Durga Saptashati
9
अध्याय 9 / 13

Chapter 9 — Nishumbha Vadha

नवम अध्याय

41 श्लोक

पूर्ण अध्याय पाठ41 श्लोक

अध्याय 9

श्लोक 9.1

ॐ राजोवाच

oṃ rājovāca

हिन्दी अर्थ

राजाने कहा--

English

Om. The king spoke:

अध्याय 9

श्लोक 9.2

विचित्रमिदमाख्यातं भगवन् भवता मम ।देव्याश्चरितमाहात्म्यं रक्तबीजवधाश्रितम्

vicitramidamākhyātaṃ bhagavan bhavatā mama | devyāścaritamāhātmyaṃ raktabījavadhāśritam

हिन्दी अर्थ

“३०” विचित्रमिदमाख्यातं भगवन्‌ भवता मम । देव्याश्वरितमाहात्म्यं रक्तबीजवधाश्रितम्‌

English

Wonderful is this that thou, Sir, hast related to me, the majesty of the goddess' exploits in connexion with the slaying of Raktavija;

अध्याय 9

श्लोक 9.3

भूयश्चेच्छाम्यहं श्रोतुं रक्तबीजे निपातिते ।चकार शुम्भो यत्कर्म निशुम्भश्चातिकोपनः

bhūyaścecchāmyahaṃ śrotuṃ raktabīje nipātite | cakāra śumbho yatkarma niśumbhaścātikopanaḥ

हिन्दी अर्थ

भूयश्वेच्छाम्यहं श्रोतुं रक्तबीजे निपातिते । चकार शुम्भो यत्कर्म निशुम्भश्नातिकोपन:

English

and I wish to hear further what deed did Shumbha do after Raktavija was killed, and what the very irascible Nishumbha did.

अध्याय 9

श्लोक 9.4

ऋषिरुवाच

ṛṣiruvāca

हिन्दी अर्थ

ऋषि कहते हैं--

English

The rishi spoke:

अध्याय 9

श्लोक 9.5

चकार कोपमतुलं रक्तबीजे निपातिते ।शुम्भासुरो निशुम्भश्च हतेष्वन्येषु चाहवे

cakāra kopamatulaṃ raktabīje nipātite | śumbhāsuro niśumbhaśca hateṣvanyeṣu cāhave

हिन्दी अर्थ

ऋषिरुवाच ॥/ ४ ॥/ चकार कोपमतुलं रक्तबीजे निपातिते । शुम्भासुरो निशुम्भश्न हतेष्वन्येषु चाहवे

English

After Raktavija was slain and other demons were killed in the fight, the Asura Shumbha gave way to unbounded wrath, and Nishumbha also.

अध्याय 9

श्लोक 9.6

हन्यमानं महासैन्यं विलोक्यामर्षमुद्वहन् ।अभ्यधावन्निशुम्भोऽथ मुख्ययासुरसेनया

hanyamānaṃ mahāsainyaṃ vilokyāmarṣamudvahan | abhyadhāvanniśumbho'tha mukhyayāsurasenayā

हिन्दी अर्थ

अपनी विशाल सेना इस प्रकार मारी जाती देख निशुम्भ अमर्षमें भरकर देवीकी ओर दौड़ा। उसके साथ असुरोंकी प्रधान सेना थी

English

Pouring out his indignation at beholding his great army being slaughtered, Nishumbha then rushed forward with the flower of the Asura army.

अध्याय 9

श्लोक 9.7

तस्याग्रतस्तथा पृष्ठे पार्श्वयोश्च महासुराः ।सन्दष्टौष्ठपुटाः क्रुद्धा हन्तुं देवीमुपाययुः

tasyāgratastathā pṛṣṭhe pārśvayośca mahāsurāḥ | sandaṣṭauṣṭhapuṭāḥ kruddhā hantuṃ devīmupāyayuḥ

हिन्दी अर्थ

तस्याग्रतस्तथा पृष्ठे पार्श्रयोश्व॒ महासुरा: । संदष्टौष्पुटा: क्रुद्धा हन्तुं देवीमुपाययु:

English

In front of him and behind and on both sides great Asuras, biting their lips and enraged, advanced to slay the goddess.

