Parva 2, Adhyāya 105

प्रद्युम्नेन शम्बरासुरस्य सेनायाः मन्त्रिणां च संहारः ततः प्रवृद्धं युद्धं तु तुमुलं लोमहर्षणम् ।शम्बरस्य तु पुत्राणां रुक्मिण्या नन्दनस्य च॥ 1 ॥

pradyumnena śambarāsurasya senāyāḥ mantriṇāṃ ca saṃhāraḥ tataḥ pravṛddhaṃ yuddhaṃ tu tumulaṃ lomaharṣaṇam | śambarasya tu putrāṇāṃ rukmiṇyā nandanasya ca

ततः क्रुद्धा महादैत्याः शरशक्तिपरश्वधान् ।चक्रतोमरकुन्तानि भुशुण्डीर्मुसलानि च॥ 2 ॥

tataḥ kruddhā mahādaityāḥ śaraśaktiparaśvadhān | cakratomarakuntāni bhuśuṇḍīrmusalāni ca

युगपत् पातयन्ति स्म प्रद्युम्नोपरि वेगिताः ।कार्ष्णायनिस्तु सङ्क्रुद्धः सर्वास्त्रधनुषश्च्युतैः॥ 3 ॥

yugapat pātayanti sma pradyumnopari vegitāḥ | kārṣṇāyanistu saṅkruddhaḥ sarvāstradhanuṣaścyutaiḥ

एकैकं पञ्चभिः क्रुद्धश्चिच्छेद रणमूर्धनि ।पुनरेवासुराः क्रुद्धाः सर्वे ते कृतनिश्चयाः॥ 4 ॥

ekaikaṃ pañcabhiḥ kruddhaściccheda raṇamūrdhani | punarevāsurāḥ kruddhāḥ sarve te kṛtaniścayāḥ

ववृषुः शरजालानि प्रद्युम्नवधकाङ्क्षया ।ततः प्रकुपितोऽनङ्गो धनुरादाय सत्वरः॥ 5 ॥

vavṛṣuḥ śarajālāni pradyumnavadhakāṅkṣayā | tataḥ prakupito'naṅgo dhanurādāya satvaraḥ

शम्बरस्य जघानाशु दश पुत्रान् महौजसः ।ततोऽपरेण भल्लेन कुपितः केशवात्मजः॥ 6 ॥

śambarasya jaghānāśu daśa putrān mahaujasaḥ | tato'pareṇa bhallena kupitaḥ keśavātmajaḥ

चिच्छेदाशु शिरस्तस्य चित्रसेनस्य वीर्यवान् ।ततस्ते हतशेषास्तु समेत्य समयुद्ध्यत॥ 7 ॥

cicchedāśu śirastasya citrasenasya vīryavān | tataste hataśeṣāstu sametya samayuddhyata

शरवर्षं विमुञ्चन्तो ह्यभ्यधावञ्जिघांसितुम् ।ततः सन्धाय बाणांस्ते विमुञ्चन्तो रणोत्सुकाः॥ 8 ॥

śaravarṣaṃ vimuñcanto hyabhyadhāvañjighāṃsitum | tataḥ sandhāya bāṇāṃste vimuñcanto raṇotsukāḥ

क्रीडन्निव महातेजाः शिरांस्येषामपातयत् ।निहत्य समरे सर्वाञ्छतमुत्तमधन्विनाम्॥ 9 ॥

krīḍanniva mahātejāḥ śirāṃsyeṣāmapātayat | nihatya samare sarvāñchatamuttamadhanvinām

प्रद्युम्नः समराकाङ्क्षी तस्थौ सङ्ग्राममूर्धनि ।हतं पुत्रशतं श्रुत्वा शम्बरः क्रोधमादधे॥ 10 ॥

pradyumnaḥ samarākāṅkṣī tasthau saṅgrāmamūrdhani | hataṃ putraśataṃ śrutvā śambaraḥ krodhamādadhe

