Parva 2, Adhyāya 97

प्रद्युम्नेन वज्रनाभस्य वधं, प्रद्युम्नादीनां पुत्राणां राज्याभिषेकः जगतश्चक्षुषि ततो मुहूर्ताभ्युदिते रवौ ।प्रादुरासीद्धरिर्देवस्तार्क्ष्येणोरगशत्रुणा॥ 1 ॥

pradyumnena vajranābhasya vadhaṃ, pradyumnādīnāṃ putrāṇāṃ rājyābhiṣekaḥ jagataścakṣuṣi tato muhūrtābhyudite ravau | prādurāsīddharirdevastārkṣyeṇoragaśatruṇā

हंसत्रायुमनोभिश्च सुशीघ्रतरगः खगः ।तस्थौ वियति शक्रस्य समीपे कुरुनन्दन॥ 2 ॥

haṃsatrāyumanobhiśca suśīghrataragaḥ khagaḥ | tasthau viyati śakrasya samīpe kurunandana

समेत्य च यथान्यायं कृष्णो वासवसन्निधौ ।पाञ्चजन्यं हरिर्दध्मौ दैत्यानां भयवर्द्धनम्॥ 3 ॥

sametya ca yathānyāyaṃ kṛṣṇo vāsavasannidhau | pāñcajanyaṃ harirdadhmau daityānāṃ bhayavarddhanam

तं श्रुत्वाभ्यागतस्तत्र प्रद्युम्नो परवीरहा ।वज्रनाभं जहीत्युक्तः केशवेन त्वरेति च॥ 4 ॥

taṃ śrutvābhyāgatastatra pradyumno paravīrahā | vajranābhaṃ jahītyuktaḥ keśavena tvareti ca

तार्क्ष्यमारुह्य गच्छेति पुनरेव प्रणोदितः ।चकार स तथा वीरः प्रणिपत्य सुरोत्तमौ॥ 5 ॥

tārkṣyamāruhya gaccheti punareva praṇoditaḥ | cakāra sa tathā vīraḥ praṇipatya surottamau

स मनोरंहसा वीर तार्क्ष्येणाशु ययौ नृप ।अभ्याशं वज्रनाभस्य महाद्वन्द्वस्य भारत॥ 6 ॥

sa manoraṃhasā vīra tārkṣyeṇāśu yayau nṛpa | abhyāśaṃ vajranābhasya mahādvandvasya bhārata

ततस्तार्क्ष्यगतो वीरस्ततर्द राणमूर्द्धनि ।वज्रनाभं स्थिरो भूत्वा सर्वास्त्रविदनिन्दितः॥ 7 ॥

tatastārkṣyagato vīrastatarda rāṇamūrddhani | vajranābhaṃ sthiro bhūtvā sarvāstravidaninditaḥ

तेन तार्क्ष्यगतेनैव गदया कृष्णसूनुना ।उरस्यभ्याहतो वीरो वज्रनाभो महात्मना॥ 8 ॥

tena tārkṣyagatenaiva gadayā kṛṣṇasūnunā | urasyabhyāhato vīro vajranābho mahātmanā

स तेनाभिहतो वीरो दैत्यो मोहवशं गतः ।चक्षार च भृशं रक्तं बभ्रामैव गतासुवत्॥ 9 ॥

sa tenābhihato vīro daityo mohavaśaṃ gataḥ | cakṣāra ca bhṛśaṃ raktaṃ babhrāmaiva gatāsuvat

आश्वसेत्यथ तं कार्ष्णिरुवाच रणदुर्जयः ।लब्धसंज्ञः स वीरस्तु प्रद्युम्नमिदमब्रवीत्॥ 10 ॥

āśvasetyatha taṃ kārṣṇiruvāca raṇadurjayaḥ | labdhasaṃjñaḥ sa vīrastu pradyumnamidamabravīt

