Narada Purana
79
अध्याय 79 / 167

Book 1 - Adhyaya 80

297 श्लोकभाग 1/4 · श्लोक 1–90

पूर्ण अध्याय पाठ90 श्लोक

अध्याय 79

श्लोक 1

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे हनुमच्चरित्रं नाम एकोनाशीतितमो ऽध्यायः सूत उवाच श्रुत्वा तु नारदो विप्राः कुमारवचनं मुनिः ।यत्पप्रच्छ पुनस्तच्च युष्मभ्यं प्रवदाम्यहम्

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne tṛtīyapāde hanumaccaritraṃ nāma ekonāśītitamo 'dhyāyaḥ sūta uvāca śrutvā tu nārado viprāḥ kumāravacanaṃ muniḥ / yatpapraccha punastacca yuṣmabhyaṃ pravadāmyaham

हिन्दी अर्थ

करभेशतीर्थ, लडुकेश आदि तीर्थ, मार्कण्डेश्वरतीर्थ, यज्ञवापीतीर्थ, सोमेश्वरतीर्थ, नरकान्तकतीर्थ, केदारेश्वर, रामेश्वर, सौभागेश्वर तथा नरादित्यतीर्थ, केशवादित्य, शक्तिभेदतीर्थ, स्वर्णसारमुखतीर्थ, ३»कारेश्वर आदि

English

O brahmin, on hearing the words of Kumara (Sanat- kumara) I shall tell you what Narada, the sage, had asked me before.

अध्याय 79

श्लोक 2

कार्तवीर्यस्य कवचं तथा हनुमतो ऽपि च ।चरितं च महत्पुण्यं श्रुत्वा भूयो ऽब्रवीद्वचः

kārtavīryasya kavacaṃ tathā hanumato 'pi ca / caritaṃ ca mahatpuṇyaṃ śrutvā bhūyo 'bravīdvacaḥ

हिन्दी अर्थ

तीर्थ, अन्धकासुरके द्वारा स्तुति-कीर्तन, कालवनमें शिवलिड्रोंकी संख्या तथा स्वर्णश्रड़ेश्वरतीर्थका वर्णन है। फिर कुशस्थली, अवन्ती एवं उज्जयिनीपुरीके पद्मावती, कुमुद्दती, अमरावती,

English

Hearing the Kavaca of Karttavirya and Hanuman as well as the holy story of Hanomin, he spekt these words again.

अध्याय 79

श्लोक 3

नारद उवाच साधु साधु मुनिश्रेष्ठ त्वयातिकरुणात्मना ।श्रावितं चरितं पुण्यं शिवस्य च हनूमतः

nārada uvāca sādhu sādhu muniśreṣṭha tvayātikaruṇātmanā / śrāvitaṃ caritaṃ puṇyaṃ śivasya ca hanūmataḥ

हिन्दी अर्थ

विशाला तथा प्रतिकल्प--इन नामोंका उल्लेख है। इनका उच्चारण ज्वरकी शान्ति करनेवाला है। तत्पश्चात् शिप्रामें स्नान आदिका फल, नागोंद्वारा की हुई भगवान् शिवकी स्तुति, हिरण्याक्षवधकी

English

O excellent sage, well done, well done. The holy story of Siva and Haoumin has been recounted by you who are hjly compassionate.

अध्याय 79

श्लोक 4

तन्त्रस्यांस्य क्रमप्राप्तं कथनीयं च यत्त्वया ।तत्प्रब्रूहि महाभाग किं पृष्ट्वान्यद्विदांवर

tantrasyāṃsya kramaprāptaṃ kathanīyaṃ ca yattvayā / tatprabrūhi mahābhāga kiṃ pṛṣṭvānyadvidāṃvara

हिन्दी अर्थ

कथा, सुन्दरकुण्डकतीर्थ, नीलगड़ा, पुष्करतीर्थ,

English

O highly blessed one, expatiate on what should be mentioned by you, the turn of which has just arrived. O most excellent of the knowers of truth why should somethimg else be asked?

अध्याय 79

श्लोक 5

सनत्कुमार उवाच अथ वक्ष्ये कृष्णमन्त्रान्भुक्तिमुक्तिफलप्रदान् ।ब्रह्माद्या यान्समाराध्य सृष्ट्यादिकरणे क्षमाः

sanatkumāra uvāca atha vakṣye kṛṣṇamantrānbhuktimuktiphalapradān / brahmādyā yānsamārādhya sṛṣṭyādikaraṇe kṣamāḥ

हिन्दी अर्थ

गोमतीतीर्थ, वामनकुण्ड, विष्णुसहस््ननाम, वीरेश्वर सरोवर, कालभैरवतीर्थ, नागपञ्चममीकी महिमा,

English

I shall recount the mantras of Kra. They are the bestowers of worldly enjoyment and liberation. Brahma and others became capable of (he function of creation etc.

अध्याय 79

श्लोक 6

कामः कृष्णपदं ङतं गोविन्दं च तथाविधम् ।गोपीजनपदं पश्चाद्वल्लभायाग्निसुंदरी

kāmaḥ kṛṣṇapadaṃ ṅataṃ govindaṃ ca tathāvidham / gopījanapadaṃ paścādvallabhāyāgnisuṃdarī

हिन्दी अर्थ

नृसिंहजयन्ती, कुटुम्बेश्वरयात्रा, देवसाधककीर्तन, कर्कराज नामक तीर्थ, विष्नेशादितीर्थ और सुरोहनतीर्थका वर्णन किया गया है। रुद्रकुण्ड आदिमें अनेक तीर्थोका निरूपण किया गया है।

English

One shall fix the sage on the head, the metre on the face, the deity on the heart, the bIJa in the private parts and the iakti in the feet. In this way the excellent aspirant shall fix them.

अध्याय 79

श्लोक 7

अष्टादशार्णो मन्त्रो ऽयं दुर्गाधिष्ठातृदैवतः ।नारदो ऽस्य मुनिश्छन्दो गायत्री देवता पुनः

aṣṭādaśārṇo mantro 'yaṃ durgādhiṣṭhātṛdaivataḥ / nārado 'sya muniśchando gāyatrī devatā punaḥ

हिन्दी अर्थ

तदनन्तर आठ तीर्थोंकी पुण्यमयी यात्राका वर्णन है। इसके बाद नर्मदानदीका माहात्म्य बतलाया गया है, जिसमें धर्मपुत्र युधिष्ठिरके वैराग्य तथा मार्कण्डेयजीके साथ उनके समागमका वर्णन है।

English

After fixing the flve angas by means of the letten of the mantra grouped into four, four four, and two letters, he shall perform the tattvanyasa (the fixation of categories).

अध्याय 79

श्लोक 8

श्रीकृष्णः परमात्मा च कामो बीजं प्रकीर्तितम् ।स्वाहा शक्तिर्नियोगस्तु चतुर्वर्गप्रसिद्धये

śrīkṛṣṇaḥ paramātmā ca kāmo bījaṃ prakīrtitam / svāhā śaktirniyogastu caturvargaprasiddhaye

हिन्दी अर्थ

तदनन्तर पहलेके प्रलयकालीन अनुभवका वर्णन, अमृत-कीर्तन, कल्प-कल्पमें नर्मदाके पृथक्-पृथक् नामोंका वर्णन, नर्मदाजीका आर्षस्तोत्र,

English

The letters beginning with a and endit with ka are to be fixed with paraya etc and atmane along with hpt (oama) This is to be done with the categories beginning with Jiva and ending with math

अध्याय 79

श्लोक 9

ऋषिं शिरसि वक्त्रे तु छन्दश्च हृदि देवताम् ।गुह्ये बीजं पदोः शक्तिं न्यसेत्साधकसत्तमः

ṛṣiṃ śirasi vaktre tu chandaśca hṛdi devatām / guhye bījaṃ padoḥ śaktiṃ nyasetsādhakasattamaḥ

हिन्दी अर्थ

कामरतीर्थ, भाण्डीरतीर्थ, रोहिणीभवतीर्थ, चक्रतीर्थ, धौतपापतीर्थ, आड्रिरसतीर्थ, कोटितीर्थ, अन्योन्यतीर्थ, अज्जरतीर्थ, त्रिलोचनतीर्थ, इन्द्रेशतीर्थ, कम्बुकेशतीर्थ, सोमेशतीर्थ, कोहलेशतीर्थ, नर्मदातीर्थ, अर्कतीर्थ,

English

He shall fix the soul and the vital breath in his limbs, the three beginning with mati (intellect) in the heart.

अध्याय 79

श्लोक 10

युगेवदाब्धि निगमैर्द्वाभ्यां वर्णैर्मनूद्भवैः ।पञ्चाङ्गानि प्रविन्यस्य तत्त्वन्यासं समाचरेत्

yugevadābdhi nigamairdvābhyāṃ varṇairmanūdbhavaiḥ / pañcāṅgāni pravinyasya tattvanyāsaṃ samācaret

हिन्दी अर्थ

आग्नेयतीर्थ, उत्तम भार्गवेश्वरतीर्थ, ब्राह्मतीर्थ, हैवतीर्थ,

English

Om im pariya pritioana etc. la this way the twenty

अध्याय 79

श्लोक 11

हृदन्तिमादिकान्तार्णमपराद्यानि चात्मने ।मत्यन्तानि च तत्वानि जीवाद्यानि न्यसेत्क्रमात्

hṛdantimādikāntārṇamaparādyāni cātmane / matyantāni ca tatvāni jīvādyāni nyasetkramāt

हिन्दी अर्थ

नादेशतीर्थ, कोयेशतीर्थ, रुक्मिणीसम्भवतीर्थ,

English

Then he shall overspread the mulamantra thrice over the body from head to foot. Then overspreading the entire body with once he shall perform the mantra-nyasa.

