Parva 3, Adhyāya 62

अग्निना दैत्यानां पराजयः, बृहस्पतिना अग्नेर्देवस्य स्तवनं पराजयं तु देवानां दृष्ट्वाग्निर्देवसत्तमः ।चकार बुद्धिं दैत्यानां वधे ब्रह्मर्षिभिः स्तुतः॥ 1 ॥

agninā daityānāṃ parājayaḥ, bṛhaspatinā agnerdevasya stavanaṃ parājayaṃ tu devānāṃ dṛṣṭvāgnirdevasattamaḥ | cakāra buddhiṃ daityānāṃ vadhe brahmarṣibhiḥ stutaḥ

स्वयम्प्रभायाः शाण्डिल्या यः पुत्रो हव्यवाहनः ।हिरण्यरेताः पिङ्गाक्षो देवहूतो हुताशनः॥ 2 ॥

svayamprabhāyāḥ śāṇḍilyā yaḥ putro havyavāhanaḥ | hiraṇyaretāḥ piṅgākṣo devahūto hutāśanaḥ

रोहितो लोहितग्रीवो हर्ता दाता हविः कविः ।पावको विश्वभुग् देवः सर्वदेवाननः प्रभुः॥ 3 ॥

rohito lohitagrīvo hartā dātā haviḥ kaviḥ | pāvako viśvabhug devaḥ sarvadevānanaḥ prabhuḥ

सुब्रह्मात्मा सुवर्चस्कः सहस्रार्चिर्विभावसुः ।कृष्णवर्त्मा चित्रभानुर्देवानामपि देवराट्॥ 4 ॥

subrahmātmā suvarcaskaḥ sahasrārcirvibhāvasuḥ | kṛṣṇavartmā citrabhānurdevānāmapi devarāṭ

लोकसाक्षी द्विजहुतः सदर्चिष्मान् वषट्कृतः ।हव्यभक्षः शमीगर्भस्वयोनिः सर्वकर्मकृत्॥ 5 ॥

lokasākṣī dvijahutaḥ sadarciṣmān vaṣaṭkṛtaḥ | havyabhakṣaḥ śamīgarbhasvayoniḥ sarvakarmakṛt

पावनः सर्वभूतानां त्रिदशानां तपोनिधिः ।शमनः सर्वपापानां लेलिहानस्तपोमयः॥ 6 ॥

pāvanaḥ sarvabhūtānāṃ tridaśānāṃ taponidhiḥ | śamanaḥ sarvapāpānāṃ lelihānastapomayaḥ

प्रदक्षिणावर्तशिखः शुचिरोमा मखाकृतिः ।हव्यभुग् भूतभव्येशो यज्ञभागहरो हरिः॥ 7 ॥

pradakṣiṇāvartaśikhaḥ śuciromā makhākṛtiḥ | havyabhug bhūtabhavyeśo yajñabhāgaharo hariḥ

सोमपः सुमहातेजा भूतेशः सुमहातपाः ।अधृष्यः पावको भूतिर्भूतात्मा वै स्वधाधिपः॥ 8 ॥

somapaḥ sumahātejā bhūteśaḥ sumahātapāḥ | adhṛṣyaḥ pāvako bhūtirbhūtātmā vai svadhādhipaḥ

स्वाहापतिः सामगीतः सोमपूताशनोऽद्रिधृक् ।देवदेवो महाक्रोधो रुद्रात्मा ब्रह्मसम्भवः॥ 9 ॥

svāhāpatiḥ sāmagītaḥ somapūtāśano'dridhṛk | devadevo mahākrodho rudrātmā brahmasambhavaḥ

लोहिताश्वं वायुचक्रं रथमास्थाय भूतधृक् ।धूमकेतुर्धूमशिखो नीलवासाः सुरोत्तमः॥ 10 ॥

lohitāśvaṃ vāyucakraṃ rathamāsthāya bhūtadhṛk | dhūmaketurdhūmaśikho nīlavāsāḥ surottamaḥ

उद्यम्य दिव्यमाग्नेयं शस्त्रं देवो रणे महान् ।दानवानां सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च॥ 11 ॥

udyamya divyamāgneyaṃ śastraṃ devo raṇe mahān | dānavānāṃ sahasrāṇi prayutānyarbudāni ca

ददाह भगवान् वह्निः सङ्क्रुद्धः प्रलये यथा ।प्राणो यः सर्वभूतानां देहे तिष्ठति पञ्चधा॥ 12 ॥

dadāha bhagavān vahniḥ saṅkruddhaḥ pralaye yathā | prāṇo yaḥ sarvabhūtānāṃ dehe tiṣṭhati pañcadhā

यन्ता यश्च हुताशस्य सखा च प्रभुरीश्वरः ।प्रभञ्जनो यो लोकानां युगान्ते सर्वनाशनः॥ 13 ॥

yantā yaśca hutāśasya sakhā ca prabhurīśvaraḥ | prabhañjano yo lokānāṃ yugānte sarvanāśanaḥ

