Skandha 12, Adhyāya 9

व्यास उवाच ।कदाचिदथ काले तु दशपञ्चसमा विभो ।प्राणिनां कर्मवशतो न ववर्ष शतक्रतुः॥ 1 ॥

vyāsa uvāca | kadācidatha kāle tu daśapañcasamā vibho | prāṇināṃ karmavaśato na vavarṣa śatakratuḥ

अनावृष्ट्यातिदुर्भिक्षमभवत्क्षयकारकम् ।गहे गृहे शवानां तु सङ्ख्या कर्तुं न शक्यते॥ 2 ॥

anāvṛṣṭyātidurbhikṣamabhavatkṣayakārakam | gahe gṛhe śavānāṃ tu saṅkhyā kartuṃ na śakyate

केचिदश्वान्वराहान्वा भक्षयन्ति क्षुधार्दिताः ।शवानि च मनुष्याणां भक्षयन्त्यपरे जनाः॥ 3 ॥

kecidaśvānvarāhānvā bhakṣayanti kṣudhārditāḥ | śavāni ca manuṣyāṇāṃ bhakṣayantyapare janāḥ

बालकं बालजननी स्त्रियं पुरुष एव च ।भक्षितुं चलिताः सर्वे क्षुधया पीडिता नराः॥ 4 ॥

bālakaṃ bālajananī striyaṃ puruṣa eva ca | bhakṣituṃ calitāḥ sarve kṣudhayā pīḍitā narāḥ

ब्राह्मणा बहवस्तत्र विचारं चक्रुरुत्तमम् ।तपोधनो गौतमोऽस्ति स नः खेदं हरिष्यति॥ 5 ॥

brāhmaṇā bahavastatra vicāraṃ cakruruttamam | tapodhano gautamo'sti sa naḥ khedaṃ hariṣyati

सर्वैर्मिलित्वा गन्तव्यं गौतमस्याश्रमेऽधुना ।गायत्रीजपसंसक्तगौतमस्याश्रमेऽधुना॥ 6 ॥

sarvairmilitvā gantavyaṃ gautamasyāśrame'dhunā | gāyatrījapasaṃsaktagautamasyāśrame'dhunā

सुभिक्षं श्रूयते तत्र प्राणिनो बहवो गताः ।एवं विमृश्य भूदेवाः साग्निहोत्राः कुटुम्बिनः॥ 7 ॥

subhikṣaṃ śrūyate tatra prāṇino bahavo gatāḥ | evaṃ vimṛśya bhūdevāḥ sāgnihotrāḥ kuṭumbinaḥ

सगोधनाः सदासाश्च गौतमस्याश्रमं ययुः ।पूर्वदेशाद्ययुः केचित्केचिद्दक्षिणदेशतः॥ 8 ॥

sagodhanāḥ sadāsāśca gautamasyāśramaṃ yayuḥ | pūrvadeśādyayuḥ kecitkeciddakṣiṇadeśataḥ

पाश्चात्या औत्तराहाश्च नानादिग्भ्यः समाययुः ।दृष्ट्वा समाजं विप्राणां प्रणनाम स गौतमः॥ 9 ॥

pāścātyā auttarāhāśca nānādigbhyaḥ samāyayuḥ | dṛṣṭvā samājaṃ viprāṇāṃ praṇanāma sa gautamaḥ

आसनाद्युपचारैश्च पूजयामास वाडवान् ।चकार कुशलप्रश्नं ततश्चागमकारणम्॥ 10 ॥

āsanādyupacāraiśca pūjayāmāsa vāḍavān | cakāra kuśalapraśnaṃ tataścāgamakāraṇam

ते सर्वे स्वस्ववृत्तान्तं कथयामासुरुत्स्मयाः ।दृष्ट्वा तान्दुःखितान्विप्रानभयं दत्तवान्मुनिः॥ 11 ॥

te sarve svasvavṛttāntaṃ kathayāmāsurutsmayāḥ | dṛṣṭvā tānduḥkhitānviprānabhayaṃ dattavānmuniḥ

युष्माकमेतत्सदनं भवद्दासोऽस्मि सर्वथा ।का चिन्ता भवतां विप्रा मयि दासे विराजति॥ 12 ॥

yuṣmākametatsadanaṃ bhavaddāso'smi sarvathā | kā cintā bhavatāṃ viprā mayi dāse virājati

