Parva 3, Adhyāya 35

भगवता वराहेण विभिन्नासु दिक्षु पर्वतानां नदीनां च निर्माणं तस्योपरि जलौघस्य महती नौरिव स्थिता ।विततत्वात्तु देहस्य न ययौ सम्प्लवं मही॥ 1 ॥

bhagavatā varāheṇa vibhinnāsu dikṣu parvatānāṃ nadīnāṃ ca nirmāṇaṃ tasyopari jalaughasya mahatī nauriva sthitā | vitatatvāttu dehasya na yayau samplavaṃ mahī

ततः स चिन्तयामास प्रविभागं क्षितेर्विभुः ।समुच्छ्रयं च सर्वेषां पर्वतानां नदीषु च॥ 2 ॥

tataḥ sa cintayāmāsa pravibhāgaṃ kṣitervibhuḥ | samucchrayaṃ ca sarveṣāṃ parvatānāṃ nadīṣu ca

विलेखनं प्रमाणं च गतिं प्रस्रवमेव च ।माहात्म्यं च विशेषं च नदीनामन्वचिन्तयत्॥ 3 ॥

vilekhanaṃ pramāṇaṃ ca gatiṃ prasravameva ca | māhātmyaṃ ca viśeṣaṃ ca nadīnāmanvacintayat

चतुरन्तां धरां कृत्वा तथा चैव महार्णवम् ।मध्ये पृथिव्याः सौवर्णमकरोन्मेरुपर्वतम्॥ 4 ॥

caturantāṃ dharāṃ kṛtvā tathā caiva mahārṇavam | madhye pṛthivyāḥ sauvarṇamakaronmeruparvatam

प्राचीं दिशमथो गत्वा चकारोदयपर्वतम् ।शतयोजनविस्तारं सहस्रं च समुच्छ्रयम्॥ 5 ॥

prācīṃ diśamatho gatvā cakārodayaparvatam | śatayojanavistāraṃ sahasraṃ ca samucchrayam

जातरूपमयैः शृङ्गैस्तरुणादित्यसन्निभैः ।आत्मतेजोगुणमयैर्वेदिकाभोगकल्पितम्॥ 6 ॥

jātarūpamayaiḥ śṛṅgaistaruṇādityasannibhaiḥ | ātmatejoguṇamayairvedikābhogakalpitam

विविधांश्च महास्कन्धान् काञ्चनान् पुष्करेक्षणः ।नित्यपुष्पफलान् वृक्षान् कृतवांस्तत्र पर्वते॥ 7 ॥

vividhāṃśca mahāskandhān kāñcanān puṣkarekṣaṇaḥ | nityapuṣpaphalān vṛkṣān kṛtavāṃstatra parvate

शतयोजनविस्तारं ततस्त्रिगुणमायतम् ।चकार स महादेवः पुनः सौमनसं गिरिम्॥ 8 ॥

śatayojanavistāraṃ tatastriguṇamāyatam | cakāra sa mahādevaḥ punaḥ saumanasaṃ girim

नानारत्नसहस्राणां कृत्वा तत्र सुसञ्चयम् ।वेदिकां बहुवर्णां च सन्ध्याभ्राभामकल्पयत्॥ 9 ॥

nānāratnasahasrāṇāṃ kṛtvā tatra susañcayam | vedikāṃ bahuvarṇāṃ ca sandhyābhrābhāmakalpayat

सहस्रशृङ्गं च गिरिं नानामणिशिलातलम् ।कृतवान् वृक्षगहनं षष्टियोजनमुच्छ्रितम्॥ 10 ॥

sahasraśṛṅgaṃ ca giriṃ nānāmaṇiśilātalam | kṛtavān vṛkṣagahanaṃ ṣaṣṭiyojanamucchritam

आसनं तत्र परमं सर्वभूतनमस्कृतम् ।कृतवानात्मनः स्थानं विश्वकर्मा प्रजापतिः॥ 11 ॥

āsanaṃ tatra paramaṃ sarvabhūtanamaskṛtam | kṛtavānātmanaḥ sthānaṃ viśvakarmā prajāpatiḥ

शिशिरं च महाशैलं तुषारचयसन्निभम् ।चकार दुर्गगहनं कन्दरान्तरमण्डितम्॥ 12 ॥

śiśiraṃ ca mahāśailaṃ tuṣāracayasannibham | cakāra durgagahanaṃ kandarāntaramaṇḍitam

