatra siddhāśca ye devīvratakāriṇaḥ

रौप्यसालमयादग्रे सप्तयोजनदैर्घ्यवान् ।सौवर्णसालः सम्प्रोक्तस्तप्तहाटककल्पितः॥ 65 ॥

raupyasālamayādagre saptayojanadairghyavān | sauvarṇasālaḥ samproktastaptahāṭakakalpitaḥ

मध्ये कदम्बवाटी तु पुष्पपल्लवशोभिता ।कदम्बमदिराधाराः प्रवर्तन्ते सहस्रशः॥ 66 ॥

madhye kadambavāṭī tu puṣpapallavaśobhitā | kadambamadirādhārāḥ pravartante sahasraśaḥ

याभिर्निपीतपीताभिर्निजानन्दोऽनुभूयते ।तत्राधिनाथः सम्प्रोक्तः शैशिरर्तुर्महोदयः॥ 67 ॥

yābhirnipītapītābhirnijānando'nubhūyate | tatrādhināthaḥ samproktaḥ śaiśirarturmahodayaḥ

तपःश्रीश्च तपस्यश्रीर्द्वे भार्ये तस्य सम्मते ।मोदमानः सहैताभ्यां वर्तते शिशिराकृतिः॥ 68 ॥

tapaḥśrīśca tapasyaśrīrdve bhārye tasya sammate | modamānaḥ sahaitābhyāṃ vartate śiśirākṛtiḥ

नानाविलाससंयुक्तो नानागणसमावृतः ।निवसन्ति महासिद्धा ये देवीदानकारिणः॥ 69 ॥

nānāvilāsasaṃyukto nānāgaṇasamāvṛtaḥ | nivasanti mahāsiddhā ye devīdānakāriṇaḥ

नानाभोगसमुत्पन्नमहानन्दसमन्विताः ।साङ्गनाः परिवारैस्तु सङ्घशः परिवारिताः॥ 70 ॥

nānābhogasamutpannamahānandasamanvitāḥ | sāṅganāḥ parivāraistu saṅghaśaḥ parivāritāḥ

स्वर्णसालमयादग्रे मुनियोजनदैर्घ्यवान् ।पुष्परागमयः सालः कुङ्कुमारुणविग्रहः॥ 71 ॥

svarṇasālamayādagre muniyojanadairghyavān | puṣparāgamayaḥ sālaḥ kuṅkumāruṇavigrahaḥ

पुष्परागमयी भूमिर्वनान्युपवनानि च ।रत्नवृक्षालवालाश्च पुष्परागमयाः स्मृताः॥ 72 ॥

puṣparāgamayī bhūmirvanānyupavanāni ca | ratnavṛkṣālavālāśca puṣparāgamayāḥ smṛtāḥ

प्राकारो यस्य रत्नस्य तद्रत्नरचिता द्रुमाः ।वनभूः पक्षिणश्चैव रत्नवर्णजलानि च॥ 73 ॥

prākāro yasya ratnasya tadratnaracitā drumāḥ | vanabhūḥ pakṣiṇaścaiva ratnavarṇajalāni ca

मण्डपा मण्डपस्तम्भाः सरांसि कमलानि च ।प्राकारे तत्र यद्यत्स्यात्तत्सर्वं तत्समं भवेत्॥ 74 ॥

maṇḍapā maṇḍapastambhāḥ sarāṃsi kamalāni ca | prākāre tatra yadyatsyāttatsarvaṃ tatsamaṃ bhavet

परिभाषेयमुद्दिष्टा रत्नसालादिषु प्रभो ।तेजसा स्याल्लक्षगुणः पूर्वसालात्परो नृप॥ 75 ॥

paribhāṣeyamuddiṣṭā ratnasālādiṣu prabho | tejasā syāllakṣaguṇaḥ pūrvasālātparo nṛpa

दिक्पाला निवसन्त्यत्र प्रतिब्रह्माण्डवर्तिनाम् ।दिक्पालानां समष्ट्यात्मरूपाः स्फूर्जद्वरायुधाः॥ 76 ॥

dikpālā nivasantyatra pratibrahmāṇḍavartinām | dikpālānāṃ samaṣṭyātmarūpāḥ sphūrjadvarāyudhāḥ