धन्योऽहमस्मिन्समये यूयं सर्वे तपोधनाः ।येषां दर्शनमात्रेण दुष्कृतं सुकृतायते॥ 13 ॥

dhanyo'hamasminsamaye yūyaṃ sarve tapodhanāḥ | yeṣāṃ darśanamātreṇa duṣkṛtaṃ sukṛtāyate

ते सर्वे पादरजसा पावयन्ति गृहं मम ।को मदन्यो भवेद्धन्यो भवतां समनुग्रहात्॥ 14 ॥

te sarve pādarajasā pāvayanti gṛhaṃ mama | ko madanyo bhaveddhanyo bhavatāṃ samanugrahāt

स्थेयं सर्वैः सुखेनैव सन्ध्याजपपरायणैः ।व्यास उवाच ।इति सर्वान्ममाश्वास्य गौतमो मुनिराट् ततः॥ 15 ॥

stheyaṃ sarvaiḥ sukhenaiva sandhyājapaparāyaṇaiḥ | vyāsa uvāca | iti sarvānmamāśvāsya gautamo munirāṭ tataḥ

गायत्रीं प्रार्थयामास भक्तिसन्नतकन्धरः ।नमो देवि महाविद्ये वेदमातः परात्परे॥ 16 ॥

gāyatrīṃ prārthayāmāsa bhaktisannatakandharaḥ | namo devi mahāvidye vedamātaḥ parātpare

व्याहृत्यादिमहामन्त्ररूपे प्रणवरूपिणि ।साम्यावस्थात्मिके मातर्नमो ह्रीङ्काररूपिणि॥ 17 ॥

vyāhṛtyādimahāmantrarūpe praṇavarūpiṇi | sāmyāvasthātmike mātarnamo hrīṅkārarūpiṇi

स्वाहास्वधास्वरूपे त्वां नमामि सकलार्थदाम् ।भक्तकल्पलतां देवीमवस्थात्रयसाक्षिणीम्॥ 18 ॥

svāhāsvadhāsvarūpe tvāṃ namāmi sakalārthadām | bhaktakalpalatāṃ devīmavasthātrayasākṣiṇīm

तुर्यातीतस्वरूपां च सच्चिदानन्दरूपिणीम् ।सर्ववेदान्तसंवेद्यां सूर्यमण्डलवासिनीम्॥ 19 ॥

turyātītasvarūpāṃ ca saccidānandarūpiṇīm | sarvavedāntasaṃvedyāṃ sūryamaṇḍalavāsinīm

प्रातर्बालां रक्तवर्णां मध्याह्ने युवतीं पराम् ।सायाह्ने कृष्णवर्णां तां वृद्धां नित्यं नमाम्यहम्॥ 20 ॥

prātarbālāṃ raktavarṇāṃ madhyāhne yuvatīṃ parām | sāyāhne kṛṣṇavarṇāṃ tāṃ vṛddhāṃ nityaṃ namāmyaham

सर्वभूतारणे देवि क्षमस्व परमेश्वरि ।इति स्तुता जगन्माता प्रत्यक्षं दर्शनं ददौ॥ 21 ॥

sarvabhūtāraṇe devi kṣamasva parameśvari | iti stutā jaganmātā pratyakṣaṃ darśanaṃ dadau

पूर्णपात्रं ददौ तस्मै येन स्यात्सर्वपोषणम् ।उवाच मुनिमम्बा सा यं यं कामं त्वमिच्छसि॥ 22 ॥

pūrṇapātraṃ dadau tasmai yena syātsarvapoṣaṇam | uvāca munimambā sā yaṃ yaṃ kāmaṃ tvamicchasi

तस्य पूर्तिकरं पात्रं मया दत्तं भविष्यति ।इत्युक्त्वान्तर्दधे देवी गायत्री परमा कला॥ 23 ॥

tasya pūrtikaraṃ pātraṃ mayā dattaṃ bhaviṣyati | ityuktvāntardadhe devī gāyatrī paramā kalā

अन्नानां राशयस्तस्मानिर्गताः पर्वतोपमाः ।षड्रसा विविधा राजंस्तृणानि विविधानि च॥ 24 ॥

annānāṃ rāśayastasmānirgatāḥ parvatopamāḥ | ṣaḍrasā vividhā rājaṃstṛṇāni vividhāni ca

भूषणानि च दिव्यानि क्षौमानि वसनानि च ।यज्ञानां च समारम्भाः पात्राणि विविधानि च॥ 25 ॥

bhūṣaṇāni ca divyāni kṣaumāni vasanāni ca | yajñānāṃ ca samārambhāḥ pātrāṇi vividhāni ca