अध्याय 79

श्लोक 12

जीवं प्राणं मतिमहॄङ्कारं मनस्तथैव च ।शब्दं स्पर्शं रूपरसौ गन्धं श्रोत्रं त्वचं तथा

jīvaṃ prāṇaṃ matimahṝṅkāraṃ manastathaiva ca / śabdaṃ sparśaṃ rūparasau gandhaṃ śrotraṃ tvacaṃ tathā

हिन्दी अर्थ

कालरात्रिकी कथा, महादेवजीकी स्तुति, पृथक् शुक्ल आदि तीर्थ, हुड्लारस्वामितीर्थ, सज्भमेश्वरतीर्थ,

English

By practising it, the repeater of the mantras shall attain the nearness of Krsa. He shall the mantra encased with tara (om) and other vyahriis (Bhuh,Bhuva! etc).

अध्याय 79

श्लोक 13

नेत्रं च रसनाङ्घ्राणं वाचं पाणिं पदेन्द्रियम् ।पायुं शिश्नमथाकाशं वायुं वह्निं जलं महीम्

netraṃ ca rasanāṅghrāṇaṃ vācaṃ pāṇiṃ padendriyam / pāyuṃ śiśnamathākāśaṃ vāyuṃ vahniṃ jalaṃ mahīm

हिन्दी अर्थ

कल्पकी अद्भुत कथा, विशल्याकी कथा, जालेश्वरकी कथा, गौरीब्रतका वर्णन, त्रिपुरदाहकी कथा, देहपातविधि, कावेरीसड्रम, दारुतीर्थ, ब्रह्मावर्त,

English

In due order he shall fix the matrkas encased by the mulamantra. The intelligent devotee shall then fix the tre (mantra) and the mktrka syllables in their respective locations.

अध्याय 79

श्लोक 14

जीवं प्राणं च सर्वागे मत्यादित्रितयं हृदि ।मूर्द्धास्यहृद्गुह्य पादेष्वथ शब्दादिकान्न्यसेत्

jīvaṃ prāṇaṃ ca sarvāge matyāditritayaṃ hṛdi / mūrddhāsyahṛdguhya pādeṣvatha śabdādikānnyaset

हिन्दी अर्थ

दारुकतीर्थ, देवतीर्थ, नर्मदेशतीर्थ, कपिलातीर्थ, करझकतीर्थ, कुग्डलेशतीर्थ, पिप्पलादतीर्थ, विमलेश्वरतीर्थ, शूलभेदनतीर्थ, शचीहरणकी कथा, अभ्रकका वध, शूलभेदोद्धवतीर्थ, पृथक्ू-पृथक्

English

Kiricnantra runs thus:

अध्याय 79

श्लोक 15

कर्णादिस्वस्वस्थानेषु श्रोत्रादीनीन्द्रियाणि च ।तथा वागादीन्द्रियाणि स्वस्वस्थानषु विन्यसेत्

karṇādisvasvasthāneṣu śrotrādīnīndriyāṇi ca / tathā vāgādīndriyāṇi svasvasthānaṣu vinyaset

हिन्दी अर्थ

दानधर्म, दीर्घपपाकी कथा, ऋष्यश्रुद्गका उपाख्यान, चित्रसेनकी पुण्यमयी कथा, काशिराजका मोक्ष, देवशिलाकी कथा, शबरीतीर्थ, पवित्र व्याधोपाख्यान, पुष्करिणीतीर्थ, अर्कतीर्थ, आदित्येश्वरतीर्थ, शक्रतीर्थ,

English

Then, he shall perform the rite of digbandhana (arresting the quarten) by means of the mantra of Sudarana. (While doing this) he shall meditate upon the Lord, the bestower of all desires, in his heart.

अध्याय 79

श्लोक 16

मूद्धस्यहृद्गुह्यपादेष्वाकाशादीन्न्यसेत्ततः ।हृत्पुण्डरीकमर्केन्दुह्निबिंबान्यनुक्रमात्

mūddhasyahṛdguhyapādeṣvākāśādīnnyasettataḥ / hṛtpuṇḍarīkamarkenduhnibiṃbānyanukramāt

हिन्दी अर्थ

करोटिकतीर्थ, कुमारेश्वरतीर्थ, अगस्त्येश्वरतीर्थ, आनन्देश्वरतीर्थ, मातृतीर्थ, लोकेश्वर, धनदेश्वर, मड्गभलेश्वर तथा कामजतीर्थ, नागेश्वरतीर्थ, गोपारतीर्थ, गौतमतीर्थ,.. शद्बुचूडतीर्थ, . नारदेश्वरतीर्थ,

English

He shall then call to mind a pink lotus on the jewelled floor. The lotus has eight petals and then, he shall meditate on Mukunda seated in the centre of it.

अध्याय 79

श्लोक 17

द्विषठ्यष्टदशकलाव्याप्तानि च तथा मतः ।भूताष्टां गाक्षिपदगैर्वर्णैः प्रग्विन्न्यसेद्धृदि

dviṣaṭhyaṣṭadaśakalāvyāptāni ca tathā mataḥ / bhūtāṣṭāṃ gākṣipadagairvarṇaiḥ pragvinnyaseddhṛdi

हिन्दी अर्थ

नन्दिकेश्वरतीर्थ, वरणेश्वरतीर्थ, द्िस्कन्दादितीर्थ,

English

His limbs are illuminated by the Kaustubha jewel. His chest has the scar called Snvatsa. He is well bedecked. He is surrounded by the herds of cows. He is worshipped by the lotus* eyed ladies of Vraja.

अध्याय 79

श्लोक 18

अथाकाशादिस्थलेषु वासुदेवादिकांस्ततः ।वासुदेवः संकर्षणः प्रद्युम्नश्चानिरुद्धकः

athākāśādisthaleṣu vāsudevādikāṃstataḥ / vāsudevaḥ saṃkarṣaṇaḥ pradyumnaścāniruddhakaḥ

हिन्दी अर्थ

पिड्नलेश्वर, ऋणमोक्षेश्वर, कपिलेश्वर, पूतिकेश्वर, जलेशय, चण्डार्क, यमतीर्थ, काल्होडीश्वर, नन्दिकेश्वर, नारायणेश्वर, कोटीश्वर, व्यासतीर्थ, प्रभासतीर्थ नागेश्वरतीर्थ, संकर्षणतीर्थ, प्रश्नयेश्वरतीर्थ, पुण्यमय

English

The intelligent devotee shall mentally conceive Mukunda as accompanied by the groups of cowherds and he is playing on the flute. After meditating thus, the learned one shall at first perform the repetition of the mantra for twenty thousand times.

अध्याय 79

श्लोक 19

नारायणश्च क्रमशः परमेष्ठ्यादिभिर्युताः ।परमेष्ठिपुमाञ्च्छौ चविश्वनिवृत्तिसर्वकाः

nārāyaṇaśca kramaśaḥ parameṣṭhyādibhiryutāḥ / parameṣṭhipumāñcchau caviśvanivṛttisarvakāḥ

हिन्दी अर्थ

एरण्डी-सड्भमतीर्थ, सुवर्णशिलतीर्थ, करजञ्ञतीर्थ

English

To the extent of a tenth of it, he shall with great con* centration perform homa with red lotuses. Afterwards, for the purpose of realising the full efficacy of the mantra, he shall repeat it with concentration for five hundred thousand times,

अध्याय 79

श्लोक 20

श्वेतानिलाग्न्यंबुभूमिवर्णैः प्राग्वत्प्रविन्यसेत् ।स्वबीजाद्यं कोपतत्वं नृसिंहं व्यापकेन च

śvetānilāgnyaṃbubhūmivarṇaiḥ prāgvatpravinyaset / svabījādyaṃ kopatatvaṃ nṛsiṃhaṃ vyāpakena ca

हिन्दी अर्थ

नहुषेश्वरतीर्थ, मोक्षणतीर्थ,. पञ्चगोपदतीर्थ,

English

He shall offer hayamara (oleander) flowers on the chest and on the head. Thereafter, he shall duly offer two lotuses on the head.

अध्याय 79

श्लोक 21

प्राग्वद्विन्यस्य सर्वागे तत्त्वन्यासो ऽयमीरितः ।मकाराद्या आद्यवर्णाः सर्वे स्युश्चन्द्रभूषिताः

prāgvadvinyasya sarvāge tattvanyāso 'yamīritaḥ / makārādyā ādyavarṇāḥ sarve syuścandrabhūṣitāḥ

हिन्दी अर्थ

अक्रूरतीर्थ, कामोदतीर्थ, शूलारोपतीर्थ, माण्डव्यतीर्थ, गोपकेश्वरतीर्थ, कपिलेश्वरतीर्थ, पिड्जललेश्वरतीर्थ,

English

Two tulasi leaves, two lotuses and Aivari (oleander) flowers and then he shall offer flowers over all the limbs.

अध्याय 79

श्लोक 22

वासुदेवादिका ज्ञेया ङेंताः साधकसत्तमैः ।प्राणायामं ततः कृत्वा पूरकुम्भकरेचकैः

vāsudevādikā jñeyā ṅeṃtāḥ sādhakasattamaiḥ / prāṇāyāmaṃ tataḥ kṛtvā pūrakumbhakarecakaiḥ

हिन्दी अर्थ

भुगुकच्छतीर्थ, पापनाशक केदारेशतीर्थ, कलकलेश

English

Regarding the oflering of dowen, tnUst leaves etc. it is mentioned in the Gauiamfya iantra that the pair oT tiiUst leaves soaked in two kinds of sandal paste, one white and the other red, should be offered at the ket of the deity, and two oleander flowers should be offered, simtlariy, flni to the right foot with white sandal paste and second to the lefl foot with red sandal paste. The lottihould be offered on the head. See Tantratdra of iQamasJgUs,

अध्याय 79

श्लोक 23

चतुर्भिः षड्भर्द्वाभ्यां च मूलमन्त्रेण मन्त्रवित् ।केचिदाहुरिहाचार्याः प्राणायामोत्तरं पुनः

caturbhiḥ ṣaḍbhardvābhyāṃ ca mūlamantreṇa mantravit / kecidāhurihācāryāḥ prāṇāyāmottaraṃ punaḥ

हिन्दी अर्थ

चित्रहैवकतीर्थ, . शिखीश्वरतीर्थ, . कोटितीर्थ,

English

He shall worship on the right band side the pure, unchanging caitanya (consciousness) named Vasudeva. Simi* larly, on the left hand side he shall worship Rukmii who is red and endowed with the attribute of rajas and is eternal one.

