देहरसायन — शरीर-शोधन एवं स्वास्थ्य (श्लोक १-१००)
The foundational philosophy: treating the body as an indispensable divine instrument (yantra) for yoga. Purification of the seven dhatus, balance of doshas, and digestive metabolic fire (agni).
अध्याय 1
योगनिद्रां समासाद्य यः शेते शेषविष्टरे ।तस्य पादांबुजं नित्यं देवस्य प्रणमाम्यहम्
yoganidrāṃ samāsādya yaḥ śete śeṣaviṣṭare | tasya pādāṃbujaṃ nityaṃ devasya praṇamāmyaham
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 1: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 1 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
योगिराजं शिवं चापि नत्वा गुरुपदांबुजम् ।योगाचार्यानशेषेण योगं वक्ष्यामि सिद्धये
yogirājaṃ śivaṃ cāpi natvā gurupadāṃbujam | yogācāryānaśeṣeṇa yogaṃ vakṣyāmi siddhaye
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 2: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 2 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
प्राणापानसमायोगो योगश्चित्तात्मनोस्तथा ।यत्र जीवेशयोर्योगस्तं योगं नित्यमभ्यसेत्
prāṇāpānasamāyogo yogaścittātmanostathā | yatra jīveśayoryogastaṃ yogaṃ nityamabhyaset
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 3: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 3 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
क्रियाजालान्यनेकानि प्रभवंति न मुक्तये ।योगमेवाभ्यसेन्नित्यं बुधो मोक्षाय केवलम्
kriyājālānyanekāni prabhavaṃti na muktaye | yogamevābhyasennityaṃ budho mokṣāya kevalam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 4: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 4 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
तत्त्वज्ञानेन कैवल्यं ज्ञानं योगमयं तथा ।विना योगेन यज्ज्ञानं नैव तन्मोक्षकारणम्
tattvajñānena kaivalyaṃ jñānaṃ yogamayaṃ tathā | vinā yogena yajjñānaṃ naiva tanmokṣakāraṇam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 5: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 5 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
अणिमादिपदं येन प्राप्य जित्वा तथांतकम् ।जीवन्मुक्तश्चरेद्योगी योगमार्गं तमाश्रयेत्
aṇimādipadaṃ yena prāpya jitvā tathāṃtakam | jīvanmuktaścaredyogī yogamārgaṃ tamāśrayet
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 6: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 6 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
शुष्कशास्त्रविवादेषु नैवायुः क्षपयेद्बुधः ।नहि दीपकवार्तायामंधकारो विनश्यति
śuṣkaśāstravivādeṣu naivāyuḥ kṣapayedbudhaḥ | nahi dīpakavārtāyāmaṃdhakāro vinaśyati
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 7: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 7 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
इन्द्रियार्थेषु सक्तानां देहाध्यासवतां नृणाम् ।आलस्यहतबुद्धीनां शास्त्रं स्याद्वलंबनम्
indriyārtheṣu saktānāṃ dehādhyāsavatāṃ nṛṇām | ālasyahatabuddhīnāṃ śāstraṃ syādvalaṃbanam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 8: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 8 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
तस्माच्छास्त्रं विचार्यादौ पश्चाद्योगं समभ्यसेत् ।यथा पूर्वर्षयश्चक्रुर्वसिष्ठाद्याः शुकादयः
tasmācchāstraṃ vicāryādau paścādyogaṃ samabhyaset | yathā pūrvarṣayaścakrurvasiṣṭhādyāḥ śukādayaḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 9: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 9 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
शैववैष्णवशाक्तेषु मतेषु निखिलेष्वपि ।सर्वत्र विहितो योगस्ततस्तं साधयेत्सुधीः
śaivavaiṣṇavaśākteṣu mateṣu nikhileṣvapi | sarvatra vihito yogastatastaṃ sādhayetsudhīḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 10: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 10 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
आलोक्य योगशास्त्राणि स्वस्यानुभवतस्तथा ।सारभूतं प्रवक्ष्यामि विधानं योगसाधने
ālokya yogaśāstrāṇi svasyānubhavatastathā | sārabhūtaṃ pravakṣyāmi vidhānaṃ yogasādhane
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 11: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 11 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