अध्याय 9

श्लोक 9.8

आजगाम महावीर्यः शुम्भोऽपि स्वबलैर्वृतः ।निहन्तुं चण्डिकां कोपात्कृत्वा युद्धं तु मातृभिः

ājagāma mahāvīryaḥ śumbho'pi svabalairvṛtaḥ | nihantuṃ caṇḍikāṃ kopātkṛtvā yuddhaṃ tu mātṛbhiḥ

हिन्दी अर्थ

महापराक्रमी शुम्भ भी अपनी सेनाके साथ मातृगणोंसे युद्ध करके क्रोधवश चण्डिकाको मारनेके लिये आ पहुँचा

English

Shumbha also went forward, mighty in valour, surrounded with his own troops, to slay Chandika in his rage, after engaging in battle with the Mothers.

अध्याय 9

श्लोक 9.9

ततो युद्धमतीवासीद्देव्या शुम्भनिशुम्भयोः ।शरवर्षमतीवोग्रं मेघयोरिव वर्षतोः

tato yuddhamatīvāsīddevyā śumbhaniśumbhayoḥ | śaravarṣamatīvograṃ meghayoriva varṣatoḥ

हिन्दी अर्थ

३. पा०--स च। २. पा०--तान्नादानम्बिका। ३. पा०--जज्ञे वाराह०। ४. पा०--ती। ३. पा०--जम्मुर्यतः। ३. पा०--न्यास्त०। २. पा०--तस्य ३. पा०--विस्तरं। २. पा०--वेगिता। 3. इसके बाद कहीं-कहीं “ऋषिरुवाच” इतना अधिक पाठ है। ४. पा०--चक्रेण। . पा०--श स्त्रसंहतितो हतः । 4५ 4 नवमो5डध्याय: निशुम्भ-वध ध्यान (३० बन्धूककाञ्चननिभं रुचिराक्षमालां पाशाड्कुशौ च वरदां निजबाहुदण्डै: । बिभ्राणमिन्दुशकला भरणं त्रिनेत्र- मर्धाम्बिकेशमनिशं वपुराश्रयामि ।। मैं अर्धनारीश्वरके श्रीविग्रहकी निरन्तर शरण लेता हूँ। उसका वर्ण बन्धूकपुष्प और सुवर्णके समान रक्त-पीतमिश्रित है। वह अपनी भुजाओंमें सुन्दर अक्षमाला, पाश, अंकुश और वरद-मुद्रा धारण करता है; अर्धचन्द्र उसका आभूषण है तथा वह तीन नेत्रोंसे सुशोभित है।) राजीवाच

English

Then occurred a desperate combat between the goddess and Shumbha and Nishumbha, who both, like two thunder-clouds, rained a most tempestuous shower of arrows on her.

अध्याय 9

श्लोक 9.10

चिच्छेदास्ताञ्छरांस्ताभ्यां चण्डिका स्वशरोत्करैः ।ताडयामास चाङ्गेषु शस्त्रौघैरसुरेश्वरौ

cicchedāstāñcharāṃstābhyāṃ caṇḍikā svaśarotkaraiḥ | tāḍayāmāsa cāṅgeṣu śastraughairasureśvarau

हिन्दी अर्थ

उन दोनोंके चलाये हुए बाणोंको चण्डिकाने अपने बाणोंके समूहसे तुरंत काट डाला और शणस्त्रसमूहोंकी वर्षा करके उन दोनों दैत्यपतियोंके अज़ोंमें भी चोट पहुँचायी

English

Chandika with multitudes of arrows quickly split the arrows shot by them, and smote the two Asura lords on their limbs with her numerous weapons.

अध्याय 9

श्लोक 9.11

निशुम्भो निशितं खड्गं चर्म चादाय सुप्रभम् ।अताडयन्मूर्ध्नि सिंहं देव्या वाहनमुत्तमम्

niśumbho niśitaṃ khaḍgaṃ carma cādāya suprabham | atāḍayanmūrdhni siṃhaṃ devyā vāhanamuttamam

हिन्दी अर्थ

निशुम्भने तीखी तलवार और चमकती हुई ढाल लेकर देवीके श्रेष्ठ वाहन सिंहके मस्तकपर प्रहार किया

English

Nishumbha, grasping a sharp scymitar and glittering shield, struck the lion, the noble beast that bore the goddess, on the head.

