Garuda Purana
200
अध्याय 200 / 317

Book 1 - Adhyaya 201

39 श्लोक

पूर्ण अध्याय पाठ39 श्लोक

अध्याय 200

श्लोक 1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे द्विशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- २०१ धन्वन्तरिरुवाच ।हयायुर्वेदमाख्यास्ये हयं सर्वार्थलक्षणम् ।काकतुण्डः कृष्णजिह्वो वृक्षास्यश्चोष्णतालुकः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe dviśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 201 dhanvantariruvāca / hayāyurvedamākhyāsye hayaṃ sarvārthalakṣaṇam / kākatuṇḍaḥ kṛṣṇajihvo vṛkṣāsyaścoṣṇatālukaḥ

हिन्दी अर्थ

दो पल सेंधा नमक, पाँच पल सोंठ और चित्रक, पाँच प्रस्थ कांजी तथा एक प्रस्थ तेलको एकमें पकाना चाहिए। जब यह पाक सिद्ध हो जाय तो इसके नस्य, पान एवं अभ्यङ्गसे असृग्दर

English

O Goddess! I shall explain the subjugation of Vyu. This will indicate success or failure as the case may be. Vayu, Agni, Jala and Sakra are the four auspicious things.

अध्याय 200

श्लोक 2

करालो हीनदन्तश्च शृङ्गी विरलदन्तकः ।एकाण्डश्चैव जाताण्डः कञ्चुकी द्विखुरी स्तनी

karālo hīnadantaśca śṛṅgī viraladantakaḥ / ekāṇḍaścaiva jātāṇḍaḥ kañcukī dvikhurī stanī

हिन्दी अर्थ

(प्रदर), स्वरभंग, प्लीहा और सभी प्रकारके वात रोग विनष्ट हो जाते हैं।

English

Vayu stationed in the right and left sides flows in various directions. If it takes an upward course it is designated Agni. If it takes a downward course it is designated Varui (or Jala).

अध्याय 200

श्लोक 3

मार्जारपादो व्याघ्राभः कुष्ठविद्रधिसन्निभः ।यमजो वामनश्चैव मार्जारः कपिलोचनः

mārjārapādo vyāghrābhaḥ kuṣṭhavidradhisannibhaḥ / yamajo vāmanaścaiva mārjāraḥ kapilocanaḥ

हिन्दी अर्थ

गूलर, बरगद, पाकडु, दोनों प्रकारके जामुन, दोनों प्रकारके अर्जुन, पिप्पली, कदम्ब, पलाश, लोध्र, तिन्दुक, महुआ, आम, राल, बेर, कमल, नागकेशर, शिरीष और बीजङ्कतक-इनको एकमें

English

Indra, lord of the gods but here U means wrind.

अध्याय 200

श्लोक 4

एतद्दोषी हयस्त्याज्य उत्तमो ऽश्वस्तुरुष्कजः ।मध्यमः पञ्चहस्तश्च कनीयांश्च त्रिहस्तकः

etaddoṣī hayastyājya uttamo 'śvasturuṣkajaḥ / madhyamaḥ pañcahastaśca kanīyāṃśca trihastakaḥ

हिन्दी अर्थ

मिलाकर क्वाथ बनाना चाहिए। तदनन्तर उस क्वाथसे तैलपाक सिद्ध करे । इस सिद्ध तेलका लेप करनेसे अत्यन्त पुराने व्रण नष्ट हो जाते हैं।

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 5

असंहता ये च वाहा ह्रस्वकर्णास्तथैव च ।शबलाभाः प्रभावेषु न दीनाश्चिरजीविनः

asaṃhatā ye ca vāhā hrasvakarṇāstathaiva ca / śabalābhāḥ prabhāveṣu na dīnāścirajīvinaḥ

हिन्दी अर्थ

एक सेर चावलको हाँड्यामें अच्छी तरह पकाकर ठंडा करे। उसमें चार किलो पानी डालकर मोटे कपड़ेसे मुख बंदकर जमीनमें ढककर रखे। सात दिन बाद पानी छानकर निकाल ले, शेषको फेंक दे, उसीको “कांजी' कहते हैं।

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 6

रेवन्तपूजनाद्धोमाद्रक्ष्याश्च द्विजभाजेनात् ।सरलं निम्बपत्राणि गुग्गुलं सर्षपान्घृतम्?

revantapūjanāddhomādrakṣyāśca dvijabhājenāt / saralaṃ nimbapatrāṇi guggulaṃ sarṣapānghṛtam?

