Parva 2, Adhyāya 94

प्रद्युम्नप्रभावत्योः गान्धर्वविवाहं समागमं च, तदनन्तरं गदचन्द्रवत्योः एवं साम्बगुणवत्योः गान्धर्वविवाहं आविष्टेयं मया बाला सर्वथेत्यवगम्य तु ।कार्ष्णिर्हृष्टेन मनसा हंसीमिदमुवाच ह॥ 1 ॥

pradyumnaprabhāvatyoḥ gāndharvavivāhaṃ samāgamaṃ ca, tadanantaraṃ gadacandravatyoḥ evaṃ sāmbaguṇavatyoḥ gāndharvavivāhaṃ āviṣṭeyaṃ mayā bālā sarvathetyavagamya tu | kārṣṇirhṛṣṭena manasā haṃsīmidamuvāca ha

दैत्येन्द्रतनयां प्राप्तमवगच्छस्व मामिह ।षट्पदैः सह षट्पादो भूत्वा माल्ये निलीय हि॥ 2 ॥

daityendratanayāṃ prāptamavagacchasva māmiha | ṣaṭpadaiḥ saha ṣaṭpādo bhūtvā mālye nilīya hi

विधेयोऽस्मि प्रभावत्या यथेष्टं मयि वर्तताम् ।इत्युक्त्वा दर्शयामास सुरूपो रूपमात्मनः॥ 3 ॥

vidheyo'smi prabhāvatyā yatheṣṭaṃ mayi vartatām | ityuktvā darśayāmāsa surūpo rūpamātmanaḥ

तद्धर्म्यपृष्ठं प्रभया द्योतितं तस्य धीमतः ।अभिभूता प्रभा चैव राजंश्चन्द्रोद्भवा शुभा॥ 4 ॥

taddharmyapṛṣṭhaṃ prabhayā dyotitaṃ tasya dhīmataḥ | abhibhūtā prabhā caiva rājaṃścandrodbhavā śubhā

प्रभावत्यास्तु तं दृष्ट्वा ववृधे कामसागरः ।चन्द्रस्येवोदये प्राप्ते पर्वण्यां सरितां पतिः॥ 5 ॥

prabhāvatyāstu taṃ dṛṣṭvā vavṛdhe kāmasāgaraḥ | candrasyevodaye prāpte parvaṇyāṃ saritāṃ patiḥ

सलज्जाधोमुखी किञ्चित्किञ्चित्तिर्यगवेक्षिणी ।प्रभावती तदा तस्थौ निश्चलं कमलेक्षणा॥ 6 ॥

salajjādhomukhī kiñcitkiñcittiryagavekṣiṇī | prabhāvatī tadā tasthau niścalaṃ kamalekṣaṇā

करेणाधःप्रदेशे तां चारुभूषणभूषिताम् ।स्पृष्ट्वोवाच वरारोहां रोमाञ्चिततनुस्ततः॥ 7 ॥

kareṇādhaḥpradeśe tāṃ cārubhūṣaṇabhūṣitām | spṛṣṭvovāca varārohāṃ romāñcitatanustataḥ

मनोरथशतैर्लब्धं किं पूर्णेन्दुसमप्रभम् ।अधोमुखं मुखं कृत्वा न मां किञ्चित्प्रभाषसे॥ 8 ॥

manorathaśatairlabdhaṃ kiṃ pūrṇendusamaprabham | adhomukhaṃ mukhaṃ kṛtvā na māṃ kiñcitprabhāṣase

प्रभोपमर्दं मा कार्षीर्वदनस्य वरानने ।साध्वसं त्यज्यतां भीरु दासः साध्वनुगृह्यताम्॥ 9 ॥

prabhopamardaṃ mā kārṣīrvadanasya varānane | sādhvasaṃ tyajyatāṃ bhīru dāsaḥ sādhvanugṛhyatām

न कालमिव पश्यामि भीरु भीरुत्वमुत्सृज ।याचाम्येषोऽञ्जलिं कृत्वा प्राप्तकालं निबोध मे॥ 10 ॥

na kālamiva paśyāmi bhīru bhīrutvamutsṛja | yācāmyeṣo'ñjaliṃ kṛtvā prāptakālaṃ nibodha me

गान्धर्वेण विवाहेन कुरुष्वानुग्रहं मम ।देशकालानुरूपेण रूपेणाप्रतिमा सती॥ 11 ॥

gāndharveṇa vivāhena kuruṣvānugrahaṃ mama | deśakālānurūpeṇa rūpeṇāpratimā satī

उपस्पृश्य ततो भैमो मणिस्थं जातवेदसम् ।जुहाव समये वीरः पुष्पैर्मन्त्रानुदीरयन्॥ 12 ॥

upaspṛśya tato bhaimo maṇisthaṃ jātavedasam | juhāva samaye vīraḥ puṣpairmantrānudīrayan

