Parva 3, Adhyāya 22

दक्षेण स्वार्द्धाङ्गेन स्त्री भूत्वा अनेकाः कन्यानां उत्पत्तिः, तेषां धर्माय, कश्यपाय, सोमाय च दानं, कश्यपस्य दक्षकन्यानां च सन्ततीनां वर्णनं, देवलोके जन्मगृहीतॄणां योग्यता साध्वहं श्रोतुमिच्छामि त्रेतायां ब्राह्मणोत्तम ।यज्ज्ञात्वा सर्वविद्यानां परं पश्येयमव्ययम्॥ 1 ॥

dakṣeṇa svārddhāṅgena strī bhūtvā anekāḥ kanyānāṃ utpattiḥ, teṣāṃ dharmāya, kaśyapāya, somāya ca dānaṃ, kaśyapasya dakṣakanyānāṃ ca santatīnāṃ varṇanaṃ, devaloke janmagṛhītṝṇāṃ yogyatā sādhvahaṃ śrotumicchāmi tretāyāṃ brāhmaṇottama | yajjñātvā sarvavidyānāṃ paraṃ paśyeyamavyayam

दक्षस्तु पुनरालम्ब्य स्त्रीभावं पुरुषोत्तमः ।योगाद् योगेश्वरात्मानं निषण्णो गिरिमूर्धनि॥ 2 ॥

dakṣastu punarālambya strībhāvaṃ puruṣottamaḥ | yogād yogeśvarātmānaṃ niṣaṇṇo girimūrdhani

सुजानुः पीनजघना सुभ्रूरः पद्मनिभानना ।रक्तान्तनयना कान्ता सर्वभूतमनोरमा॥ 3 ॥

sujānuḥ pīnajaghanā subhrūraḥ padmanibhānanā | raktāntanayanā kāntā sarvabhūtamanoramā

दक्षः प्राचेतसस्तस्यां कन्यायां जनयत् प्रभुः ।देहार्धयोगविधिना कन्याः पद्मनिभाननाः॥ 4 ॥

dakṣaḥ prācetasastasyāṃ kanyāyāṃ janayat prabhuḥ | dehārdhayogavidhinā kanyāḥ padmanibhānanāḥ

दक्षः पुरुषरूपेण स्त्रीरूपमपहाय वै ।दर्शने सर्वभूतानां कान्तः कान्ततरोऽभवत्॥ 5 ॥

dakṣaḥ puruṣarūpeṇa strīrūpamapahāya vai | darśane sarvabhūtānāṃ kāntaḥ kāntataro'bhavat

ताः कन्याः प्रददौ दक्षः स्वयं प्राचेतसः प्रभुः ।ब्रह्मदेयेन विधिना ब्रह्मप्राप्तेन भारत॥ 6 ॥

tāḥ kanyāḥ pradadau dakṣaḥ svayaṃ prācetasaḥ prabhuḥ | brahmadeyena vidhinā brahmaprāptena bhārata

प्रददौ दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश ।सप्तविंशति सोमाय पत्नीहेतोः समाहितः॥ 7 ॥

pradadau daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa | saptaviṃśati somāya patnīhetoḥ samāhitaḥ

दक्षो दत्त्वाथ ताः कन्या ब्रह्मक्षेत्रं प्रपद्य च ।ब्रह्मणाध्युषितं पुण्यं समाहितमना मुनिः॥ 8 ॥

dakṣo dattvātha tāḥ kanyā brahmakṣetraṃ prapadya ca | brahmaṇādhyuṣitaṃ puṇyaṃ samāhitamanā muniḥ

तप्यमानो मृगैः सार्धं चचार वसुधां नृप ।तृणमूलफलैर्वृद्धो वृद्धश्च तपसासकृत्॥ 9 ॥

tapyamāno mṛgaiḥ sārdhaṃ cacāra vasudhāṃ nṛpa | tṛṇamūlaphalairvṛddho vṛddhaśca tapasāsakṛt

मृगास्तु तस्य मोदन्ति फलं मोदन्ति ब्राह्मणाः ।दीक्षिताः पुण्यकर्माणस्तपसा दग्धकिल्बिषाः॥ 10 ॥

mṛgāstu tasya modanti phalaṃ modanti brāhmaṇāḥ | dīkṣitāḥ puṇyakarmāṇastapasā dagdhakilbiṣāḥ

सङ्ग्रामकाले कालज्ञः शरीरादिपतिर्मुनिः ।कर्मयज्ञकृतां तात सिद्धिं पश्यति लक्षणात्॥ 11 ॥

saṅgrāmakāle kālajñaḥ śarīrādipatirmuniḥ | karmayajñakṛtāṃ tāta siddhiṃ paśyati lakṣaṇāt

दानमानप्रवीराश्च निरुद्वेगा निरामिषाः ।मृगैः सह जरां यान्ति सपत्नीकाः सुपुत्रिणः॥ 12 ॥

dānamānapravīrāśca nirudvegā nirāmiṣāḥ | mṛgaiḥ saha jarāṃ yānti sapatnīkāḥ suputriṇaḥ

ब्राह्मणाः स्तोत्रसंसिद्धा जनित्रे प्रथमे पदे ।ब्रह्मणाध्युषितत्वाच्च ब्रह्मक्षेत्रमिहोच्यते॥ 13 ॥

brāhmaṇāḥ stotrasaṃsiddhā janitre prathame pade | brahmaṇādhyuṣitatvācca brahmakṣetramihocyate