यद्यदिष्टमभूद्राजन् मुनेस्तस्य महात्मनः ।तत्सर्वं निर्गतं तस्माद्गायत्रीपूर्णपात्रतः॥ 26 ॥

yadyadiṣṭamabhūdrājan munestasya mahātmanaḥ | tatsarvaṃ nirgataṃ tasmādgāyatrīpūrṇapātrataḥ

अथाहूय मुनीन्सर्वान्मुनिराड् गौतमस्तदा ।धनं धान्यं भूषणानि वसनानि ददौ मुदा॥ 27 ॥

athāhūya munīnsarvānmunirāḍ gautamastadā | dhanaṃ dhānyaṃ bhūṣaṇāni vasanāni dadau mudā

गोमहिष्यादिपशवो निर्गताः पूर्णपात्रतः ।निर्गतान्यज्ञसम्भारान्स्रुक्स्रुवप्रभृतीन्ददौ॥ 28 ॥

gomahiṣyādipaśavo nirgatāḥ pūrṇapātrataḥ | nirgatānyajñasambhārānsruksruvaprabhṛtīndadau

ते सर्वे मिलिता यज्ञांश्चक्रिरे मुनिवाक्यतः ।स्थानं तदेव भूयिष्ठमभवत्स्वर्गसन्निभम्॥ 29 ॥

te sarve militā yajñāṃścakrire munivākyataḥ | sthānaṃ tadeva bhūyiṣṭhamabhavatsvargasannibham

यत्किञ्चित् त्रिषु लोकेषु सुन्दरं वस्तु दृश्यते ।तत्सर्वं तत्र निष्पन्नं गायत्रीदत्तपात्रतः॥ 30 ॥

yatkiñcit triṣu lokeṣu sundaraṃ vastu dṛśyate | tatsarvaṃ tatra niṣpannaṃ gāyatrīdattapātrataḥ

देवाङ्गनासमा दाराः शोभन्ते भूषणादिभिः ।मुनयो देवसदृशा वस्त्रचन्दनभूषणैः॥ 31 ॥

devāṅganāsamā dārāḥ śobhante bhūṣaṇādibhiḥ | munayo devasadṛśā vastracandanabhūṣaṇaiḥ

नित्योत्सवः प्रववृते मुनेराश्रममण्डले ।न रोगादिभयं किञ्चिन्न च दैत्यभयं क्वचित्॥ 32 ॥

nityotsavaḥ pravavṛte munerāśramamaṇḍale | na rogādibhayaṃ kiñcinna ca daityabhayaṃ kvacit

स मुनेराश्रमो जातः समन्ताच्छतयोजनः ।अन्ये च प्राणिनो येऽपि तेऽपि तत्र समागताः॥ 33 ॥

sa munerāśramo jātaḥ samantācchatayojanaḥ | anye ca prāṇino ye'pi te'pi tatra samāgatāḥ

तांश्च सर्वान्पुपोषायं दत्त्वाभयमथात्मवान् ।नानाविधैर्महायज्ञैर्विधिवत्कल्पितैः सुराः॥ 34 ॥

tāṃśca sarvānpupoṣāyaṃ dattvābhayamathātmavān | nānāvidhairmahāyajñairvidhivatkalpitaiḥ surāḥ

सन्तोषं परमं प्रापुर्मुनेश्चैव जगुर्यशः ।सभायां वृत्रहा भूयो जगौ श्लोकं महायशाः॥ 35 ॥

santoṣaṃ paramaṃ prāpurmuneścaiva jaguryaśaḥ | sabhāyāṃ vṛtrahā bhūyo jagau ślokaṃ mahāyaśāḥ

अहो अयं नः किल कल्पपादपो मनोरथान्पूरयति प्रतिष्ठितः ।नोचेदकाण्डे क्व हविर्वपा वा सुदुर्लभा यत्र तु जीवनाशा॥ 36 ॥

aho ayaṃ naḥ kila kalpapādapo manorathānpūrayati pratiṣṭhitaḥ | nocedakāṇḍe kva havirvapā vā sudurlabhā yatra tu jīvanāśā

इत्थं द्वादशवर्षाणि पुपोष मुनिपुङ्गवान् ।पुत्रवन्मुनिराड् गर्वगन्धेन परिवर्जितः॥ 37 ॥

itthaṃ dvādaśavarṣāṇi pupoṣa munipuṅgavān | putravanmunirāḍ garvagandhena parivarjitaḥ