अध्याय 79

श्लोक 24

पीठन्यासं विधायाथ न्यासानन्यान्समाचरेत् ।दशतत्त्वादि विन्यस्य वक्ष्यमाणविधानतः

pīṭhanyāsaṃ vidhāyātha nyāsānanyānsamācaret / daśatattvādi vinyasya vakṣyamāṇavidhānataḥ

हिन्दी अर्थ

कपालेशतीर्थ, श्रृड्रैरण्डीतीर्थ, कोटितीर्थ और लोटलेशतीर्थ आदिका वर्णन है। इसके बाद फलस्तुति कही गयी है। तदनन्तर कृमिजज्भलमाहात्म्यके प्रसड़में रोहिताश्वकी कथा,

English

They are Mandara, Santanaka, Pkrijata, Kalpadruina and Haricandana.

अध्याय 79

श्लोक 25

मूर्तिपञ्जरनामानं पूर्वोक्तं विन्यसेद्बुधः ।सर्वाङ्गे व्यापकं कृत्वा किरीटमनुना सुधीः

mūrtipañjaranāmānaṃ pūrvoktaṃ vinyasedbudhaḥ / sarvāṅge vyāpakaṃ kṛtvā kirīṭamanunā sudhīḥ

हिन्दी अर्थ

धुन्धुमारका उपाख्यान, उसके वधका उपाय, धुन्धु-वध, चित्रवहका उद्धव, उसकी महिमा, चण्डीशका प्रभाव, रतीश्वर, केदारेश्वर, लक्षतीर्थ, विष्णुपदी तीर्थ, मुखारतीर्थ, च्यवनान्धतीर्थ

English

After worshipping them in the middle and in the quarters he shall worship Indra and others outside. After wor* shipping their weapons also one shall worship the eight names of KrsQa.

अध्याय 79

श्लोक 26

ततस्तारपुटं मन्त्रं व्यापय्य करयोस्त्रिशः ।पञ्चाङ्गुलीषु करयोः पञ्चाङ्गं विन्यसेत्ततः

tatastārapuṭaṃ mantraṃ vyāpayya karayostriśaḥ / pañcāṅgulīṣu karayoḥ pañcāṅgaṃ vinyasettataḥ

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मसरोवर, चक्रतीर्थ, ललितोपाख्यान, बहुगोमुखतीर्थ रुद्रावर्तीर्थ, मार्कण्डेयतीर्थ, पापनाशकतीर्थ श्रवणेशतीर्थ, . शुद्धपटतीर्थ, देवान्धुप्रेततीर्थ

English

The worship has to be performed by the learned men in order to cross the ocean of worldly existence and to attain all cherished desires. One who has achieved success by means of worshipping etc. shall become compMirablc to Vaijravapa (Yama).

अध्याय 79

श्लोक 27

त्रिशो मूलेन मूर्द्धादिपादान्तं व्यापकं न्यसेत् ।सकृद्व्यापय्य तारेण मन्त्रन्यासं ततश्चरेत्

triśo mūlena mūrddhādipādāntaṃ vyāpakaṃ nyaset / sakṛdvyāpayya tāreṇa mantranyāsaṃ tataścaret

हिन्दी अर्थ

जिह्दोदतीर्थका प्राकट्य, शिवोद्धेदतीर्थ और फल- श्रुति--इन विषयोंका वर्णन है। यह सब ' अवन्ती- खण्ड 'का वर्णन किया गया है, जो श्रोताओंके पापका नाश करनेवाला है।

English

One shall meditate thus and worship Krsna as before. The excellent devotee of Visnu shall offer food offering of baked pie, milk-pudding, cooked rice etc.

अध्याय 79

श्लोक 28

शिरोललाटे भ्रूमध्ये कर्णयोश्चक्षुषोस्तथा ।घ्राणयोर्वदने कण्ठे हृदि नाभौ तथा पुनः

śirolalāṭe bhrūmadhye karṇayoścakṣuṣostathā / ghrāṇayorvadane kaṇṭhe hṛdi nābhau tathā punaḥ

हिन्दी अर्थ

इसके अनन्तर 'नागरखण्ड 'का परिचय दिया जाता है। इसमें लिड्रोत्पत्तिका वर्णन, हरिश्रन्द्रकी शुभ कथा, विश्वामित्रका माहात्म्य, त्रिशंकुका स्वर्गलोकमें गमन, हाटकेश्वर-माहात्म्यके प्रसड्में

English

Afler performing homa for hundred and eight times with milk and cooked rice soaked in ghee he shall offer oblation in the fire and offer ball to the respective directions. Then he shall give water for the icamana rite.

अध्याय 79

श्लोक 29

कट्यां लिङ्गे जानुनोश्च पादयोर्विन्यसेत्क्रमात् ।हृदन्तान्मन्त्रवर्णांश्च ततो मूर्ध्नि ध्रुवं न्यसेत्

kaṭyāṃ liṅge jānunośca pādayorvinyasetkramāt / hṛdantānmantravarṇāṃśca tato mūrdhni dhruvaṃ nyaset

हिन्दी अर्थ

वृत्रासुरका वध, नागबिल, शद्भुतीर्थ, अचलेश्वरका वर्णन, चमत्कारपुरकी चमत्कारपूर्ण कथा, गयशीर्षतीर्थ, बालशतीर्थ, बालमण्डतीर्थ, मृगतीर्थ, विष्णुपाद, गोकर्ण, युगरूप, समाश्रय तथा सिद्धेश्वरतीर्थ,

English

Regarding the third puja there are alternative timings. Some scholah say that it may be either in the evening or at night.

अध्याय 79

श्लोक 30

पुनर्नयनयोरास्ये हृदि गुह्ये च पादयोः ।विन्यसेद्धृदयान्तानि मनोः पञ्चपदानि च

punarnayanayorāsye hṛdi guhye ca pādayoḥ / vinyaseddhṛdayāntāni manoḥ pañcapadāni ca

हिन्दी अर्थ

सोमनाथतीर्थ, . दुर्गातीर्थ, आनर्तकेश्वरतीर्थ, जमदगिनिवधकी कथा, परशुरामद्वारा क्षत्रियोंके संहारका कथानक, रामहद, नागपुरतीर्थ, षड्लिज्जञतीर्थ, यज्ञभूतीर्थ, मुण्डीरादितीर्थ, ..त्रिकार्कतीर्थ,

English

The repeater of the mantra shall think of water as milk with candied sugar and perform tarpana rite. Concei¬ ving Puruiottama mentally he shall repeat the mantra hundred and eight times.

अध्याय 79

श्लोक 31

भूयो मुन्यादिकं न्यस्य पञ्चाङ्गं पूर्ववन्न्यसेत् ।अथ वक्ष्ये महागुह्यं सर्वन्यासोत्तमोत्तमम्

bhūyo munyādikaṃ nyasya pañcāṅgaṃ pūrvavannyaset / atha vakṣye mahāguhyaṃ sarvanyāsottamottamam

हिन्दी अर्थ

बालखिल्यतीर्थ, गरुड़तीर्थ, लक्ष्मीजीका शाप,

English

At midday the intelligent devotee shall perform homa in all rituals or after performing the riles beginning with asana (oiTering of seat) to the ending ofarghya he should eulogise and then bow down.

अध्याय 79

श्लोक 32

यस्य विज्ञानमात्रेण जीवन्मुक्तो भवेन्नरः ।अणिमाद्यष्टसिद्धीनामीश्वरः स्यान्न संशयः

yasya vijñānamātreṇa jīvanmukto bhavennaraḥ / aṇimādyaṣṭasiddhīnāmīśvaraḥ syānna saṃśayaḥ

हिन्दी अर्थ

अग्रितीर्थ, ब्रह्मकुण्ड, गोमुखतीर्थ, लोहयष्टितीर्थ, अजापालेश्वरीदेवी, शनैश्वरतीर्थ, राजवापी, रामेश्वर,

English

He who worships Vudeva thus everyday shall attain all desires and in the end shall reach the ultimate goal.

अध्याय 79

श्लोक 33

यस्याराधनतो मन्त्री कृष्णसंनिध्यतां व्रजेत् ।ताराद्याभिर्व्याहृतिभिः संपुटं विन्यसेन्मनुम्

yasyārādhanato mantrī kṛṣṇasaṃnidhyatāṃ vrajet / tārādyābhirvyāhṛtibhiḥ saṃpuṭaṃ vinyasenmanum

हिन्दी अर्थ

अड़सठ तीथ्थोंके नाम, दमयन्तीपुत्र त्रिजातकी कथा, रेवती अम्बाकी स्थापना, भक्तिकातीर्थका अआविर्भाव, क्षेमड्डरीदेवी, केदारक्षेत्रका प्रादुर्भाव, शुक्लतीर्थ, मुखारकतीर्थ, सत्यसन्ध्येश्वका आख्यान,

English

A thick cylindrical smooth peg with the length of the span of the thumb and the little finger in height, is fixed on the ground. The players (of Rasa sport) keep their feet pressed against it and hold the hands of one another. They then whirl about. This is called Rasagoflhl (the sport).

अध्याय 79

श्लोक 34

मन्त्रेण पुटितांश्चापि प्रणवाद्यांस्ततो न्यसेत् ।गायत्र्या पुटुतं मन्त्रं विन्यसेन्मातृकास्थले

mantreṇa puṭitāṃścāpi praṇavādyāṃstato nyaset / gāyatryā puṭutaṃ mantraṃ vinyasenmātṛkāsthale

हिन्दी अर्थ

कर्णोत्पलाकी कथा, अटेश्वरतीर्थ, याज्ञवल्क्यतीर्थ, भौरीगणेशतीर्थ,. वास्तुपदतीर्थका आख्यान,

English

After eulogising, bowing down and praying he shall conclude the remaining portion of worship. One who worships Kr$na thus shall attain prosperity.

