Parva 3, Adhyāya 44

दैत्येभिः हिरण्यकशिपुना च नृसिंहोपरि विभिन्नानां अस्त्राणां प्रहारः प्रह्रादस्य च तच्छ्रुत्वा हिरण्यकशिपुर्वचः ।उवाच दानवान् सर्वान् सगणांश्च गणाधिपः॥ 1 ॥

daityebhiḥ hiraṇyakaśipunā ca nṛsiṃhopari vibhinnānāṃ astrāṇāṃ prahāraḥ prahrādasya ca tacchrutvā hiraṇyakaśipurvacaḥ | uvāca dānavān sarvān sagaṇāṃśca gaṇādhipaḥ

मृगेन्द्रो गृह्यतां शीघ्रमपूर्वां तनुमास्थितः ।यदि वा संशयः कश्चिद् वध्यतां वनगोचरः॥ 2 ॥

mṛgendro gṛhyatāṃ śīghramapūrvāṃ tanumāsthitaḥ | yadi vā saṃśayaḥ kaścid vadhyatāṃ vanagocaraḥ

तच्छुत्वा दानवाः सर्वे मृगेन्द्रं भीमविक्रमम् ।परिक्षिपन्तो मुदितास्त्रासयामासुरोजसा॥ 3 ॥

tacchutvā dānavāḥ sarve mṛgendraṃ bhīmavikramam | parikṣipanto muditāstrāsayāmāsurojasā

सिंहनादं नदित्वा तु पुनः सिंहो महाबलः ।बभञ्ज तां सभां रम्यां व्यादितास्य इवान्तकः॥ 4 ॥

siṃhanādaṃ naditvā tu punaḥ siṃho mahābalaḥ | babhañja tāṃ sabhāṃ ramyāṃ vyāditāsya ivāntakaḥ

सभायां भज्यमानायां हिरण्यकशिपुः स्वयम् ।चिक्षेपास्त्राणि सिंहस्य रोषव्याकुललोचनः॥ 5 ॥

sabhāyāṃ bhajyamānāyāṃ hiraṇyakaśipuḥ svayam | cikṣepāstrāṇi siṃhasya roṣavyākulalocanaḥ

सर्वास्त्राणामथ श्रेष्ठं दण्डमस्त्रं सुभैरवम् ।कालचक्रं तथात्युग्रं विष्णुचक्रं तथैव च॥ 6 ॥

sarvāstrāṇāmatha śreṣṭhaṃ daṇḍamastraṃ subhairavam | kālacakraṃ tathātyugraṃ viṣṇucakraṃ tathaiva ca

धर्मचक्रं महच्चक्रमजितं नाम नामतः ।चक्रमैन्द्रं तथा घोरमृषिचक्रं तथैव च॥ 7 ॥

dharmacakraṃ mahaccakramajitaṃ nāma nāmataḥ | cakramaindraṃ tathā ghoramṛṣicakraṃ tathaiva ca

पैतामहं तथा चक्रं त्रैलोक्यमहितस्वनम् ।विचित्रमशनीं चैव शुष्कार्द्रं चाशनिद्वयम्॥ 8 ॥

paitāmahaṃ tathā cakraṃ trailokyamahitasvanam | vicitramaśanīṃ caiva śuṣkārdraṃ cāśanidvayam

रौद्रं तदुग्रं शूलं च कङ्कालं मुसलं तथा ।अस्त्रं ब्रह्मशिरश्चैव ब्राह्ममस्त्रं तथैव च॥ 9 ॥

raudraṃ tadugraṃ śūlaṃ ca kaṅkālaṃ musalaṃ tathā | astraṃ brahmaśiraścaiva brāhmamastraṃ tathaiva ca

ऐषीकमस्त्रमैन्द्रं च आग्नेयं शैशिरं तथा ।वायव्यं मथनं नाम कापालमथ किङ्करम्॥ 10 ॥

aiṣīkamastramaindraṃ ca āgneyaṃ śaiśiraṃ tathā | vāyavyaṃ mathanaṃ nāma kāpālamatha kiṅkaram

तथा चाप्रतिमां शक्तिं क्रौञ्चमस्त्रं तथैव च ।अस्त्रं हयशिरश्चैव सौम्यमस्त्रं तथैव च॥ 11 ॥

tathā cāpratimāṃ śaktiṃ krauñcamastraṃ tathaiva ca | astraṃ hayaśiraścaiva saumyamastraṃ tathaiva ca

पैशाचमस्त्रममितं सार्प्यमस्त्रं तथाद्भुतम् ।मोहनं शोषणं चैव सन्तापनविलापने॥ 12 ॥

paiśācamastramamitaṃ sārpyamastraṃ tathādbhutam | mohanaṃ śoṣaṇaṃ caiva santāpanavilāpane

जृम्भणं प्रापणं चैव त्वाष्ट्रं चैव सुदारुणम् ।कालमुद्गरमक्षोभ्यं क्षोभणं तु महाबलम्॥ 13 ॥

jṛmbhaṇaṃ prāpaṇaṃ caiva tvāṣṭraṃ caiva sudāruṇam | kālamudgaramakṣobhyaṃ kṣobhaṇaṃ tu mahābalam

संवर्तनं मोहनं च तथा मायाधरं परम् ।गान्धर्वमस्त्रं दयितमसिरत्नं च नन्दकम्॥ 14 ॥

saṃvartanaṃ mohanaṃ ca tathā māyādharaṃ param | gāndharvamastraṃ dayitamasiratnaṃ ca nandakam

प्रस्वापनं प्रमथनं वारुणं चास्त्रमुत्तमम् ।अस्त्रं पाशुपतं चैव यस्याप्रतिहता गतिः॥ 15 ॥

prasvāpanaṃ pramathanaṃ vāruṇaṃ cāstramuttamam | astraṃ pāśupataṃ caiva yasyāpratihatā gatiḥ