गायत्र्याः परमं स्थानं चकार मुनिसत्तमः ।यत्र सर्वैर्मुनिवरैः पूज्यते जगदम्बिका॥ 38 ॥

gāyatryāḥ paramaṃ sthānaṃ cakāra munisattamaḥ | yatra sarvairmunivaraiḥ pūjyate jagadambikā

त्रिकालं परया भक्त्या पुरश्चरणकर्मभिः ।अद्यापि यत्र देवी सा प्रातर्बाला तु दृश्यते॥ 39 ॥

trikālaṃ parayā bhaktyā puraścaraṇakarmabhiḥ | adyāpi yatra devī sā prātarbālā tu dṛśyate

मध्याह्ने युवती वृद्धा सायङ्काले तु दृश्यते ।तत्रैकदा समायातो नारदो मुनिसत्तमः॥ 40 ॥

madhyāhne yuvatī vṛddhā sāyaṅkāle tu dṛśyate | tatraikadā samāyāto nārado munisattamaḥ

रणयन्महतीं गायन्गायत्र्याः परमान्गुणान् ।निषसाद सभामध्ये मुनीनां भावितात्मनाम्॥ 41 ॥

raṇayanmahatīṃ gāyangāyatryāḥ paramānguṇān | niṣasāda sabhāmadhye munīnāṃ bhāvitātmanām

गौतमादिभिरत्युच्चैः पूजितः शान्तमानसः ।कथाश्चकार विविधा यशसो गौतमस्य च॥ 42 ॥

gautamādibhiratyuccaiḥ pūjitaḥ śāntamānasaḥ | kathāścakāra vividhā yaśaso gautamasya ca

ब्रह्मर्षे देवसदसि देवराट् तव यद्यशः ।जगौ बहुविधं स्वच्छं मुनिपोषणजं परम्॥ 43 ॥

brahmarṣe devasadasi devarāṭ tava yadyaśaḥ | jagau bahuvidhaṃ svacchaṃ munipoṣaṇajaṃ param

श्रुत्वा शचीपतेर्वाणीं त्वां द्रष्टुमहमागतः ।धन्योऽसि त्वं मुनिश्रेष्ठ जगदम्बाप्रसादतः॥ 44 ॥

śrutvā śacīpatervāṇīṃ tvāṃ draṣṭumahamāgataḥ | dhanyo'si tvaṃ muniśreṣṭha jagadambāprasādataḥ

इत्युक्त्वा मुनिवर्यं तं गायत्रीसदनं ययौ ।ददर्श जगदम्बां तां प्रेमोत्फुल्लविलोचनः॥ 45 ॥

ityuktvā munivaryaṃ taṃ gāyatrīsadanaṃ yayau | dadarśa jagadambāṃ tāṃ premotphullavilocanaḥ

तुष्टाव विधिवद्देवीं जगाम त्रिदिवं पुनः ।अथ तत्र स्थिता ये ते ब्राह्मणा मुनिपोषिताः॥ 46 ॥

tuṣṭāva vidhivaddevīṃ jagāma tridivaṃ punaḥ | atha tatra sthitā ye te brāhmaṇā munipoṣitāḥ

उत्कर्षं तु मुनेः श्रुत्वासूयया खेदमागताः ।यथास्य न यशो भूयात्कर्तव्यं सर्वथैव हि॥ 47 ॥

utkarṣaṃ tu muneḥ śrutvāsūyayā khedamāgatāḥ | yathāsya na yaśo bhūyātkartavyaṃ sarvathaiva hi

काले समागते पश्चादिति सर्वैस्तु निश्चितम् ।ततः कालेन कियताप्यभूद्वृष्टिर्धरातले॥ 48 ॥

kāle samāgate paścāditi sarvaistu niścitam | tataḥ kālena kiyatāpyabhūdvṛṣṭirdharātale

सुभिक्षमभवत्सर्वदेशेषु नृपसत्तम ।श्रुत्वा वार्तां सुभिक्षस्य मिलिताः सर्ववाडवाः॥ 49 ॥

subhikṣamabhavatsarvadeśeṣu nṛpasattama | śrutvā vārtāṃ subhikṣasya militāḥ sarvavāḍavāḥ

गौतमं शप्तुमुद्योगं हा हा राजन् प्रचक्रिरे ।धन्यौ तेषां च पितरौ ययोरुत्पत्तिरीदृशी॥ 50 ॥

gautamaṃ śaptumudyogaṃ hā hā rājan pracakrire | dhanyau teṣāṃ ca pitarau yayorutpattirīdṛśī