सप्तस्वरगता यस्य योनिर्गीर्भिरुदीर्यते ।यो ह्याकाशमयो देवो दूरगः सर्वसम्भवः॥ 14 ॥

saptasvaragatā yasya yonirgīrbhirudīryate | yo hyākāśamayo devo dūragaḥ sarvasambhavaḥ

यश्च कर्ता विकर्ता च गतिर्गतिमतां प्रभुः ।वेदकर्ता समो लोके ब्रह्मणा यः सनातनः॥ 15 ॥

yaśca kartā vikartā ca gatirgatimatāṃ prabhuḥ | vedakartā samo loke brahmaṇā yaḥ sanātanaḥ

अमूर्तिमन्तं यं प्राहुर्महाभूतं महत्तरम् ।सोऽग्निं समीरयामास शमीगर्भं समीरणः॥ 16 ॥

amūrtimantaṃ yaṃ prāhurmahābhūtaṃ mahattaram | so'gniṃ samīrayāmāsa śamīgarbhaṃ samīraṇaḥ

त्रिदिवारोहिभिर्ज्वालैर्जम्भमाणो दिशो दश ।दानवानामभावाय युगान्ताग्निरिवोत्थितः॥ 17 ॥

tridivārohibhirjvālairjambhamāṇo diśo daśa | dānavānāmabhāvāya yugāntāgnirivotthitaḥ

मेदोमज्जामहापङ्कां केशशैवलशालिनीम् ।योधशीर्षोपलवहां मृतद्विपतटोत्कटाम्॥ 18 ॥

medomajjāmahāpaṅkāṃ keśaśaivalaśālinīm | yodhaśīrṣopalavahāṃ mṛtadvipataṭotkaṭām

शोणितोदां रणे दृष्ट्वा सङ्ग्रामसरितं विभुः ।वह्निः प्रस्कन्दयामास दैत्यानां भयवर्धनः॥ 19 ॥

śoṇitodāṃ raṇe dṛṣṭvā saṅgrāmasaritaṃ vibhuḥ | vahniḥ praskandayāmāsa daityānāṃ bhayavardhanaḥ

ततोऽग्निर्दितिजान् सर्वान् प्रह्रादप्रमुखांस्तथा ।पराजयानः स विभुः क्रोशमानो महामृधे॥ 20 ॥

tato'gnirditijān sarvān prahrādapramukhāṃstathā | parājayānaḥ sa vibhuḥ krośamāno mahāmṛdhe

केचित् प्रदीप्तैर्मुकुटैः केचिद् दीप्तैः शिरोरुहैः ।केचित् प्रदीप्तवसनैः केचिद् दीप्तैर्भुजाननैः॥ 21 ॥

kecit pradīptairmukuṭaiḥ kecid dīptaiḥ śiroruhaiḥ | kecit pradīptavasanaiḥ kecid dīptairbhujānanaiḥ

केचित् प्रदीप्तैरुरुभिः केचिच्छत्रैर्ध्वजै रथैः ।असुरास्तत्र दृश्यन्ते प्रदीप्तेनाग्निना वृताः॥ 22 ॥

kecit pradīptairurubhiḥ kecicchatrairdhvajai rathaiḥ | asurāstatra dṛśyante pradīptenāgninā vṛtāḥ

त्यक्त्वाऽऽयुधानि सर्वाणि सध्वजांश्च रथोत्तमान् ।प्रयान्ति समरे भीताः पावकेन पराजिताः॥ 23 ॥

tyaktvā''yudhāni sarvāṇi sadhvajāṃśca rathottamān | prayānti samare bhītāḥ pāvakena parājitāḥ

न च पश्यन्ति ते वह्निं प्रदीप्तं ध्वजिनीमुखे ।दिशः खड्गांश्च मेघांश्च दीप्तान् पश्यन्ति दानवाः॥ 24 ॥

na ca paśyanti te vahniṃ pradīptaṃ dhvajinīmukhe | diśaḥ khaḍgāṃśca meghāṃśca dīptān paśyanti dānavāḥ

ध्रुवः स्वयम्भुवा सृष्टो युगान्तस्तोययोनिना ।इत्येवं दानवाः सर्वे मेनिरे त्रस्तचेतसः॥ 25 ॥

dhruvaḥ svayambhuvā sṛṣṭo yugāntastoyayoninā | ityevaṃ dānavāḥ sarve menire trastacetasaḥ

मयश्च शम्बरश्चैव महामायाधरौ तदा ।पार्जन्यवारुणी मयि सृजतां वारिविक्षरे॥ 26 ॥

mayaśca śambaraścaiva mahāmāyādharau tadā | pārjanyavāruṇī mayi sṛjatāṃ vārivikṣare

ताभ्यां वह्निः स मायाभ्यां सिच्यमानः समन्ततः ।तोयौघैः पर्वतनिभैर्मृद्वर्चिरभवद् रणे॥ 27 ॥

tābhyāṃ vahniḥ sa māyābhyāṃ sicyamānaḥ samantataḥ | toyaughaiḥ parvatanibhairmṛdvarcirabhavad raṇe