शिशिरप्रभवां चैव नदीं द्विजगणायुताम् ।चकार पुलिनोपेतां वसुधारामिति श्रुतिः॥ 13 ॥

śiśiraprabhavāṃ caiva nadīṃ dvijagaṇāyutām | cakāra pulinopetāṃ vasudhārāmiti śrutiḥ

सा नदी निखिलां प्राचीं पुण्यां मुखशतैश्चिताम् ।शोभयत्यमृतप्रख्यैर्मुक्ताशङ्खविभूषितैः॥ 14 ॥

sā nadī nikhilāṃ prācīṃ puṇyāṃ mukhaśataiścitām | śobhayatyamṛtaprakhyairmuktāśaṅkhavibhūṣitaiḥ

नित्यपुष्पफलोपेतैश्छादयद्भिः सुसंवृतैः ।भूषिताभ्यधिकैः कान्तैः सा नदी तीरजैर्द्रुमैः॥ 15 ॥

nityapuṣpaphalopetaiśchādayadbhiḥ susaṃvṛtaiḥ | bhūṣitābhyadhikaiḥ kāntaiḥ sā nadī tīrajairdrumaiḥ

कृत्वा प्राचीविभागं च दक्षिणायामथो दिशि ।चकार पर्वतं दिव्यं सर्वकाञ्चनराजतम्॥ 16 ॥

kṛtvā prācīvibhāgaṃ ca dakṣiṇāyāmatho diśi | cakāra parvataṃ divyaṃ sarvakāñcanarājatam

एकतः सूर्यसङ्काशमेकतः शशिसन्निभम् ।स बिभ्रच्छुशुभेऽतीव द्वौ वर्णौ पर्वतोत्तमः॥ 17 ॥

ekataḥ sūryasaṅkāśamekataḥ śaśisannibham | sa bibhracchuśubhe'tīva dvau varṇau parvatottamaḥ

तेजसा युगपद् व्याप्तं सूर्याचन्द्रमसाविव ।वपुष्मन्तमथो तत्र भानुमन्तं महागिरिम्॥ 18 ॥

tejasā yugapad vyāptaṃ sūryācandramasāviva | vapuṣmantamatho tatra bhānumantaṃ mahāgirim

सर्वकामफलैर्वृक्षैर्वृतं रम्यैर्मनोरमैः ।चकार कुञ्जरं चैव कुञ्जरप्रतिमाकृतिम्॥ 19 ॥

sarvakāmaphalairvṛkṣairvṛtaṃ ramyairmanoramaiḥ | cakāra kuñjaraṃ caiva kuñjarapratimākṛtim

सर्वतः काञ्चनगुहं बहुयोजनविस्तृतम् ।ऋषभप्रतिमं चैव ऋषभं नाम पर्वतम्॥ 20 ॥

sarvataḥ kāñcanaguhaṃ bahuyojanavistṛtam | ṛṣabhapratimaṃ caiva ṛṣabhaṃ nāma parvatam

हेमकाञ्चनवृक्षाढ्यं पुष्पहासं स सृष्टवान् ।महेन्द्रमथ शैलेन्द्रं शतयोजनमुच्छ्रितम्॥ 21 ॥

hemakāñcanavṛkṣāḍhyaṃ puṣpahāsaṃ sa sṛṣṭavān | mahendramatha śailendraṃ śatayojanamucchritam

जातरूपमयैः शृङ्गैः सपुष्पितमदाद्रुमम् ।मेदिन्यां कृतवान् देवः प्रतिक्षोभमिवाचलम्॥ 22 ॥

jātarūpamayaiḥ śṛṅgaiḥ sapuṣpitamadādrumam | medinyāṃ kṛtavān devaḥ pratikṣobhamivācalam

नानारत्नसमाकीर्णं सूर्येन्दुसदृशप्रभम् ।चकार मलयं चाद्रिं चित्रपुष्पितपादपम्॥ 23 ॥

nānāratnasamākīrṇaṃ sūryendusadṛśaprabham | cakāra malayaṃ cādriṃ citrapuṣpitapādapam

मैनाकं च महाशैलं शिलाजालसमावृतम् ।दक्षिणस्यां दिशि शुभं चकाराचलमायतम्॥ 24 ॥

mainākaṃ ca mahāśailaṃ śilājālasamāvṛtam | dakṣiṇasyāṃ diśi śubhaṃ cakārācalamāyatam

सहस्रशिरसं विन्ध्यं नानाद्रुमलताकुलम् ।नदीं च विपुलावर्तां पुलिनश्रोणिभूषिताम्॥ 25 ॥

sahasraśirasaṃ vindhyaṃ nānādrumalatākulam | nadīṃ ca vipulāvartāṃ pulinaśroṇibhūṣitām