साधु यादव वीर्येण श्लाघ्यो मम रिपुर्भवान् ।प्रतिप्रहारकालोऽयं स्थिरो भव महाबल॥ 11 ॥

sādhu yādava vīryeṇa ślāghyo mama ripurbhavān | pratiprahārakālo'yaṃ sthiro bhava mahābala

एवमुक्त्वा महानादं मुक्त्वा मेघशतोपमम् ।गदां मुमोच वेगेन सघण्टां बहुकण्टकाम्॥ 12 ॥

evamuktvā mahānādaṃ muktvā meghaśatopamam | gadāṃ mumoca vegena saghaṇṭāṃ bahukaṇṭakām

तया ललाटेऽभिहतः प्रद्युम्नो गदया नृप ।उद्वमन् रुधिरं भूरि मुमोह यदुनन्दनः॥ 13 ॥

tayā lalāṭe'bhihataḥ pradyumno gadayā nṛpa | udvaman rudhiraṃ bhūri mumoha yadunandanaḥ

तं दृष्ट्वा भगवान् कृष्णः पाञ्चजन्यं जलोद्भवम् ।दध्मावाश्वासनकरं पुत्रस्य रिपुनाशनः॥ 14 ॥

taṃ dṛṣṭvā bhagavān kṛṣṇaḥ pāñcajanyaṃ jalodbhavam | dadhmāvāśvāsanakaraṃ putrasya ripunāśanaḥ

तं पाञ्चजन्यशब्देन प्रत्याश्वस्तं महाबलम् ।दृष्ट्वा प्रमुदिता लोका विशेषेणेन्द्रकेशवौ॥ 15 ॥

taṃ pāñcajanyaśabdena pratyāśvastaṃ mahābalam | dṛṣṭvā pramuditā lokā viśeṣeṇendrakeśavau

तस्य चक्रं करे यातं कृष्णच्छन्देन भारत ।क्षुरनेमिसहस्रारं दैत्यसङ्घकुलान्तकम्॥ 16 ॥

tasya cakraṃ kare yātaṃ kṛṣṇacchandena bhārata | kṣuranemisahasrāraṃ daityasaṅghakulāntakam

तन्मुमोचाच्युतसुतस्तस्य नाशाय भारत ।नमस्कृत्वा सुरेन्द्राय कृष्णाय च महात्मने॥ 17 ॥

tanmumocācyutasutastasya nāśāya bhārata | namaskṛtvā surendrāya kṛṣṇāya ca mahātmane

वज्रनाभस्य तत्कायादुच्चकर्त शिरस्तदा ।नारायणसुतोन्मुक्तं दैत्यानामनुपश्यताम्॥ 18 ॥

vajranābhasya tatkāyāduccakarta śirastadā | nārāyaṇasutonmuktaṃ daityānāmanupaśyatām

गदः सुनाभमवधीद् यतमान रणाजिरे ।हर्म्यपृष्ठे जिघांसन्तं रणदृप्तं भयानकम्॥ 19 ॥

gadaḥ sunābhamavadhīd yatamāna raṇājire | harmyapṛṣṭhe jighāṃsantaṃ raṇadṛptaṃ bhayānakam

साम्बः समरमध्यस्थानसुरानरिमर्दनः ।निनाय निशितैर्बाणैः प्रेताधिपपरिग्रहम्॥ 20 ॥

sāmbaḥ samaramadhyasthānasurānarimardanaḥ | nināya niśitairbāṇaiḥ pretādhipaparigraham

निकुम्भोऽपि हते वीरे वज्रनाभे महासुरे ।जगाम षट्पुरं वीरो नारायणभयार्दितः॥ 21 ॥

nikumbho'pi hate vīre vajranābhe mahāsure | jagāma ṣaṭpuraṃ vīro nārāyaṇabhayārditaḥ

निबर्हिते देवरिपौ वज्रनाभे महासुरे ।अवतीर्णौ महात्मानौ हरी वज्रपुरं तदा॥ 22 ॥

nibarhite devaripau vajranābhe mahāsure | avatīrṇau mahātmānau harī vajrapuraṃ tadā