जग्राहाथ करं तस्या वराभरणभूषितम् ।चक्रे प्रदक्षिणं चैवं तं मणिस्थं हुताशनम्॥ 13 ॥

jagrāhātha karaṃ tasyā varābharaṇabhūṣitam | cakre pradakṣiṇaṃ caivaṃ taṃ maṇisthaṃ hutāśanam

प्रजज्वाल स तेजस्वी मानयन्नच्युतात्मजम् ।भगवाञ्जगतः साक्षी शुभस्याथाशुभस्य च॥ 14 ॥

prajajvāla sa tejasvī mānayannacyutātmajam | bhagavāñjagataḥ sākṣī śubhasyāthāśubhasya ca

उद्दिश्य दक्षिणां वीरो विप्राणां यदुनन्दनः ।उवाच हंसीं द्वारस्थां तिष्ठावां रक्ष पक्षिणि॥ 15 ॥

uddiśya dakṣiṇāṃ vīro viprāṇāṃ yadunandanaḥ | uvāca haṃsīṃ dvārasthāṃ tiṣṭhāvāṃ rakṣa pakṣiṇi

तस्यां प्रणम्य यातायां कामस्तां चारुलोचनाम् ।प्रहाय दक्षिणे हस्ते निनाय शयनोत्तमम्॥ 16 ॥

tasyāṃ praṇamya yātāyāṃ kāmastāṃ cārulocanām | prahāya dakṣiṇe haste nināya śayanottamam

ऊरावेवोपवेश्यैनां सान्त्वयित्वा पुनः पुनः ।चुचुम्ब शनकैर्गण्डं वासयन् मुखमारुतैः॥ 17 ॥

ūrāvevopaveśyaināṃ sāntvayitvā punaḥ punaḥ | cucumba śanakairgaṇḍaṃ vāsayan mukhamārutaiḥ

ततोऽस्याश्च पपौ वक्त्रपद्मं मधुकरो यथा ।आलिलिङ्गे च सुश्रोणीं क्रमेण रतिकोविदः॥ 18 ॥

tato'syāśca papau vaktrapadmaṃ madhukaro yathā | āliliṅge ca suśroṇīṃ krameṇa ratikovidaḥ

अरीरमद् रहस्येनां न चोद्वेजितवांस्तदा ।अपकृष्टं चरत्यर्थं रतिकार्यविशारदः ।उवास स तया सार्द्धं रमन् कृष्णसुतः प्रभुः॥ 19 ॥

arīramad rahasyenāṃ na codvejitavāṃstadā | apakṛṣṭaṃ caratyarthaṃ ratikāryaviśāradaḥ | uvāsa sa tayā sārddhaṃ raman kṛṣṇasutaḥ prabhuḥ

अरुणोदयकाले च ययौ यत्र नटालयम् ।अकामया प्रभावत्या कथञ्चित्स विसर्जितः॥ 20 ॥

aruṇodayakāle ca yayau yatra naṭālayam | akāmayā prabhāvatyā kathañcitsa visarjitaḥ

तामेव मनसा कान्तां कान्तरूपां समुद्वहन् ।त ऊषुर्नटवेषेण कार्यार्थं भैमवंशजाः॥ 21 ॥

tāmeva manasā kāntāṃ kāntarūpāṃ samudvahan | ta ūṣurnaṭaveṣeṇa kāryārthaṃ bhaimavaṃśajāḥ

प्रतीक्षन्तस्तदा वाक्यमिन्द्रकेशवयोस्तदा ।उद्योगं वज्रनाभस्य त्रैलोक्यविजयं प्रति॥ 22 ॥

pratīkṣantastadā vākyamindrakeśavayostadā | udyogaṃ vajranābhasya trailokyavijayaṃ prati

प्रतीक्षन्तो महात्मानो गुह्यसंरक्षणे रताः ।कश्यपस्य मुनेः सत्रं यावत् तावन्नराधिप॥ 23 ॥

pratīkṣanto mahātmāno guhyasaṃrakṣaṇe ratāḥ | kaśyapasya muneḥ satraṃ yāvat tāvannarādhipa

देवासुराणां सर्वेषामविरोधो महात्मनाम् ।त्रैलोक्यविजयार्थाय यततां धर्मचारिणाम्॥ 24 ॥

devāsurāṇāṃ sarveṣāmavirodho mahātmanām | trailokyavijayārthāya yatatāṃ dharmacāriṇām