क्षीरसङ्काशसलिलां पयोधारामिति श्रुतिः ।सुरम्यां तोयकलिलां विहितां दक्षिणां दिशम्॥ 26 ॥

kṣīrasaṅkāśasalilāṃ payodhārāmiti śrutiḥ | suramyāṃ toyakalilāṃ vihitāṃ dakṣiṇāṃ diśam

दिव्यां तीर्थशतोपेतां प्लावयन्तीं शुभाम्भसा ।दिशं याम्यां प्रतिष्ठाप्य प्रतीचीं दिशमागमत्॥ 27 ॥

divyāṃ tīrthaśatopetāṃ plāvayantīṃ śubhāmbhasā | diśaṃ yāmyāṃ pratiṣṭhāpya pratīcīṃ diśamāgamat

अकरोत् तत्र शैलेन्द्रं शतयोजनमुच्छ्रितम् ।शोभितं शिखरैश्चित्रैः सुप्रवृद्धैर्हिरण्मयैः॥ 28 ॥

akarot tatra śailendraṃ śatayojanamucchritam | śobhitaṃ śikharaiścitraiḥ supravṛddhairhiraṇmayaiḥ

काञ्चनीभिः शिलाभिश्च गुहाभिश्चविभूषितम् ।समाकुलं सूर्यनिभैः शालैस्तालैश्च भास्वरैः॥ 29 ॥

kāñcanībhiḥ śilābhiśca guhābhiścavibhūṣitam | samākulaṃ sūryanibhaiḥ śālaistālaiśca bhāsvaraiḥ

शुशुभे जातरूपैश्च श्रीमद्भिश्चित्रवेदिकैः ।षष्टिं गिरिसहस्राणि तत्रासौ संन्यवेशयत्॥ 30 ॥

śuśubhe jātarūpaiśca śrīmadbhiścitravedikaiḥ | ṣaṣṭiṃ girisahasrāṇi tatrāsau saṃnyaveśayat

मेरुप्रतिमरूपाणि वपुषा प्रभया सह ।सहस्रजलधारं च पर्वतं मेरुसन्निभम्॥ 31 ॥

merupratimarūpāṇi vapuṣā prabhayā saha | sahasrajaladhāraṃ ca parvataṃ merusannibham

पुण्यतीर्थगुणोपेतं भगवान् संन्यवेशयत् ।षष्टियोजनविस्तारं तावदेव समुच्छ्रितम्॥ 32 ॥

puṇyatīrthaguṇopetaṃ bhagavān saṃnyaveśayat | ṣaṣṭiyojanavistāraṃ tāvadeva samucchritam

आत्मरूपोपमं तत्र वाराहं नाम नामतः ।निवेशयामास गिरिं दिव्यं वैदूर्यपर्वतम्॥ 33 ॥

ātmarūpopamaṃ tatra vārāhaṃ nāma nāmataḥ | niveśayāmāsa giriṃ divyaṃ vaidūryaparvatam

राजताः काञ्चनाश्चैव यत्र दिव्याः शिलोच्चयाः ।तत्रैव चक्रसदृशं चक्रवन्तं महाबलम्॥ 34 ॥

rājatāḥ kāñcanāścaiva yatra divyāḥ śiloccayāḥ | tatraiva cakrasadṛśaṃ cakravantaṃ mahābalam

सहस्रकूटं विपुलं भगवान् संन्यवेशयत् ।शङ्खप्रतिमरूपं च राजतं पर्वतोत्तमम्॥ 35 ॥

sahasrakūṭaṃ vipulaṃ bhagavān saṃnyaveśayat | śaṅkhapratimarūpaṃ ca rājataṃ parvatottamam

सितद्रुमसमाकीर्णं शङ्खं नाम न्यवेशयत् ।सुवर्णं रत्नसम्भूतं पारिजातं महाद्रुमम्॥ 36 ॥

sitadrumasamākīrṇaṃ śaṅkhaṃ nāma nyaveśayat | suvarṇaṃ ratnasambhūtaṃ pārijātaṃ mahādrumam

महतः पर्वतस्याग्रे पुष्पहासं न्यवेशयत् ।शुभामतिरसां चैव घृतधारामिति श्रुतिः॥ 37 ॥

mahataḥ parvatasyāgre puṣpahāsaṃ nyaveśayat | śubhāmatirasāṃ caiva ghṛtadhārāmiti śrutiḥ