हिन्दी अर्थ

बुद्द्रि-शुद्धकर ओषधि, विविध अभ्यङ्गों एवं उपयोगी चूर्णोके निर्माणकी विधि, विरेचक द्रव्य तथा औषध-सेवनमें भगवान् विष्णुके स्मरणकी महिमा

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 7

तिलञ्चैव वचां हिगुं बध्नीयाद्वाजिनो गले ।आगन्तुजं दोषजन्तु व्रणं द्विविधमीरितम्

tilañcaiva vacāṃ higuṃ badhnīyādvājino gale / āgantujaṃ doṣajantu vraṇaṃ dvividhamīritam

हिन्दी अर्थ

श्रीहरिने कहा--हे हर! प्याज, जीरा, कूट, चूर्णका सेवन जटामांसी आदिसे युक्त घृतके साथ अश्वगन्धा, अजवायन, वचा, त्रिकटु और सेंधा नमकसे करना चाहिए । यह इस रोगकी उत्तम ओषधि है ।

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 8

चिरपाकं वातजन्तु श्लेष्मजं क्षिप्रपाककम्? ।कण्ठदाहात्मकं पित्ताच्छोणितान्मन्दवेदनम्

cirapākaṃ vātajantu śleṣmajaṃ kṣiprapākakam? / kaṇṭhadāhātmakaṃ pittācchoṇitānmandavedanam

हिन्दी अर्थ

निर्मित श्रेष्ठ चूर्णको ब्राह्मीरससे भावित करके घृत तथा मधुके साथ मात्र एक सप्ताह प्रयुक्त करनेपर यह मनुष्यकी बुद्धिको अत्यन्त निर्मल बना देता है ।

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 9

आगन्तुजन्तु शस्त्राद्यैर्दुष्टव्रणविशोधनम् ।एरण्डमूलं द्विनिशं चित्रकं विश्वभेषजम्

āgantujantu śastrādyairduṣṭavraṇaviśodhanam / eraṇḍamūlaṃ dviniśaṃ citrakaṃ viśvabheṣajam

हिन्दी अर्थ

सरसों, वचा, हीँग, करंज, देवदारु, मंजीठ,

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 10

रसोनं सैन्धवं वापि तक्रकाञ्जिकपोषितम् ।तिलसक्तुकपिण्डिका दधियुक्ता ससैन्धवा ।निम्बपत्रयुतं पिण्डं व्रणशोधनरोपणम्

rasonaṃ saindhavaṃ vāpi takrakāñjikapoṣitam / tilasaktukapiṇḍikā dadhiyuktā sasaindhavā / nimbapatrayutaṃ piṇḍaṃ vraṇaśodhanaropaṇam

हिन्दी अर्थ

नीम और त्रिकटुको गोमूत्रमें घिसकर नस्य, आलेपन तथा उबटनके रूपमें प्रयुक्त करना हितकारी होता है। यह अपस्मार, विषोन्माद, शोथ तथा ज्वरका विनाशक है । इसके सेवनसे भूत-प्रेतादि-

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 11

पटोलं निम्बपत्रञ्च वचा चित्रकमेव च ।पिप्पलीशृङ्गवेरञ्च चूर्णमेकत्र कारयेत्

paṭolaṃ nimbapatrañca vacā citrakameva ca / pippalīśṛṅgaverañca cūrṇamekatra kārayet

हिन्दी अर्थ

जन्य तथा राजद्वारीय भय विनष्ट हो जाता है ।

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 12

एतत्पानात्क्रिमिश्लेष्ममन्दानिलविनाशनम् ।निम्बपत्रं पटो लञ्च त्रिफला खदिरं तथा

etatpānātkrimiśleṣmamandānilavināśanam / nimbapatraṃ paṭo lañca triphalā khadiraṃ tathā

हिन्दी अर्थ

नीम, कूट, हल्दी, दारुहल्दी, सहिजन, सरसोंका तेल, देवदारु, परवल और धनियाको मट्ठेमें घिसकर उबटन बना लेना चाहिए। तदनन्तर शरीरमें तेल लगाकर इस उबटनका प्रयोग करे तो निश्चित ही