एवं कालं प्रतीक्षाणां वसतां तत्र धीमताम् ।सम्प्राप्तः प्रावृषो रम्यः सर्वभूतमनोहरः॥ 25 ॥

evaṃ kālaṃ pratīkṣāṇāṃ vasatāṃ tatra dhīmatām | samprāptaḥ prāvṛṣo ramyaḥ sarvabhūtamanoharaḥ

अहर्निशं च वृत्तान्तं प्रयच्छन्ति मनोजवाः ।शक्रकेशवयोर्हंसाः कुमाराणां महात्मनाम्॥ 26 ॥

aharniśaṃ ca vṛttāntaṃ prayacchanti manojavāḥ | śakrakeśavayorhaṃsāḥ kumārāṇāṃ mahātmanām

रेमे सह प्रभावत्या प्रद्युम्नश्चानुरूपया ।रात्रौ रात्रौ महातेजा धार्तराष्ट्राभिरक्षितः॥ 27 ॥

reme saha prabhāvatyā pradyumnaścānurūpayā | rātrau rātrau mahātejā dhārtarāṣṭrābhirakṣitaḥ

तैर्हि वज्रपुरं हंसैर्वसद्भिर्वासवाज्ञया ।व्याप्तं नृप नटांस्तांश्च न विदुः कालमोहिताः॥ 28 ॥

tairhi vajrapuraṃ haṃsairvasadbhirvāsavājñayā | vyāptaṃ nṛpa naṭāṃstāṃśca na viduḥ kālamohitāḥ

दिवापि रौक्मिणेयस्तु प्रभावत्या नृपालये ।तिष्ठत्यन्तर्हितो वीरो हंससङ्घाभिरक्षितः॥ 29 ॥

divāpi raukmiṇeyastu prabhāvatyā nṛpālaye | tiṣṭhatyantarhito vīro haṃsasaṅghābhirakṣitaḥ

माययास्य प्रतिच्छाया दृश्यते हि नटालये ।देहार्धेन तु कौरव्य सिषेवेऽसौ प्रभावतीम्॥ 30 ॥

māyayāsya praticchāyā dṛśyate hi naṭālaye | dehārdhena tu kauravya siṣeve'sau prabhāvatīm

सन्नतिं विनयं शीलं लीलां दाक्ष्यमथार्जवम् ।स्पृहयन्त्यसुरा दृष्ट्वा विद्वत्तां च महात्मनाम्॥ 31 ॥

sannatiṃ vinayaṃ śīlaṃ līlāṃ dākṣyamathārjavam | spṛhayantyasurā dṛṣṭvā vidvattāṃ ca mahātmanām

रूपं विलासं गन्धं च मञ्जुभाषामथार्यताम् ।तासां यादवनारीणां स्पृहयन्त्यसुरस्त्रियः॥ 32 ॥

rūpaṃ vilāsaṃ gandhaṃ ca mañjubhāṣāmathāryatām | tāsāṃ yādavanārīṇāṃ spṛhayantyasurastriyaḥ

वज्रनाभस्य तु भ्राता सुनाभो नाम विश्रुतः ।दुहितृद्वयं च नृपते तस्य रूपगुणान्वितम्॥ 33 ॥

vajranābhasya tu bhrātā sunābho nāma viśrutaḥ | duhitṛdvayaṃ ca nṛpate tasya rūpaguṇānvitam

एका चन्द्रवती नाम्ना गुणवत्यथ चापरा ।प्रभावत्यालयं ते तु व्रजतः खलु नित्यदा॥ 34 ॥

ekā candravatī nāmnā guṇavatyatha cāparā | prabhāvatyālayaṃ te tu vrajataḥ khalu nityadā

ददृशाते तु ते तत्र रतिसक्तां प्रभावतीम् ।परिपप्रच्छतुश्चैव विस्रम्भोपगतां सतीम्॥ 35 ॥

dadṛśāte tu te tatra ratisaktāṃ prabhāvatīm | paripapracchatuścaiva visrambhopagatāṃ satīm

सोवाच मम विद्यास्ति याधीता काङ्क्षितं पतिम् ।रत्यर्थं साऽऽनयत्याशु सौभाग्यं च प्रयच्छति॥ 36 ॥

sovāca mama vidyāsti yādhītā kāṅkṣitaṃ patim | ratyarthaṃ sā''nayatyāśu saubhāgyaṃ ca prayacchati

देवं वा दानवं वापि विवशं सद्य एव हि ।साहं रमामि कान्तेन देवपुत्रेण धीमता॥ 37 ॥

devaṃ vā dānavaṃ vāpi vivaśaṃ sadya eva hi | sāhaṃ ramāmi kāntena devaputreṇa dhīmatā

दृश्यतां मत्प्रभावेण प्रद्युम्नः सुप्रियो मम ।ते दृष्ट्वा विस्मयं याते रूपयौवनसम्पदम्॥ 38 ॥

dṛśyatāṃ matprabhāveṇa pradyumnaḥ supriyo mama | te dṛṣṭvā vismayaṃ yāte rūpayauvanasampadam

