Parva 3, Adhyāya 48

वामनावतारस्योपक्रमः, बलेः अभिषेकं, दैत्येभिः तं त्रैलोक्यविजयस्य अनुरोधं च नृसिंह एष कथितो भूयोऽयं वामनोऽपरः ।यत्र वामनमास्थाय रूपं रूपविदां वरः॥ 1 ॥

vāmanāvatārasyopakramaḥ, baleḥ abhiṣekaṃ, daityebhiḥ taṃ trailokyavijayasya anurodhaṃ ca nṛsiṃha eṣa kathito bhūyo'yaṃ vāmano'paraḥ | yatra vāmanamāsthāya rūpaṃ rūpavidāṃ varaḥ

बलेर्बलवतो यज्ञे बलिना विष्णुना पुरा ।विक्रमैस्त्रिभिराक्रम्य त्रैलोक्यमखिलं हृतम्॥ 2 ॥

balerbalavato yajñe balinā viṣṇunā purā | vikramaistribhirākramya trailokyamakhilaṃ hṛtam

समुद्रवसना चोर्वीं नानानगविभूषिता ।हृत्वा दत्ता सुरेन्द्राय शक्राय प्रभविष्णुना॥ 3 ॥

samudravasanā corvīṃ nānānagavibhūṣitā | hṛtvā dattā surendrāya śakrāya prabhaviṣṇunā

अत्र मे संशयो ब्रह्मन्नत्र कौतूहलं महत् ।कथं नारायणो देवो वामनत्वमुपागतः॥ 4 ॥

atra me saṃśayo brahmannatra kautūhalaṃ mahat | kathaṃ nārāyaṇo devo vāmanatvamupāgataḥ

यः पुराणे पुराणात्मा भुत्वा नारायणः प्रभुः ।पद्मनाभो महाबाहुर्लोकानां प्रकृतिर्ध्रुवः॥ 5 ॥

yaḥ purāṇe purāṇātmā bhutvā nārāyaṇaḥ prabhuḥ | padmanābho mahābāhurlokānāṃ prakṛtirdhruvaḥ

अनादिमध्यनिधनस्त्रैलोक्यादिः सनातनः ।देवदेवः सुराध्यक्षः कृष्णो लोकनमस्कृतः॥ 6 ॥

anādimadhyanidhanastrailokyādiḥ sanātanaḥ | devadevaḥ surādhyakṣaḥ kṛṣṇo lokanamaskṛtaḥ

हव्यकव्यवहः श्रीमान्हव्यकव्यभुगव्ययः ।अदित्या देवमातुश्च कथं गर्भेऽभवत् प्रभुः ।स्रष्टा यो वासवस्यापि स कथं वासवानुजः॥ 7 ॥

havyakavyavahaḥ śrīmānhavyakavyabhugavyayaḥ | adityā devamātuśca kathaṃ garbhe'bhavat prabhuḥ | sraṣṭā yo vāsavasyāpi sa kathaṃ vāsavānujaḥ

प्रसूतो देवदेवेशो विष्णुत्वं प्राप्तवान्कथम् ।एतदाचक्ष्व मे विप्र प्रादुर्भावं महात्मनः॥ 8 ॥

prasūto devadeveśo viṣṇutvaṃ prāptavānkatham | etadācakṣva me vipra prādurbhāvaṃ mahātmanaḥ

शृणु राजन्कथं दिव्यामर्चितामृषिपुङ्गवैः ।पुराणैः कविभिः प्रोक्तां ब्रह्मोक्तां ब्राह्मणेरिताम्॥ 9 ॥

śṛṇu rājankathaṃ divyāmarcitāmṛṣipuṅgavaiḥ | purāṇaiḥ kavibhiḥ proktāṃ brahmoktāṃ brāhmaṇeritām

मारीचस्य सुरेशस्य कश्यपस्य प्रजापतेः ।अदितिर्दितिर्द्वे भार्ये भगिन्यौ जनमेजय॥ 10 ॥

mārīcasya sureśasya kaśyapasya prajāpateḥ | aditirditirdve bhārye bhaginyau janamejaya

अदित्यां जज्ञिरे देवाः कश्यपस्य महात्मनः ।धातार्यमा च मित्रश्च वरुणोऽंशो भगस्तथा॥ 11 ॥

adityāṃ jajñire devāḥ kaśyapasya mahātmanaḥ | dhātāryamā ca mitraśca varuṇo'ṃśo bhagastathā

इन्द्रो विवस्वान्पूषा च पर्जन्यो दशमस्तथा ।तथैकादशमस्त्वष्टा द्वादशो विष्णुरुच्यते॥ 12 ॥

indro vivasvānpūṣā ca parjanyo daśamastathā | tathaikādaśamastvaṣṭā dvādaśo viṣṇurucyate

दित्यां जातो हि बलवान्हिरण्यकशिपुः प्रभुः ।तस्यानुजस्य दैत्येन्द्रो हिरण्याक्षः प्रतापवान्॥ 13 ॥

dityāṃ jāto hi balavānhiraṇyakaśipuḥ prabhuḥ | tasyānujasya daityendro hiraṇyākṣaḥ pratāpavān

हिरण्यकशिपोः पुत्राः पञ्च घोरपराक्रमाः ।प्रह्रादश्चानुह्रादश्च जम्भः संह्राद एव च॥ 14 ॥

hiraṇyakaśipoḥ putrāḥ pañca ghoraparākramāḥ | prahrādaścānuhrādaśca jambhaḥ saṃhrāda eva ca