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 13

क्वाथयित्वा ततो वाहं सृतरक्तं विचक्षणः ।त्र्यहमेव प्रिदातव्यं हयकुष्ठोपशान्तये

kvāthayitvā tato vāhaṃ sṛtaraktaṃ vicakṣaṇaḥ / tryahameva pridātavyaṃ hayakuṣṭhopaśāntaye

हिन्दी अर्थ

पामा, कुष्ठ, खुजली ठीक हो जाती है।

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 14

सव्रणेषु च कुष्ठेषु तैलं सर्षपजं हितम् ।लशुनादिकषायश्च पानभुक्त्युपशान्तये

savraṇeṣu ca kuṣṭheṣu tailaṃ sarṣapajaṃ hitam / laśunādikaṣāyaśca pānabhuktyupaśāntaye

हिन्दी अर्थ

सामुद्र लवण, समुद्रफेन, यवक्षार राजिका (गौरसर्घप), नमक, विडंग, कटुकी, लौहचूर्ण, निशोथ और सूरन-इन्हें समान भागमें लेकर दही,

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 15

मातुलुङ्गरसोपेतं मांसीनां रसकेन वा ।सद्यो दद्यात्तत्र नस्यमन्यैर्वातैः सुसंयुतैः

mātuluṅgarasopetaṃ māṃsīnāṃ rasakena vā / sadyo dadyāttatra nasyamanyairvātaiḥ susaṃyutaiḥ

हिन्दी अर्थ

यह चूर्ण नाभिशूल, मूत्रशूल, गुल्म और प्लीहाजन्य जो भी शूल हैं, उन सभी शूलोंको विनष्ट करनेवाला है। यह जठराग्निको उद्दीप्त कर देता है । परिणाम नामक शूलमें तो यह परम हितकारी है।

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 16

पलद्वयं प्रथमे ऽह्नि एकैकपलवृद्धितः ।यावद्दिनानि पूर्णानि पलान्यष्टादशोत्तमे

paladvayaṃ prathame 'hni ekaikapalavṛddhitaḥ / yāvaddināni pūrṇāni palānyaṣṭādaśottame

हिन्दी अर्थ

हरीतकी, आँवला, द्राक्षा, पिप्पली, कण्टकारी, काकड़ासिंगी, पुनर्नवा और सोंठके चूर्णको खानेसे कास रोग विनष्ट हो जाता है।

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 17

अधमे ऽष्टपलानि स्युर्मध्यमे स्युश्चतुर्दश ।शरन्निदाघयोर्नैवदेयं नैव तु दापयेत्

adhame 'ṣṭapalāni syurmadhyame syuścaturdaśa / śarannidāghayornaivadeyaṃ naiva tu dāpayet

हिन्दी अर्थ

समान भागमें हरीतकी, आँवला, द्राक्षा, पाढा, बहेड़ा तथा शर्कराका चूर्ण खानेसे ज्वर रोग दूर हो जाता है । त्रिफला, बेर, द्राक्षा और पिप्पलीका चूर्ण विरेचक होता है। हरीतकी, गरम जल और

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 18

तैलेन वातिके रोगे शर्कराज्यपयोन्वितैः ।कटुतैलैः कफे व्योषैः पित्ते चत्रिफलाम्बुभिः

tailena vātike roge śarkarājyapayonvitaiḥ / kaṭutailaiḥ kaphe vyoṣaiḥ pitte catriphalāmbubhiḥ

हिन्दी अर्थ

नमकका सेवन करनेसे भी विरेचन होता है।

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 19

शालिषष्टिकदुग्धाशी हयो हिन जुगुप्सितः ।पक्वजम्बूनिभो हेमवर्णो ऽश्वो न जुगुप्सितः

śāliṣaṣṭikadugdhāśī hayo hina jugupsitaḥ / pakvajambūnibho hemavarṇo 'śvo na jugupsitaḥ

हिन्दी अर्थ

गयी ये जितनी भी ओषधियाँ हैं, वे समस्त रोगोंको वैसे ही नष्ट कर देती हैं, जैसे इन्द्रका वज्र वृक्षको नष्ट कर देता है। भगवान् विष्णुका स्मरण करते हुए ओषधिका सेवन करनेसे रोग नष्ट हो