पूर्वाशायां समुत्तुङ्गशृङ्गा पूरमरावती ।नानोपवनसंयुक्तो महेन्द्रस्तत्र राजते॥ 77 ॥

pūrvāśāyāṃ samuttuṅgaśṛṅgā pūramarāvatī | nānopavanasaṃyukto mahendrastatra rājate

स्वर्गशोभा च या स्वर्गे यावती स्यात्ततोऽधिका ।समष्टिशतनेत्रस्य सहस्रगुणतः स्मृता॥ 78 ॥

svargaśobhā ca yā svarge yāvatī syāttato'dhikā | samaṣṭiśatanetrasya sahasraguṇataḥ smṛtā

ऐरावतसमारूढो वज्रहस्तः प्रतापवान् ।देवसेनापरिवृतो राजतेऽत्र शतक्रतुः॥ 79 ॥

airāvatasamārūḍho vajrahastaḥ pratāpavān | devasenāparivṛto rājate'tra śatakratuḥ

देवाङ्गनागणयुता शची तत्र विराजते ।वह्निकोणे वह्निपुरी वह्निपूःसदृशी नृप॥ 80 ॥

devāṅganāgaṇayutā śacī tatra virājate | vahnikoṇe vahnipurī vahnipūḥsadṛśī nṛpa

स्वाहास्वधासमायुक्तो वह्निस्तत्र विराजते ।निजवाहनभूषाढ्यो निजदेवगणैर्वृतः॥ 81 ॥

svāhāsvadhāsamāyukto vahnistatra virājate | nijavāhanabhūṣāḍhyo nijadevagaṇairvṛtaḥ

याम्याशायां यमपुरी तत्र दण्डधरो महान् ।स्वभटैर्वेष्टितो राजन् चित्रगुप्तपुरोगमैः॥ 82 ॥

yāmyāśāyāṃ yamapurī tatra daṇḍadharo mahān | svabhaṭairveṣṭito rājan citraguptapurogamaiḥ

निजशक्तियुतो भास्वत्तनयोऽस्ति यमो महान् ।नैरृत्यां दिशि राक्षस्यां राक्षसैः परिवारितः॥ 83 ॥

nijaśaktiyuto bhāsvattanayo'sti yamo mahān | nairṛtyāṃ diśi rākṣasyāṃ rākṣasaiḥ parivāritaḥ

खड्गधारी स्फुरन्नास्ते निरृतिर्निजशक्तियुक् ।वारुण्यां वरुणो राजा पाशधारी प्रतापवान्॥ 84 ॥

khaḍgadhārī sphurannāste nirṛtirnijaśaktiyuk | vāruṇyāṃ varuṇo rājā pāśadhārī pratāpavān

महाझषसमारूढो वारुणीमधुविह्वलः ।निजशक्तिसमायुक्तो निजयादोगणान्वितः॥ 85 ॥

mahājhaṣasamārūḍho vāruṇīmadhuvihvalaḥ | nijaśaktisamāyukto nijayādogaṇānvitaḥ

समास्ते वारुणे लोके वरुणानीरताकुलः ।वायुकोणे वायुलोको वायुस्तत्राधितिष्ठति॥ 86 ॥

samāste vāruṇe loke varuṇānīratākulaḥ | vāyukoṇe vāyuloko vāyustatrādhitiṣṭhati

वायुसाधनसंसिद्धयोगिभिः परिवारितः ।ध्वजहस्तो विशालाक्षो मृगवाहनसंस्थितः॥ 87 ॥

vāyusādhanasaṃsiddhayogibhiḥ parivāritaḥ | dhvajahasto viśālākṣo mṛgavāhanasaṃsthitaḥ

मरुद्गणैः परिवृतो निजशक्तिसमन्वितः ।उत्तरस्यां दिशि महान् यक्षलोकोऽस्ति भूमिप॥ 88 ॥

marudgaṇaiḥ parivṛto nijaśaktisamanvitaḥ | uttarasyāṃ diśi mahān yakṣaloko'sti bhūmipa

यक्षाधिराजस्तत्रास्ते वृद्धिऋद्ध्यादिशक्तिभिः ।नवभिर्निधिभिर्युक्तस्तुन्दिलो धननायकः॥ 89 ॥

yakṣādhirājastatrāste vṛddhiṛddhyādiśaktibhiḥ | navabhirnidhibhiryuktastundilo dhananāyakaḥ

