Parva 3, Adhyāya 102

एकलव्यस्य द्वीपान्तरगमनं, भगवता श्रीकृष्णेन यादवानां स्वयात्रायाः सङ्क्षिप्त वृत्तान्तकथनं, अन्तःपुरे रुक्मिणीं सत्यभामां च मिलित्वा ताभ्यां सन्तोषप्रदानं निषादेशं ततो रामः शक्त्या वीर्यवतां वरः ।आजघान स्तनद्वन्द्वे सिंहनादं व्यनीनदत्॥ 1 ॥

ekalavyasya dvīpāntaragamanaṃ, bhagavatā śrīkṛṣṇena yādavānāṃ svayātrāyāḥ saṅkṣipta vṛttāntakathanaṃ, antaḥpure rukmiṇīṃ satyabhāmāṃ ca militvā tābhyāṃ santoṣapradānaṃ niṣādeśaṃ tato rāmaḥ śaktyā vīryavatāṃ varaḥ | ājaghāna stanadvandve siṃhanādaṃ vyanīnadat

ततः क्रुद्धो निषादेशो रामं मत्तं महाबलम् ।गदया लोकविख्यातो जघान स्तनवक्षसि॥ 2 ॥

tataḥ kruddho niṣādeśo rāmaṃ mattaṃ mahābalam | gadayā lokavikhyāto jaghāna stanavakṣasi

आहतः स तु तेनाशु बलभद्रो महाबलः ।उभाभ्यां चैव रामस्तु कराभ्यां वृष्णिपुङ्गवः॥ 3 ॥

āhataḥ sa tu tenāśu balabhadro mahābalaḥ | ubhābhyāṃ caiva rāmastu karābhyāṃ vṛṣṇipuṅgavaḥ

गदां गृह्य महाघोरामायान्तीं प्राणहारिणीम् ।दुद्रावाथ निषादेशः समुद्रं मकरालयम्॥ 4 ॥

gadāṃ gṛhya mahāghorāmāyāntīṃ prāṇahāriṇīm | dudrāvātha niṣādeśaḥ samudraṃ makarālayam

धावत्येवं तदा राज्ञि एकलव्ये निषादपे ।धावत्येवं च रामोऽपि यत्र यातो निषादपः॥ 5 ॥

dhāvatyevaṃ tadā rājñi ekalavye niṣādape | dhāvatyevaṃ ca rāmo'pi yatra yāto niṣādapaḥ

सागरं स प्रविश्याशु गत्वा योजनपञ्चकम् ।भीत एव तदा राजन्नेकलव्यो निषादपः॥ 6 ॥

sāgaraṃ sa praviśyāśu gatvā yojanapañcakam | bhīta eva tadā rājannekalavyo niṣādapaḥ

कञ्चिद् द्वीपान्तरं राजन् प्रविश्य न्यवसत् तदा ।इत्थं रामो निषादेशं जिगाय यदुनन्दनः॥ 7 ॥

kañcid dvīpāntaraṃ rājan praviśya nyavasat tadā | itthaṃ rāmo niṣādeśaṃ jigāya yadunandanaḥ

तां सभां मणिरत्नाढ्यां प्रविवेश हलायुधः ।सात्यकिर्युद्धसंसक्तस्तां सभां प्रविवेश ह॥ 8 ॥

tāṃ sabhāṃ maṇiratnāḍhyāṃ praviveśa halāyudhaḥ | sātyakiryuddhasaṃsaktastāṃ sabhāṃ praviveśa ha

अन्ये च यादवा राजन् यथायोगमुपस्थिताः ।आसीनेषु च सर्वेषु वृष्णिवीरेषु सर्वतः॥ 9 ॥

anye ca yādavā rājan yathāyogamupasthitāḥ | āsīneṣu ca sarveṣu vṛṣṇivīreṣu sarvataḥ

अभिवाद्य यथायोगं वृष्णीन् सर्वांश्च केशवः ।उवाच वचनं काले भगवान् देवकीसुतः॥ 10 ॥

abhivādya yathāyogaṃ vṛṣṇīn sarvāṃśca keśavaḥ | uvāca vacanaṃ kāle bhagavān devakīsutaḥ

दृष्टं कैलासशिखरं शङ्करो नीललोहितः ।स तु मह्यं यदुवराः प्रीतिमांश्च ददौ वरम्॥ 11 ॥

dṛṣṭaṃ kailāsaśikharaṃ śaṅkaro nīlalohitaḥ | sa tu mahyaṃ yaduvarāḥ prītimāṃśca dadau varam