अध्याय 79

श्लोक 35

मन्त्रेण पुटितां तां च गायत्रीं विन्यसेत्क्रमात् ।मातृकापुटितं मूलं विन्यसेत्साधकोत्तमः

mantreṇa puṭitāṃ tāṃ ca gāyatrīṃ vinyasetkramāt / mātṛkāpuṭitaṃ mūlaṃ vinyasetsādhakottamaḥ

हिन्दी अर्थ

धर्मराजकी कथा, मिष्टान्न देवेश्वका आख्यान, लीन गणपतिका आविर्भाव, जावालिचरित, मकरेशकी कथा, कालेधरी और अन्धकका आख्यान,

English

When the mantra will be fruitful by means of worship etc., the devotee shall achieve his desires. The intelligent devotee shall perform worship three times of the day of tyentyeight times.

अध्याय 79

श्लोक 36

मूलेन पुटितां चैव मातृकां विन्यसेत्क्रमात् ।तृचं न मातृकावर्णान्पूर्वं तत्तत्स्थले सुधीः

mūlena puṭitāṃ caiva mātṛkāṃ vinyasetkramāt / tṛcaṃ na mātṛkāvarṇānpūrvaṃ tattatsthale sudhīḥ

हिन्दी अर्थ

ब्राह्मणोंकी उत्पत्तिका कथन, भार्गवचरित,

English

He shall propitiate the attending deities (of the lord) by apportioning time unto them, in the morning with curds and jaggery dissolved therein and in the midday with milk.

अध्याय 79

श्लोक 37

विन्यसेन्न्यासषट्कं च षोढा न्यासो ऽयमीरितः ।अनेन न्यासवर्येण साक्षात्कृष्णसमो भवेत्

vinyasennyāsaṣaṭkaṃ ca ṣoḍhā nyāso 'yamīritaḥ / anena nyāsavaryeṇa sākṣātkṛṣṇasamo bhavet

हिन्दी अर्थ

कंसारीश्वरतीर्थ, पिण्डकतीर्थ, ब्रह्माका यज्ञानुष्ठान, सावित्रीकी कथा, रेबतका आख्यान, भर्तयज्ञका वृत्तान्त, मुख्य ती्थोका निरीक्षण, कुरुक्षेत्र, हाटकेश्वरक्षेत और प्रभासक्षेत्र--इन तीनों क्षेत्रोंका वर्णन, पुष्करारण्य,

English

At the end of the mantras and names used in the accusative case he shall use the word Tarpaymi (I propitiate). Then he shall conclude the remaining portion of the ritual.

अध्याय 79

श्लोक 38

न्यासेन पुटितं दृष्ट्वा सिद्धगन्धर्वकिन्नराः ।देवा अपि नमन्त्येनं किंपुनर्मानवा भुवि

nyāsena puṭitaṃ dṛṣṭvā siddhagandharvakinnarāḥ / devā api namantyenaṃ kiṃpunarmānavā bhuvi

हिन्दी अर्थ

नैमिषारण्य तथा धर्मारण्य--इन तीन अरण्योंका वर्णन, वाराणसी, द्वारका तथा अवन्ती-इन तीन पुरियोंका वर्णन, व॒न्दावन, खाण्डबवन और अद्देतवन--इन तीन वनोंका उल्लेख, कल्पग्राम,

English

After sprinkling oneself with the sacred waters of the deity he shall drink the same. After the ritualistic dismissal of the deity when he has been propitiated, the devotee shall identify himself with him and repeat the mantra.

अध्याय 79

श्लोक 39

सुदर्शनस्य मन्त्रेण कुर्याद्दिग्बन्धनं ततः ।देवं ध्यायन्स्वहृदये सर्वाभीष्टप्रदायकम्

sudarśanasya mantreṇa kuryāddigbandhanaṃ tataḥ / devaṃ dhyāyansvahṛdaye sarvābhīṣṭapradāyakam

हिन्दी अर्थ

शालग्राम तथा नन्दिग्राम--इन तीन उत्तम ग्रामोंका

English

Now the materials of worship, for Kamya (occa¬ sional) rites and tarpaa rites arc mentioned. One shall resort to them after adopting one of the methods mentioned.

अध्याय 79

श्लोक 40

उत्फुल्लकुसुमव्रातनम्रशाखैर्वरद्रुमैः ।सस्मेयमञ्जरीवृन्दवल्लरीवेष्टितैः शुभैः

utphullakusumavrātanamraśākhairvaradrumaiḥ / sasmeyamañjarīvṛndavallarīveṣṭitaiḥ śubhaiḥ

हिन्दी अर्थ

इन तीन तीर्थोंका निरूपण, श्रीशैल, अर्बुदगिरि तथा रैवतगिरि--इन तीन पर्वतोंका वर्णन, गड्ा, नर्मदा और सरस्वती--इन तीन नदियोंका नाम- उच्चारण, इनमेंसे एक-एकका कीर्तन साढ़े तीन

English

The excellent devotee of Viinu who performs the rite of tarpana (offering of water) for hundred and eight times thus shall get the benefit mentioned before.

अध्याय 79

श्लोक 41

गलत्परागधूलिभिः सुरभीकृतदिङ्मुखः ।स्मरेच्छिशिरितं वृन्दावनं मन्त्रीसमाहितः

galatparāgadhūlibhiḥ surabhīkṛtadiṅmukhaḥ / smarecchiśiritaṃ vṛndāvanaṃ mantrīsamāhitaḥ

हिन्दी अर्थ

करोड़ तीर्थोका फल देनेवाला है--इत्यादि विषयोंका प्रतिपादन किया गया है। कूपिकातीर्थ, शद्डतीर्थ, चामरतीर्थ और बालमण्डनतीर्थ--इन चारोंका उच्चारण, हाटकेश्वरक्षेत्रका फल देनेवाला है। इन

English

The intelligent devotee shall recollect Kttawho has climbed on the nipa tree after gathering together the garments of the cowherd lasses. He shall perform thousand japas at night. He shall do so for ten days.

अध्याय 79

श्लोक 42

उन्मीलन्नवकञ्जालिविगलन्मधुसंचयैः ।लुब्धान्तः करणैर्गुञ्जद्द्विरेफपटलैः शुभम्

unmīlannavakañjālivigalanmadhusaṃcayaiḥ / lubdhāntaḥ karaṇairguñjaddvirephapaṭalaiḥ śubham

हिन्दी अर्थ

सब तीर्थोके वर्णनके पश्चात् साम्बादित्यकी महिमा, श्राद्धौकल्पका निरूपण, युधिष्ठिर-भीष्म-संवाद, अन्धक (अन्धकारपूर्ण नरक), जलशायीका माहात्म्य, चातुर्मास्य-त्रत, अशून्यशयनत्रत, मड्डणेशकी महिमा,

English

The aspirant may be able to attract even Urvaii forcibly. Of what avail is much talk?'This mantra makes everyone subservient.

अध्याय 79

श्लोक 43

मरालपरभृत्कीरकपोतनिकरैर्मुहुः ।मुखरीकृतमानृत्यन्मायूरकुलमञ्जुलम्

marālaparabhṛtkīrakapotanikarairmuhuḥ / mukharīkṛtamānṛtyanmāyūrakulamañjulam

हिन्दी अर्थ

शिवरात्रिका माहात्म्य, तुलापुरुषदान, पृथ्वीदान, बालकेश्वर, कपालमोचनेश्वर, पापपिण्ड, साप्तलिड्र, युगमान आदिका वर्णन, निम्बेश्वर और शाकम्भरीकी कथा, ग्यारह रुद्रोंके प्राकट्यका वर्णन, दानमाहात्म्य

English

I shall, henceforth, reveal a great secret. This is the bestower of salvation unto all people. One shall meditate on the lord, the son of Devaki, in one's own lotus-like heart.

अध्याय 79

श्लोक 44

कालिन्द्या लोलकल्लोलविप्रुषैर्मन्दवाहिभिः ।उन्निद्रांबुरुहव्रातरजोभिर्धूसरैः शिवैः

kālindyā lolakallolavipruṣairmandavāhibhiḥ / unnidrāṃburuhavrātarajobhirdhūsaraiḥ śivaiḥ

हिन्दी अर्थ

तथा द्वादशादित्यका कीर्तन--इन सब विषयोंका प्रतिपादन किया गया है। इस प्रकार यह 'नागर- खण्ड' कहा गया ।

English

(Verse for meditation) I solute the yellow-robed Mur&rj, whose complexion is as white as the glorious Kunda (jasmine) flower or the moon, whose eyes resemble the lotus, who bears in his lotus-like hands the conch, the discus, the iron club and the lotus, who is refulgent due to the elegant garland of wild lily flowers, who is comprehensible only to the leading sages, who is charming with divine ornaments, who is refulgent due to the garland, who is comprehensible to eminent sages, who is shining with the drops of ear-rings, who has divine unguents and lustre and who dispels all fears.

अध्याय 79

श्लोक 45

प्रदीपित स्मरैर्गोष्ठसुंदरीमृदुवाससाम् ।विलोलनपरैः संसेवितं वा तैर्निरन्तरम्

pradīpita smarairgoṣṭhasuṃdarīmṛduvāsasām / vilolanaparaiḥ saṃsevitaṃ vā tairnirantaram

हिन्दी अर्थ

अब 'प्रभासखण्ड 'का वर्णन किया जाता है, जिसमें सोमनाथ, विश्वनाथ, महान् पुण्यप्रद अर्कस्थल तथा सिद्धेश्र आदिका आख्यान पृथक्-पृथक् कहा गया है। तत्पश्चात् अग्नितीर्थ, कपदीश्वर

English

After meditating thus on Purusa, the primordial deity, who is manifestly seated in the lotuslike heart, who resembles the thick magnanimous colour of cloud, and who resembles molten gold, he shall repeat the mantra one million two hundred thousand times. One of the two mantras should be placed between the two 'om\ With that he shall perform twelve thousand homas with the twigs from milk-exuding trees as mentioned before alongwith honey, ghee and sugar or milk- pudding.

