Parva 3, Adhyāya 45

दैत्येभिः कृतानां प्रहाराणां रचितानां मायानां च निष्फलता स्वराः खरमुखाश्चैव मकराशीविषाननाः ।ईहामृगमुखाश्चान्ये वराहसदृशाननाः॥ 1 ॥

daityebhiḥ kṛtānāṃ prahārāṇāṃ racitānāṃ māyānāṃ ca niṣphalatā svarāḥ kharamukhāścaiva makarāśīviṣānanāḥ | īhāmṛgamukhāścānye varāhasadṛśānanāḥ

बालसूर्यमुखाश्चैव धूमकेतुमुखास्तथा ।चन्द्रार्धचन्द्रवक्त्राश्च प्रदीप्ताग्निमुखास्तथा॥ 2 ॥

bālasūryamukhāścaiva dhūmaketumukhāstathā | candrārdhacandravaktrāśca pradīptāgnimukhāstathā

हंसकुक्कुटवक्त्राश्च व्यादितास्या भयावहाः ।पञ्चास्या लेलिहानाश्च काकगृध्रमुखास्तथा॥ 3 ॥

haṃsakukkuṭavaktrāśca vyāditāsyā bhayāvahāḥ | pañcāsyā lelihānāśca kākagṛdhramukhāstathā

विद्युज्जिह्वास्त्रिशीर्षाश्च तथोल्कासन्निभाननाः ।महाग्राहनिभाश्चान्ये दानवा बलदर्पिताः॥ 4 ॥

vidyujjihvāstriśīrṣāśca tatholkāsannibhānanāḥ | mahāgrāhanibhāścānye dānavā baladarpitāḥ

कैलासवपुषस्तस्य शरीरे शरवृष्टयः ।अवध्यस्य मृगेन्द्रस्य न व्यथां चक्रुराहवे॥ 5 ॥

kailāsavapuṣastasya śarīre śaravṛṣṭayaḥ | avadhyasya mṛgendrasya na vyathāṃ cakrurāhave

एवं भूयोऽपरान् घोरानसृजन्दानवाः शरान् ।मृगेन्द्रस्योरसि क्रुद्धा निःश्वसन्त इवोरगाः॥ 6 ॥

evaṃ bhūyo'parān ghorānasṛjandānavāḥ śarān | mṛgendrasyorasi kruddhā niḥśvasanta ivoragāḥ

ते दानवशरा घोरा मृगेन्द्राय समीरिताः ।विलयं जग्मुराकाशे खद्योता इव पर्वते॥ 7 ॥

te dānavaśarā ghorā mṛgendrāya samīritāḥ | vilayaṃ jagmurākāśe khadyotā iva parvate

ततश्चक्राणि दिव्यानि दैत्याः क्रोधसमन्विताः ।मृगेन्द्रायाक्षिपन्त्याशु प्रज्वलन्तीव सर्वशः॥ 8 ॥

tataścakrāṇi divyāni daityāḥ krodhasamanvitāḥ | mṛgendrāyākṣipantyāśu prajvalantīva sarvaśaḥ

तैरासीद् गगनं चक्रैः सम्पतद्भिः समावृतम् ।युगान्ते सम्प्रकाशद्भिश्चन्द्रसूर्यग्रहैरिव॥ 9 ॥

tairāsīd gaganaṃ cakraiḥ sampatadbhiḥ samāvṛtam | yugānte samprakāśadbhiścandrasūryagrahairiva

तानि चक्राणि वदनं प्रविशन्ति विभान्ति वै ।मेघोदरदरीं घोरां चन्द्रसूर्यग्रहा इव॥ 10 ॥

tāni cakrāṇi vadanaṃ praviśanti vibhānti vai | meghodaradarīṃ ghorāṃ candrasūryagrahā iva

तानि चक्राणि सर्वाणि मृगेन्द्रेण महात्मना ।निगीर्णानि प्रदीप्तानि पावकार्चिःसमानि वै॥ 11 ॥

tāni cakrāṇi sarvāṇi mṛgendreṇa mahātmanā | nigīrṇāni pradīptāni pāvakārciḥsamāni vai

हिरण्यकशिपुर्दैत्यो भूयः प्रासृजदूर्जिताम् ।शक्तिं प्रज्वलितां घोरां हुताशनसमप्रभाम्॥ 12 ॥

hiraṇyakaśipurdaityo bhūyaḥ prāsṛjadūrjitām | śaktiṃ prajvalitāṃ ghorāṃ hutāśanasamaprabhām

तामापतन्तीं सम्प्रेक्ष्य मृगेन्द्रः शक्तिमुत्तमाम् ।हुङ्कारेणैव रौद्रेण बभञ्ज भगवांस्तदा॥ 13 ॥

tāmāpatantīṃ samprekṣya mṛgendraḥ śaktimuttamām | huṅkāreṇaiva raudreṇa babhañja bhagavāṃstadā

रराज भग्ना सा शक्तिर्मृगेन्द्रेण महीतले ।सविस्फुलिङ्गा ज्वलिता महोल्केव नभश्च्युता॥ 14 ॥

rarāja bhagnā sā śaktirmṛgendreṇa mahītale | savisphuliṅgā jvalitā maholkeva nabhaścyutā

नाराचपङक्तिः सिंहस्य सृष्टा रेजे विदूरतः ।नीलोत्पलपलाशानां मालेवोज्ज्वलदर्शना॥ 15 ॥

nārācapaṅaktiḥ siṃhasya sṛṣṭā reje vidūrataḥ | nīlotpalapalāśānāṃ mālevojjvaladarśanā

