Parva 2, Adhyāya 40

श्रीकृष्णस्य, बलरामस्य एवं परशुरामस्य गोमन्तपर्वतोपरि आरोहणम्, गोमन्तस्य शोभावर्णनम्, परशुरामस्य कृष्णं युद्धाय प्रोत्साहयित्वा तत्रतः प्रस्थानं तत्तु धेन्वाः पयः पीत्वा बलर्द्पसमन्वितौ ।ततस्तौ रामसहितौ प्रस्थितौ यदुपुङ्गवौ॥ 1 ॥

śrīkṛṣṇasya, balarāmasya evaṃ paraśurāmasya gomantaparvatopari ārohaṇam, gomantasya śobhāvarṇanam, paraśurāmasya kṛṣṇaṃ yuddhāya protsāhayitvā tatrataḥ prasthānaṃ tattu dhenvāḥ payaḥ pītvā balardpasamanvitau | tatastau rāmasahitau prasthitau yadupuṅgavau

गोमन्तं पर्वतं द्रष्टुं मत्तनागेन्द्रगामिनौ ।जामदग्न्यप्रदिष्टेन मार्गेण वदतां वरौ॥ 2 ॥

gomantaṃ parvataṃ draṣṭuṃ mattanāgendragāminau | jāmadagnyapradiṣṭena mārgeṇa vadatāṃ varau

जामदग्न्यतृतीयास्ते त्रयस्त्रय इवाग्नयः ।शोभयन्ति स्म पन्थानं त्रिदिवं त्रिदशा इव॥ 3 ॥

jāmadagnyatṛtīyāste trayastraya ivāgnayaḥ | śobhayanti sma panthānaṃ tridivaṃ tridaśā iva

ते चाध्वविधिना सर्वे ततो वै दिवसक्रमात् ।गोमन्तमचलं प्राप्ता मन्दरं त्रिदशा इव॥ 4 ॥

te cādhvavidhinā sarve tato vai divasakramāt | gomantamacalaṃ prāptā mandaraṃ tridaśā iva

लताचारुविचित्रं च नानाद्रुमविभूषितम् ।नानागुरुपिनद्धाङ्गं चित्रं चित्रैर्मनोहरैः॥ 5 ॥

latācāruvicitraṃ ca nānādrumavibhūṣitam | nānāgurupinaddhāṅgaṃ citraṃ citrairmanoharaiḥ

द्विरेफगणसङ्कीर्णं शिलासङ्कटपादपम् ।मत्तबर्हिणनिर्घोषैर्नादितं मेघनादिभिः॥ 6 ॥

dvirephagaṇasaṅkīrṇaṃ śilāsaṅkaṭapādapam | mattabarhiṇanirghoṣairnāditaṃ meghanādibhiḥ

गगनालग्नशिखरं जलदासक्तपादपम् ।मत्तद्विपविषाणाग्रैः परिघृष्टोपलाङ्कितम्॥ 7 ॥

gaganālagnaśikharaṃ jaladāsaktapādapam | mattadvipaviṣāṇāgraiḥ parighṛṣṭopalāṅkitam

कूजद्भिश्चाण्डजगणैः समन्तात् प्रतिनादितम् ।दरीप्रपाताम्बुरवैश्छन्नं शार्दूलतल्लजैः॥ 8 ॥

kūjadbhiścāṇḍajagaṇaiḥ samantāt pratināditam | darīprapātāmburavaiśchannaṃ śārdūlatallajaiḥ

नीलाश्मचयसङ्घातैर्बहुवर्णं यथा घनम् ।धातुविस्रावदिग्धाङ्गं सानुप्रस्रवभूषितम्॥ 9 ॥

nīlāśmacayasaṅghātairbahuvarṇaṃ yathā ghanam | dhātuvisrāvadigdhāṅgaṃ sānuprasravabhūṣitam

कीर्णं सुरगणैः कान्तैर्मैनाकमिव कामगम् ।उच्छ्रितं सुविशालाग्रं समूलाम्बुपरिस्रवम्॥ 10 ॥

kīrṇaṃ suragaṇaiḥ kāntairmainākamiva kāmagam | ucchritaṃ suviśālāgraṃ samūlāmbuparisravam

सकाननदरीप्रस्थं श्वेताभ्रगणभूषितम् ।पनसाम्रातकाम्रौघैर्वेत्रस्यन्दनचन्दनैः॥ 11 ॥

sakānanadarīprasthaṃ śvetābhragaṇabhūṣitam | panasāmrātakāmraughairvetrasyandanacandanaiḥ