वराहः सरितं पुण्यां प्रतीच्यामकरोत् प्रभुः ।प्रतीच्यां संविधिं कृत्वा पर्वतान्काञ्चनोज्ज्वलान्॥ 38 ॥

varāhaḥ saritaṃ puṇyāṃ pratīcyāmakarot prabhuḥ | pratīcyāṃ saṃvidhiṃ kṛtvā parvatānkāñcanojjvalān

गुणोत्तरानुत्तरस्यां संन्यवेशयदग्रतः ।ततः सौम्यगिरिं सौम्यमन्तरिक्षप्रमाणतः॥ 39 ॥

guṇottarānuttarasyāṃ saṃnyaveśayadagrataḥ | tataḥ saumyagiriṃ saumyamantarikṣapramāṇataḥ

रुक्मधातुप्रतिच्छन्नमकरोद् भास्करोपमम् ।स तु देशो विसूर्योऽपि तस्य भासा प्रकाशते॥ 40 ॥

rukmadhātupraticchannamakarod bhāskaropamam | sa tu deśo visūryo'pi tasya bhāsā prakāśate

तस्य लक्ष्म्यधिकं भाति तपसा रविणा यथा ।सूक्ष्मलक्षणविज्ञेयस्तपतीव दिवाकरः॥ 41 ॥

tasya lakṣmyadhikaṃ bhāti tapasā raviṇā yathā | sūkṣmalakṣaṇavijñeyastapatīva divākaraḥ

सहस्रशिखरं चैव नानातीर्थसमाकुलम् ।चकार रत्नसङ्कीर्णं भूयोऽस्तं नाम पर्वतम्॥ 42 ॥

sahasraśikharaṃ caiva nānātīrthasamākulam | cakāra ratnasaṅkīrṇaṃ bhūyo'staṃ nāma parvatam

मनोहरगुणोपेतं मन्दरं चाचलोत्तमम् ।उद्दामपुष्पगन्धं च पर्वतं गन्धमादनम्॥ 43 ॥

manoharaguṇopetaṃ mandaraṃ cācalottamam | uddāmapuṣpagandhaṃ ca parvataṃ gandhamādanam

चकार तस्य शृङ्गेषु सुवर्णरससम्भवं जम्बूं जाम्बूनदमयीमनन्ताद्भुतदर्शनाम्॥ 44 ॥

cakāra tasya śṛṅgeṣu suvarṇarasasambhavaṃ jambūṃ jāmbūnadamayīmanantādbhutadarśanām

गिरिं त्रिशिखरं चैव तथा पुष्करपर्वतम् ।शुभ्रं पाण्डुरमेघाभं कैलासं च नगोत्तमम्॥ 45 ॥

giriṃ triśikharaṃ caiva tathā puṣkaraparvatam | śubhraṃ pāṇḍurameghābhaṃ kailāsaṃ ca nagottamam

हिमवन्तं च शैलेन्द्रं दिव्यधातुविभूषितम् ।निवेशयामास हरिर्वाराहीं तनुमास्थितः॥ 46 ॥

himavantaṃ ca śailendraṃ divyadhātuvibhūṣitam | niveśayāmāsa harirvārāhīṃ tanumāsthitaḥ

नदीं सर्वगुणोपेतामुत्तरस्यां दिशि प्रभुः ।मधुधारां स कृतवान् दिव्यामृषिशताकुलाम्॥ 47 ॥

nadīṃ sarvaguṇopetāmuttarasyāṃ diśi prabhuḥ | madhudhārāṃ sa kṛtavān divyāmṛṣiśatākulām

सर्वे चैव क्षितिधराः सपक्षाः कामरूपिणः ।तदा कृता भगवता विचित्राः परमेष्ठिना॥ 48 ॥

sarve caiva kṣitidharāḥ sapakṣāḥ kāmarūpiṇaḥ | tadā kṛtā bhagavatā vicitrāḥ parameṣṭhinā

स कृत्वा प्रविभागं तु पृथिव्या लोकभावनः ।देवासुराणामुत्पत्तौ कृतवान् बुद्धिमक्षयाम्॥ 49 ॥

sa kṛtvā pravibhāgaṃ tu pṛthivyā lokabhāvanaḥ | devāsurāṇāmutpattau kṛtavān buddhimakṣayām

सर्वासु दिक्षु क्षतजोपमाक्ष- श्चकार शैलान्विविधाभिधानान् ।हिताय लोकस्य स लोकनाथः पुण्याश्च नद्यः सलिलोपगूढाः॥ 50 ॥

sarvāsu dikṣu kṣatajopamākṣa- ścakāra śailānvividhābhidhānān | hitāya lokasya sa lokanāthaḥ puṇyāśca nadyaḥ salilopagūḍhāḥ