गर्जित्वा तु यथाकामं विक्रम्य च यथासुखम् ।तत् सैन्यमुत्सारितवांस्तृणाग्राणीव मारुतः॥ 16 ॥

garjitvā tu yathākāmaṃ vikramya ca yathāsukham | tat sainyamutsāritavāṃstṛṇāgrāṇīva mārutaḥ

ततोऽश्मवर्षं दैत्येन्द्रा व्यसृजन्त नभोगताः ।नगमात्रैः शिलाखण्डैर्गिरिकूटैर्महाप्रभैः॥ 17 ॥

tato'śmavarṣaṃ daityendrā vyasṛjanta nabhogatāḥ | nagamātraiḥ śilākhaṇḍairgirikūṭairmahāprabhaiḥ

तदश्मवर्षं सिंहस्य गात्रे निपतितं महत् ।दिशो दश प्रकीर्णं हि खद्योतप्रकरो यथा॥ 18 ॥

tadaśmavarṣaṃ siṃhasya gātre nipatitaṃ mahat | diśo daśa prakīrṇaṃ hi khadyotaprakaro yathā

तदश्मौघैर्दितिसुतास्तदा सिंहमरिन्दमम् ।प्राच्छादयन् यथा मेघा धाराभिरिव पर्वतम्॥ 19 ॥

tadaśmaughairditisutāstadā siṃhamarindamam | prācchādayan yathā meghā dhārābhiriva parvatam

न च तं चालयामासुर्दैत्यौघा देवमास्थितम् ।भीमवेगा बलश्रेष्ठं समुद्रा इव पर्वतम्॥ 20 ॥

na ca taṃ cālayāmāsurdaityaughā devamāsthitam | bhīmavegā balaśreṣṭhaṃ samudrā iva parvatam

ततोऽश्मवर्षे निहते जलवर्षमनन्तरम् ।धाराभिरक्षमात्राभिः प्रादुरासीत् समन्ततः॥ 21 ॥

tato'śmavarṣe nihate jalavarṣamanantaram | dhārābhirakṣamātrābhiḥ prādurāsīt samantataḥ

नभसः प्रच्युता धारास्तिग्मवेगाः सहस्रशः ।आवृण्वन् सर्वतो व्योम दिशश्चोपदिशस्तथा॥ 22 ॥

nabhasaḥ pracyutā dhārāstigmavegāḥ sahasraśaḥ | āvṛṇvan sarvato vyoma diśaścopadiśastathā

धाराणां सन्निपातेन वायोर्विस्फूर्जितेन च ।वर्धता चैव वर्षेण न प्राज्ञायत किञ्चन॥ 23 ॥

dhārāṇāṃ sannipātena vāyorvisphūrjitena ca | vardhatā caiva varṣeṇa na prājñāyata kiñcana

धारा दिवि च संसक्ता वसुधायां च सर्वशः ।न स्पृशन्ति स्म तं तत्र निपतन्त्योऽनिशं भुवि॥ 24 ॥

dhārā divi ca saṃsaktā vasudhāyāṃ ca sarvaśaḥ | na spṛśanti sma taṃ tatra nipatantyo'niśaṃ bhuvi

बाह्यतो ववृषे वर्षं नोपरिष्टात् तु तोयदः ।मृगेन्द्रप्रतिरूपस्य स्थितस्य युधि मायया॥ 25 ॥

bāhyato vavṛṣe varṣaṃ nopariṣṭāt tu toyadaḥ | mṛgendrapratirūpasya sthitasya yudhi māyayā

हतेऽश्मवर्षे तुमुले जलवर्षे च शोषिते ।ससृजुर्दानवा मायामग्निं वायुं च सर्वशः॥ 26 ॥

hate'śmavarṣe tumule jalavarṣe ca śoṣite | sasṛjurdānavā māyāmagniṃ vāyuṃ ca sarvaśaḥ

नभसः प्रच्युतश्चैव तिग्मवेगः समन्ततः ।ज्वालामाली महारौद्रो दीप्ततेजाः समन्ततः॥ 27 ॥

nabhasaḥ pracyutaścaiva tigmavegaḥ samantataḥ | jvālāmālī mahāraudro dīptatejāḥ samantataḥ

स सृष्टः पावकस्तेन दैत्येन्द्रेण महात्मना ।न शशाक महातेजा दग्धुमप्रतिमौजसम्॥ 28 ॥

sa sṛṣṭaḥ pāvakastena daityendreṇa mahātmanā | na śaśāka mahātejā dagdhumapratimaujasam

तमिन्द्रस्तोयदैः सार्धं सहस्राक्षोऽमितद्युतिः ।महता तोयवर्षेण शमयामास पावकम्॥ 29 ॥

tamindrastoyadaiḥ sārdhaṃ sahasrākṣo'mitadyutiḥ | mahatā toyavarṣeṇa śamayāmāsa pāvakam

तस्यां प्रतिहतायां तु मायायां युधि दानवाः ।ससृजुर्घोरसङ्काशं तमस्तीव्रं समन्ततः॥ 30 ॥

tasyāṃ pratihatāyāṃ tu māyāyāṃ yudhi dānavāḥ | sasṛjurghorasaṅkāśaṃ tamastīvraṃ samantataḥ

तमसा संवृते लोके दैत्येष्वात्तायुधेषु वै ।स्वतेजसा परिवृतो दिवाकर इवाबभौ॥ 31 ॥

tamasā saṃvṛte loke daityeṣvāttāyudheṣu vai | svatejasā parivṛto divākara ivābabhau

त्रिशिखां भ्रुकुटीं चास्य ददृशुर्दानवा रणे ।ललाटस्थां त्रिकूटस्थां गङ्गां त्रिपथगामिव॥ 32 ॥

triśikhāṃ bhrukuṭīṃ cāsya dadṛśurdānavā raṇe | lalāṭasthāṃ trikūṭasthāṃ gaṅgāṃ tripathagāmiva