सूतं सञ्चोदयामास रथं मे सम्प्रयोजय ।राज्ञो वाक्यं निशम्याथ प्रणम्य शिरसा भुवि॥ 11 ॥

sūtaṃ sañcodayāmāsa rathaṃ me samprayojaya | rājño vākyaṃ niśamyātha praṇamya śirasā bhuvi

ससैन्यं नोदयामास रथं स सुसमाहितम् ।युक्तमृष्यसहस्रेण सर्पयोक्त्रेण योजितम्॥ 12 ॥

sasainyaṃ nodayāmāsa rathaṃ sa susamāhitam | yuktamṛṣyasahasreṇa sarpayoktreṇa yojitam

शार्दूलचर्मसंविष्टं किङ्किणीजालमालिनम् ।ईहामृगगणाकीर्णं पङ्क्तिभक्तिविराजितम्॥ 13 ॥

śārdūlacarmasaṃviṣṭaṃ kiṅkiṇījālamālinam | īhāmṛgagaṇākīrṇaṃ paṅktibhaktivirājitam

ताराचित्रपिनद्धाङ्गं स्वर्णकृबरभूषितम् ।सुपताकमहोच्छ्रायं मृगराजोग्रकेतनम्॥ 14 ॥

tārācitrapinaddhāṅgaṃ svarṇakṛbarabhūṣitam | supatākamahocchrāyaṃ mṛgarājograketanam

सुविभक्तवरूथं च लोहेषावज्रकूबरम् ।मन्दरोदग्रशिखरं चारुचामरभूषितम्॥ 15 ॥

suvibhaktavarūthaṃ ca loheṣāvajrakūbaram | mandarodagraśikharaṃ cārucāmarabhūṣitam

नक्षत्रमालापिहितं हेमदण्डसमाहितम् ।विराजमानं श्रीमन्तमारोहच्छम्बरो रथम्॥ 16 ॥

nakṣatramālāpihitaṃ hemadaṇḍasamāhitam | virājamānaṃ śrīmantamārohacchambaro ratham

काञ्चनं चित्रसन्नाहं धनुर्गृह्य शरांस्तथा ।प्रस्थितः समराकाङ्क्षी मृत्युना परिचोदितः॥ 17 ॥

kāñcanaṃ citrasannāhaṃ dhanurgṛhya śarāṃstathā | prasthitaḥ samarākāṅkṣī mṛtyunā paricoditaḥ

चतुर्भिः सचिवैः सार्द्धं सैन्येन महता वृतः ।दुर्धरः केतुमाली च शत्रुहन्ता प्रमर्दनः॥ 18 ॥

caturbhiḥ sacivaiḥ sārddhaṃ sainyena mahatā vṛtaḥ | durdharaḥ ketumālī ca śatruhantā pramardanaḥ

एतैः परिवृतोऽमात्यैर्युयुत्सुः प्रस्थितो रणे ।दशनागसहस्राणि रथानां द्वे शते तथा॥ 19 ॥

etaiḥ parivṛto'mātyairyuyutsuḥ prasthito raṇe | daśanāgasahasrāṇi rathānāṃ dve śate tathā

हयानां चाष्टसाहस्रैः प्रयुतैश्च पदातिनाम् ।एतैः परिवृतो योधैः शम्बरः प्रययौ तदा॥ 20 ॥

hayānāṃ cāṣṭasāhasraiḥ prayutaiśca padātinām | etaiḥ parivṛto yodhaiḥ śambaraḥ prayayau tadā

प्रयातस्य तु सङ्ग्रामे उत्पाता बहवोऽभवन् ।गृध्रचक्राकुलं व्योम सन्ध्याकाराभ्रनादितम्॥ 21 ॥

prayātasya tu saṅgrāme utpātā bahavo'bhavan | gṛdhracakrākulaṃ vyoma sandhyākārābhranāditam