अध्याय 79

श्लोक 46

स्मरेत्तदन्ते गीर्वाणभूरुहं सुमनोहरम् ।तदधः स्वर्णवेद्यां च रत्नपीठमनुत्तमम्

smarettadante gīrvāṇabhūruhaṃ sumanoharam / tadadhaḥ svarṇavedyāṃ ca ratnapīṭhamanuttamam

हिन्दी अर्थ

उत्तम गतिदायक केदारेश्वर, भीमेश्वर, भेरवेश्वर, चण्डीश्वर, भास्करेश्वर, चन्द्रेध्वर, मज्जलेशर, बुधेश्वर, बृहस्पती श्वर, शुक्रेथ्वर, शनैश्वरेश्वर, राह्ी धर, केत्वीश्वर आदि शिवविग्रहोंका वर्णन है। तत्पश्चात् सिद्धेध्वर

English

After worshipping in accordance with the injun¬ ctions mentioned in the case of the rite in the evening and alter performing homa in the aforesaid manner, the repeater of the mantras shall concentrate his mind on him alone.

अध्याय 79

श्लोक 47

रत्नकुट्टिमपीठे ऽस्मिन्नरुणं कमलं स्मरेत् ।अष्टपत्रं च तन्मध्ये मुकुन्दं संस्मरेत्स्थितम्

ratnakuṭṭimapīṭhe 'sminnaruṇaṃ kamalaṃ smaret / aṣṭapatraṃ ca tanmadhye mukundaṃ saṃsmaretsthitam

हिन्दी अर्थ

आदि अन्य पाँच रुद्रोंकी स्थितिका वर्णन किया गया है। वरारोहा, अजापाला, मड्गला, ललितेश्वरी, लक्ष्मीश्वर, बाडवेश्वर, उर्वीश्वर, कामेश्वर, गौरी श्वर, वरुणेश्वर, दुर्वासेथ्वर, गणेश्वर, कुमारेश्वर, चण्डकल्प,

English

He who worps the son of a cowherd cootmuously

अध्याय 79

श्लोक 48

फुल्लेन्दीवरकान्तं च केकिबर्हावतंसकम् ।पीतांशुकं चन्द्रमुखं सरसीरुहनेत्रकम्

phullendīvarakāntaṃ ca kekibarhāvataṃsakam / pītāṃśukaṃ candramukhaṃ sarasīruhanetrakam

हिन्दी अर्थ

शकुलीश्वर, कोटीश्वर तथा बालरूपधारी ब्रह्मा आदिकी उत्तम कथा है। तत्पश्चात् नरकेश्वर,

English

(One shall draw a diagram) two interlaced triangles (analapuraputa) and write Klim in the pericarp (i.e. inside the eight-petalled lotus), in comers and outside of it alungwith the name of the person (for whose benefit it is intended). The six syllables arc written twice, in the filaments in the gaps of which irlm and hrim are written, then the mantra consists of eighteen syllables. Or in the aUemative the ten letters of the mantra are written separately in the petals of the lotus.

अध्याय 79

श्लोक 49

कौस्तुभोद्भासिताङ्गं च श्रीवत्सांकं सुभूषितम् ।व्रजस्त्रीनेत्रकमलाभ्यर्चितं गोगणावृतम्

kaustubhodbhāsitāṅgaṃ ca śrīvatsāṃkaṃ subhūṣitam / vrajastrīnetrakamalābhyarcitaṃ gogaṇāvṛtam

हिन्दी अर्थ

कोटिमेधकी श्रेष्ठ कथा है। दुर्वासादित्य, घटस्थान, हिरण्यासड्रम, नागरादित्य, श्रीकृष्ण, संकर्षण, समुद्र, कुमारी, क्षेत्रपाल, ब्रह्मेध्वर, पिड्जलासड्रमेश्वर,

English

Thus the Gopala yantra which bestows all riches has been recounted. With a gold needle it is written on a tablet made of gold and made into a roll. It is written with yellow pigment obtained from cows.

अध्याय 79

श्लोक 50

गोपवृन्दयुतं वंशीं वादयन्तं स्मरेत्सुधीः ।एवं ध्यात्वा जपेदादावयुतद्वितयं बुधः

gopavṛndayutaṃ vaṃśīṃ vādayantaṃ smaretsudhīḥ / evaṃ dhyātvā japedādāvayutadvitayaṃ budhaḥ

हिन्दी अर्थ

सोमपान, पर्णादित्य और न्यट्टुमतीकी भी अद्भुत कथाका उल्लेख है। तदनन्तर बाराहस्वामीका

English

Smara (Klim), Cakri (k) attached with trivikrama (r) then snaya and ends with hft (namab) (the combination gives the mantra—klim KnrMtya naroah). The *mantra consisting of six syllables' is the bestower of all siddhis.

अध्याय 79

श्लोक 51

जुहुयादरुणांभोजैस्तद्दशांशं समाहितः ।जपेत्पश्चान्मन्त्रसिद्ध्यै भूतलक्षं समाहितः

juhuyādaruṇāṃbhojaistaddaśāṃśaṃ samāhitaḥ / japetpaścānmantrasiddhyai bhūtalakṣaṃ samāhitaḥ

हिन्दी अर्थ

और गड्डेशकी कथा है। फिर चमसोद्धेदेश्वर, विदुरेश्वर, त्रिलोकेश्वर, मड्डूणेश्वर, त्रैपुरेश्वर तथा षण्डतीर्थजी कथा है। फिर सूर्यप्राची, त्रीक्षण और उमानाथकी कथा है। पृथिव्युद्धार, शुलस्थल,

English

Ugrab (ha), Samti (I), indu (,) adorned with vahai (ra) gives the mayabija (hrlm), similarly, Govinda (sa) adorned with vahni and candra is said to be the Sriblja (Srim).

अध्याय 79

श्लोक 52

अरुणैः कमलैहुत्वा सर्वसिद्धीश्वरो भवेत् ।पूर्वोक्ते वैष्णवे पीठे मूर्तिं संकल्प्य मूलतः

aruṇaiḥ kamalaihutvā sarvasiddhīśvaro bhavet / pūrvokte vaiṣṇave pīṭhe mūrtiṃ saṃkalpya mūlataḥ

हिन्दी अर्थ

च्यवनादित्य और च्यवनेश्वरका वृत्तान्त है। उसके

English

The six syllabled mantra of ATr/tia runs thus: Klim The

अध्याय 79

श्लोक 53

तस्यामावाह्य चाभ्यर्चेद्गोपीजनमनोहरम् ।मुखे वेणुं समभ्यर्च्य वनमालां च कौस्तुभम्

tasyāmāvāhya cābhyarcedgopījanamanoharam / mukhe veṇuṃ samabhyarcya vanamālāṃ ca kaustubham

हिन्दी अर्थ

ऋषितोयाकी पुण्यमयी कथा एवं श्रगालेश्वरका माहात्म्यकीर्तन है। फिर नारदादित्यकी कथा, नारायणके स्वरूपका निरूपण, तप्तकुण्डकी महिमा तथा मूलचण्डीश्वरका वर्णन है। चतुर्मुख गणेश

English

The atcellent devotee of Vifpu after perform-

अध्याय 79

श्लोक 54

श्रीवत्सं च हृदि प्रार्च्य ततः पुष्पाञ्जलिं क्षिपेत् ।ततः श्वेतां च तुलसीं शुक्लचन्दनपङ्किलाम्

śrīvatsaṃ ca hṛdi prārcya tataḥ puṣpāñjaliṃ kṣipet / tataḥ śvetāṃ ca tulasīṃ śuklacandanapaṅkilām

हिन्दी अर्थ

और कलम्बेश्वरकी कथा, गोपालस्वामी, बकुलस्वामी और मरुदृणकी भी कथा है। तत्पश्चात् क्षेमादित्य, उन्नतविषध्नेश, तलस्वामी, कालमेध, रुक्मिणी, दुर्वासिश्वर, भद्रेश्वर, शद्धावर्त, मोक्षतीर्थ, गोष्पदतीर्थ,

English

He who causes this diagram to be inscribed in a tablet of gold or some other metal, has it consecrated and wears it, is worshipped even by the gods.

अध्याय 79

श्लोक 55

रक्तां च तुलसीं रक्तञ्चदनाक्तां क्रसात्सुधीः ।अर्पयेद्दक्षिणे जद्वयमश्वारियुग्मकम्

raktāṃ ca tulasīṃ raktañcadanāktāṃ krasātsudhīḥ / arpayeddakṣiṇe jadvayamaśvāriyugmakam

हिन्दी अर्थ

अच्युतगृह, जालेश्वर, 3कारेश्वर, चण्डीश्वर,

English

The m ulitrruintra runs ihuj i /iamah Kdmadtvaya sarvojaruipriyfya

अध्याय 79

श्लोक 56

हयमारद्वयेनैव हृदि मूर्ध्नि तथा पुनः ।पद्मद्वयं च विधिवत्ततः शीर्षे समर्पयेत्

hayamāradvayenaiva hṛdi mūrdhni tathā punaḥ / padmadvayaṃ ca vidhivattataḥ śīrṣe samarpayet

हिन्दी अर्थ

कथा है। कपिलेश्रर और जरदृव शिवकी भी विचित्र कथाका उल्लेख है। नलेश्वर, कर्कोटकेश्वर, हाटकेश्वर, नारदेश्वर, यन्त्रभूषा, दुर्गकूट और गणेशकी कथाका भी उल्लेख है। सुपर्णभैरवी

English

The Kdmoidyart runt thus: Kdmadnfya viimah FufpMfdya dkimahii Utnna*nagal}

अध्याय 79

श्लोक 57

तुलसीद्वयमंभोजद्वयमश्वारियुग्मकम् ।ततः सर्वाणि पुष्पाणि सर्वाङ्गेषु समर्पयेत्

tulasīdvayamaṃbhojadvayamaśvāriyugmakam / tataḥ sarvāṇi puṣpāṇi sarvāṅgeṣu samarpayet

हिन्दी अर्थ

और एलाभैरवी तथा भल्लतीर्थकी भी महिमा है। तत्पश्चात् कर्दमालतीर्थ और गुप्त सोमनाथका वर्णन है। इसके बाद बहुस्वर्णेध्वर, श्रज्जेश्वर, कोटीश्वर, मार्कण्डेश्वर, कोटीश तथा दामोदरगृहकी

English

Then makii an offerings of divine nature he shall eulogise and bow down to Kesava and thereafter, ritualisticaily, dismiss him alongwithhis attending deities in his heart.