कालस्य महिमा राजन् वक्तुं केन हि शक्यते ।गौर्निर्मिता माययैका मुमूर्षुर्जरती नृप॥ 51 ॥

kālasya mahimā rājan vaktuṃ kena hi śakyate | gaurnirmitā māyayaikā mumūrṣurjaratī nṛpa

जगाम सा च शालायां होमकाले मुनेस्तदा ।हुंहुंशब्दैर्वारिता सा प्राणांस्तत्याज तत्क्षणे॥ 52 ॥

jagāma sā ca śālāyāṃ homakāle munestadā | huṃhuṃśabdairvāritā sā prāṇāṃstatyāja tatkṣaṇe

गौर्हतानेन दुष्टेनेत्येवं ते चुक्रुशुर्द्विजाः ।होमं समाप्य मुनिराङ् विस्मयं परमं गतः॥ 53 ॥

gaurhatānena duṣṭenetyevaṃ te cukruśurdvijāḥ | homaṃ samāpya munirāṅ vismayaṃ paramaṃ gataḥ

समाधिमीलिताक्षः संश्चिन्तयामास कारणम् ।कृतं सर्वं द्विजैरेतदिति ज्ञात्वा तदैव सः॥ 54 ॥

samādhimīlitākṣaḥ saṃścintayāmāsa kāraṇam | kṛtaṃ sarvaṃ dvijairetaditi jñātvā tadaiva saḥ

दधार कोपं परमं प्रलये रुद्रकोपवत् ।शशाप च ऋषीन्सर्वान्कोपसंरक्तलोचनः॥ 55 ॥

dadhāra kopaṃ paramaṃ pralaye rudrakopavat | śaśāpa ca ṛṣīnsarvānkopasaṃraktalocanaḥ

वेदमातरि गायत्र्यां तद्ध्याने तन्मनोर्जपे ।भवतानुन्मुखा यूयं सर्वथा ब्राह्मणाधमाः॥ 56 ॥

vedamātari gāyatryāṃ taddhyāne tanmanorjape | bhavatānunmukhā yūyaṃ sarvathā brāhmaṇādhamāḥ

वेदे वेदोक्तयज्ञेषु तद्वार्तासु तथैव च ।भवतानुन्मुखा यूयं सर्वदा ब्राह्मणाधमाः॥ 57 ॥

vede vedoktayajñeṣu tadvārtāsu tathaiva ca | bhavatānunmukhā yūyaṃ sarvadā brāhmaṇādhamāḥ

शिवे शिवस्य मन्त्रे च शिवशास्त्रे तथैव च ।भवतानुन्मुखा यूयं सर्वदा ब्राह्मणाधमाः॥ 58 ॥

śive śivasya mantre ca śivaśāstre tathaiva ca | bhavatānunmukhā yūyaṃ sarvadā brāhmaṇādhamāḥ

मूलप्रकृत्याः श्रीदेव्यास्तद्ध्याने तत्कथासु च ।भवतानुन्मुखा यूयं सर्वदा ब्राह्मणाधमाः॥ 59 ॥

mūlaprakṛtyāḥ śrīdevyāstaddhyāne tatkathāsu ca | bhavatānunmukhā yūyaṃ sarvadā brāhmaṇādhamāḥ

देवीमन्त्रे तथा देव्याः स्थानेऽनुष्ठानकर्मणि ।भवतानुन्मुखा यूयं सर्वदा ब्राह्मणाधमाः॥ 60 ॥

devīmantre tathā devyāḥ sthāne'nuṣṭhānakarmaṇi | bhavatānunmukhā yūyaṃ sarvadā brāhmaṇādhamāḥ

देव्युत्सवदिदृक्षायां देवीनामानुकीर्तने ।भवतानुन्मुखा यूयं सर्वदा ब्राह्मणाधमाः॥ 61 ॥

devyutsavadidṛkṣāyāṃ devīnāmānukīrtane | bhavatānunmukhā yūyaṃ sarvadā brāhmaṇādhamāḥ

देवीभक्तस्य सान्निध्ये देवीभक्तार्चने तथा ।भवतानुन्मुखा यूयं सर्वदा ब्राह्मणाधमाः॥ 62 ॥

devībhaktasya sānnidhye devībhaktārcane tathā | bhavatānunmukhā yūyaṃ sarvadā brāhmaṇādhamāḥ

शिवोत्सवदिदृक्षायां शिवभक्तस्य पूजने ।भवतानुन्मुखा यूयं सर्वदा ब्राह्मणाधमाः॥ 63 ॥