अध्याय 9

श्लोक 9.12

ताडिते वाहने देवी क्षुरप्रेणासिमुत्तमम् ।निशुम्भस्याशु चिच्छेद चर्म चाप्यष्टचन्द्रकम्

tāḍite vāhane devī kṣurapreṇāsimuttamam | niśumbhasyāśu ciccheda carma cāpyaṣṭacandrakam

हिन्दी अर्थ

ताडिते वाहने देवी क्षुरप्रेणासिमुत्तमम्‌ । निशुम्भस्याशु चिच्छेद चर्म चाप्यष्टचन्द्रकम्‌

English

When her animal was struck, the goddess quickly clove Nishumbha's superb sword with a horse-shoe-shaped arrow, and also his shield on which eight moons were pourtrayed.

अध्याय 9

श्लोक 9.13

छिन्ने चर्मणि खड्गे च शक्तिं चिक्षेप सोऽसुरः ।तामप्यस्य द्विधा चक्रे चक्रेणाभिमुखागताम्

chinne carmaṇi khaḍge ca śaktiṃ cikṣepa so'suraḥ | tāmapyasya dvidhā cakre cakreṇābhimukhāgatām

हिन्दी अर्थ

ढाल और तलवारके कट जानेपर उस असुरने शक्ति चलायी, किंतु सामने आनेपर देवीने चक्रसे उसके भी दो टुकड़े कर दिये

English

When his shield was cloven and his sword too, the Asura hurled his spear; and that his missile also, as it came towards her, she split in two with her discus.

अध्याय 9

श्लोक 9.14

कोपाध्मातो निशुम्भोऽथ शूलं जग्राह दानवः ।आयातं मुष्टिपातेन देवी तच्चाप्यचूर्णयत्

kopādhmāto niśumbho'tha śūlaṃ jagrāha dānavaḥ | āyātaṃ muṣṭipātena devī taccāpyacūrṇayat

हिन्दी अर्थ

कोपाध्मातो निशुम्भो5थ शूलं जग्राह दानव: । आयातं मुष्टिपातेन देवी तच्चाप्यचूर्णयत्‌

English

Seeing Nishumbha — his brother, dear as his own life — slain, and his army being destroyed, Shumbha spoke in fury.

अध्याय 9

श्लोक 9.15

आविद्याथ गदां सोऽपि चिक्षेप चण्डिकां प्रति ।सापि देव्यास् त्रिशूलेन भिन्ना भस्मत्वमागता

āvidyātha gadāṃ so'pi cikṣepa caṇḍikāṃ prati | sāpi devyās triśūlena bhinnā bhasmatvamāgatā

हिन्दी अर्थ

तब उसने गदा घुमाकर चण्डीके ऊपर चलायी, परंतु वह भी देवीके त्रिशूलसे कटकर भस्म हो गयी

English

And then, aiming his club, he flung it against Chandika; yet that was shivered by the goddess' trident and became ashes.

अध्याय 9

श्लोक 9.16

ततः परशुहस्तं तमायान्तं दैत्यपुङ्गवम् ।आहत्य देवी बाणौघैरपातयत भूतले

tataḥ paraśuhastaṃ tamāyāntaṃ daityapuṅgavam | āhatya devī bāṇaughairapātayata bhūtale

हिन्दी अर्थ

ततः परशुहस्तं तमायान्तं दैत्यपुड्भवम्‌ । आहत्य देवी बाणौघैरपातयत भूतले

English

As that lordly Daitya then advanced with battle-axe in hand, the goddess struck him with a multitude of arrows and laid him low on the ground.

अध्याय 9

श्लोक 9.17

तस्मिन्निपतिते भूमौ निशुम्भे भीमविक्रमे ।भ्रातर्यतीव सङ्क्रुद्धः प्रययौ हन्तुमम्बिकाम्

tasminnipatite bhūmau niśumbhe bhīmavikrame | bhrātaryatīva saṅkruddhaḥ prayayau hantumambikām

हिन्दी अर्थ

उस भयंकर पराक्रमी भाई निशुम्भके धराशायी हो जानेपर शुम्भको बड़ा क्रोध हुआ और अम्बिकाका वध करनेके लिये वह आगे बढ़ा

English

When his brother Nishumbha, who was terrible in prowess, fell to the ground, Shumbha in utmost fury strode forward to slay Ambika.