अध्याय 79

श्लोक 58

दक्षिणे वासुदेवाख्यं स्वच्छं चैतन्यमव्ययम् ।वामे च रुक्मिणीं तदून्नित्यां रक्तां रजोगुणाम्

dakṣiṇe vāsudevākhyaṃ svacchaṃ caitanyamavyayam / vāme ca rukmiṇīṃ tadūnnityāṃ raktāṃ rajoguṇām

हिन्दी अर्थ

माहात्म्य-कथा है। तदनन्तर स्वर्णरेखा, त्रह्मकुण्ड,

English

After offerii one's own self to him and worshipping one's own self, the intelligent devotee shall identify himself with

अध्याय 79

श्लोक 59

एवं संपूज्य गोपालं कुर्यादावरणार्चनम् ।यजेद्दामसुदामौ च वसुदामं च किङ्किणीम्

evaṃ saṃpūjya gopālaṃ kuryādāvaraṇārcanam / yajeddāmasudāmau ca vasudāmaṃ ca kiṅkiṇīm

हिन्दी अर्थ

वस्त्रापथक्षेत्रमें कहे गये हैं। तत्पश्चात् दुर्गाभल्‍लेश,

English

The seven coveruigs i.e. deities who encircle the principal one are seven in number. Theyaie called Jncrdtux. They are here (1} ScaAge, (2) Vasufwt, ScfHkarfaa Pramna and Aturwidha, (3) SAiUu Sr{, Sarasoati, Rati (4) RukmiS etc. (5) Sixteen thousand beloved ladies of the lord, (6) The treasures (a*) and (7) Bight I Mapila s,

अध्याय 79

श्लोक 60

पूर्वाद्याशासु दामाद्या ङेंनमोन्तध्रुवादिकाः ।अग्निनैरृतिवाय्वीशकोणेषु हृदयादिकान्

pūrvādyāśāsu dāmādyā ṅeṃnamontadhruvādikāḥ / agninairṛtivāyvīśakoṇeṣu hṛdayādikān

हिन्दी अर्थ

वसिष्टाश्रम, भद्रकर्ण, त्रिनेत्र, केदार, तीर्थागमन, कोटीश्वर, रूपतीर्थ और दृषीकेश--ये अद्भुत माहात्म्यकथाएँ हैं। इसके बाद सिद्धेश्वर, शुक्रे वर, मणिकर्णीश्वर, पज्चतीर्थ, यमतीर्थ और वाराहीतीर्थ

English

With great concentration one shall perform a hundred thousand homa with red lotuses smeared with tnmadhu. When compared with his glory and prosperity the lordship of Indra certainly becomes insignificant as a small blade of grass.

अध्याय 79

श्लोक 61

दिक्ष्वस्त्राणि समभ्यर्च्य पत्रेषु महिषीर्यजेत् ।रुक्मिणी सत्यभामा च नाग्नजित्यभिधा पुनः

dikṣvastrāṇi samabhyarcya patreṣu mahiṣīryajet / rukmiṇī satyabhāmā ca nāgnajityabhidhā punaḥ

हिन्दी अर्थ

आदिके माहात्म्यका वर्णन है। फिर चन्द्रप्रभास, पिण्डोदक, श्रीमाता, शुक्लतीर्थ, कात्यायनीदेवी,

English

Smrti (g) associated with sadya (o), lohita (p) with aki (I), janavallabha (beloved of the people), Vayu (ya), agnipriya (svaha). This is said to be the ten-syllabled mantra.

अध्याय 79

श्लोक 62

सुविन्दा मित्रविन्दा च लक्ष्मणा चर्क्षजा ततः ।सुशीला च लसद्रम्यचित्रितांबरभूषणा

suvindā mitravindā ca lakṣmaṇā carkṣajā tataḥ / suśīlā ca lasadramyacitritāṃbarabhūṣaṇā

हिन्दी अर्थ

कपिलाग्रितीर्थ तथा रक्तानुबन्ध आदि माहात्म्यकथाका उल्लेख है। तदनन्तर गणेशतीर्थ, पार्थेश्वरतीर्थ और उज्ज्वलतीर्थकी यात्रामें चण्डीस्थान, नागोद्धव, शिवकुण्ड, महेशतीर्थ तथा कामेश्वरका माहात्म्यवर्णन

English

The mantra runs thui: sMd.

अध्याय 79

श्लोक 63

ततो यजेद्दलाग्रेषु वसुदेवञ्च देवकीम् ।नन्दगोपं यशोदां च बलभद्रं सुभद्रिकाम्

tato yajeddalāgreṣu vasudevañca devakīm / nandagopaṃ yaśodāṃ ca balabhadraṃ subhadrikām

हिन्दी अर्थ

और मार्कण्डेयजीकी उत्पत्तिकथा है। फिर उद्दालकेश और सिद्धेशके समीपवर्ती तीर्थोंकी पृथक्-पृथक् कथाएँ हैं। इसके बाद श्रीदेवमाताकी उत्पत्ति, व्यास और गौतमतीर्थकी कथा, कुलसन्तारतीर्थका

English

There are five cakras: a cakra, vi cakra then su cakra« trailokyaraknacakra and the asurantakacakra (the cakra that destroys demons).

अध्याय 79

श्लोक 64

गोपानूगोपीश्च गोविन्दविलीनमतिलोचनान् ।ज्ञानमुद्राभयकरौ पितरौ पीतपाण्डुरौ

gopānūgopīśca govindavilīnamatilocanān / jñānamudrābhayakarau pitarau pītapāṇḍurau

हिन्दी अर्थ

माहात्म्य तथा रामतीर्थ एवं कोटितीर्थकी महिमा है। चन्द्रोद्धेदतीर्थ, ईशानतीर्थ और त्रह्मस्थानकी उत्पत्तिका अद्भुत माहात्म्य तथा त्रिपुष्कर, रुद्रहद और गुहेश्वरकी शुभ कथा है। तत्पथ्चात् अविमुक्तकी

English

The procedure of the njdsa rite |s to be performed in the following way: At first the devotee should fix the mon/ra prefixed atnd suffixed with m

अध्याय 79

श्लोक 65

दिव्यमाल्यांबरालेपभूषणे मातरौ पुनः ।धारयन्त्यौ चरुं चैव पायसीं पूर्णपात्रिकाम्

divyamālyāṃbarālepabhūṣaṇe mātarau punaḥ / dhārayantyau caruṃ caiva pāyasīṃ pūrṇapātrikām

हिन्दी अर्थ

महिमा, उमामहेश्वरका माहात्म्य, महौजाका प्रभाव और जम्बूतीर्थका महत्त्व कहा गया है। गद्भाधर और मिश्रककी कथा एवं फलस्तुतिका भी ब्र्णन

English

The text dificn from the Gaaiamfpa Tantra which defines Sthiti at 4takppd adguapend odmd kamikdntd stkiiift. le. it begins with the thumb of the rigHthand and ends with the little finger of the left.

अध्याय 79

श्लोक 66

अरुणश्यामले हारमणिकुं डलमण्डिते ।बलः शङ्खेन्दुधवलो मुशलं लाङ्गलं दधत्

aruṇaśyāmale hāramaṇikuṃ ḍalamaṇḍite / balaḥ śaṅkhendudhavalo muśalaṃ lāṅgalaṃ dadhat

हिन्दी अर्थ

आशापुरनिवासी विज्लेश और कलाकुण्डकी अद्भुत है। तदनन्तर द्वारकामादात्म्यके प्रसज़में चन्द्रशर्माकी

English

He shall fix the ten categories according to Samhara and SrHi (ascending and descending orders). The syllables of the mantra shall end with nama and join with paraya to the character of the tattva.*

अध्याय 79

श्लोक 67

हालालोलो नीलवासा हलवानेककुण्डलः ।कला या श्यामला भद्रा सुभद्रा भद्रभूषणा

hālālolo nīlavāsā halavānekakuṇḍalaḥ / kalā yā śyāmalā bhadrā subhadrā bhadrabhūṣaṇā

हिन्दी अर्थ

कथा है। जागरण और पूजन आदिका आख्यान, एकादशीब्रतकी महिमा, महाद्वादशीका आख्यान, प्रह्दाद और ऋषियोंका समागम, दुर्वासाका उपाख्यान, यात्राकी प्रारम्भिक विधि, गोमतीकी उत्पत्तिकथा,

English

The nyasa named Vibhuti PaAjara shall be performed for attaining the desired object. If the mantra is repeated ten times it is conducive to the nearness ofKrsna.

अध्याय 79

श्लोक 68

वराभययुता पीतवसना रूढयौवना ।वेणुवीणाहेमयष्टिशङ्खशृङ्गादिपाणयः

varābhayayutā pītavasanā rūḍhayauvanā / veṇuvīṇāhemayaṣṭiśaṅkhaśṛṅgādipāṇayaḥ

हिन्दी अर्थ

उसमें स्नान आदिका फल, चक्रतीर्थका माहात्म्य, गोमतीसागर-सड़म, सनकादि कुण्डका आख्यान, नृगतीर्थकी कथा, गोप्रचारकी पुण्यमयी कथा, गोपियोंका द्वारकामें आगमन, गोपीसरोवरका आख्यान,

English

Thb njtdsa to be performed in the different locations of the limba with the syllables or the mulamantra ten times. The first syllable of the jnantra is fixed in the ddhdra and the last syllable ends in Srmt, This is the first fixation. The second bins with the head (verse 236) and ends in Kafdla and so on.