विरोचनश्च प्राह्लादिस्तस्य पुत्रो बलिः स्मृतः ।पुत्रपौत्रं च बलवत्तेषामक्षयमव्ययम्॥ 15 ॥

virocanaśca prāhlādistasya putro baliḥ smṛtaḥ | putrapautraṃ ca balavatteṣāmakṣayamavyayam

तेजस्विनां सुरारीणां दैत्येन्द्राणां मनस्विनाम् ।गणाः सुबहुशो राजन्देशे देशे सहस्रशः॥ 16 ॥

tejasvināṃ surārīṇāṃ daityendrāṇāṃ manasvinām | gaṇāḥ subahuśo rājandeśe deśe sahasraśaḥ

ते दृष्ट्वा नारसिंहेन हिरण्यकशिपुं हतम् ।दैत्या देववधार्थाय बलिमिन्द्रं प्रचक्रिरे॥ 17 ॥

te dṛṣṭvā nārasiṃhena hiraṇyakaśipuṃ hatam | daityā devavadhārthāya balimindraṃ pracakrire

दृष्ट्वा धर्मपरं नित्यं सत्यवाक्यं जितेन्द्रियम् ।शौर्याध्ययनसंपन्नं सर्वज्ञानविशारदम्॥ 18 ॥

dṛṣṭvā dharmaparaṃ nityaṃ satyavākyaṃ jitendriyam | śauryādhyayanasaṃpannaṃ sarvajñānaviśāradam

परावरगृहीतार्थं तत्त्वदर्शिनमव्ययम् ।तेजस्विनं सुररिपुं हिरण्यकशिपुं यथा॥ 19 ॥

parāvaragṛhītārthaṃ tattvadarśinamavyayam | tejasvinaṃ suraripuṃ hiraṇyakaśipuṃ yathā

अभिषेकेण दिव्येन बलिं वैरोचनिं तथा ।दैत्याधिपत्ये दितिजास्तदा सर्वेऽभ्यपूजयन्॥ 20 ॥

abhiṣekeṇa divyena baliṃ vairocaniṃ tathā | daityādhipatye ditijāstadā sarve'bhyapūjayan

अभिषिक्तस्तदा दैत्यैर्बलिर्बलवतां वरः ।ब्रह्मणा चैव तुष्टेन हिरण्यकशिपोः पदे॥ 21 ॥

abhiṣiktastadā daityairbalirbalavatāṃ varaḥ | brahmaṇā caiva tuṣṭena hiraṇyakaśipoḥ pade

अभिषिक्तोऽसुरगणैर्बलिर्वैरोचनिस्तदा ।काञ्चनैः कलशैः स्फीतैः सर्वतीर्थाम्बुसंवृतैः॥ 22 ॥

abhiṣikto'suragaṇairbalirvairocanistadā | kāñcanaiḥ kalaśaiḥ sphītaiḥ sarvatīrthāmbusaṃvṛtaiḥ

जयशब्दं ततश्चक्रुरभिषिक्तस्य दानवाः ।बलेरतुलवीर्यस्य सिंहासनगतस्य वै॥ 23 ॥

jayaśabdaṃ tataścakrurabhiṣiktasya dānavāḥ | baleratulavīryasya siṃhāsanagatasya vai

कृत्वेन्द्रं दानवाः सर्वे बलिं बलवतां वरम् ।तपो विज्ञापयामासुः शिरोभिः पतिताः क्षितौ॥ 24 ॥

kṛtvendraṃ dānavāḥ sarve baliṃ balavatāṃ varam | tapo vijñāpayāmāsuḥ śirobhiḥ patitāḥ kṣitau

विदितं तव दैत्येन्द्र हिरण्यकशिपो यथा ।त्रैलोक्यमासीदखिलं जगत्स्थावरजङ्गमम्॥ 25 ॥

viditaṃ tava daityendra hiraṇyakaśipo yathā | trailokyamāsīdakhilaṃ jagatsthāvarajaṅgamam

पितामहं तु हत्वा ते सुरेश्वरनिषूदन ।हृतं तदैव त्रैलोक्यं शक्रश्चैवाभिषेचितः॥ 26 ॥

pitāmahaṃ tu hatvā te sureśvaraniṣūdana | hṛtaṃ tadaiva trailokyaṃ śakraścaivābhiṣecitaḥ

तत्पितामहराज्यं त्वं प्रत्याहर्तुमिहार्हसि ।अस्माभिः सहितो नाथ त्रैलोक्यमिदमव्ययम् ।प्रत्यानयस्व भद्रं ते राज्यं पैतामहं प्रभो॥ 27 ॥

tatpitāmaharājyaṃ tvaṃ pratyāhartumihārhasi | asmābhiḥ sahito nātha trailokyamidamavyayam | pratyānayasva bhadraṃ te rājyaṃ paitāmahaṃ prabho

असुरगणसहस्रसंवृतस्त्वं जय दिवि देवगनान्महानुभावान् ।अमितबलपराक्रमोऽसि राजन्नतिशयसे स्वगुणैः पितामहं स्वं॥ 28 ॥

asuragaṇasahasrasaṃvṛtastvaṃ jaya divi devaganānmahānubhāvān | amitabalaparākramo'si rājannatiśayase svaguṇaiḥ pitāmahaṃ svaṃ