śivotsavadidṛkṣāyāṃ śivabhaktasya pūjane | bhavatānunmukhā yūyaṃ sarvadā brāhmaṇādhamāḥ

रुद्राक्षं बिल्वपत्रे च तथा शुद्धे च भस्मनि ।भवतानुन्मुखा यूयं सर्वदा ब्राह्मणाधमाः॥ 64 ॥

rudrākṣaṃ bilvapatre ca tathā śuddhe ca bhasmani | bhavatānunmukhā yūyaṃ sarvadā brāhmaṇādhamāḥ

श्रौतस्मार्तसदाचारे ज्ञानमार्गे तथैव च ।भवतानुन्मुखा यूयं सर्वदा ब्राह्मणाधमाः॥ 65 ॥

śrautasmārtasadācāre jñānamārge tathaiva ca | bhavatānunmukhā yūyaṃ sarvadā brāhmaṇādhamāḥ

अद्वैतज्ञाननिष्ठायां शान्तिदान्त्यादिसाधने ।भवतानुन्मुखा यूयं सर्वदा ब्राह्मणाधमाः॥ 66 ॥

advaitajñānaniṣṭhāyāṃ śāntidāntyādisādhane | bhavatānunmukhā yūyaṃ sarvadā brāhmaṇādhamāḥ

नित्यकर्माद्यनुष्ठानेऽप्यग्निहोत्रादिसाधने ।भवतानुन्मुखा यूयं सर्वदा ब्राह्मणाधमाः॥ 67 ॥

nityakarmādyanuṣṭhāne'pyagnihotrādisādhane | bhavatānunmukhā yūyaṃ sarvadā brāhmaṇādhamāḥ

स्वाध्यायाध्ययने चैव तथा प्रवचनेऽपि च ।भवतानुन्मुखा यूयं सर्वदा ब्राह्मणाधमाः॥ 68 ॥

svādhyāyādhyayane caiva tathā pravacane'pi ca | bhavatānunmukhā yūyaṃ sarvadā brāhmaṇādhamāḥ

गोदानादिषु दानेषु पितृश्राद्धेषु चैव हि ।भवतानुन्मुखा यूयं सर्वदा ब्राह्मणाधमाः॥ 69 ॥

godānādiṣu dāneṣu pitṛśrāddheṣu caiva hi | bhavatānunmukhā yūyaṃ sarvadā brāhmaṇādhamāḥ

कृच्छ्रचान्द्रायणे चैव प्रायश्चित्ते तथैव च ।भवतानुन्मुखा यूयं सर्वदा ब्राह्मणाधमाः॥ 70 ॥

kṛcchracāndrāyaṇe caiva prāyaścitte tathaiva ca | bhavatānunmukhā yūyaṃ sarvadā brāhmaṇādhamāḥ

श्रीदेवीभिन्नदेवेषु श्रद्धाभक्तिसमन्विताः ।शङ्खचक्राद्यङ्किताश्च भवत ब्राह्मणाधमाः॥ 71 ॥

śrīdevībhinnadeveṣu śraddhābhaktisamanvitāḥ | śaṅkhacakrādyaṅkitāśca bhavata brāhmaṇādhamāḥ

कापालिकमतासक्ता बौद्धशास्त्ररताः सदा ।पाखण्डाचारनिरता भवत ब्राह्मणाधमाः॥ 72 ॥

kāpālikamatāsaktā bauddhaśāstraratāḥ sadā | pākhaṇḍācāraniratā bhavata brāhmaṇādhamāḥ

पितृमातृसुताभ्रातृकन्याविक्रयिणस्तथा ।भार्याविकयिणस्तद्वद्भवत ब्राह्मणाधमाः॥ 73 ॥

pitṛmātṛsutābhrātṛkanyāvikrayiṇastathā | bhāryāvikayiṇastadvadbhavata brāhmaṇādhamāḥ

वेदविक्रयिणस्तद्वत्तीर्थविक्रयिणस्तथा ।धर्मविक्रयिणस्तद्वद्भवत ब्राह्मणाधमाः॥ 74 ॥

vedavikrayiṇastadvattīrthavikrayiṇastathā | dharmavikrayiṇastadvadbhavata brāhmaṇādhamāḥ

पाञ्चरात्रे कामशास्त्रे तथा कापालिके मते ।बौद्धे श्रद्धायुता यूयं भवत ब्राह्मणाधमाः॥ 75 ॥

pāñcarātre kāmaśāstre tathā kāpālike mate | bauddhe śraddhāyutā yūyaṃ bhavata brāhmaṇādhamāḥ