अध्याय 79

श्लोक 69

गोपा गोप्यश्च विविधप्राभृतान्नकरांबुजाः ।मन्दारदींश्च तद्बाह्ये पूजयेत्कल्पपादपान्

gopā gopyaśca vividhaprābhṛtānnakarāṃbujāḥ / mandāradīṃśca tadbāhye pūjayetkalpapādapān

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मतीर्थ आदिका कीर्तन, पाँच नदियोंके आगमनकी कथा, अनेक प्रकारके उपाख्यान, शिवलिड्र, गदातीर्थ और श्रीकृष्णपूजन आदिका वर्णन है। त्रिविध-मूर्तिका वर्णन, दुर्वासा और श्रीकृष्ण-

English

He shall then performs nyisa of Murti Paftjara mentioned before. He shalh then, fix the excellent nyasa of daanga and pafiewga (the ten-limbed and five-limb) in their proper sequence.

अध्याय 79

श्लोक 70

मन्दारश्च तथा संतानको वै पारिजातकः ।कल्पद्रुमस्ततः पश्चाद्ध्वरिचन्दनसंज्ञकः

mandāraśca tathā saṃtānako vai pārijātakaḥ / kalpadrumastataḥ paścāddhvaricandanasaṃjñakaḥ

हिन्दी अर्थ

संवाद, कुश हैत्यके वधकी कथा, विशेष, पूजनका फल, गोमती और द्वारकामें तीर्थोंके आगमनका वर्णन, श्रीकृष्णमन्दिरका दर्शन, द्वारवतीमें अभिषेक, वहाँ तीर्थोके निवासकी कथा और

English

The excellent devotee of Vi?nu shall fix on the heart, on the head, on the tuft, in every limb, in the quarten, on the sides, in the hips, on the back and on the head. (This is ten*limbed one).

अध्याय 79

श्लोक 71

मध्ये दिक्षु समभ्यर्च्य बहिः शक्रादिकान्यजेत् ।तदस्त्राणि च संपूज्य यजेत्कृष्णाष्टकेन च

madhye dikṣu samabhyarcya bahiḥ śakrādikānyajet / tadastrāṇi ca saṃpūjya yajetkṛṣṇāṣṭakena ca

हिन्दी अर्थ

द्वारकाके पुण्यका वर्णन है। ब्राह्मणो! इस प्रकार

English

He shall again perform the nyasa of five limbs by means of the cakras as before with full care. The other sets of nyisas mentioned tmder the eighteen syllabled mantra shall also be perfonned.

अध्याय 79

श्लोक 72

कृष्णं च वासुदेवं च देवकीनन्दनं तथा ।नारायणं यदुश्रेष्ठं वार्ष्णेयं धर्मपालकम्

kṛṣṇaṃ ca vāsudevaṃ ca devakīnandanaṃ tathā / nārāyaṇaṃ yaduśreṣṭhaṃ vārṣṇeyaṃ dharmapālakam

हिन्दी अर्थ

गया है। जो इसे लिखकर सुवर्णमय त्रिशूलके साथ माघकी पूर्णिमाके दिन सत्कारपूर्वक ब्राह्मणको

English

The intelligent devotee shall make a pervasive nyasa with the kirl(a mantra. The excellent aspirant shall show the gestures of Veiu and Vilva mudras etc. He shall then arrest the quarters with the Sudarsana. ('Om Sudarian&ya Astraya Phat').

अध्याय 79

श्लोक 73

असुराक्रान्तभूभारहारिणं पूजयेत्ततः ।एभिरावरणैः पूजा कर्तव्यासुखैरिणः

asurākrāntabhūbhārahāriṇaṃ pūjayettataḥ / ebhirāvaraṇaiḥ pūjā kartavyāsukhairiṇaḥ

हिन्दी अर्थ

सर्वोत्तम कथाओंसे युक्त शिवमाहात्म्य-प्रतिपादक दान देता है, वह सदा भगवान् शिवके लोकमें स्कन्दपुराणमें यह सातवाँ प्रभासखण्ड बताया आनन्दका भागी होता है।

English

The thumb of the left hand will be kept straight upward and is tied with the thumb of the other hand. With the fingers of the right and the left hand the tips are pressed tightly and then placing it on the lotus of heart he should utter (Kamabija) KUm. This is called Vilvamudra by the leading sages. It is to be kept as secret. It 15 a mudra that causes happiness unto all.

अध्याय 79

श्लोक 74

संसारसागरोत्थीर्त्यै सर्वकामाप्तये बुधः ।एवं पूजादिभिः सिद्धा भवद्वैश्रवणो यमः

saṃsārasāgarotthīrtyai sarvakāmāptaye budhaḥ / evaṃ pūjādibhiḥ siddhā bhavadvaiśravaṇo yamaḥ

हिन्दी अर्थ

वामनपुराणकी विषय-सूची और उस पुराणके श्रवण, पठन एवं दानका माहात्म्य

English

By the mere knowledge of mudras the sins com¬ mitted by the body, mind and speech arc destroyed.

अध्याय 79

श्लोक 75

त्रिकालपूजनं चास्य वक्ष्ये सर्वार्थसिद्धिदम् ।श्रीमदुद्यानसंवीतिहेमभूरत्नमण्डपे

trikālapūjanaṃ cāsya vakṣye sarvārthasiddhidam / śrīmadudyānasaṃvītihemabhūratnamaṇḍape

हिन्दी अर्थ

ब्रह्माजी कहते हैं--वत्स! सुनो, अब मैं त्रिविक्रमचरित्रसे युक्त वामनपुराणका वर्णन करता हूँ। इसकी श्लोक-संख्या दस हजार है। इसमें कूर्म कल्पके वृत्तान्तका वर्णन है और त्रिवर्णकी

English

Meditation, Japa and the worship during the three units of time are to be performed as mentioned before in regard to this mantra. In all these the same sequence is maintained regarding the ten-syllabled as well as the eighteen-syllabled mantras.

अध्याय 79

श्लोक 76

लसत्कल्पद्रुमाधस्थरत्नाब्जपीठसंस्थितम् ।सुत्रामरत्नसंकाशं गुडस्निग्धालकं शिशुम्

lasatkalpadrumādhastharatnābjapīṭhasaṃsthitam / sutrāmaratnasaṃkāśaṃ guḍasnigdhālakaṃ śiśum

हिन्दी अर्थ

कथा है। यह पुराण दो भागोंसे युक्त है और वक्ता-श्रोता दोनोंके लिये शुभकारक है। इसमें पहले पुराणके विषयमें प्रश्न है। फिर ब्रह्माजीके शिरश्छेदकी कथा, कपालमोचनका आख्यान और

English

He has nothing to fear from rain storm or thunder¬ bolt. The devotee shall think of the lord who defeated Indra by making his clouds and storm futile and then perform homa.

अध्याय 79

श्लोक 77

चलत्कनककुण्डलोल्लसितचारुगण्डस्थलं सुघोणधरमद्भुतस्मितमुखांवुतं सुन्दरम् ।स्फुरद्विमलरत्नयुक्कनकसूत्रनद्ध दधत्सुवर्णपरिमण्डितं सुभगपैण्डरीकं नखम्

calatkanakakuṇḍalollasitacārugaṇḍasthalaṃ sughoṇadharamadbhutasmitamukhāṃvutaṃ sundaram / sphuradvimalaratnayukkanakasūtranaddha dadhatsuvarṇaparimaṇḍitaṃ subhagapaiṇḍarīkaṃ nakham

हिन्दी अर्थ

दक्ष-यज्ञ-विध्वंसका वर्णन है। तत्पश्चात् भगवान् हरकी कालरूप संज्ञा, मदनदहन, प्रह्नादनारायणयुद्ध देवासुर-संग्राम, सुकेशी और सूर्यकी कथा काम्यब्रतका वर्णन, श्रीदुर्गाचरित्र, तपतीचरित्र

English

For the suppression of fever tlie devotee shall meditate on the lord and worship him. He shall perform ten thousand homas with pieces of amna twigs each four ahgulas long.

अध्याय 79

श्लोक 78

समुद्धूसरोरस्थले धेनुधूल्या सुपुष्टाङ्गमष्टापदाकल्पदीप्तम् ।कटीलस्थले चारुजङ्घान्तयुग्मं पिनद्धं क्वणत्किङ्किणीजालदाम्ना

samuddhūsarorasthale dhenudhūlyā supuṣṭāṅgamaṣṭāpadākalpadīptam / kaṭīlasthale cārujaṅghāntayugmaṃ pinaddhaṃ kvaṇatkiṅkiṇījāladāmnā

हिन्दी अर्थ

जन्मकी कथा, तपतीका विवाह, गौरी-उपाख्यान,

English

After meditating on Hari who dispelled ihe distress of Bhisma >vhen he had been pierced by a number of arrows the devotee should repeat mantra and touch the patient with his hands. This is conducive to the suppression of fever.

अध्याय 79

श्लोक 79

हसन्तं हसद्वन्धुजीवप्रसूनप्रभापाणिपादांबुजोदारकान्त्या ।दधानं करो दक्षिणे पायसान्न सुहैयङ्गवीनं तथा वामहस्ते

hasantaṃ hasadvandhujīvaprasūnaprabhāpāṇipādāṃbujodārakāntyā / dadhānaṃ karo dakṣiṇe pāyasānna suhaiyaṅgavīnaṃ tathā vāmahaste

हिन्दी अर्थ

कौशिकी-उपाख्यान, कुमारचरित, अन्धकवधकी कथा, साध्योपाख्यान, जाबालिचरित, अरजाकी अद्भुत कथा, अन्धकासुर और भगवान् शड्डूरका युद्ध, अन्धकको गणत्वकी प्राप्ति, मरुद्रणोंके जन्मकी

English

In order to make premature death mcede, the devotee shall meditate on the lord handing over to the sage Sandipani, his son and then perform homa ten thousand times with the pieces of anifta twigs as mentioned before.