तमालैलावनयुतं मरीचक्षुपसङ्कुलम् ।पिप्पलीवल्लिकलिलं चित्रमिङ्गुदिपादपैः॥ 12 ॥

tamālailāvanayutaṃ marīcakṣupasaṅkulam | pippalīvallikalilaṃ citramiṅgudipādapaiḥ

द्रुमैः सर्जरसानां च सर्वतः परिशोभितम् ।प्रांशुशालवनैर्युक्तं बहुचित्रवनैर्युतम्॥ 13 ॥

drumaiḥ sarjarasānāṃ ca sarvataḥ pariśobhitam | prāṃśuśālavanairyuktaṃ bahucitravanairyutam

सर्जनिम्बार्जुनवनं पाटलीकुलसङ्कुलम् ।हिन्तालैश्च तमालैश्च पुन्नागैश्चोपशोभितम्॥ 14 ॥

sarjanimbārjunavanaṃ pāṭalīkulasaṅkulam | hintālaiśca tamālaiśca punnāgaiścopaśobhitam

जलेषु जलजैश्छन्नं स्थलेषु स्थलजैरपि ।पङ्कजैर्द्रुमखण्डैश्च सर्वतः प्रतिभूषितम्॥ 15 ॥

jaleṣu jalajaiśchannaṃ sthaleṣu sthalajairapi | paṅkajairdrumakhaṇḍaiśca sarvataḥ pratibhūṣitam

जम्बूजम्बूलवृक्षाढ्यं कद्रुकन्दलभूषितम् ।चम्पकाशोकबकुलं बिल्वतिन्दुकशोभितम्॥ 16 ॥

jambūjambūlavṛkṣāḍhyaṃ kadrukandalabhūṣitam | campakāśokabakulaṃ bilvatindukaśobhitam

कुञ्जैश्च नागपुष्पैश्च समन्तादुपशोभितम् ।नागयूथसमाकीर्णं मृगसङ्घातशोभितम्॥ 17 ॥

kuñjaiśca nāgapuṣpaiśca samantādupaśobhitam | nāgayūthasamākīrṇaṃ mṛgasaṅghātaśobhitam

सिद्धचारणरक्षोभिः सेवितप्रस्तरान्तरम् ।गन्धर्वैश्च समायुक्तं गुह्यकैः पक्षिभिस्तथा॥ 18 ॥

siddhacāraṇarakṣobhiḥ sevitaprastarāntaram | gandharvaiśca samāyuktaṃ guhyakaiḥ pakṣibhistathā

विद्याधरगणैर्नित्यमनुकीर्णशिलातलम् ।सिंहशार्दूलसन्नादैः सततं प्रतिनादितम् ।सेवितं वारिधाराभिश्चन्द्रपादैश्च शोभितम्॥ 19 ॥

vidyādharagaṇairnityamanukīrṇaśilātalam | siṃhaśārdūlasannādaiḥ satataṃ pratināditam | sevitaṃ vāridhārābhiścandrapādaiśca śobhitam

स्तुतं त्रिदशगन्धर्वैरप्सरोभिरलङ्कृतम् ।वनस्पतीनां दिव्यानां पुष्पैरुच्चावचैः श्रितम्॥ 20 ॥

stutaṃ tridaśagandharvairapsarobhiralaṅkṛtam | vanaspatīnāṃ divyānāṃ puṣpairuccāvacaiḥ śritam

शक्रवज्रप्रहाराणामनभिज्ञं कदाचन ।दावाग्निभयनिर्मुक्तं महावातभयोज्झितम्॥ 21 ॥

śakravajraprahārāṇāmanabhijñaṃ kadācana | dāvāgnibhayanirmuktaṃ mahāvātabhayojjhitam

प्रपातप्रभवाभिश्च सरिद्भिरुपशोभितम् ।काननैराननाकारैर्विशेषद्भिरिव श्रियम्॥ 22 ॥

prapātaprabhavābhiśca saridbhirupaśobhitam | kānanairānanākārairviśeṣadbhiriva śriyam

जलशैवलशृङ्गाग्रैरुन्मिषन्तमिव श्रिया ।स्थलीभिर्मृगजुष्टाभिः कान्ताभिरुपशोभितम्॥ 23 ॥

jalaśaivalaśṛṅgāgrairunmiṣantamiva śriyā | sthalībhirmṛgajuṣṭābhiḥ kāntābhirupaśobhitam