तत्र योगविधौ ज्ञेयं द्वाराणां तु चतुष्टयम् ।विनेश्वरानुग्रहाज्जंतोर्दुर्लभं यस्य कस्यचित्
tatra yogavidhau jñeyaṃ dvārāṇāṃ tu catuṣṭayam | vineśvarānugrahājjaṃtordurlabhaṃ yasya kasyacit
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 12: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 12 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
प्रथमं विषयत्यागो द्वितीयमनुकूलता ।तृतीयं गुरुसंयोगश्चतुर्थं चेश्वरार्चनम्
prathamaṃ viṣayatyāgo dvitīyamanukūlatā | tṛtīyaṃ gurusaṃyogaścaturthaṃ ceśvarārcanam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 13: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 13 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
द्वाराण्येतानि योगस्य चत्वारि मुनयो विदुः ।तैर्विना भवेत्सिद्धिर्न जन्मकोटिभिरपि
dvārāṇyetāni yogasya catvāri munayo viduḥ | tairvinā bhavetsiddhirna janmakoṭibhirapi
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 14: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 14 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
तथाष्टावेव योगस्य ज्ञेयान्यंगानि साधकैः ।येषां साधनतो जंतुः कैवल्यं पदमश्नुते
tathāṣṭāveva yogasya jñeyānyaṃgāni sādhakaiḥ | yeṣāṃ sādhanato jaṃtuḥ kaivalyaṃ padamaśnute
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 15: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 15 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
यमश्च नियमश्च स्यादासनं प्राणसंयमः ।प्रत्याहारस्तथा पश्चाद्धारणा ध्यानमेव च
yamaśca niyamaśca syādāsanaṃ prāṇasaṃyamaḥ | pratyāhārastathā paścāddhāraṇā dhyānameva ca
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 16: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 16 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
समाधिरिति योगस्य विदुरंगानि योगिनः ।लक्षणं च क्रमात्तेषामुच्यते मुनिसंमतम्
samādhiriti yogasya viduraṃgāni yoginaḥ | lakṣaṇaṃ ca kramātteṣāmucyate munisaṃmatam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 17: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 17 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यापरिग्रहौ ।यमः पंचविधः प्रोक्तो मुनिभिर्योगचिन्तकैः
ahiṃsā satyamasteyaṃ brahmacaryāparigrahau | yamaḥ paṃcavidhaḥ prokto munibhiryogacintakaiḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 18: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 18 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
अहिंसा सर्वभूतानां सर्वथा द्रोहवर्जनम् ।सत्यं स्याज्जीवजातस्य हितं वाक्यं प्रियं च यत्
ahiṃsā sarvabhūtānāṃ sarvathā drohavarjanam | satyaṃ syājjīvajātasya hitaṃ vākyaṃ priyaṃ ca yat
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 19: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 19 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
अस्तेयं परद्रव्याणामनादानं विनाज्ञया ।सर्वथा मैथुनत्यागो ब्रह्मचर्यमुदीरितम्
asteyaṃ paradravyāṇāmanādānaṃ vinājñayā | sarvathā maithunatyāgo brahmacaryamudīritam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 20: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 20 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
योगोपकरणादन्यपदार्थानामसंग्रहः ।अपरिग्रहणं तद्धि कथितं मुनिपुंगवैः
yogopakaraṇādanyapadārthānāmasaṃgrahaḥ | aparigrahaṇaṃ taddhi kathitaṃ munipuṃgavaiḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 21: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 21 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
अहिंसया भवेन्मैत्री सत्येनामोघवाक्यता ।अस्तेयाद्रत्नलाभश्च बलं स्याद्ब्रह्मचर्यतः
ahiṃsayā bhavenmaitrī satyenāmoghavākyatā | asteyādratnalābhaśca balaṃ syādbrahmacaryataḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 22: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 22 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
अपरिग्रहणादात्मविचारो जायते ध्रुवम् ।योगिनो यतचित्तस्य यमानां परिपाकतः
aparigrahaṇādātmavicāro jāyate dhruvam | yogino yatacittasya yamānāṃ paripākataḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 23: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 23 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