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 20

अर्धप्रहरणे धुर्ये गुग्गुलुं प्राशयेद्धयम् ।भोजयेत्पायसं दुग्धं सत्वरं सुस्थिरो हयः

ardhapraharaṇe dhurye gugguluṃ prāśayeddhayam / bhojayetpāyasaṃ dugdhaṃ satvaraṃ susthiro hayaḥ

हिन्दी अर्थ

जाता है। उनका ध्यान, पूजन और स्तवन करते

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 21

विकारे भोजने दुग्धं शाल्यन्नं वातले ददेत् ।कर्षमांसरसैः पित्ते मधुमुद्गरसाज्यकैः

vikāre bhojane dugdhaṃ śālyannaṃ vātale dadet / karṣamāṃsarasaiḥ pitte madhumudgarasājyakaiḥ

हिन्दी अर्थ

गोमूत्र तथा दूधके साथ मन्द-मन्द आँचपर पका हुए ओषधिसेवन करना निश्चित ही लाभदायक करके जलसे पान करना चाहिए। यह चूर्ण अग्नि होता है । इसमें विचार करनेकी आवश्यकता नहीं

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 22

कफे मुद्गान्कुलत्थान्वा कटुतिक्तान्कफे हये ।बाधिर्ये व्याधिते ग्रासे त्रिदोषादौ तु गुग्गुलुः

kaphe mudgānkulatthānvā kaṭutiktānkaphe haye / bādhirye vyādhite grāse tridoṣādau tu gugguluḥ

हिन्दी अर्थ

और बलवर्धक है । पुराना अजीर्ण रोग होनेपर इस है।

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 23

घासैर्दूर्वा सर्वरोगे प्रथमे ऽह्नि पलं ददेत् ।विवर्धयेत्ततः कर्षमेकाह्नि पलपञ्चकम्

ghāsairdūrvā sarvaroge prathame 'hni palaṃ dadet / vivardhayettataḥ karṣamekāhni palapañcakam

हिन्दी अर्थ

श्रीहरिने कहा- है रुद्र! अब मैं समस्त हैत्योंको विनष्ट करते हुए भगवान् शिवकी रक्षा व्याधियोंके विनाशक, कल्याणकारी उस वैष्णव हुई थी।

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 24

पाने च भोजने चैव अशीतिपलकं परम् ।मध्ये षष्टिश्चाधमेषु चत्वारिंशच्च भोगिषु

pāne ca bhojane caiva aśītipalakaṃ param / madhye ṣaṣṭiścādhameṣu catvāriṃśacca bhogiṣu

हिन्दी अर्थ

कवचको बताउँटा, जिसके द्वारा प्राचीन कालमें

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 25

व्रणे कुष्ठेषु खञ्जेषु त्रिफलाक्वाथसंयुतम् ।मन्दाग्नौ शोथरोगे च गवां मूत्रेण योजितम्

vraṇe kuṣṭheṣu khañjeṣu triphalākvāthasaṃyutam / mandāgnau śotharoge ca gavāṃ mūtreṇa yojitam

हिन्दी अर्थ

सर्वव्यापी, जनार्दन, देवदेवेश्वर भगवान् विष्णुको प्रणाम करके मैं रक्षाके निमित्त अमोघ अप्रतिम वैष्णव कवचको धारण करता हूँ। जो सभी दुःखोंका निवारण करनेवाला और सर्वस्व है,

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 26

वातपित्ते व्रणे व्याधौ गोक्षीरं घृतसंयुतम् ।देयं कृशानां पुष्ट्यर्थं मांसैर्युक्तं च भोजनम्

vātapitte vraṇe vyādhau gokṣīraṃ ghṛtasaṃyutam / deyaṃ kṛśānāṃ puṣṭyarthaṃ māṃsairyuktaṃ ca bhojanam

हिन्दी अर्थ

वह कवच इस प्रकार है --

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 27

सुपिष्टायाः प्रदातव्यं गुडूच्याः पलपञ्चकम् ।प्रभाते घृतसंयुक्तं शरद्गीष्मे च वाजिनाम्

supiṣṭāyāḥ pradātavyaṃ guḍūcyāḥ palapañcakam / prabhāte ghṛtasaṃyuktaṃ śaradgīṣme ca vājinām