गर्जन्ति परुषं मेघा निर्घातश्चाम्बरात् पतत् ।शिवा विनेदुरशिवं सैन्यं सङ्कालयन्महत्॥ 22 ॥

garjanti paruṣaṃ meghā nirghātaścāmbarāt patat | śivā vineduraśivaṃ sainyaṃ saṅkālayanmahat

ध्श्जशीर्षेऽपतद्गृध्रः काङ्क्षन् वै दानवासृजम् ।रथाग्रे पतितश्चास्य कबन्धो भुवि दृश्यते॥ 23 ॥

dhśjaśīrṣe'patadgṛdhraḥ kāṅkṣan vai dānavāsṛjam | rathāgre patitaścāsya kabandho bhuvi dṛśyate

चीचीकूचीति वाशन्ति शम्बरस्य रथोपरि ।स्वर्भानुग्रस्त आदित्यः परिघैः परिवेष्टितः॥ 24 ॥

cīcīkūcīti vāśanti śambarasya rathopari | svarbhānugrasta ādityaḥ parighaiḥ pariveṣṭitaḥ

स्फुरते नयनं चास्य सव्यं भयनिवेदनम् ।बाहुः प्रकम्पते सव्यः प्रास्खलन्रथवाजिनः॥ 25 ॥

sphurate nayanaṃ cāsya savyaṃ bhayanivedanam | bāhuḥ prakampate savyaḥ prāskhalanrathavājinaḥ

ध्वाङ्क्षो मूर्घ्नि निपतितः शम्बरस्य सुरारिणः ।ववर्ष रुधिरं देवः शर्कराङ्गारमिश्रितम्॥ 26 ॥

dhvāṅkṣo mūrghni nipatitaḥ śambarasya surāriṇaḥ | vavarṣa rudhiraṃ devaḥ śarkarāṅgāramiśritam

उल्कापातसहस्राणि निपेत् रणमूर्धनि ।प्रतोदो न्यपतद्धस्तात् सारथेर्हययायिनः॥ 27 ॥

ulkāpātasahasrāṇi nipet raṇamūrdhani | pratodo nyapataddhastāt sāratherhayayāyinaḥ

एतानचिन्तयित्वा तु उत्पातान् समुपस्थितान् ।प्रययौ शम्बरः क्रुद्धः प्रद्युम्नवधकाङ्क्षया॥ 28 ॥

etānacintayitvā tu utpātān samupasthitān | prayayau śambaraḥ kruddhaḥ pradyumnavadhakāṅkṣayā

भेरीमृदङ्गशङ्खानां पणवानकदुन्दुभेः ।युगपन्नाद्यमानानां पृथिवी समकम्पत॥ 29 ॥

bherīmṛdaṅgaśaṅkhānāṃ paṇavānakadundubheḥ | yugapannādyamānānāṃ pṛthivī samakampata

तेन शब्देन महता सन्त्रस्ता मृगपक्षिणः ।समन्ताद् दुद्रुवुस्तस्माद् भयविक्लवचेतसः॥ 30 ॥

tena śabdena mahatā santrastā mṛgapakṣiṇaḥ | samantād dudruvustasmād bhayaviklavacetasaḥ

रणमध्ये स्थितः कार्ष्णिश्चिन्तयन्निधनं रिपोः ।सैन्यैः परिवृतोऽसङ्ख्यैर्युद्धाय कृतनिश्चयः॥ 31 ॥

raṇamadhye sthitaḥ kārṣṇiścintayannidhanaṃ ripoḥ | sainyaiḥ parivṛto'saṅkhyairyuddhāya kṛtaniścayaḥ

क्रुद्धः शरसहस्रेण प्रद्युम्नं समताडयत् ।सम्प्राप्ताश्चैव तान् बाणांश्चिच्छेद कृतहस्तवत्॥ 32 ॥

kruddhaḥ śarasahasreṇa pradyumnaṃ samatāḍayat | samprāptāścaiva tān bāṇāṃściccheda kṛtahastavat