शौचं तोषस्तपश्चैव जपश्चेश्वरचिंतनम् ।पंचधा नियमश्चापि विज्ञेयः साधकोत्तमैः
śaucaṃ toṣastapaścaiva japaśceśvaraciṃtanam | paṃcadhā niyamaścāpi vijñeyaḥ sādhakottamaiḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 24: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 24 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
शौचं शुद्धिर्हि देहस्य मनसश्च निगद्यते ।यथालाभेन तुष्टिस्तु संतोषः परिकीर्तितः
śaucaṃ śuddhirhi dehasya manasaśca nigadyate | yathālābhena tuṣṭistu saṃtoṣaḥ parikīrtitaḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 25: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 25 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
तपश्चान्द्रायणादीनां व्रतानां यद्विधारणम् ।प्रणवादिपवित्रस्य मंत्रस्यावर्तनं जपः
tapaścāndrāyaṇādīnāṃ vratānāṃ yadvidhāraṇam | praṇavādipavitrasya maṃtrasyāvartanaṃ japaḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 26: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 26 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
मनसा भक्तिभावेन यदीशस्य निरंतरम् ।स्मरणं सर्वगत्वेन तदेवेश्वरचिंतनम्
manasā bhaktibhāvena yadīśasya niraṃtaram | smaraṇaṃ sarvagatvena tadeveśvaraciṃtanam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 27: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 27 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
शौचाद्देहे विरागः स्यात्संतोषादुत्तमं सुखम् ।तपसा सिद्धिलाभश्च जपाद्देवसमागमः
śaucāddehe virāgaḥ syātsaṃtoṣāduttamaṃ sukham | tapasā siddhilābhaśca japāddevasamāgamaḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 28: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 28 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
ईश्वराराधनात्सिद्धिः समाधेर्जायते ध्रुवम् ।योगिनो नियमानां च परिपाके न संशयः
īśvarārādhanātsiddhiḥ samādherjāyate dhruvam | yogino niyamānāṃ ca paripāke na saṃśayaḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 29: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 29 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
यमैश्च नियमैश्चापि योग्यः स्याद्योगसाधने ।अनादरेण चैतेषां न कचित्सिद्धिभाग्भवेत्
yamaiśca niyamaiścāpi yogyaḥ syādyogasādhane | anādareṇa caiteṣāṃ na kacitsiddhibhāgbhavet
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 30: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 30 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
तस्मादतिप्रयत्नेन सेवनीया निरंतरम् ।यमाश्च नियमाश्चापि योगेप्सुभिरखंडिताः
tasmādatiprayatnena sevanīyā niraṃtaram | yamāśca niyamāścāpi yogepsubhirakhaṃḍitāḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 31: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 31 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
आसनानि बहून्याहुर्मुनयो जीवभेदतः ।तेषां चतुष्कमादाय सारभूतमिहोच्यते
āsanāni bahūnyāhurmunayo jīvabhedataḥ | teṣāṃ catuṣkamādāya sārabhūtamihocyate
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 32: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 32 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
सिद्धासनं भवेदाद्यं द्वितीयं पद्मसंज्ञितम् ।तृतीयं स्वस्तिकं प्रोक्तं वीराख्यं च चतुर्थकम्
siddhāsanaṃ bhavedādyaṃ dvitīyaṃ padmasaṃjñitam | tṛtīyaṃ svastikaṃ proktaṃ vīrākhyaṃ ca caturthakam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 33: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 33 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
सिद्धं प्राणाधिरोहे स्यात् ध्यानकाले तु पद्मकम् ।स्वस्तिकं जपवेलायां वीरं स्यात्सुखसंस्थितौ
siddhaṃ prāṇādhirohe syāt dhyānakāle tu padmakam | svastikaṃ japavelāyāṃ vīraṃ syātsukhasaṃsthitau
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 34: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 34 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
गुदावृषणयोर्मध्ये वामपार्ष्णिं नियोजयेत् ।दक्षपादाग्रभागं च वामजंघांतरे न्यसेत्
gudāvṛṣaṇayormadhye vāmapārṣṇiṃ niyojayet | dakṣapādāgrabhāgaṃ ca vāmajaṃghāṃtare nyaset