मातृकन्यागामिनश्च भगिनीगामिनस्तथा ।परस्त्रीलम्पटाः सर्वे भवत ब्राह्मणाधमाः॥ 76 ॥

mātṛkanyāgāminaśca bhaginīgāminastathā | parastrīlampaṭāḥ sarve bhavata brāhmaṇādhamāḥ

युष्माकं वंशजाताश्च स्त्रियश्च पुरुषास्तथा ।मद्दत्तशापदग्धास्ते भविष्यन्ति भवत्समाः॥ 77 ॥

yuṣmākaṃ vaṃśajātāśca striyaśca puruṣāstathā | maddattaśāpadagdhāste bhaviṣyanti bhavatsamāḥ

किं मया बहुनोक्तेन मूलप्रकृतिरीश्वरी ।गायत्री परमा भूयाद्युष्मासु खलु कोपिता॥ 78 ॥

kiṃ mayā bahunoktena mūlaprakṛtirīśvarī | gāyatrī paramā bhūyādyuṣmāsu khalu kopitā

अन्धकूपादिकुण्डेषु युष्माकं स्यात्सदा स्थितिः ।व्यास उवाच ।वाग्दण्डमीदृशं कृत्वाप्युपस्पृश्य जलं ततः॥ 79 ॥

andhakūpādikuṇḍeṣu yuṣmākaṃ syātsadā sthitiḥ | vyāsa uvāca | vāgdaṇḍamīdṛśaṃ kṛtvāpyupaspṛśya jalaṃ tataḥ

जगाम दर्शनार्थं च गायत्र्याः परमोस्तुकः ।प्रणनाम महादेवीं सापि देवी परात्परा॥ 80 ॥

jagāma darśanārthaṃ ca gāyatryāḥ paramostukaḥ | praṇanāma mahādevīṃ sāpi devī parātparā

ब्राह्मणानां कृतिं दृष्ट्वा स्मयं चित्ते चकार ह ।अद्यापि तस्या वदनं स्मययुक्तं च दृश्यते॥ 81 ॥

brāhmaṇānāṃ kṛtiṃ dṛṣṭvā smayaṃ citte cakāra ha | adyāpi tasyā vadanaṃ smayayuktaṃ ca dṛśyate

उवाच मुनिवर्यं तं स्मयमानमुखाम्बुजा ।भुजङ्गायार्पितं दुग्धं विषायैवोपजायते॥ 82 ॥

uvāca munivaryaṃ taṃ smayamānamukhāmbujā | bhujaṅgāyārpitaṃ dugdhaṃ viṣāyaivopajāyate

शान्तिं कुरु महाभाग कर्मणो गतिरीदृशी ।इति देवीं प्रणम्याथ ततोऽगात्स्वाश्रमं प्रति॥ 83 ॥

śāntiṃ kuru mahābhāga karmaṇo gatirīdṛśī | iti devīṃ praṇamyātha tato'gātsvāśramaṃ prati

ततो विप्रैः शापदग्धैर्विस्मृता वेदराशयः ।गायत्री विस्मृता सर्वैस्तदद्भुतमिवाभवत्॥ 84 ॥

tato vipraiḥ śāpadagdhairvismṛtā vedarāśayaḥ | gāyatrī vismṛtā sarvaistadadbhutamivābhavat

ते सर्वेऽथ मिलित्वा तु पश्चात्तापयुतास्तथा ।प्रणेमुर्मुनिवर्यं तं दण्डवत्पतिता भुवि॥ 85 ॥

te sarve'tha militvā tu paścāttāpayutāstathā | praṇemurmunivaryaṃ taṃ daṇḍavatpatitā bhuvi

नोचुः किञ्चन वाक्यं तु लज्जयाधोमुखाः स्थिताः ।प्रसीदेति प्रसीदेति प्रसीदेति पुनः पुनः॥ 86 ॥

nocuḥ kiñcana vākyaṃ tu lajjayādhomukhāḥ sthitāḥ | prasīdeti prasīdeti prasīdeti punaḥ punaḥ

प्रार्थयामासुरभितः परिवार्य मुनीश्वरम् ।करुणापूर्णहृदयो मुनिस्तान्समुवाच ह॥ 87 ॥

prārthayāmāsurabhitaḥ parivārya munīśvaram | karuṇāpūrṇahṛdayo munistānsamuvāca ha