अध्याय 9

श्लोक 9.18

स रथस्थस्तथात्युच्चैर्गृहीतपरमायुधैः ।भुजैरष्टाभिरतुलैर्व्याप्याशेषं बभौ नभः

sa rathasthastathātyuccairgṛhītaparamāyudhaiḥ | bhujairaṣṭābhiratulairvyāpyāśeṣaṃ babhau nabhaḥ

हिन्दी अर्थ

स रथस्थस्तथात्युच्चैर्गहीतपरमायुधै: । भुजैरष्टाभिरतुलैव्याप्याशेषं बभौ नभ:

English

And he, standing in his chariot, appeared to fill the entire sky with his eight arms, which were lifted far on high grasping his superb weapons.

अध्याय 9

श्लोक 9.19

तमायान्तं समालोक्य देवी शङ्खमवादयत् ।ज्याशब्दं चापि धनुषश्चकारातीव दुःसहम्

tamāyāntaṃ samālokya devī śaṅkhamavādayat | jyāśabdaṃ cāpi dhanuṣaścakārātīva duḥsaham

हिन्दी अर्थ

तमायान्तं समालोक्य देवी शड्खमवादयत्‌ । ज्याशब्दं चापि धनुषश्चकारातीव दुःसहम्‌

English

Beholding him approaching, the goddess sounded her conch, and made her bow also give forth from its string a note which was exceedingly hard to endure.

अध्याय 9

श्लोक 9.20

पूरयामास ककुभो निजघण्टास्वनेन च ।समस्तदैत्यसैन्यानां तेजोवधविधायिना

pūrayāmāsa kakubho nijaghaṇṭāsvanena ca | samastadaityasainyānāṃ tejovadhavidhāyinā

हिन्दी अर्थ

साथ ही अपने घंटेके शब्दसे, जो समस्त दैत्य-सैनिकोंका तेज नष्ट करनेवाला था, सम्पूर्ण दिशाओंको व्याप्त कर दिया

English

And she filled all regions with the clanging of her bell, which caused the vigour of all the Daitya hosts to die away.

अध्याय 9

श्लोक 9.21

ततः सिंहो महानादैस्त्याजितेभमहामदैः ।पूरयामास गगनं गां तथैव दिशो दश

tataḥ siṃho mahānādaistyājitebhamahāmadaiḥ | pūrayāmāsa gaganaṃ gāṃ tathaiva diśo daśa

हिन्दी अर्थ

तदनन्तर सिंहने भी अपनी दहाड़से, जिसे सुनकर बड़े-बड़े गजराजोंका महान्‌ मद दूर हो जाता था, आकाश, पृथ्वी और दसों दिशाओंको गुँजा दिया

English

Then her lion filled the heaven, the earth and the ten regions of the sky with loud roars, which checked the copious flow of the exudation from the demons' rutting elephants.

अध्याय 9

श्लोक 9.22

ततः काली समुत्पत्य गगनं क्ष्मामताडयत् ।कराभ्यां तन्निनादेन प्राक्स्वनास्ते तिरोहिताः

tataḥ kālī samutpatya gaganaṃ kṣmāmatāḍayat | karābhyāṃ tanninādena prāksvanāste tirohitāḥ

हिन्दी अर्थ

फिर कालीने आकाशमें उछलकर अपने दोनों हाथोंसे पृथ्वीपर आघात किया। उससे ऐसा भयंकर शब्द हुआ, जिससे पहलेके सभी शब्द शान्त हो गये

English

Kali, springing upward, then struck the heaven and the earth with both her hands; the boom thereof drowned those previous sounds.

अध्याय 9

श्लोक 9.23

अट्टाट्टहासमशिवं शिवदूती चकार ह ।वैः शब्दैरसुरास्त्रेसुः शुम्भः कोपं परं ययौ

aṭṭāṭṭahāsamaśivaṃ śivadūtī cakāra ha | vaiḥ śabdairasurāstresuḥ śumbhaḥ kopaṃ paraṃ yayau

हिन्दी अर्थ

तत्पश्चात्‌ शिवदूतीने दैत्योंके लिये अमज़्लजनक अट्टहास किया, इन शब्दोंको सुनकर समस्त असुर थर्रा उठे; किंतु शुम्भको बड़ा क्रोध हुआ

English

Shivaduti uttered a loud inauspicious laugh. At those sounds the Asuras trembled; Shumbha gave way to utmost rage.