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 35: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 35 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
हस्तयुग्मं न्यसेदंके सिद्धासनमितीरितम् ।कुंडलीबोधकं शीघ्रं समाधेश्चोपकारकम्
hastayugmaṃ nyasedaṃke siddhāsanamitīritam | kuṃḍalībodhakaṃ śīghraṃ samādheścopakārakam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 36: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 36 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
वामोरूपरि दक्षांघ्रिं विन्यसेत्तस्य चोपरि ।दक्षोरौ वामपदं च संस्थाप्यांजलिसंपुटम्
vāmorūpari dakṣāṃghriṃ vinyasettasya copari | dakṣorau vāmapadaṃ ca saṃsthāpyāṃjalisaṃpuṭam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 37: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 37 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
स्वांके निधाय नासाग्रं पश्येन्निश्चलमानसः ।पद्मासनं भवेदेतद्योगसिद्धिकरं परम्
svāṃke nidhāya nāsāgraṃ paśyenniścalamānasaḥ | padmāsanaṃ bhavedetadyogasiddhikaraṃ param
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 38: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 38 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
दक्षजंघांतरे वामं वामजंघांतरे तथा ।विन्यसेच्चरणं दक्षं स्वस्तिकं चैतदुच्यते
dakṣajaṃghāṃtare vāmaṃ vāmajaṃghāṃtare tathā | vinyaseccaraṇaṃ dakṣaṃ svastikaṃ caitaducyate
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 39: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 39 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
दक्षिणोरुतले पादं वामं विन्यस्य दक्षिणम् ।वामोरूपरि संयोज्यं वीरासनमितीरितम्
dakṣiṇorutale pādaṃ vāmaṃ vinyasya dakṣiṇam | vāmorūpari saṃyojyaṃ vīrāsanamitīritam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 40: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 40 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
ज्ञेयं सर्वासनेष्वेतन्मुख्यं पीठचतुष्टयम् ।साधकैरनिशं सेव्यं योगार्थिभिरतंद्रितैः
jñeyaṃ sarvāsaneṣvetanmukhyaṃ pīṭhacatuṣṭayam | sādhakairaniśaṃ sevyaṃ yogārthibhirataṃdritaiḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 41: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 41 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
स्थिरं स्यादासनं यस्य स योगं कर्तुमर्हति ।शरीराचलताभावे नहि चित्तं स्थिरं भवेत्
sthiraṃ syādāsanaṃ yasya sa yogaṃ kartumarhati | śarīrācalatābhāve nahi cittaṃ sthiraṃ bhavet
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 42: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 42 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
आसनं त्वेकतानेन कृतं दुःखावहं भवेत् ।शनैरभ्यासतस्तस्माद्वर्धयेदासने स्थितिम्
āsanaṃ tvekatānena kṛtaṃ duḥkhāvahaṃ bhavet | śanairabhyāsatastasmādvardhayedāsane sthitim
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 43: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 43 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
यदा प्रहरपर्यंतं स्थिरं स्यादेकमासनम् ।तदा योग्यं विजानीयादासनं योगसाधने
yadā praharaparyaṃtaṃ sthiraṃ syādekamāsanam | tadā yogyaṃ vijānīyādāsanaṃ yogasādhane
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 44: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 44 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
आसने स्थिरतां याते मनःस्थैर्यं भवेद्ध्रुवम् ।प्राणस्यापि गतिर्नूनं शिथिला संप्रजायते
āsane sthiratāṃ yāte manaḥsthairyaṃ bhaveddhruvam | prāṇasyāpi gatirnūnaṃ śithilā saṃprajāyate
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 45: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 45 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
इन्द्रियाणां च चापल्यं शांतिमायाति निश्चितम् ।ततो योगस्य सिद्धिः स्यात् तस्मादासनमभ्यसेत्
indriyāṇāṃ ca cāpalyaṃ śāṃtimāyāti niścitam | tato yogasya siddhiḥ syāt tasmādāsanamabhyaset
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 46: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 46 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
भ्रमणं तीर्थयात्रासु नैव कार्यं हि योगिना ।स्थित्वा स्थाने सदैकस्मिन् योगारंभं समाचरेत्
bhramaṇaṃ tīrthayātrāsu naiva kāryaṃ hi yoginā | sthitvā sthāne sadaikasmin yogāraṃbhaṃ samācaret