हिन्दी अर्थ

भगवान् विष्णु मेरी आगेसे रक्षा करें। कुष्ण मेरी पीछेसे रक्षा करें। हरि मेरे सिरको रक्षा करें। जनार्दन हृदयकी रक्षा करें। मेरे मनको रक्षा हृषीकेश और जिह्वाकी रक्षा केशव करें। वासुदेव

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 28

रोगघ्नं पुष्टिदं चापि बलतेजोविवर्धनम् ।तदेवाश्वायदातव्यं क्षीरयुक्तमथापि वा

rogaghnaṃ puṣṭidaṃ cāpi balatejovivardhanam / tadevāśvāyadātavyaṃ kṣīrayuktamathāpi vā

हिन्दी अर्थ

दोनों नेत्रोंकी तथा संकर्षण (बलराम) दोनों कानोंको रक्षा करें। प्रद्युम्न मेरे नाकको, अनिरुद्ध शरीरके चर्मभागको रक्षा करें भगवानूकी वनमाला मेरे कण्ठप्रदेशके नीचे अन्तःकरणतक और उनका

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 29

गुडूचीकल्पयोगेन शतावर्यश्वगन्धयोः ।चत्वारि त्रीणि मध्यस्य जघन्यस्य पलानि हि

guḍūcīkalpayogena śatāvaryaśvagandhayoḥ / catvāri trīṇi madhyasya jaghanyasya palāni hi

हिन्दी अर्थ

रक्षा मुसल और पृष्ठभागकी रक्षा लाङ्गल (हल) करे। मेरे ऊर्ध्वभागको रक्षा शार्ङ्ग नामक धनुष तथा मेरे दोनों जंघा-प्रदेशोंकी रक्षा नन्दक नामक तलवार करे । मेरे पार्ष्णिभागकी रक्षा शंख और

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 30

अकस्माद्यत्र वाहानामेकरूपं यदा भवेत् ।म्रियते च यदा क्षिप्रमुपसर्गं तमादिशेत्

akasmādyatra vāhānāmekarūpaṃ yadā bhavet / mriyate ca yadā kṣipramupasargaṃ tamādiśet

हिन्दी अर्थ

दोनों पैरोंकी रक्षा पद्म करे। गरुड सहैव मेरै सभी कार्योके अभीष्ट अर्थको सिद्धिके लिये रक्षा करते रहें । भगवान् वराह जलमें, भगवान् वामन विषम परिस्थितिमें, भगवान् नरसिंह वनमें और भगवान्

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 31

होमाद्यै रक्षया विप्रभोजनैर्बलिकर्मणा ।शान्त्योपसर्गशान्तिः स्याद्धरीतक्यादिकल्पतः

homādyai rakṣayā viprabhojanairbalikarmaṇā / śāntyopasargaśāntiḥ syāddharītakyādikalpataḥ

हिन्दी अर्थ

केशव सब ओरसे मेरी रक्षा करते रहें। हिरण्यगर्भभगवान् मुझे हिरण्य अर्थात् स्वर्णकी राशि प्रदान करें । सांख्यदर्शनके आचार्य भगवान् कपिल मुनि मेरे शरीरमें स्थित सभी प्रकारके

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 32

हरीतकी गवां मूत्रैस्तैलेन लवणान्विता ।आदौ पञ्च ततः पञ्च वृद्ध्या पूर्णशतावधि ।उत्तमा च शतं मात्रास्त्वशीतिः षष्टिरेव वा

harītakī gavāṃ mūtraistailena lavaṇānvitā / ādau pañca tataḥ pañca vṛddhyā pūrṇaśatāvadhi / uttamā ca śataṃ mātrāstvaśītiḥ ṣaṣṭireva vā

हिन्दी अर्थ

धातुओंमें समानता बनाये रखें। श्वेतद्वीपमें निवास

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 33

गजायुर्वेदमाख्यास्ये उक्ताः कल्पा गजे हिताः ।गजे चतुर्गुणा मात्रास्ताभिर्गजरुगर्दनः

gajāyurvedamākhyāsye uktāḥ kalpā gaje hitāḥ / gaje caturguṇā mātrāstābhirgajarugardanaḥ