प्रद्युम्नो धनुरादाय शरवर्षं मुमोच ह ।तस्मिन्सैन्येन कोऽप्यस्ति यो न विद्धः शरेण वै॥ 33 ॥

pradyumno dhanurādāya śaravarṣaṃ mumoca ha | tasminsainyena ko'pyasti yo na viddhaḥ śareṇa vai

प्रद्युम्नशरपातेन तत् सैन्यं विमुखीकृतम् ।शम्बरस्य तथाभ्याशे स्थितं संहृत्य भीतवत्॥ 34 ॥

pradyumnaśarapātena tat sainyaṃ vimukhīkṛtam | śambarasya tathābhyāśe sthitaṃ saṃhṛtya bhītavat

स्वबलं विद्रुतं दृष्ट्वा शम्बरः क्रोधमूर्च्छितः ।आज्ञापयामास तदा सचिवान् दानवेश्वरः॥ 35 ॥

svabalaṃ vidrutaṃ dṛṣṭvā śambaraḥ krodhamūrcchitaḥ | ājñāpayāmāsa tadā sacivān dānaveśvaraḥ

गच्छध्वं मन्नियोगेन प्रहरध्वं रिपोः सुतम् ।नोपेक्षणीयः शत्रुर्वै वध्यतां क्षिप्रमेष वै॥ 36 ॥

gacchadhvaṃ manniyogena praharadhvaṃ ripoḥ sutam | nopekṣaṇīyaḥ śatrurvai vadhyatāṃ kṣiprameṣa vai

उपेक्षित इव व्याधिः शरीरं नाशयेद् धुवम् ।तदेष दुर्मतिः पापो वध्यतां मत्प्रियेप्सया॥ 37 ॥

upekṣita iva vyādhiḥ śarīraṃ nāśayed dhuvam | tadeṣa durmatiḥ pāpo vadhyatāṃ matpriyepsayā

ततस्ते सचिवाः कुद्धाः शिरसा गृह्य शासनम् ।शरवर्षं विमुञ्चन्तस्त्वरिता नोदयन् रथान्॥ 38 ॥

tataste sacivāḥ kuddhāḥ śirasā gṛhya śāsanam | śaravarṣaṃ vimuñcantastvaritā nodayan rathān

तान् दृष्ट्वा धावतः सङ्ख्ये क्रुद्धो मकरकेतनः ।चापमुद्यम्य सम्भ्रान्तस्तस्थौ प्रमुखतो बली॥ 39 ॥

tān dṛṣṭvā dhāvataḥ saṅkhye kruddho makaraketanaḥ | cāpamudyamya sambhrāntastasthau pramukhato balī

दुर्धरं पञ्चविंशत्या शरैः सन्नतपर्वभिः ।बिभेद सुमहातेजाः केतुमालिं त्रिषष्टिभिः॥ 40 ॥

durdharaṃ pañcaviṃśatyā śaraiḥ sannataparvabhiḥ | bibheda sumahātejāḥ ketumāliṃ triṣaṣṭibhiḥ

सप्तत्या शत्रुहन्तारं द्व्यशीत्या तु प्रमर्दनम् ।बिभेद परमामर्षी रुक्मिण्या नन्दिवर्धनः॥ 41 ॥

saptatyā śatruhantāraṃ dvyaśītyā tu pramardanam | bibheda paramāmarṣī rukmiṇyā nandivardhanaḥ