अध्याय 79

श्लोक 80

लसद्गोपगोपीगवां वृन्दमध्ये स्थितं वासवाद्यैः सुरैरर्चितान्ध्रिम् ।महाभारभूतामरारातियूथांस्ततः पूतनादीन्निहॄन्तुं प्रवृत्तम्

lasadgopagopīgavāṃ vṛndamadhye sthitaṃ vāsavādyaiḥ surairarcitāndhrim / mahābhārabhūtāmarārātiyūthāṃstataḥ pūtanādīnnihṝntuṃ pravṛttam

हिन्दी अर्थ

कथा, राजा बलिका चरित्र, लक्ष्मी-चरित्र, त्रिविक्रम- चरित्र, प्रह्मदकी तीर्थयात्रा और उसमें अनेक

English

For the purpose of increasing number of sons and grandsons, the devotee shall recall the deity accompanied by Part ha (Arjuna) and present his son to the brahmin whose son had been dead. After meditating on the lord he shall repeat the mantra a hundred thousand times.

अध्याय 79

श्लोक 81

एवं ध्यात्वार्च्चयेद्देवं पूर्ववत्स्थिरमानसः ।दध्ना गुडेन नैवेद्यं दत्वा दशशतं जपेत्

evaṃ dhyātvārccayeddevaṃ pūrvavatsthiramānasaḥ / dadhnā guḍena naivedyaṃ datvā daśaśataṃ japet

हिन्दी अर्थ

पुरुषकी कथा, श्रीदामाका चरित्र, त्रिविक्रमचरित्रके अन्तमें ब्रह्माजीके द्वारा कहा हुआ उत्तम स्तोत्र तथा प्रह्माद और बलिके संवादमें सुतललोकमें श्रीहरिकी प्रशंशाका उल्लेख है। त्रह्मन्! इस प्रकार

English

The devotee shall perform ten thousand homas with putrajiva fruits soaked in honey juice in the fire kindled by its twigs. He shall attain longlived 5om|

अध्याय 79

श्लोक 82

मध्यन्दिने यजेदेवं विशिष्यरूपधारिणम् ।नारदाद्यैर्मुनिगणैः सुरवृन्दैश्च पूजितम्

madhyandine yajedevaṃ viśiṣyarūpadhāriṇam / nāradādyairmunigaṇaiḥ suravṛndaiśca pūjitam

हिन्दी अर्थ

मैंने तुम्हें इस पुराणका पूर्वभाग बताया है। अब इस वामनपुराणके उत्तरभागका श्रवण करो। उत्तरभागमें चार संहिताएँ हैं। वे पृथक्ू-पृथक् एक-एक

English

Meditating on Hari stationed in Vrndavana and accompanied by the cowherd lasses the devotee shall perform homa with apamarga twigs. He shall captivate and control the universe.

अध्याय 79

श्लोक 83

लसद्गोपगोपीगवां वृन्दमध्यस्तितं सांद्रमेघप्रभंसुंन्दराङ्गम् ।शिखण्डिच्छदापीडमब्जायताक्षं लसञ्चिल्लिकं पूर्णचद्राननं च

lasadgopagopīgavāṃ vṛndamadhyastitaṃ sāṃdrameghaprabhaṃsuṃndarāṅgam / śikhaṇḍicchadāpīḍamabjāyatākṣaṃ lasañcillikaṃ pūrṇacadrānanaṃ ca

हिन्दी अर्थ

सहस््र श्लोकोंसे युक्त हैं। उनके नाम इस प्रकार हैं--माहेश्वरी, भागवती, सौरी और गाणेश्वरी। माहेश्वरी संहितामें श्रीकृष्ण तथा उनके भक्तोंका वर्णन है। भागवती संहितामें जगदम्बाके अवतारकी अद्भुत

English

The excellent devotee of Visnu who takes initiation from his preceptor and performs the worship of Krs in accordance with this procedure shall become the master of his eight siddhb.

अध्याय 79

श्लोक 84

चलत्कुण्डलोल्लासिगण्डस्थलश्रीभरं सुन्दरं मन्दहासं सुनासम् ।सुकार्तस्वराभांबरं दिव्यभूषं क्वणत्किङ्किणीजालमत्तानुलेपम्

calatkuṇḍalollāsigaṇḍasthalaśrībharaṃ sundaraṃ mandahāsaṃ sunāsam / sukārtasvarābhāṃbaraṃ divyabhūṣaṃ kvaṇatkiṅkiṇījālamattānulepam

हिन्दी अर्थ

कथा दी गयी है। 'सौरीसंहिता 'में भगवान् सूर्यकी पाप-नाशक महिमाका वर्णन है। 'गाणेश्वरीसंहिता में भगवान् शिव तथा गणेशजीके चरित्रका वर्णन किया गया है। यह वामन नामका अत्यन्त विचित्र

English

Beautiful, with the grace of cheeks shining with swaying earrings, with a gentle smile and fair nose, clad in fine gold-coloured garments, divine ornaments, anointed with unguents, with tinkling nets of bells —

अध्याय 79

श्लोक 85

वेणुं धमन्तं स्वकरे दधानं सव्ये दरं यष्टिमुदारवेषम् ।दक्षे तथैवेप्सितदानदक्षं ध्यात्वार्चयेन्नन्दजमिन्दिराप्त्यै

veṇuṃ dhamantaṃ svakare dadhānaṃ savye daraṃ yaṣṭimudāraveṣam / dakṣe tathaivepsitadānadakṣaṃ dhyātvārcayennandajamindirāptyai

हिन्दी अर्थ

पुराण महर्षि पुलस्त्यने महात्मा नारदजीसे कहा है। फिर नारदजीसे महात्मा व्यासको प्राप्त हुआ है और व्यासजीसे उनके शिष्य रोमहर्षणको मिला

English

holding a flute in his hand and blowing it, with a conch in the left, a staff, of noble dress, and the right hand skilled in granting desires: one should worship the son of Nanda, meditating thus, for the attainment of Lakshmi.

अध्याय 79

श्लोक 86

एवं ध्यात्वार्चयेत्कृष्णं पूर्ववद्वैष्णवोत्तमः ।अपूपपायसान्नाद्यैर्नैवैद्यं परिकल्पयेत्

evaṃ dhyātvārcayetkṛṣṇaṃ pūrvavadvaiṣṇavottamaḥ / apūpapāyasānnādyairnaivaidyaṃ parikalpayet

हिन्दी अर्थ

है। रोमहर्षणजी नैमिषारण्यनिवासी शौनकादि ब्रह्मर्षियोंसे यह पुराण कहेंगे। इस प्रकार यह मड्भलमय वामनपुराण परम्परासे प्राप्त हुआ है। जो इसका पाठ और श्रवण करते हैं, वे भी परम

English

Having so meditated, the best Vaishnava should worship Krishna as before; he should prepare an offering of cakes, milk-rice and other food.

अध्याय 79

श्लोक 87

हुत्वा चाष्टत्तरशतं पयो ऽनैः सर्पिषाप्लुतैः ।स्वस्वदिक्षु बलिं दद्याद्दिशेदाचमनं ततः

hutvā cāṣṭattaraśataṃ payo 'naiḥ sarpiṣāplutaiḥ / svasvadikṣu baliṃ dadyāddiśedācamanaṃ tataḥ

हिन्दी अर्थ

गतिको प्राप्त होते हैं। जो इस पुराणको लिखकर शरत्कालके विषुव योगमें वेदवेत्ता ब्राह्मणको घृतधेनुके साथ इसका दान करता है, वह अपने पितरोंको नरकसे निकालकर स्वर्गमें पहुँचा देता है और

English

Having offered a hundred and eight oblations with milk-rice and ghee, he should give the offering in the respective directions and then give water for sipping.

अध्याय 79

श्लोक 88

अष्ट्त्तरसहस्रं च प्रजपेन्मन्त्रमुत्तमम् ।अह्नो मध्ये यजेदेवं यः कृष्णं वैष्णवोत्तमः

aṣṭttarasahasraṃ ca prajapenmantramuttamam / ahno madhye yajedevaṃ yaḥ kṛṣṇaṃ vaiṣṇavottamaḥ

हिन्दी अर्थ

स्वयं भी अनेक प्रकारके भोगोंका उपभोग करके देह-त्यागके पश्चात् वह भगवान् विष्णुके परम पदको प्राप्त कर लेता है।

English

The best Vaishnava who worships Krishna at midday should chant the best mantra a thousand and eight times.

अध्याय 79

श्लोक 89

देवाः सर्वे नमस्यन्ति लोकानां वल्लभो नरः ।मेधायुःश्रीकान्तियुक्तः पुत्रैः पौत्रैश्च वर्द्धते

devāḥ sarve namasyanti lokānāṃ vallabho naraḥ / medhāyuḥśrīkāntiyuktaḥ putraiḥ pautraiśca varddhate

हिन्दी अर्थ

कूर्मपुराणकी संक्षिप्त विषषय-सूची और उसके पाठ, श्रवण तथा दानका माहात्म्य

English

All gods bow to him; he is dear to the world; endowed with intelligence, long life, prosperity and beauty, he grows with sons and grandsons.

अध्याय 79

श्लोक 90

तृतीयकालपूजायामस्ति कालविकल्पना ।सायाह्ने निशि वेत्यत्र वदन्त्येके विपश्चितः

tṛtīyakālapūjāyāmasti kālavikalpanā / sāyāhne niśi vetyatra vadantyeke vipaścitaḥ

हिन्दी अर्थ

ब्रह्मजी कहते हैं--वत्स मरीचे! अब तुम कूर्मपुराणका परिचय सुनो। इसमें लक्ष्मी-कल्पका वृत्तान्त है। इस पुराणमें कूर्मरूपधारी दयामय श्रीहरिने इन्द्रद्ुँ्नके प्रसज्ग्से महर्षियोंकों धर्म,

English

In the third time of worship there is a difference in time: some of the wise say in the evening or at night.

स्रोत: https://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/corpustei/transformations/plaintext/sa_nAradapurANa.txt · प्राप्त 3/6/2026

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।