लब्धप्रशमनं चैव चक्रतुः सुरसत्तमौ ।सान्त्वयामासतुश्चैव बालवृद्धं भयार्दितम्॥ 23 ॥

labdhapraśamanaṃ caiva cakratuḥ surasattamau | sāntvayāmāsatuścaiva bālavṛddhaṃ bhayārditam

इन्द्रोपेन्द्रौ महात्मानौ मन्त्रयित्वा महाबलौ ।आयत्यां च तदात्वे च नृहस्पतिमतानुगौ॥ 24 ॥

indropendrau mahātmānau mantrayitvā mahābalau | āyatyāṃ ca tadātve ca nṛhaspatimatānugau

वज्रनाभस्य तद् राज्यं चतुर्धा चक्रतुर्नृप ।विजयस्य चतुर्भागं जयन्ततनयस्य वै॥ 25 ॥

vajranābhasya tad rājyaṃ caturdhā cakraturnṛpa | vijayasya caturbhāgaṃ jayantatanayasya vai

प्रद्युम्नस्य चतुर्भागं रौक्मिणेयसुतस्य च ।चन्द्रप्रभस्य ददतुश्चतुर्भागं जनेश्वर॥ 26 ॥

pradyumnasya caturbhāgaṃ raukmiṇeyasutasya ca | candraprabhasya dadatuścaturbhāgaṃ janeśvara

कोट्यश्चतस्रो ग्रामाणामधिकास्ता विशाम्पते ।शाखापुरसहस्रं च स्फीतं वज्रपुरोपमम् ।चतुर्धा चक्रतुस्तत्र संहृष्टौ शक्रकेशवौ॥ 27 ॥

koṭyaścatasro grāmāṇāmadhikāstā viśāmpate | śākhāpurasahasraṃ ca sphītaṃ vajrapuropamam | caturdhā cakratustatra saṃhṛṣṭau śakrakeśavau

कम्बलाजिनवासांसि रत्नानि विविधानि च ।चतुर्द्धा चक्रतुर्वीरौ वीर वासवकेशवौ॥ 28 ॥

kambalājinavāsāṃsi ratnāni vividhāni ca | caturddhā cakraturvīrau vīra vāsavakeśavau

ततोऽभिषिक्तास्ते वीरा राजानो वासवाज्ञया ।देवदुन्दुभिवाद्येन नृप विष्णुपदीजलैः॥ 29 ॥

tato'bhiṣiktāste vīrā rājāno vāsavājñayā | devadundubhivādyena nṛpa viṣṇupadījalaiḥ

स्वयं शक्रेण देवेन केशवेन च धीमता ।ऋषिवंशे महात्मानः शक्रमाधवनन्दनाः॥ 30 ॥

svayaṃ śakreṇa devena keśavena ca dhīmatā | ṛṣivaṃśe mahātmānaḥ śakramādhavanandanāḥ

विजयस्य प्रसिद्धेव गतिर्वियति धीमतः ।मातृजेन गुणेनापि माधवानां महात्मनाम्॥ 31 ॥

vijayasya prasiddheva gatirviyati dhīmataḥ | mātṛjena guṇenāpi mādhavānāṃ mahātmanām

अभिषिच्य जयन्तं तु वासवो भगवान् ब्रवीत् ।त्वयैते वीर संरक्ष्या राजानः समितिञ्जयाः॥ 32 ॥

abhiṣicya jayantaṃ tu vāsavo bhagavān bravīt | tvayaite vīra saṃrakṣyā rājānaḥ samitiñjayāḥ

मम वंशकरोऽत्रैकः केशवस्य त्रयोऽनघ ।अवध्याः सर्वभूतानां भविष्यन्ति ममाज्ञया॥ 33 ॥

mama vaṃśakaro'traikaḥ keśavasya trayo'nagha | avadhyāḥ sarvabhūtānāṃ bhaviṣyanti mamājñayā