ततस्ते सचिवाः क्रुद्धाः प्रद्युम्नं शरवृष्टिभिः ।एकैकशो बिभेदाजौ षष्टिभिः षष्टिभिः शरैः ४२॥ तानप्राप्ताञ्छरान् बाणैश्चिच्छेद मकरध्वजः ।ततोऽर्द्धचन्द्रमादाय दुर्द्धरस्य स सारथिम्॥ 43 ॥

tataste sacivāḥ kruddhāḥ pradyumnaṃ śaravṛṣṭibhiḥ | ekaikaśo bibhedājau ṣaṣṭibhiḥ ṣaṣṭibhiḥ śaraiḥ 42|| tānaprāptāñcharān bāṇaiściccheda makaradhvajaḥ | tato'rddhacandramādāya durddharasya sa sārathim

जघान पश्यतां राज्ञां सर्वेषां सैनिकस्य वै ।चतुर्भिरथ नाराचैः सुपर्वैः कङ्कतेजितैः॥ 44 ॥

jaghāna paśyatāṃ rājñāṃ sarveṣāṃ sainikasya vai | caturbhiratha nārācaiḥ suparvaiḥ kaṅkatejitaiḥ

जघान चतुरः सोऽश्वान्दुर्धरस्य रथं प्रति ।एकेन योक्त्रं छत्रं च ध्वजमेकेन बन्धुरम्॥ 45 ॥

jaghāna caturaḥ so'śvāndurdharasya rathaṃ prati | ekena yoktraṃ chatraṃ ca dhvajamekena bandhuram

षष्ट्या च युगचक्राक्षं चिच्छेद मकरध्वजः ।अथापरं शरं गृह्य कङ्कपत्रं सुतेजितम्॥ 46 ॥

ṣaṣṭyā ca yugacakrākṣaṃ ciccheda makaradhvajaḥ | athāparaṃ śaraṃ gṛhya kaṅkapatraṃ sutejitam

मुमोच हृदये तस्य दुर्द्धरस्यान्यजीविनः ।स गतासुर्गतश्रीको गतसत्त्वो गतप्रभः॥ 47 ॥

mumoca hṛdaye tasya durddharasyānyajīvinaḥ | sa gatāsurgataśrīko gatasattvo gataprabhaḥ

निपपात रथोपस्थात् क्षीणपुण्य इव ग्रहः ।दुर्धरे निहते शूरे दानवे दानवेश्वरः॥ 48 ॥

nipapāta rathopasthāt kṣīṇapuṇya iva grahaḥ | durdhare nihate śūre dānave dānaveśvaraḥ

केतुमाली शरव्रातैरभिदुद्राव कृष्णजम् ।प्रद्युम्नमथ सङ्क्रुद्धो भ्रुकुटीभीषणाननः॥ 49 ॥

ketumālī śaravrātairabhidudrāva kṛṣṇajam | pradyumnamatha saṅkruddho bhrukuṭībhīṣaṇānanaḥ

कृत्वाभ्यधावत्सहसा तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ।सङ्क्रुद्धः कृष्णसूनुस्तु शरवर्षैरवाकिरत्॥ 50 ॥

kṛtvābhyadhāvatsahasā tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt | saṅkruddhaḥ kṛṣṇasūnustu śaravarṣairavākirat

पर्वतं वारिधाराभिः प्रावृषीव यथा घनः ।स विद्धो दानवामात्यः प्रद्युम्नेन धनुष्मता॥ 51 ॥

parvataṃ vāridhārābhiḥ prāvṛṣīva yathā ghanaḥ | sa viddho dānavāmātyaḥ pradyumnena dhanuṣmatā

चक्रमादाय चिक्षेप प्रद्युम्नवधकाङ्क्षया ।तं तु प्राप्तं सहस्रारं कृष्णचक्रसमद्युतिम्॥ 52 ॥

cakramādāya cikṣepa pradyumnavadhakāṅkṣayā | taṃ tu prāptaṃ sahasrāraṃ kṛṣṇacakrasamadyutim

निपत्योत्पत्य सहसा सर्वेषामेव पश्यताम् ।तेनैव तस्य चिच्छेद केतुमालेः शिरस्तदा॥ 53 ॥

nipatyotpatya sahasā sarveṣāmeva paśyatām | tenaiva tasya ciccheda ketumāleḥ śirastadā