पार्श्वैरुपलकल्माषैर्मेघैरिव विभूषितम् ।पादपच्छन्नभूमीभिः सपुष्पाभिः समन्ततः॥ 24 ॥

pārśvairupalakalmāṣairmeghairiva vibhūṣitam | pādapacchannabhūmībhiḥ sapuṣpābhiḥ samantataḥ

मण्डितं वनराजीभिः प्रमदाभिः पतिर्यथा ।सुन्दरीभिर्दरीभिश्च कन्दराभिस्तथैव च॥ 25 ॥

maṇḍitaṃ vanarājībhiḥ pramadābhiḥ patiryathā | sundarībhirdarībhiśca kandarābhistathaiva ca

तेषु तेष्ववकाशेषु सदारामिव शोभितम् ।औषधीदीप्तशिखरं वानप्रस्थनिषेवितम् ।जातरूपैर्वनोद्देशैः कृत्रिमैरिव भूषितम्॥ 26 ॥

teṣu teṣvavakāśeṣu sadārāmiva śobhitam | auṣadhīdīptaśikharaṃ vānaprasthaniṣevitam | jātarūpairvanoddeśaiḥ kṛtrimairiva bhūṣitam

मूलेन सुविशालेन शिरसाप्युच्छ्रितेन च ।पृथिवीमन्तरिक्षं च ग्राहयन्तमिव स्थितम्॥ 27 ॥

mūlena suviśālena śirasāpyucchritena ca | pṛthivīmantarikṣaṃ ca grāhayantamiva sthitam

ते समासाद्य गोमन्तं रम्यं भूमिधरोत्तमम् ।रुचिरं रुरुचुः सर्वे वासायामरसन्निभाः॥ 28 ॥

te samāsādya gomantaṃ ramyaṃ bhūmidharottamam | ruciraṃ rurucuḥ sarve vāsāyāmarasannibhāḥ

रुरुहुस्ते गिरिवरं खमूर्ध्वमिव पक्षिणः ।असज्जमाना वेगेन वैनतेयपराक्रमाः॥ 29 ॥

ruruhuste girivaraṃ khamūrdhvamiva pakṣiṇaḥ | asajjamānā vegena vainateyaparākramāḥ

ते तु तस्योत्तरं शृङ्गमारूढास्त्रिदशा इव ।अगारं सहसा चक्रुर्मनसा निर्मितोपमम्॥ 30 ॥

te tu tasyottaraṃ śṛṅgamārūḍhāstridaśā iva | agāraṃ sahasā cakrurmanasā nirmitopamam

निविष्टौ यादवौ दृष्टा जामदग्न्यो महामतिः ।रामोऽभिमतमक्लिष्टमाप्रष्टुमुपचक्रमे॥ 31 ॥

niviṣṭau yādavau dṛṣṭā jāmadagnyo mahāmatiḥ | rāmo'bhimatamakliṣṭamāpraṣṭumupacakrame

कृष्ण यास्याम्यहं तात पुरं शूर्पारकं विभो ।युवयोर्नास्ति वैमुख्यं सङ्ग्रामे दैवतैरपि॥ 32 ॥

kṛṣṇa yāsyāmyahaṃ tāta puraṃ śūrpārakaṃ vibho | yuvayornāsti vaimukhyaṃ saṅgrāme daivatairapi

प्राप्तवानस्मि यां प्रीतिं मार्गानुगमनादपि ।सा मे कृष्णानुगृह्णाति शरीरमिदमव्ययम्॥ 33 ॥

prāptavānasmi yāṃ prītiṃ mārgānugamanādapi | sā me kṛṣṇānugṛhṇāti śarīramidamavyayam

इदं तत् स्थानमुद्दिष्टं यत्रायुधसमागमः ।युवयोर्विहितो देवैः समयः साम्परायिकः॥ 34 ॥

idaṃ tat sthānamuddiṣṭaṃ yatrāyudhasamāgamaḥ | yuvayorvihito devaiḥ samayaḥ sāmparāyikaḥ

दैवानां मुख्य वैकुण्ठ विष्णो देवैरभिष्टुत ।कृष्ण सर्वस्य लोकस्य शृणु मे नैष्ठिकं वचः॥ 35 ॥

daivānāṃ mukhya vaikuṇṭha viṣṇo devairabhiṣṭuta | kṛṣṇa sarvasya lokasya śṛṇu me naiṣṭhikaṃ vacaḥ