यतिभिः कर्मभिर्मुक्तैर्जितक्रोधैर्जितेन्द्रियैः ।चरद्भिर्वसुधां विप्रैरकिञ्चनपथैषिभिः॥ 14 ॥

yatibhiḥ karmabhirmuktairjitakrodhairjitendriyaiḥ | caradbhirvasudhāṃ viprairakiñcanapathaiṣibhiḥ

या प्रजा सर्वमारूढा मानसी ब्रह्मचारिणी ।सैवैषा व्यक्तिमापन्ना स्वभावदुरतिक्रमा॥ 15 ॥

yā prajā sarvamārūḍhā mānasī brahmacāriṇī | saivaiṣā vyaktimāpannā svabhāvaduratikramā

अव्यक्ता व्यक्तमापन्ता स्वभावाद् दुरतिक्रमा ।व्यक्ताव्यक्तगतिश्चैषा कालधर्मान्महीपते॥ 16 ॥

avyaktā vyaktamāpantā svabhāvād duratikramā | vyaktāvyaktagatiścaiṣā kāladharmānmahīpate

स्थावरा जङ्गमाश्चैव स्थूलसूक्ष्माश्च भारत ।कालयोगेन योगज्ञा भवन्ति न भवन्ति च॥ 17 ॥

sthāvarā jaṅgamāścaiva sthūlasūkṣmāśca bhārata | kālayogena yogajñā bhavanti na bhavanti ca

एताश्चैताः प्रजाः सर्वा दक्षकन्यासु जज्ञिरे ।कश्यपेनाव्ययेनेह संयुक्ताः कालधर्मणा॥ 18 ॥

etāścaitāḥ prajāḥ sarvā dakṣakanyāsu jajñire | kaśyapenāvyayeneha saṃyuktāḥ kāladharmaṇā

आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवा मरुद्गणाः ।नागाश्चानेकशिरसः साध्या वै पन्नगास्तथा॥ 19 ॥

ādityā vasavo rudrā viśvedevā marudgaṇāḥ | nāgāścānekaśirasaḥ sādhyā vai pannagāstathā

गन्धर्वाः किन्नरा यक्षाः सुपर्णाश्च तथापरे ।गरुत्मान् सह यक्षैश्च किन्नराश्च सुवाससः॥ 20 ॥

gandharvāḥ kinnarā yakṣāḥ suparṇāśca tathāpare | garutmān saha yakṣaiśca kinnarāśca suvāsasaḥ

गावः पशुगणैः सार्धं नराश्च वसुधाधिप ।चराचराश्च वसुधाधर्तारश्च धराधराः॥ 21 ॥

gāvaḥ paśugaṇaiḥ sārdhaṃ narāśca vasudhādhipa | carācarāśca vasudhādhartāraśca dharādharāḥ

गजाः सिंहाश्च व्याघ्राश्च हयाः पक्षधरास्तथा ।खड्गा विषाणिनश्चैव वृषभाश्च मृगास्तथा॥ 22 ॥

gajāḥ siṃhāśca vyāghrāśca hayāḥ pakṣadharāstathā | khaḍgā viṣāṇinaścaiva vṛṣabhāśca mṛgāstathā

चतुर्विषाणा नागेन्द्राः पद्माभा वर्णतः शुभाः ।सर्वलक्षणसम्पन्नाः प्राणिनः कामरूपिणः॥ 23 ॥

caturviṣāṇā nāgendrāḥ padmābhā varṇataḥ śubhāḥ | sarvalakṣaṇasampannāḥ prāṇinaḥ kāmarūpiṇaḥ

तेषां रूपैस्तथा गात्रैस्तैः शीलैस्तैः पराक्रमैः ।मुनयः पुनरुद्भूता धर्मक्षेत्रे सनातने॥ 24 ॥

teṣāṃ rūpaistathā gātraistaiḥ śīlaistaiḥ parākramaiḥ | munayaḥ punarudbhūtā dharmakṣetre sanātane

क्षेत्रज्ञा मानसे लोके धर्मिणो वेदगोचराः ।यत्रोद्भूताः सुराः सर्वे दिवि लोके प्रतिष्ठिताः॥ 25 ॥

kṣetrajñā mānase loke dharmiṇo vedagocarāḥ | yatrodbhūtāḥ surāḥ sarve divi loke pratiṣṭhitāḥ

ये चान्ये तपसा सिद्धा गृहस्था मनुजाधिप ।ब्रह्मचर्येण संसिद्धाः परिचर्यां गता गुरोः॥ 26 ॥

ye cānye tapasā siddhā gṛhasthā manujādhipa | brahmacaryeṇa saṃsiddhāḥ paricaryāṃ gatā guroḥ

ये च योगगतिं प्राप्ताः सिद्धिहेतोर्महीपते ।क्लेशाधिकैः कर्मजन्यैर्वृत्तिं लप्स्यन्ति वै द्विजाः॥ 27 ॥

ye ca yogagatiṃ prāptāḥ siddhihetormahīpate | kleśādhikaiḥ karmajanyairvṛttiṃ lapsyanti vai dvijāḥ

शिलोञ्छवृत्तयः ख्याताः सपत्नीका दृढव्रताः ।सर्वे त्वेते दिविचरा भवन्ति चरितव्रताः॥ 28 ॥

śiloñchavṛttayaḥ khyātāḥ sapatnīkā dṛḍhavratāḥ | sarve tvete divicarā bhavanti caritavratāḥ