तद् दृष्ट्वा कर्म विपुलं रौक्मिणेयस्य देवराट् ।विस्मयं परमं प्राप्तः सर्वैर्देवगणैः सह ।गन्धर्वाप्सरसश्चैव पुष्पवर्षैरवाकिरन्॥ 54 ॥

tad dṛṣṭvā karma vipulaṃ raukmiṇeyasya devarāṭ | vismayaṃ paramaṃ prāptaḥ sarvairdevagaṇaiḥ saha | gandharvāpsarasaścaiva puṣpavarṣairavākiran

केतुमालिं हतं दृष्ट्वा शत्रुहन्ता प्रमर्दनः ।महाबलसमूहेन प्रद्युम्नमथ दुद्रुवे॥ 55 ॥

ketumāliṃ hataṃ dṛṣṭvā śatruhantā pramardanaḥ | mahābalasamūhena pradyumnamatha dudruve

ते गदां मुसलं चक्रं प्रासतोमरसायकान् ।भिन्दिपालान्कुठारांश्च भास्वरान्कूटमुद्गरान्॥ 56 ॥

te gadāṃ musalaṃ cakraṃ prāsatomarasāyakān | bhindipālānkuṭhārāṃśca bhāsvarānkūṭamudgarān

युगपत् सङ्क्षिपन्ति स्म वधार्थं कृष्णनन्दने ।सोऽपि तान्यस्त्रजालानि शस्त्रजालैरनेकधा॥ 57 ॥

yugapat saṅkṣipanti sma vadhārthaṃ kṛṣṇanandane | so'pi tānyastrajālāni śastrajālairanekadhā

चिच्छेद बहुधा वीरो दर्शयन्पाणिलाघवम् ।गजान्सोऽभ्यहनत्कुद्धो गजारोहान्सहस्रशः॥ 58 ॥

ciccheda bahudhā vīro darśayanpāṇilāghavam | gajānso'bhyahanatkuddho gajārohānsahasraśaḥ

रथान् सारथिभिः सार्धं हयांश्चैव ममर्द ह ।पातयंस्ताञ्छरव्रातैर्नाविद्धः कश्चिदीक्ष्यते॥ 59 ॥

rathān sārathibhiḥ sārdhaṃ hayāṃścaiva mamarda ha | pātayaṃstāñcharavrātairnāviddhaḥ kaścidīkṣyate

एवं सर्वाणि सैन्यानि ममन्थ मकरध्वजः ।नदीं प्रावर्तयद् घोरां शोणिताम्बुतरङ्गिणीम्॥ 60 ॥

evaṃ sarvāṇi sainyāni mamantha makaradhvajaḥ | nadīṃ prāvartayad ghorāṃ śoṇitāmbutaraṅgiṇīm

मुक्ताहारोर्मिबहुलां मांसमेदःसपङ्किनीम् ।छत्रद्वीपां शरावर्तां रथैः पुलिनमण्डिताम्॥ 61 ॥

muktāhārormibahulāṃ māṃsamedaḥsapaṅkinīm | chatradvīpāṃ śarāvartāṃ rathaiḥ pulinamaṇḍitām

केयूरकुण्डलाकूर्मां ध्वजमत्स्यविभूषिताम् ।नागग्राहवतीं रौद्रामसिनक्रविभूषिताम्॥ 62 ॥

keyūrakuṇḍalākūrmāṃ dhvajamatsyavibhūṣitām | nāgagrāhavatīṃ raudrāmasinakravibhūṣitām

केशशैवलसञ्छन्नां श्रोणिसूत्रमृणालिकाम् ।वराननसुपद्मां च हम्मचामरवीजिताम्॥ 63 ॥

keśaśaivalasañchannāṃ śroṇisūtramṛṇālikām | varānanasupadmāṃ ca hammacāmaravījitām