कृष्णावतारपर्यन्तं कुम्भीपाके भवेत्स्थितिः ।न मे वाक्यं मृषा भूयादिति जानीथ सर्वथा॥ 88 ॥

kṛṣṇāvatāraparyantaṃ kumbhīpāke bhavetsthitiḥ | na me vākyaṃ mṛṣā bhūyāditi jānītha sarvathā

ततः परं कलियुगे भुवि जन्म भवेद्धि वाम् ।मदुक्तं सर्वमेतत्तु भवेदेव न चान्यथा॥ 89 ॥

tataḥ paraṃ kaliyuge bhuvi janma bhaveddhi vām | maduktaṃ sarvametattu bhavedeva na cānyathā

मच्छापस्य विमोक्षार्थं युष्माकं स्याद्यदीषणा ।तर्हि सेव्यं सदा सर्वैर्गायत्रीपदपङ्कजम्॥ 90 ॥

macchāpasya vimokṣārthaṃ yuṣmākaṃ syādyadīṣaṇā | tarhi sevyaṃ sadā sarvairgāyatrīpadapaṅkajam

व्यास उवाच ।इति सर्वान्विसृज्याथ गौतमो मुनिसत्तमः ।प्रारब्धामिति मत्वा तु चित्ते शान्तिं जगाम ह॥ 91 ॥

vyāsa uvāca | iti sarvānvisṛjyātha gautamo munisattamaḥ | prārabdhāmiti matvā tu citte śāntiṃ jagāma ha

एतस्मात्कारणाद्राजन् गते कृष्णे तु धीमति ।कलौ युगे प्रवृत्ते तु कुम्भीपाकात्तु निर्गताः॥ 92 ॥

etasmātkāraṇādrājan gate kṛṣṇe tu dhīmati | kalau yuge pravṛtte tu kumbhīpākāttu nirgatāḥ

भुवि जाता ब्राह्मणाश्च शापदग्धाः पुरा तु ये ।सन्ध्यात्रयविहीनाश्च गायत्रीभक्तिवर्जिताः॥ 93 ॥

bhuvi jātā brāhmaṇāśca śāpadagdhāḥ purā tu ye | sandhyātrayavihīnāśca gāyatrībhaktivarjitāḥ

वेदभक्तिविहीनाश्च पाखण्डमतगामिनः ।अग्निहोत्रादिसत्कर्मस्वधास्वाहाविवर्जिताः॥ 94 ॥

vedabhaktivihīnāśca pākhaṇḍamatagāminaḥ | agnihotrādisatkarmasvadhāsvāhāvivarjitāḥ

मूलप्रकृतिमव्यक्तां नैव जानन्ति कर्हिचित् ।तप्तमुद्राङ्किताः केचित्कामाचाररताः परे॥ 95 ॥

mūlaprakṛtimavyaktāṃ naiva jānanti karhicit | taptamudrāṅkitāḥ kecitkāmācāraratāḥ pare

कापालिकाः कौलिकाश्च बौद्धा जैनास्तथापरे ।पण्डिता अपि ते सर्वे दुराचारप्रवर्तकाः॥ 96 ॥

kāpālikāḥ kaulikāśca bauddhā jaināstathāpare | paṇḍitā api te sarve durācārapravartakāḥ

लम्पटाः परदारेषु दुराचारपरायणाः ।कुम्भीपाकं पुनः सर्वे यास्यन्ति निजकर्मभिः॥ 97 ॥

lampaṭāḥ paradāreṣu durācāraparāyaṇāḥ | kumbhīpākaṃ punaḥ sarve yāsyanti nijakarmabhiḥ

तस्मात्सर्वात्मना राजन् संसेव्या परमेश्वरी ।न विष्णूपासना नित्या न शिवोपासना तथा॥ 98 ॥

tasmātsarvātmanā rājan saṃsevyā parameśvarī | na viṣṇūpāsanā nityā na śivopāsanā tathā

नित्या चोपासना शक्तेर्यां विना तु पतत्यधः ।सर्वमुक्तं समासेन यत्पृष्टं तत्त्वयानघ॥ 99 ॥

nityā copāsanā śakteryāṃ vinā tu patatyadhaḥ | sarvamuktaṃ samāsena yatpṛṣṭaṃ tattvayānagha

अतः परं मणिद्वीपवर्णनं शृणु सुन्दरम् ।यत्परं स्थानमाद्याया भुवनेश्या भवारणेः॥ 100 ॥

ataḥ paraṃ maṇidvīpavarṇanaṃ śṛṇu sundaram | yatparaṃ sthānamādyāyā bhuvaneśyā bhavāraṇeḥ