यदिदं प्रस्तुतं कर्म त्वया गोविन्द लौकिकम् ।मानुषाणां हितार्थाय लोके मानुषदेहिना॥ 36 ॥

yadidaṃ prastutaṃ karma tvayā govinda laukikam | mānuṣāṇāṃ hitārthāya loke mānuṣadehinā

तस्यायं प्रथमः कल्पः कालेन तु नियोजितः ।जरासन्धेन वै सार्धं सङ्ग्रामे समुपस्थिते॥ 37 ॥

tasyāyaṃ prathamaḥ kalpaḥ kālena tu niyojitaḥ | jarāsandhena vai sārdhaṃ saṅgrāme samupasthite

तत्रायुधबलं चैव रूपं च रणकर्कशम् ।स्वयमेवात्मना कृष्ण त्वमात्मानं विधत्स्व ह॥ 38 ॥

tatrāyudhabalaṃ caiva rūpaṃ ca raṇakarkaśam | svayamevātmanā kṛṣṇa tvamātmānaṃ vidhatsva ha

चक्रोद्यतकरं दृष्ट्वा त्वां गदापाणिमाहवे ।चतुर्द्विगुणपीनांसं बिभ्येदपि शतक्रतुः॥ 39 ॥

cakrodyatakaraṃ dṛṣṭvā tvāṃ gadāpāṇimāhave | caturdviguṇapīnāṃsaṃ bibhyedapi śatakratuḥ

अद्यप्रभृति ते यात्रा स्वर्गोक्ता समुपस्थिता ।पृथिव्यां पार्थिवेन्द्राणां कृतास्त्रे त्वयि मानद॥ 40 ॥

adyaprabhṛti te yātrā svargoktā samupasthitā | pṛthivyāṃ pārthivendrāṇāṃ kṛtāstre tvayi mānada

वैनतेयस्य चाह्वानं वाहनं ध्वजकर्मणि ।कुरु शीघ्रं महाबाहो गोविन्द वदतां वर॥ 41 ॥

vainateyasya cāhvānaṃ vāhanaṃ dhvajakarmaṇi | kuru śīghraṃ mahābāho govinda vadatāṃ vara

युद्धकामा नृपतयस्त्रिदिवाभिमुखोद्यताः ।धार्तराष्ट्रस्य वशगास्तिष्ठन्ति रणवृत्तयः॥ 42 ॥

yuddhakāmā nṛpatayastridivābhimukhodyatāḥ | dhārtarāṣṭrasya vaśagāstiṣṭhanti raṇavṛttayaḥ

राज्ञां निधनदृष्टार्था वैधव्येनाधिवासिता ।एकवेणीधरा चेयं वसुधा त्वां प्रतीक्षते॥ 43 ॥

rājñāṃ nidhanadṛṣṭārthā vaidhavyenādhivāsitā | ekaveṇīdharā ceyaṃ vasudhā tvāṃ pratīkṣate

सग्रहं कृष्ण नक्षत्रं सङ्क्षिप्यारिविमर्दन ।त्वयि मानुष्यमापन्ने युद्धे च समुपस्थिते॥ 44 ॥

sagrahaṃ kṛṣṇa nakṣatraṃ saṅkṣipyārivimardana | tvayi mānuṣyamāpanne yuddhe ca samupasthite

त्वरस्व कृष्ण युद्धाय दानवानां वधाय च ।स्वर्गाय च नरेन्द्राणां देवतानां सुखाय च॥ 45 ॥

tvarasva kṛṣṇa yuddhāya dānavānāṃ vadhāya ca | svargāya ca narendrāṇāṃ devatānāṃ sukhāya ca

सत्कृतोऽहं त्वया कृष्ण लोकैश्च सचराचरैः ।त्वया सत्कृतरूपेण येन सत्कृतवानहम्॥ 46 ॥

satkṛto'haṃ tvayā kṛṣṇa lokaiśca sacarācaraiḥ | tvayā satkṛtarūpeṇa yena satkṛtavānaham

साधयामि महाबाहो भवतः कार्यसिद्धये ।स्मर्तव्यश्चास्मि युद्धेषु कान्तारेषु महीक्षिताम्॥ 47 ॥

sādhayāmi mahābāho bhavataḥ kāryasiddhaye | smartavyaścāsmi yuddheṣu kāntāreṣu mahīkṣitām