शिरस्तिमिसमाकीर्णो शोणितौघप्रवर्तिनीम् ।नदीं दुस्तरणीं भीमामनङ्गेन प्रवर्तिताम्॥ 64 ॥

śirastimisamākīrṇo śoṇitaughapravartinīm | nadīṃ dustaraṇīṃ bhīmāmanaṅgena pravartitām

दुष्प्रेक्षां दुर्गमां रौद्रां हीनतेजःसुदुस्तराम् ।शस्त्रग्राहवतीं घोरां यमराष्ट्रविवर्द्धनीम्॥ 65 ॥

duṣprekṣāṃ durgamāṃ raudrāṃ hīnatejaḥsudustarām | śastragrāhavatīṃ ghorāṃ yamarāṣṭravivarddhanīm

तत्र रुक्मिसुतः श्रीमान्विलोडयति धन्विनः ।शत्रुहन्तारमाश्रित्य शरानभ्यकिरद् बहून्॥ 66 ॥

tatra rukmisutaḥ śrīmānviloḍayati dhanvinaḥ | śatruhantāramāśritya śarānabhyakirad bahūn

शत्रुहन्ता पुनः क्रुद्धो मुमोच शरमुत्तमम् ।प्रद्युम्नस्य समासाद्य हृदये निपपात ह॥ 67 ॥

śatruhantā punaḥ kruddho mumoca śaramuttamam | pradyumnasya samāsādya hṛdaye nipapāta ha

स विद्धस्तेन बाणेन प्रद्युम्नो न व्यकम्पत ।शक्तिं जग्राह बलवाञ्छत्रुहन्त्रे मुमूर्षवे॥ 68 ॥

sa viddhastena bāṇena pradyumno na vyakampata | śaktiṃ jagrāha balavāñchatruhantre mumūrṣave

सा क्षिप्ता रौक्मिणेयेन शक्तिर्ज्वालाकुला रणे ।पपात हृदयं भित्त्वा शक्राशनिसमस्वना॥ 69 ॥

sā kṣiptā raukmiṇeyena śaktirjvālākulā raṇe | papāta hṛdayaṃ bhittvā śakrāśanisamasvanā

स भिन्नहृच्च स्रस्ताङ्गो मुक्तमर्मास्थिबन्धनः ।पपात रुधिरोद्गारी शत्रुहन्ता महाबलः॥ 70 ॥

sa bhinnahṛcca srastāṅgo muktamarmāsthibandhanaḥ | papāta rudhirodgārī śatruhantā mahābalaḥ

पतितं शत्रुहन्तारं दृष्ट्वा तस्थौ प्रमर्दनः ।जग्राह मुसलं सोऽथ वचनं चेदमाददे॥ 71 ॥

patitaṃ śatruhantāraṃ dṛṣṭvā tasthau pramardanaḥ | jagrāha musalaṃ so'tha vacanaṃ cedamādade

तिष्ठ किं प्राकृतैरेभिः करिष्यसि रणप्रियः ।मां योधयस्व दुर्बुद्धे ततस्त्वं न भविष्यसि॥ 72 ॥

tiṣṭha kiṃ prākṛtairebhiḥ kariṣyasi raṇapriyaḥ | māṃ yodhayasva durbuddhe tatastvaṃ na bhaviṣyasi

वृष्णिवंशकुले जातः शत्रुरस्मत्पिता तव ।पुत्रं हन्तास्त्वहं तस्य ततोऽसौ निहतो भवेत्॥ 73 ॥

vṛṣṇivaṃśakule jātaḥ śatrurasmatpitā tava | putraṃ hantāstvahaṃ tasya tato'sau nihato bhavet

मृतेन तेन दुर्बुद्धे सर्वदेवक्षयो भवेत् ।दैतेया दानवाः सर्वे मोदन्तां हतशत्रवः॥ 74 ॥

mṛtena tena durbuddhe sarvadevakṣayo bhavet | daiteyā dānavāḥ sarve modantāṃ hataśatravaḥ