हिन्दी अर्थ

श्रीवत्स मेरे अधोभागकी रक्षा करे। हैत्योंका करनेवाले भगवान् अजन्मा विष्णु मुझको भी निवारण करनेवाला चक्र मेरे वामपार्थकी रक्षा श्वेतद्वीपमें ले चलें। मधुकैटभका मर्दन करनेवाले करे। समस्त असुरोंका निवारण करनेवाली गदा विष्णु मेरे सभी शत्रुओंका विनाश करें। मेरे शरीरमें

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 34

गजो पसर्गव्याधीनां शमनं शान्तिकर्म च ।पूजयित्वा सुरान्विप्रान्रत्नैर्गां कपिलां ददेत्

gajo pasargavyādhīnāṃ śamanaṃ śāntikarma ca / pūjayitvā surānviprānratnairgāṃ kapilāṃ dadet

हिन्दी अर्थ

मेरे दक्षिण पार्थकी रक्षा करे। मेरे उदरभागकी

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 35

दन्तिदन्तद्वये मालां निबन्धीयादुपोषितः ।मन्त्रेण मन्त्रितान्वैद्यैर्वचासिद्धार्थकांस्तथा

dantidantadvaye mālāṃ nibandhīyādupoṣitaḥ / mantreṇa mantritānvaidyairvacāsiddhārthakāṃstathā

हिन्दी अर्थ

विद्यमान समस्त पापोंको खींच-खींचकर सहैव

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 36

सूर्यादिशिवदुर्गाश्रीविष्ण्वर्चा रक्षयेद्गजम् ।बलिं दद्याच्च भूतेभ्यः स्नापयेच्च चतुर्घटैः

sūryādiśivadurgāśrīviṣṇvarcā rakṣayedgajam / baliṃ dadyācca bhūtebhyaḥ snāpayecca caturghaṭaiḥ

हिन्दी अर्थ

विष्णुर्मामग्रतः पातु कृष्णो रक्षतु पृष्ठतः। हरिर्मे रक्षतु शिरो हृदयं च जनार्दनः॥

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 37

भोजनं मन्त्रितं दद्याद्भस्मनोद्धूनयेद्गजमम् ।भूतरक्षा शुभा मेध्या वारणं रक्षयेत्सदा

bhojanaṃ mantritaṃ dadyādbhasmanoddhūnayedgajamam / bhūtarakṣā śubhā medhyā vāraṇaṃ rakṣayetsadā

हिन्दी अर्थ

मनो मम हृषीकेशो जिह्लां रक्षतु केशव: । पातु नेत्रे वासुदेवः श्रोत्रे सङ्कर्षणो विभुः॥

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 38

त्रिफलापञ्चकोले च दशमूलं विडङ्गकम् ।शतावरीगुडूची च निम्बवासककिंशुकाः

triphalāpañcakole ca daśamūlaṃ viḍaṅgakam / śatāvarīguḍūcī ca nimbavāsakakiṃśukāḥ

हिन्दी अर्थ

पार्श्वं रक्षतु मे चक्रं वामं हैत्यनिवारणम् । दक्षिणं तु गदा देवी सर्वासुरनिवारिणी॥

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

अध्याय 200

श्लोक 39

गजरोगविनाशाय हितो रूक्षः कषायकः ।आयुर्वेदद्वयोक्तानामुक्तं संक्षेपसारतः

gajarogavināśāya hito rūkṣaḥ kaṣāyakaḥ / āyurvedadvayoktānāmuktaṃ saṃkṣepasārataḥ

हिन्दी अर्थ

पार्ष्णी रक्षतु शङ्खश्च पद्मं मे चरणावुभौ । सर्वकार्यार्थसिद्धयर्थं पातु मां गरुडः सदा॥ वराहो रक्षतु जले विषमेषु च वामन: । अटव्यां नरसिंहश्च सर्वतः पातु केशवः॥ हिरण्यगर्भो भगवान् हिरण्यं मे प्रयच्छतु । सांख्याचार्यस्तु कपिलो धातुसाम्यं करोतु मे॥

English

At the close of a period of an hour and a half when the V&yu changes its course there is a likelihood of a man losing his normal health.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_garuDapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।