गमनागमनं चैव दिवि सिद्धं भविष्यति ।त्रिविष्टपं द्वारकां च रम्यां भैमाभिरक्षिताम्॥ 34 ॥

gamanāgamanaṃ caiva divi siddhaṃ bhaviṣyati | triviṣṭapaṃ dvārakāṃ ca ramyāṃ bhaimābhirakṣitām

दिशागजसुतान् नागान् हयांश्चोच्चैःश्रवोऽन्वयान् ।इच्छयैषां प्रयच्छस्व रथांस्त्वष्टृकृतानपि॥ 35 ॥

diśāgajasutān nāgān hayāṃścoccaiḥśravo'nvayān | icchayaiṣāṃ prayacchasva rathāṃstvaṣṭṛkṛtānapi

गजावैरावणसुतौ शत्रुञ्जयरिपुञ्जयौ ।प्रयच्छाकाशगौ वीर साम्बस्य च गदस्य च॥ 36 ॥

gajāvairāvaṇasutau śatruñjayaripuñjayau | prayacchākāśagau vīra sāmbasya ca gadasya ca

आकाशेन पुरीं यातु द्वारकां भैमरक्षिताम् ।आयातु च सुतौ द्रष्टुं यथेष्टं भैमनन्दनौ॥ 37 ॥

ākāśena purīṃ yātu dvārakāṃ bhaimarakṣitām | āyātu ca sutau draṣṭuṃ yatheṣṭaṃ bhaimanandanau

इति सन्दिश्य भगवान् देवराजः पुरन्दरः ।जगाम भगवान् स्वर्गं द्वारकामपि केशवः॥ 38 ॥

iti sandiśya bhagavān devarājaḥ purandaraḥ | jagāma bhagavān svargaṃ dvārakāmapi keśavaḥ

षण्मासानुषितस्तत्र गदः प्रद्युम्न एव च ।साम्बश्च द्वारकां याता रूढे राज्ये महाबलाः॥ 39 ॥

ṣaṇmāsānuṣitastatra gadaḥ pradyumna eva ca | sāmbaśca dvārakāṃ yātā rūḍhe rājye mahābalāḥ

अद्यापि तानि राज्यानि मेरोः पार्श्वे तथोत्तरे ।तिष्ठन्ति च जगद् यावत् स्थास्यन्त्यमरसन्निभ॥ 40 ॥

adyāpi tāni rājyāni meroḥ pārśve tathottare | tiṣṭhanti ca jagad yāvat sthāsyantyamarasannibha

निवृत्ते मौसले युद्धे स्वर्गं यातेषु वृष्णिषु ।गदप्रद्युम्नसाम्बास्ते गता वज्रपुरं विभो॥ 41 ॥

nivṛtte mausale yuddhe svargaṃ yāteṣu vṛṣṇiṣu | gadapradyumnasāmbāste gatā vajrapuraṃ vibho

ततः प्रोष्य पुनर्यान्ति स्वर्ग स्वैः कर्मभिः शुभैः ।प्रसादेन च कृष्णस्य लोककर्तुर्जनेश्वर॥ 42 ॥

tataḥ proṣya punaryānti svarga svaiḥ karmabhiḥ śubhaiḥ | prasādena ca kṛṣṇasya lokakarturjaneśvara

प्रद्युम्नोत्तरमेतत् ते नृदेव कथितं मया ।धन्यं यशस्यमायुष्यं शत्रुनाशनमेव च॥ 43 ॥

pradyumnottarametat te nṛdeva kathitaṃ mayā | dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ śatrunāśanameva ca

पुत्रपौत्रा विवर्धन्ते आरोग्यधनसम्पदः ।यशो विपुलमाप्नोति द्वैपायनवचो यथा॥ 44 ॥

putrapautrā vivardhante ārogyadhanasampadaḥ | yaśo vipulamāpnoti dvaipāyanavaco yathā