एतान्यस्त्राणि सर्वाणि हिरण्यकशिपुस्तदा ।चिक्षेप नारसिंहस्य दीप्तस्याग्नेर्यथाहुतिः॥ 16 ॥

etānyastrāṇi sarvāṇi hiraṇyakaśipustadā | cikṣepa nārasiṃhasya dīptasyāgneryathāhutiḥ

अस्त्रैः प्रज्वलितैः सिंहमावृणोदसुराधिपः ।विवस्वान् घर्मसमये हिमवन्तमिवांशुभिः॥ 17 ॥

astraiḥ prajvalitaiḥ siṃhamāvṛṇodasurādhipaḥ | vivasvān gharmasamaye himavantamivāṃśubhiḥ

स ह्यमर्षानिलोद्भूतो दैत्यानां सैन्यसागरः ।क्षणेनाप्लावयत् सिंहं मैनाकमिव सागरः॥ 18 ॥

sa hyamarṣānilodbhūto daityānāṃ sainyasāgaraḥ | kṣaṇenāplāvayat siṃhaṃ mainākamiva sāgaraḥ

प्रासैः पाशैस्तथा शूलैर्गदाभिर्मुसलैस्तथा ।वज्रैरशनिकल्पैश्च शिलाभिश्च महाद्रुमैः॥ 19 ॥

prāsaiḥ pāśaistathā śūlairgadābhirmusalaistathā | vajrairaśanikalpaiśca śilābhiśca mahādrumaiḥ

मुद्गरैः कूटपाशैश्च शूलोलूखलपर्वतैः ।शतघ्नीभिश्च दीप्ताभिर्दण्डैरपि सुदारुणैः॥ 20 ॥

mudgaraiḥ kūṭapāśaiśca śūlolūkhalaparvataiḥ | śataghnībhiśca dīptābhirdaṇḍairapi sudāruṇaiḥ

परिवार्य समन्तात् तु निघ्नन्नस्त्रैर्हरिं तदा ।स्वल्पमप्यस्य न क्षुण्णमूर्जितस्य महात्मनः॥ 21 ॥

parivārya samantāt tu nighnannastrairhariṃ tadā | svalpamapyasya na kṣuṇṇamūrjitasya mahātmanaḥ

ते दानवाः पाशगृहीतहस्ता महेन्द्रवज्राशनितुल्यवेगाः ।समन्ततोऽभ्युद्यतबाहुशस्त्राः स्थितास्त्रिशीर्षा इव पन्नगेन्द्राः॥ 22 ॥

te dānavāḥ pāśagṛhītahastā mahendravajrāśanitulyavegāḥ | samantato'bhyudyatabāhuśastrāḥ sthitāstriśīrṣā iva pannagendrāḥ

सुवर्णमालाकुलभूषिताङ्गा नानाङ्गदाभोगपिनद्धगात्राः ।मुक्तावलीदामविभूषिताङ्गा हंसा इवाभान्ति विशालपक्षाः॥ 23 ॥

suvarṇamālākulabhūṣitāṅgā nānāṅgadābhogapinaddhagātrāḥ | muktāvalīdāmavibhūṣitāṅgā haṃsā ivābhānti viśālapakṣāḥ

तेषां तु वायुप्रतिमौजसां वै केयूरमालावलयोत्कटानि ।तान्युत्तमाङ्गान्यभितो विभान्ति प्रभातसूर्यांशुसमप्रभाणि॥ 24 ॥

teṣāṃ tu vāyupratimaujasāṃ vai keyūramālāvalayotkaṭāni | tānyuttamāṅgānyabhito vibhānti prabhātasūryāṃśusamaprabhāṇi

तैः प्रक्षिपद्भिर्ज्वलितानलोपमैर्महास्त्रपूगैः स समावृतो बभौ ।गिरिर्यथा सन्ततवर्षिभिर्घनैः कृतान्धकारोऽद्भुतकन्दरद्रुमः॥ 25 ॥

taiḥ prakṣipadbhirjvalitānalopamairmahāstrapūgaiḥ sa samāvṛto babhau | giriryathā santatavarṣibhirghanaiḥ kṛtāndhakāro'dbhutakandaradrumaḥ

तैर्हन्यमानोऽपि महास्त्रजालैः सर्वैस्तदा दैत्यगणैः समेतैः ।नाकम्पताजौ भगवान् प्रतापवान् स्थितः प्रकृत्या हिमवानिवाचलः॥ 26 ॥

tairhanyamāno'pi mahāstrajālaiḥ sarvaistadā daityagaṇaiḥ sametaiḥ | nākampatājau bhagavān pratāpavān sthitaḥ prakṛtyā himavānivācalaḥ

सन्तापितास्ते नरसिंहरूपिणा दितेः सुताः पावकदीप्ततेजसा ।भयाद् विचेलुः पवनोद्धता यथा महोर्मयः सागरवारिसम्भवाः॥ 27 ॥

santāpitāste narasiṃharūpiṇā diteḥ sutāḥ pāvakadīptatejasā | bhayād viceluḥ pavanoddhatā yathā mahormayaḥ sāgaravārisambhavāḥ

शतैर्धनुर्भिः सुमहातिवेगा युगान्तकालप्रतिमाञ्छरौघान् ।एकायनस्था मुमुचुर्नृसिंहे महासुराः क्रोधविदीपिताङ्गाः॥ 28 ॥

śatairdhanurbhiḥ sumahātivegā yugāntakālapratimāñcharaughān | ekāyanasthā mumucurnṛsiṃhe mahāsurāḥ krodhavidīpitāṅgāḥ