अध्याय 9

श्लोक 9.24

दुरात्मंस्तिष्ठ तिष्ठेति व्याजहाराम्बिका यदा ।तदा जयेत्यभिहितं देवैराकाशसंस्थितैः

durātmaṃstiṣṭha tiṣṭheti vyājahārāmbikā yadā | tadā jayetyabhihitaṃ devairākāśasaṃsthitaiḥ

हिन्दी अर्थ

उस समय देवीने जब शुम्भको लक्ष्य करके कहा--'ओ दुरात्मन्‌! खड़ा रह, खड़ा रह,” तभी आकाशमें खड़े हुए देवता बोल उठे, जय हो, जय हो”

English

When Ambika cried out 'Stand, O evil-souled! stand!', the gods who had taken their stations in the air then called to her, 'Be thou victorious!'

अध्याय 9

श्लोक 9.25

शुम्भेनागत्य या शक्तिर्मुक्ता ज्वालातिभीषणा ।आयान्ती वह्निकूटाभा सा निरस्ता महोल्कया

śumbhenāgatya yā śaktirmuktā jvālātibhīṣaṇā | āyāntī vahnikūṭābhā sā nirastā maholkayā

हिन्दी अर्थ

शुम्भने वहाँ आकर ज्वालाओंसे युक्त अत्यन्त भयानक शक्ति चलायी। अग्निमय पर्वतके समान आती हुई उस शक्तिको देवीने बड़े भारी लूकेसे दूर हटा दिया

English

The spear flaming most terribly, which Shumbha approaching hurled—that, gleaming like a mass of fire as it came along, was driven aside by a great fire-brand.

अध्याय 9

श्लोक 9.26

सिंहनादेन शुम्भस्य व्याप्तं लोकत्रयान्तरम् ।निर्घातनिःस्वनो घोरो जितवानवनीपते

siṃhanādena śumbhasya vyāptaṃ lokatrayāntaram | nirghātaniḥsvano ghoro jitavānavanīpate

हिन्दी अर्थ

उस समय शुम्भके सिंहनादसे तीनों लोक गूँज उठे। राजन्‌! उसकी प्रतिध्वनिसे वज्रपातके समान भयानक शब्द हुआ, जिसने अन्य सब शब्दोंको जीत लिया

English

The vault between the three worlds reverberated with Shumbha's lion-like roaring, but the dreadful sound of the slaughter among his soldiers surpassed that, O king.

अध्याय 9

श्लोक 9.27

शुम्भमुक्ताञ्छरान्देवी शुम्भस्तत्प्रहिताञ्छरान् ।चिच्छेद स्वशरैरुग्रैः शतशोऽथ सहस्रशः

śumbhamuktāñcharāndevī śumbhastatprahitāñcharān | ciccheda svaśarairugraiḥ śataśo'tha sahasraśaḥ

हिन्दी अर्थ

शुम्भमुक्ताञ्छरान्देवी शुम्भस्तत्प्रहिताञ्छरान्‌ । चिच्छेद स्वशरैरुग्रै: शतशो5थ सहस्रश:

English

The goddess split the arrows shot by Shumbha, and Shumbha the arrows that she discharged, each with her and his sharp arrows in hundreds and thousands.

अध्याय 9

श्लोक 9.28

ततः सा चण्डिका क्रुद्धा शूलेनाभिजघान तम् ।स तदाभिहतो भूमौ मूर्च्छितो निपपात ह

tataḥ sā caṇḍikā kruddhā śūlenābhijaghāna tam | sa tadābhihato bhūmau mūrcchito nipapāta ha

हिन्दी अर्थ

तब क्रोधमें भरी हुई चण्डिकाने शुम्भको शूलसे मारा। उसके आघातसे मूर्च्छित हो वह पृथ्वीपर गिर पड़ा

English

Chandika, enraged thereat, smote him with a dart. Wounded therewith, he fell in a faint to the ground.

अध्याय 9

श्लोक 9.29

ततो निशुम्भः सम्प्राप्य चेतनामात्तकार्मुकः ।आजघान शरैर्देवीं कालीं केसरिणं तथा

tato niśumbhaḥ samprāpya cetanāmāttakārmukaḥ | ājaghāna śarairdevīṃ kālīṃ kesariṇaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

ततो निशुम्भ: सम्प्राप्य चेतनामात्तकार्मुक: । आजचघान शरैदेवीं कालीं केसरिणं तथा

English

Thereupon Nishumbha, regaining consciousness, seized his bow again and struck the goddess, and Kali and the lion, with arrows.