तत्र देवाः समायाता मुनयश्च तपोधनाः ।दृष्ट्वा मां शङ्करश्चैव प्रीतः स्तुत्वा समाययौ॥ 12 ॥

tatra devāḥ samāyātā munayaśca tapodhanāḥ | dṛṣṭvā māṃ śaṅkaraścaiva prītaḥ stutvā samāyayau

अत्यद्भुतं मया दृष्टं रात्रौ यादवसत्तमाः ।पिशाचौ द्वौ महाघोरौ वदन्तौ मामिकां कथाम्॥ 13 ॥

atyadbhutaṃ mayā dṛṣṭaṃ rātrau yādavasattamāḥ | piśācau dvau mahāghorau vadantau māmikāṃ kathām

मृगयां चक्रतुस्तौ तु चिन्तयन्तौ तु मां सदा ।दृष्ट्वा मां तौ तु राजेन्द्राः प्रीतिमन्तौ तपस्विनौ॥ 14 ॥

mṛgayāṃ cakratustau tu cintayantau tu māṃ sadā | dṛṣṭvā māṃ tau tu rājendrāḥ prītimantau tapasvinau

भक्तिनम्रौ महात्मानौ प्रणामं चक्रतुस्तदा ।ततोऽहं सर्वथा प्रीतस्तौ नीतौ स्वर्गमुत्तमम्॥ 15 ॥

bhaktinamrau mahātmānau praṇāmaṃ cakratustadā | tato'haṃ sarvathā prītastau nītau svargamuttamam

तोषयित्वा महादेवं मया चाद्य समागतम् ।ततस्ते वृष्णयः सर्वे देवदेवं शशंसिरे॥ 16 ॥

toṣayitvā mahādevaṃ mayā cādya samāgatam | tataste vṛṣṇayaḥ sarve devadevaṃ śaśaṃsire

सर्वथा कृतकृत्यास्ते वृष्षयः केशवाश्रयाः ।यादवाः सर्व एवैते स्वं स्वं जग्मुर्यथालयम्॥ 17 ॥

sarvathā kṛtakṛtyāste vṛṣṣayaḥ keśavāśrayāḥ | yādavāḥ sarva evaite svaṃ svaṃ jagmuryathālayam

अभ्यन्तरे जगन्नाथः प्रविश्य हरिरीश्वरः ।रुक्मिणीसत्यभामाभ्यामाचचक्षे यथाभवत्॥ 18 ॥

abhyantare jagannāthaḥ praviśya harirīśvaraḥ | rukmiṇīsatyabhāmābhyāmācacakṣe yathābhavat

ते प्रीते प्रीतियुक्तेन केशवेन समन्विते ।एतत् ते सर्वमाख्यातं केशवस्य विचेष्टितम्॥ 19 ॥

te prīte prītiyuktena keśavena samanvite | etat te sarvamākhyātaṃ keśavasya viceṣṭitam

शशास पृथिवीं कृत्स्नां दुष्टान् हत्वा महाबलान् ।नरकं घोरकर्माणं पौण्ड्रकं नृपसत्तमम्॥ 20 ॥

śaśāsa pṛthivīṃ kṛtsnāṃ duṣṭān hatvā mahābalān | narakaṃ ghorakarmāṇaṃ pauṇḍrakaṃ nṛpasattamam

हयग्रीवं निशुम्भं च तथा सुन्दोपसुन्दकौ ररक्ष विप्रान् देवेशो मुनीन् मुनिवरार्चितः॥ 21 ॥

hayagrīvaṃ niśumbhaṃ ca tathā sundopasundakau rarakṣa viprān deveśo munīn munivarārcitaḥ

विप्रेभ्यश्च ददौ वित्तं गाश्च दत्त्वा स केशवः ।अग्निहोत्रं प्रयुञ्जानो ब्राह्मणांश्च सुतपर्यन्॥ 22 ॥

viprebhyaśca dadau vittaṃ gāśca dattvā sa keśavaḥ | agnihotraṃ prayuñjāno brāhmaṇāṃśca sutaparyan

मुनींश्च ब्रह्मचर्येण देवान् यज्ञैरनेकधा ।स्वधया च पितॄन् सर्वान् प्रीणयन्नेव सर्वदा॥ 23 ॥

munīṃśca brahmacaryeṇa devān yajñairanekadhā | svadhayā ca pitṝn sarvān prīṇayanneva sarvadā

तस्मिञ्छासति देवेशे राज्यं निष्कण्टकं प्रभो ।सुखमेव प्रजाः सर्वा जीवन्ति ब्राह्मणादयः॥ 24 ॥

tasmiñchāsati deveśe rājyaṃ niṣkaṇṭakaṃ prabho | sukhameva prajāḥ sarvā jīvanti brāhmaṇādayaḥ