Parva 3, Adhyāya 29

तपसःप्रभावेण देवानां उत्कर्षं संयुज्य तपसा देवाः किमकुर्वंस्ततः परम् ।न हि तद् विद्यते लोके तपसा यन्न लभ्यते॥ 1 ॥

tapasaḥprabhāveṇa devānāṃ utkarṣaṃ saṃyujya tapasā devāḥ kimakurvaṃstataḥ param | na hi tad vidyate loke tapasā yanna labhyate

अथ दीक्षां समास्थाय सर्वे विष्णुमया गणाः ।पुष्करादग्निमुद्धृत्य प्रणीय च यथाविधि॥ 2 ॥

atha dīkṣāṃ samāsthāya sarve viṣṇumayā gaṇāḥ | puṣkarādagnimuddhṛtya praṇīya ca yathāvidhi

वहुवुर्मन्त्रविधिना ब्राह्मणा मन्त्रचोदिताः ।हविषा मन्त्रपूतेन यथा वै विधिरेव च॥ 3 ॥

vahuvurmantravidhinā brāhmaṇā mantracoditāḥ | haviṣā mantrapūtena yathā vai vidhireva ca

स चाग्निर्विधिवत्तत्र वर्धते ब्रह्मतेजसा ।तेजोभिर्बहुलीभूतः प्रभुः पुरुषविग्रहः॥ 4 ॥

sa cāgnirvidhivattatra vardhate brahmatejasā | tejobhirbahulībhūtaḥ prabhuḥ puruṣavigrahaḥ

ब्रह्मदण्ड इति ख्यातो वपुषा निर्दहन्निव ।दिव्यरूपप्रहरणो ह्यसिचर्मधनुर्धरः॥ 5 ॥

brahmadaṇḍa iti khyāto vapuṣā nirdahanniva | divyarūpapraharaṇo hyasicarmadhanurdharaḥ

सगदो लाङ्गली चक्री शरी चर्मी परश्वधी ।शूली वज्री स्वङ्गपाणिः शक्तिमान् वरकार्मुकः॥ 6 ॥

sagado lāṅgalī cakrī śarī carmī paraśvadhī | śūlī vajrī svaṅgapāṇiḥ śaktimān varakārmukaḥ

विष्णुश्चक्रधरः खड्गी मुसली लाङ्गलायुधः ।नरो लाङ्गलमालम्ब्य मुसलं च महाबलः॥ 7 ॥

viṣṇuścakradharaḥ khaḍgī musalī lāṅgalāyudhaḥ | naro lāṅgalamālambya musalaṃ ca mahābalaḥ

वज्रमिन्द्रस्तपोयोगाच्छतपर्याणमक्षिपत् ।रुद्रः शूलं पिनाकं च मनसाधारयद् भुवि॥ 8 ॥

vajramindrastapoyogācchataparyāṇamakṣipat | rudraḥ śūlaṃ pinākaṃ ca manasādhārayad bhuvi

मृत्युर्दण्डं पाशमापः कालः शक्तिमगृह्णत ।जग्राह परशुं त्वष्टा कुबेरश्च परश्वधम्॥ 9 ॥

mṛtyurdaṇḍaṃ pāśamāpaḥ kālaḥ śaktimagṛhṇata | jagrāha paraśuṃ tvaṣṭā kuberaśca paraśvadham

निर्विकारैः समायुक्ताः शतशोऽथ सहस्रशः ।विश्वकर्मा च त्वष्टा च चक्राते ह्यायुधं बहु॥ 10 ॥

nirvikāraiḥ samāyuktāḥ śataśo'tha sahasraśaḥ | viśvakarmā ca tvaṣṭā ca cakrāte hyāyudhaṃ bahu

इन्द्रायाग्निरथं प्रादात् सूर्याय च प्रतापिने ।परमात्मा ददौ कृष्णो रुद्राय च महात्मने॥ 11 ॥

indrāyāgnirathaṃ prādāt sūryāya ca pratāpine | paramātmā dadau kṛṣṇo rudrāya ca mahātmane

छन्दोभिरेव त्वष्टा च स चकाराथ वाहिनीं विश्वकर्मा विमानानि चकार बहुभिः क्रमैः॥ 12 ॥

chandobhireva tvaṣṭā ca sa cakārātha vāhinīṃ viśvakarmā vimānāni cakāra bahubhiḥ kramaiḥ

शरीरांशं समुद्धृत्य विष्णुः सत्यपराक्रमः ।पुष्करात् पर्वणि वनात् पृतनार्थं प्रवर्तयन्॥ 13 ॥

śarīrāṃśaṃ samuddhṛtya viṣṇuḥ satyaparākramaḥ | puṣkarāt parvaṇi vanāt pṛtanārthaṃ pravartayan

द्यां चैव सूर्यऋक्षाणां वाचा वै समकल्पयत् ।यथा स पूज्यः सङ्ग्रामे शत्रून् निर्बिभिदे रणे॥ 14 ॥

dyāṃ caiva sūryaṛkṣāṇāṃ vācā vai samakalpayat | yathā sa pūjyaḥ saṅgrāme śatrūn nirbibhide raṇe

स तं दण्डं समुचितं निर्विकारं समाहितम् ।ब्रह्मा जग्राह विधिना अन्तर्धानगतः प्रभुः॥ 15 ॥

sa taṃ daṇḍaṃ samucitaṃ nirvikāraṃ samāhitam | brahmā jagrāha vidhinā antardhānagataḥ prabhuḥ

स्वैः प्रभावैश्च विधिना सोऽस्त्रग्रामं चतुर्विधम् ।ऐन्द्रमाग्नेयवायव्ये रौद्रं रौद्रेण वर्चसा॥ 16 ॥

svaiḥ prabhāvaiśca vidhinā so'stragrāmaṃ caturvidham | aindramāgneyavāyavye raudraṃ raudreṇa varcasā

एभिर्विकारैः संयुक्ता दितेः पुत्रा महाबलाः ।तपसा शिक्षया चैव स्वास्त्रैः प्रहरणैरपि॥ 17 ॥

ebhirvikāraiḥ saṃyuktā diteḥ putrā mahābalāḥ | tapasā śikṣayā caiva svāstraiḥ praharaṇairapi

बलेन चतुरङ्गेण वीर्येण सुसमाहिताः ।अप्रधृष्या रणे सर्वे समपद्यन्त वै तदा॥ 18 ॥

balena caturaṅgeṇa vīryeṇa susamāhitāḥ | apradhṛṣyā raṇe sarve samapadyanta vai tadā

ते विहाय गुहामध्यं सभाण्डोपस्करे रथे ।मन्दरस्य गिरेः पादे विचेरुर्वसुधातले॥ 19 ॥

te vihāya guhāmadhyaṃ sabhāṇḍopaskare rathe | mandarasya gireḥ pāde vicerurvasudhātale

चतुरङ्गं बलं सर्वं संहृत्य तमसः प्रभुः ।विष्णुरेव महायोगांश्चचार वसुधातले॥ 20 ॥

caturaṅgaṃ balaṃ sarvaṃ saṃhṛtya tamasaḥ prabhuḥ | viṣṇureva mahāyogāṃścacāra vasudhātale

भूयोऽन्यत्तप आसेदुश्चरन्तो ब्राह्मणैः सह ।तैश्च सर्वैः सुरगणैर्धर्मचीरनिवासिभिः॥ 21 ॥

bhūyo'nyattapa āseduścaranto brāhmaṇaiḥ saha | taiśca sarvaiḥ suragaṇairdharmacīranivāsibhiḥ