अध्याय 9

श्लोक 9.30

पुनश्च कृत्वा बाहूनामयुतं दनुजेश्वरः ।चक्रायुधेन दितिजश्छादयामास चण्डिकाम्

punaśca kṛtvā bāhūnāmayutaṃ danujeśvaraḥ | cakrāyudhena ditijaśchādayāmāsa caṇḍikām

हिन्दी अर्थ

फिर उस दैत्यराजने दस हजार बाँहें बनाकर चक्रोंके प्रहारसे चण्डिकाको आच्छादित कर दिया

English

And the Danava lord, that son of Diti, putting forth a myriad arms, again covered Chandika with a myriad discuses.

अध्याय 9

श्लोक 9.31

ततो भगवती क्रुद्धा दुर्गा दुर्गार्तिनाशिनी ।चिच्छेद देवी चक्राणि स्वशरैः सायकांश्च तान्

tato bhagavatī kruddhā durgā durgārtināśinī | ciccheda devī cakrāṇi svaśaraiḥ sāyakāṃśca tān

हिन्दी अर्थ

तब दुर्गम पीड़ाका नाश करनेवाली भगवती दुर्गने कुपित होकर अपने बाणोंसे उन चक्रों तथा बाणोंको काट गिराया

English

The goddess then, enraged—she, Durga who destroys the afflictions of adversity—split those discuses and those arrows with her own arrows.

अध्याय 9

श्लोक 9.32

ततो निशुम्भो वेगेन गदामादाय चण्डिकाम् ।अभ्यधावत वै हन्तुं दैत्यसैन्यसमावृतः

tato niśumbho vegena gadāmādāya caṇḍikām | abhyadhāvata vai hantuṃ daityasainyasamāvṛtaḥ

हिन्दी अर्थ

यह देख निशुम्भ दैत्यसेनाके साथ चण्डिकाका वध करनेके लिये हाथमें गदा ले बड़े वेगसे दौड़ा

English

Then Nishumbha, seizing his club, rushed impetuously at Chandika to slay her outright, with the Daitya host surrounding him.

अध्याय 9

श्लोक 9.33

तस्यापतत एवाशु गदां चिच्छेद चण्डिका ।खड्गेन शितधारेण स च शूलं समाददे

tasyāpatata evāśu gadāṃ ciccheda caṇḍikā | khaḍgena śitadhāreṇa sa ca śūlaṃ samādade

हिन्दी अर्थ

उसके आते ही चण्डीने तीखी धारवाली तलवारसे उसकी गदाको शीघ्र ही काट डाला। तब उसने शूल हाथमें लिया

English

As he was just falling upon her, Chandika swiftly clove his club with her sharp-edged scymitar. And he took hold of a dart.

अध्याय 9

श्लोक 9.34

शूलहस्तं समायान्तं निशुम्भममरार्दनम् ।हृदि विव्याध शूलेन वेगाविद्धेन चण्डिका

śūlahastaṃ samāyāntaṃ niśumbhamamarārdanam | hṛdi vivyādha śūlena vegāviddhena caṇḍikā

हिन्दी अर्थ

देवताओंको पीड़ा देनेवाले निशुम्भको शूल हाथमें लिये आते देख चण्डिकाने वेगसे चलाये हुए अपने शूलसे उसकी छाती छेद डाली

English

Chandika, with a dart hurled swiftly, pierced Nishumbha, the afflicter of the Immortals, in the heart, as he approached with dart in hand.

अध्याय 9

श्लोक 9.35

भिन्नस्य तस्य शूलेन हृदयान्निःसृतोऽपरः ।महाबलो महावीर्यस्तिष्ठेति पुरुषो वदन्

bhinnasya tasya śūlena hṛdayānniḥsṛto'paraḥ | mahābalo mahāvīryastiṣṭheti puruṣo vadan

हिन्दी अर्थ

शूलसे विदीर्ण हो जानेपर उसकी छातीसे एक दूसरा महाबली एवं महापराक्रमी पुरुष 'खड़ी रह, खड़ी रह” कहता हुआ निकला

English

When he was pierced by the dart, out of his heart issued another man of great strength and great valour, exclaiming 'Stand!'