शम्यमाने तु समरे पावके दैत्यनाशिनि ।बृहत्कीर्तिर्बृहत्तेजा वह्निमाह बृहस्पतिः॥ 28 ॥

śamyamāne tu samare pāvake daityanāśini | bṛhatkīrtirbṛhattejā vahnimāha bṛhaspatiḥ

हिरण्यरेतः सुमुख ज्वलनाह्वय सर्वभुक् ।सप्तजिह्वानन क्षाम लेलिहान महाबल॥ 29 ॥

hiraṇyaretaḥ sumukha jvalanāhvaya sarvabhuk | saptajihvānana kṣāma lelihāna mahābala

आत्मा वायुस्तव विभो शरीरं सर्ववीरुधः ।योनिरापश्च ते प्रोक्ता योनिस्त्वमसि चाम्भसः॥ 30 ॥

ātmā vāyustava vibho śarīraṃ sarvavīrudhaḥ | yonirāpaśca te proktā yonistvamasi cāmbhasaḥ

ऊर्ध्वं चाधश्च गच्छन्ति सञ्चरन्ति च पार्श्वतः ।अर्चिषस्ते महाभाग सर्वतः प्रभवन्ति च॥ 31 ॥

ūrdhvaṃ cādhaśca gacchanti sañcaranti ca pārśvataḥ | arciṣaste mahābhāga sarvataḥ prabhavanti ca

त्वमेवाग्ने सर्वमसि त्वयि सर्वमिदं जगत् ।त्वं धारयसि भूतानि भुवनं त्वं बिभर्षि च॥ 32 ॥

tvamevāgne sarvamasi tvayi sarvamidaṃ jagat | tvaṃ dhārayasi bhūtāni bhuvanaṃ tvaṃ bibharṣi ca

त्वमग्ने हव्यवाडेकस्त्वमेव परमं हविः ।यजन्ति च सदा सन्तस्त्वामेव परमाध्वरे॥ 33 ॥

tvamagne havyavāḍekastvameva paramaṃ haviḥ | yajanti ca sadā santastvāmeva paramādhvare

त्वमन्नं प्राणिनां भुङ्क्षे जगत्त्रातासि त्वं प्रभो ।त्वयि प्रवृत्तो विजयस्त्वयि लोकाः प्रतिष्ठिताः॥ 34 ॥

tvamannaṃ prāṇināṃ bhuṅkṣe jagattrātāsi tvaṃ prabho | tvayi pravṛtto vijayastvayi lokāḥ pratiṣṭhitāḥ

सर्वांल्लोकांस्त्रीनिमान् हव्यवाह प्राप्ते काले त्वं पचस्येव दीप्तः ।त्वमेवैकस्तपसे जातवेदो नान्यस्त्वत्तो विद्यते गोषु देव॥ 35 ॥

sarvāṃllokāṃstrīnimān havyavāha prāpte kāle tvaṃ pacasyeva dīptaḥ | tvamevaikastapase jātavedo nānyastvatto vidyate goṣu deva

वृषाकपिः सिन्धुपतिस्त्वमग्ने महामखेष्वग्र्यहरस्त्वमेव ।विश्वस्य भूम्नस्त्वमसि प्रसूतिस्त्वं च प्रतिष्ठा भगवन् प्रजानाम्॥ 36 ॥

vṛṣākapiḥ sindhupatistvamagne mahāmakheṣvagryaharastvameva | viśvasya bhūmnastvamasi prasūtistvaṃ ca pratiṣṭhā bhagavan prajānām

सृजस्यपो रश्मिभिर्जातवेदस्तथौषधीरोषधीनां रसांश्च ।विश्वं त्वमादाय युगान्तकाले स्रष्टा भवस्यानल सर्गकाले॥ 37 ॥

sṛjasyapo raśmibhirjātavedastathauṣadhīroṣadhīnāṃ rasāṃśca | viśvaṃ tvamādāya yugāntakāle sraṣṭā bhavasyānala sargakāle

त्वमग्ने सर्वभूतानां योनिर्वेदेषु गीयसे ।त्वया देवहितार्थाय निहता दानवा रणे॥ 38 ॥

tvamagne sarvabhūtānāṃ yonirvedeṣu gīyase | tvayā devahitārthāya nihatā dānavā raṇe

स्वयोनिस्ते महातेजस्तोयं मखशतार्चित ।तां स्वयोनिं समासाद्य किं विषीदसि पावक॥ 39 ॥

svayoniste mahātejastoyaṃ makhaśatārcita | tāṃ svayoniṃ samāsādya kiṃ viṣīdasi pāvaka

त्रायस्व समरे देवान् दैत्येभ्यः सुरसत्तम ।पिङ्गाक्ष लोहितग्रीव कृष्णवर्त्मन् हुताशन॥ 40 ॥

trāyasva samare devān daityebhyaḥ surasattama | piṅgākṣa lohitagrīva kṛṣṇavartman hutāśana