पुनरेवाब्रवीत् ते तु भगिन्यौ चारुहासिनी ।प्रभावती वरारोहा कालप्राप्तमिदं वचः॥ 39 ॥

punarevābravīt te tu bhaginyau cāruhāsinī | prabhāvatī varārohā kālaprāptamidaṃ vacaḥ

देवा धर्मरता नित्यं दम्भशीला महासुराः ।देवास्तपसि रक्ता हि सुखे रक्ता महासुराः॥ 40 ॥

devā dharmaratā nityaṃ dambhaśīlā mahāsurāḥ | devāstapasi raktā hi sukhe raktā mahāsurāḥ

देवाः सत्ये रता नित्यमनृते तु महासुराः ।धर्मस्तपश्च सत्यं च यत्र तत्र जयो धुवम्॥ 41 ॥

devāḥ satye ratā nityamanṛte tu mahāsurāḥ | dharmastapaśca satyaṃ ca yatra tatra jayo dhuvam

देवपुत्रौ वरयतां पतिविद्यां ददाम्यहम् ।उचितौ मत्प्रभावेण सद्य एवोपलप्स्यथः॥ 42 ॥

devaputrau varayatāṃ patividyāṃ dadāmyaham | ucitau matprabhāveṇa sadya evopalapsyathaḥ

तां तथेत्यूचतुर्हृष्टे भगिन्यौ चारुलोचनाम् ।परिपप्रच्छ भैमं च कार्यं तत् पतिमानिनी॥ 43 ॥

tāṃ tathetyūcaturhṛṣṭe bhaginyau cārulocanām | paripapraccha bhaimaṃ ca kāryaṃ tat patimāninī

स पितृव्यं गदं वीरं साम्बं चाथाब्रवीत् तदा ।रूपान्वितौ सुशीलौ च शूरौ च रणकर्मणि॥ 44 ॥

sa pitṛvyaṃ gadaṃ vīraṃ sāmbaṃ cāthābravīt tadā | rūpānvitau suśīlau ca śūrau ca raṇakarmaṇi

परितुष्टेन दत्ता मे विद्या दुर्वाससा पुरा ।परितुष्टेन सौभाग्यं सदा कन्यात्वमेव च॥ 45 ॥

parituṣṭena dattā me vidyā durvāsasā purā | parituṣṭena saubhāgyaṃ sadā kanyātvameva ca

देवदानवयक्षाणां यं ध्यास्यति स ते पतिः ।भवितेति मया चैव वीरोऽयमभिकाङ्क्षितः॥ 46 ॥

devadānavayakṣāṇāṃ yaṃ dhyāsyati sa te patiḥ | bhaviteti mayā caiva vīro'yamabhikāṅkṣitaḥ

गृह्णीतं तदिमां विद्यां सद्यो वां प्रियसङ्गमः ।ततो जगृहतुर्हृष्टे तां विद्यां भगिनीमुखात्॥ 47 ॥

gṛhṇītaṃ tadimāṃ vidyāṃ sadyo vāṃ priyasaṅgamaḥ | tato jagṛhaturhṛṣṭe tāṃ vidyāṃ bhaginīmukhāt

दध्यतुर्गदसाम्बौ च विद्यामभ्यस्य ते शुभे ।तौ प्रद्युम्नेन सहितौ प्रविष्टौ भैमनन्दनौ॥ 48 ॥

dadhyaturgadasāmbau ca vidyāmabhyasya te śubhe | tau pradyumnena sahitau praviṣṭau bhaimanandanau

प्रच्छन्नौ मायया वीरौ कार्ष्णिना मायिना नृप ।गान्धर्वेण विवाहेन तावप्यरिबलार्दनौ॥ 49 ॥

pracchannau māyayā vīrau kārṣṇinā māyinā nṛpa | gāndharveṇa vivāhena tāvapyaribalārdanau

पाणिं जगृहतुर्वीरौ मन्त्रपूर्वं सतां प्रियौ ।चन्द्रवत्या गदः साम्बो गुणवत्या च कैशविः॥ 50 ॥

pāṇiṃ jagṛhaturvīrau mantrapūrvaṃ satāṃ priyau | candravatyā gadaḥ sāmbo guṇavatyā ca kaiśaviḥ

रेमिरेऽसुरकन्याभिर्वीरास्ते यदुपुङ्गवाः ।मार्गमाणास्त्वनुज्ञां ते शक्रकेशवयोस्तदा॥ 51 ॥

remire'surakanyābhirvīrāste yadupuṅgavāḥ | mārgamāṇāstvanujñāṃ te śakrakeśavayostadā