अध्याय 9

श्लोक 9.36

तस्य निष्क्रामतो देवी प्रहस्य स्वनवत्ततः ।शिरश्चिच्छेद खड्गेन ततोऽसावपतद्भुवि

tasya niṣkrāmato devī prahasya svanavattataḥ | śiraściccheda khaḍgena tato'sāvapatadbhuvi

हिन्दी अर्थ

तस्य निष्क्रामतो देवी प्रहस्य स्वनवत्तत: । शिरश्विच्छेद खड्गेन ततो5सावपतद्भुवि

English

When he stepped forth, the goddess, laughing aloud, then struck off his head with her scymitar; thereupon he fell to the ground.

अध्याय 9

श्लोक 9.37

ततः सिंहश्चखादोग्रदंष्ट्राक्षुण्णशिरोधरान् ।असुरांस्तांस्तथा काली शिवदूती तथापरान्

tataḥ siṃhaścakhādogradaṃṣṭrākṣuṇṇaśirodharān | asurāṃstāṃstathā kālī śivadūtī tathāparān

हिन्दी अर्थ

ततः सिंहश्नखादोग्रं+ दंष्टा क्षणणशिरोधरान्‌ । असुरांस्तांस्तथा काली शिवदूती तथापरान्‌

English

The lion then devoured those Asuras whose necks he had crushed with his savage teeth, and Kali and Shivaduti devoured the others.

अध्याय 9

श्लोक 9.38

कौमारीशक्तिनिर्भिन्नाः केचिन्नेशुर्महासुराः ।ब्रह्माणीमन्त्रपूतेन तोयेनान्ये निराकृताः

kaumārīśaktinirbhinnāḥ kecinneśurmahāsurāḥ | brahmāṇīmantrapūtena toyenānye nirākṛtāḥ

हिन्दी अर्थ

कौमारीकी शक्तिसे विदीर्ण होकर कितने ही महादैत्य नष्ट हो गये। ब्रह्माणीके मन्त्रपूत जलसे निस्तेज होकर कितने ही भाग खड़े हुए

English

Some great Asuras perished, being pierced through by the spear held by Kumara's Energy; others were driven back by the water purified by the spell uttered by Brahma's Energy;

अध्याय 9

श्लोक 9.39

माहेश्वरीत्रिशूलेन भिन्नाः पेतुस्तथापरे ।वाराहीतुण्डघातेन केचिच्चूर्णीकृता भुवि

māheśvarītriśūlena bhinnāḥ petustathāpare | vārāhītuṇḍaghātena keciccūrṇīkṛtā bhuvi

हिन्दी अर्थ

माहेश्वरीत्रिशूलेन भिन्ना: पेतुस्तथापरे । वाराहीतुण्डघातेन केचिच्चूर्णीकृता भुवि

English

and others fell, pierced by the trident wielded by Shiva's Energy; some were pounded to dust on the ground by blows from the snout of Varaha's Energy;

अध्याय 9

श्लोक 9.40

खण्डं खण्डं च चक्रेण वैष्णव्या दानवाः कृताः ।वज्रेण चैन्द्रीहस्ताग्रविमुक्तेन तथापरे

khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ ca cakreṇa vaiṣṇavyā dānavāḥ kṛtāḥ | vajreṇa caindrīhastāgravimuktena tathāpare

हिन्दी अर्थ

खण्डंः खण्डं च चक्रेण वैष्णव्या दानवा: कृता: । वज्ञेण चैन्द्रीहस्ताग्रविमुक्तेन तथापरे

English

some Danavas were cut to pieces by the discus hurled by Vishnu's Energy; and others again by the thunderbolt discharged from the fingers of Indra's Energy.

अध्याय 9

श्लोक 9.41

केचिद्विनेशुरसुराः केचिन्नष्टा महाहवात् ।भक्षिताश्चापरे कालीशिवदूतीमृगाधिपैः

kecidvineśurasurāḥ kecinnaṣṭā mahāhavāt | bhakṣitāścāpare kālīśivadūtīmṛgādhipaiḥ

हिन्दी अर्थ

कुछ असुर नष्ट हो गये, कुछ उस महायुद्धसे भाग गये तथा कितने ही काली, शिवदूती तथा सिंहके ग्रास बन गये

English

Some Asuras perished outright, some fled from the great battle, and others were devoured by Kali, Shivaduti and the lion.

स्रोत: https://sanskritdocuments.org/doc_devii/durga700.itx · प्राप्त 4/6/2026

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।