हते त्वयि ममास्त्रेण त्वत्समुत्थैश्च शोणितैः ।शम्बरस्य तु पुत्राणां करोम्युदकसत्क्रियाम्॥ 75 ॥

hate tvayi mamāstreṇa tvatsamutthaiśca śoṇitaiḥ | śambarasya tu putrāṇāṃ karomyudakasatkriyām

अद्य सा भीष्मकसुता करुणं विलपिष्यति ।निहतं त्वां च श्रुत्वैव यौवनस्थं गतायुषम्॥ 76 ॥

adya sā bhīṣmakasutā karuṇaṃ vilapiṣyati | nihataṃ tvāṃ ca śrutvaiva yauvanasthaṃ gatāyuṣam

स ते पिता चक्रधरो निष्फलाशो भविष्यति ।हतं त्वां स विदित्वाथ प्राणांस्त्यक्ष्यति मन्दधीः॥ 77 ॥

sa te pitā cakradharo niṣphalāśo bhaviṣyati | hataṃ tvāṃ sa viditvātha prāṇāṃstyakṣyati mandadhīḥ

इत्युक्त्वा परिघेणाशु ताडयद्रुक्मिणीसुतम् ।ताडितो हि महातेजा रौक्मिणेयः प्रतापवान्॥ 78 ॥

ityuktvā parigheṇāśu tāḍayadrukmiṇīsutam | tāḍito hi mahātejā raukmiṇeyaḥ pratāpavān

दोर्भ्यामुत्क्षिप्य तस्यैव रथ मह्यां व्यचूर्णयत् ।सोऽवप्लुत्य रथात्तस्मात्पदातिरवतस्थिवान्॥ 79 ॥

dorbhyāmutkṣipya tasyaiva ratha mahyāṃ vyacūrṇayat | so'vaplutya rathāttasmātpadātiravatasthivān

तां गदां गृह्य सहसा रौक्मिणेयमुपाद्रवत् ।तयैव गदया कामः प्रमर्दनमपोथयत्॥ 80 ॥

tāṃ gadāṃ gṛhya sahasā raukmiṇeyamupādravat | tayaiva gadayā kāmaḥ pramardanamapothayat

हते प्रमर्दने दैत्ये दृष्ट्वा सर्वे प्रदुद्रुवुः ।न शक्ताः प्रमुखे स्थातुं सिंहत्रासाद् गजा इव॥ 81 ॥

hate pramardane daitye dṛṣṭvā sarve pradudruvuḥ | na śaktāḥ pramukhe sthātuṃ siṃhatrāsād gajā iva

सारमेयं यथा दृष्ट्वाविगणो वै पलायते ।तथा सेना विषीदन्ती प्रद्युम्नस्य भयार्दिता॥ 82 ॥

sārameyaṃ yathā dṛṣṭvāvigaṇo vai palāyate | tathā senā viṣīdantī pradyumnasya bhayārditā

क्षतजादिग्धवस्त्रा वै मुक्तकेशा विशोभना ।रजस्वलेव युवतिः सेना समवगूहते॥ 83 ॥

kṣatajādigdhavastrā vai muktakeśā viśobhanā | rajasvaleva yuvatiḥ senā samavagūhate

मदनशरविभिन्ना सैनिकानभ्ययायाद् युवतिसदृशवेषा साध्वसैः पीड्यमाना ।रतिसमरमशक्ता वीक्षितुं सोच्छ्वसन्ती स्वगृहगमनकामा नेच्छते स्थातुमत्र॥ 84 ॥

madanaśaravibhinnā sainikānabhyayāyād yuvatisadṛśaveṣā sādhvasaiḥ pīḍyamānā | ratisamaramaśaktā vīkṣituṃ socchvasantī svagṛhagamanakāmā necchate sthātumatra