मणिभद्रः पूर्णभद्रो मणिमान्मणिकन्धरः ।मणिभूषो मणिस्रग्वी मणिकार्मुकधारकः॥ 90 ॥

maṇibhadraḥ pūrṇabhadro maṇimānmaṇikandharaḥ | maṇibhūṣo maṇisragvī maṇikārmukadhārakaḥ

इत्यादियक्षसेनानीसहितो निजशक्तियुक् ।ईशानकोणे सम्प्रोक्तो रुद्रलोको महत्तरः॥ 91 ॥

ityādiyakṣasenānīsahito nijaśaktiyuk | īśānakoṇe samprokto rudraloko mahattaraḥ

अनर्घ्यरत्नखचितो यत्र रुद्रोऽधिदैवतम् ।मन्युमान्दीप्तनयनो बद्धपृष्ठमहेषुधिः॥ 92 ॥

anarghyaratnakhacito yatra rudro'dhidaivatam | manyumāndīptanayano baddhapṛṣṭhamaheṣudhiḥ

स्फूर्जद्धनुर्वामहस्तोऽधिज्यधन्वभिराधृतः ।स्वसमानैरसङ्ख्यातरुद्रैः शूलवरायुधैः॥ 93 ॥

sphūrjaddhanurvāmahasto'dhijyadhanvabhirādhṛtaḥ | svasamānairasaṅkhyātarudraiḥ śūlavarāyudhaiḥ

विकृतास्यैः करालास्यैर्वमद्वह्निभिरास्यतः ।दशहस्तैः शतकरैः सहस्रभुजसंयुतैः॥ 94 ॥

vikṛtāsyaiḥ karālāsyairvamadvahnibhirāsyataḥ | daśahastaiḥ śatakaraiḥ sahasrabhujasaṃyutaiḥ

दशपादैर्दशग्रीवैस्त्रिनेत्रैरुग्रमूर्तिभिः ।अन्तरिक्षचरा ये च ये च भूमिचरा स्मृताः॥ 95 ॥

daśapādairdaśagrīvaistrinetrairugramūrtibhiḥ | antarikṣacarā ye ca ye ca bhūmicarā smṛtāḥ

रुद्राध्याये स्मृता रुद्रास्तैः सर्वैश्च समावृतः ।रुद्राणीकोटिसहितो भद्रकाल्यादिमातृभिः॥ 96 ॥

rudrādhyāye smṛtā rudrāstaiḥ sarvaiśca samāvṛtaḥ | rudrāṇīkoṭisahito bhadrakālyādimātṛbhiḥ

नानाशक्तिसमाविष्टडामर्यादिगणावृतः ।वीरभद्रादिसहितो रुद्रो राजन् विराजते॥ 97 ॥

nānāśaktisamāviṣṭaḍāmaryādigaṇāvṛtaḥ | vīrabhadrādisahito rudro rājan virājate

मुण्डमालाधरो नागवलयो नागकन्धरः ।व्याघ्रचर्मपरीधानो गजचर्मोत्तरीयकः॥ 98 ॥

muṇḍamālādharo nāgavalayo nāgakandharaḥ | vyāghracarmaparīdhāno gajacarmottarīyakaḥ

चिताभस्माङ्ग लिप्ताङ्गः प्रमथादिगणावृतः ।निनदड्डमरुध्वानैर्बधिरीकृतदिङ्मुखः॥ 99 ॥

citābhasmāṅga liptāṅgaḥ pramathādigaṇāvṛtaḥ | ninadaḍḍamarudhvānairbadhirīkṛtadiṅmukhaḥ

अट्टहासास्फोटशब्दैः सन्त्रासितनभस्तलः ।भूतसङ्घसमाविष्टो भूतावासो महेश्वरः ।ईशानदिक्पतिः सोऽयं नाम्ना चेशान एव च॥ 100 ॥

aṭṭahāsāsphoṭaśabdaiḥ santrāsitanabhastalaḥ | bhūtasaṅghasamāviṣṭo bhūtāvāso maheśvaraḥ | īśānadikpatiḥ so'yaṃ nāmnā ceśāna eva ca