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 47: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 47 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
प्राणायाममथेदानीं कथयामि समासतः ।यस्य ज्ञानाद्भवेद्योगी योगसिद्धेस्तु भाजनम्
prāṇāyāmamathedānīṃ kathayāmi samāsataḥ | yasya jñānādbhavedyogī yogasiddhestu bhājanam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 48: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 48 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
प्राणायामस्य भेदास्तु कथिता मुनिपुंगवैः ।बहवो योगतंत्रेषु साधकानां हिताय वै
prāṇāyāmasya bhedāstu kathitā munipuṃgavaiḥ | bahavo yogataṃtreṣu sādhakānāṃ hitāya vai
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 49: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 49 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
द्वावेव तेषु सर्वेषु प्राणायामौ वरौ मतौ ।चंद्रभेदनसंज्ञश्च भस्त्रिकासंज्ञकस्तथा
dvāveva teṣu sarveṣu prāṇāyāmau varau matau | caṃdrabhedanasaṃjñaśca bhastrikāsaṃjñakastathā
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 50: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 50 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
संध्यादिकर्मवेलायां चंद्रभेदनमिष्यते ।भस्त्रिका योगकाले स्यादिति ज्ञेयं विचक्षणैः
saṃdhyādikarmavelāyāṃ caṃdrabhedanamiṣyate | bhastrikā yogakāle syāditi jñeyaṃ vicakṣaṇaiḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 51: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 51 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
वामनासिकया प्राणं पूरयेच्चंद्रमार्गतः ।कुंभयित्वोदरे सम्यक् सूर्यद्वारेण रेचयेत्
vāmanāsikayā prāṇaṃ pūrayeccaṃdramārgataḥ | kuṃbhayitvodare samyak sūryadvāreṇa recayet
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 52: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 52 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
पुनः पिंगलया पीत्वा कुंभयित्वा यथाबलम् ।शनैर्विरेचयेत्प्राणं वामरंध्रेण युक्तितः
punaḥ piṃgalayā pītvā kuṃbhayitvā yathābalam | śanairvirecayetprāṇaṃ vāmaraṃdhreṇa yuktitaḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 53: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 53 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
प्रणवं वाथ गायत्रीं मनसा कुंभकावधि ।जपेदेकांतगः सोयं चंद्रभेदनमुच्यते
praṇavaṃ vātha gāyatrīṃ manasā kuṃbhakāvadhi | japedekāṃtagaḥ soyaṃ caṃdrabhedanamucyate
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 54: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 54 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
वामनासापुटात्प्राणं रेचयेत्तेन वै पिबेत् ।पीतं विरेचयेत्तूर्णं दक्षनासापुटेन तम्
vāmanāsāpuṭātprāṇaṃ recayettena vai pibet | pītaṃ virecayettūrṇaṃ dakṣanāsāpuṭena tam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 55: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 55 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
ततस्तेनैव पीत्वाऽथ वामरंध्रेण रेचयेत् ।वामेनैव ततः पीत्वा दक्षरंध्रेण रेचयेत्
tatastenaiva pītvā'tha vāmaraṃdhreṇa recayet | vāmenaiva tataḥ pītvā dakṣaraṃdhreṇa recayet
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 56: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 56 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
एवं पुनः पुनः कुर्याद्रेचपूरौ द्रुतं द्रुतम् ।भस्त्रावल्लोहकारस्य क्षणमात्रं विचक्षणः
evaṃ punaḥ punaḥ kuryādrecapūrau drutaṃ drutam | bhastrāvallohakārasya kṣaṇamātraṃ vicakṣaṇaḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 57: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 57 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
ततो विरेचयेद्वायुं निखिलं वामरंध्रतः ।किंचित्कालं बहीरुद्ध्वा वामेनैव पिबेत्ततः
tato virecayedvāyuṃ nikhilaṃ vāmaraṃdhrataḥ | kiṃcitkālaṃ bahīruddhvā vāmenaiva pibettataḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 58: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 58 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
कुंभयेदुदरे पीतं प्राणं धृत्वा यथाबलम् ।शनैर्विरेचयेत्पश्चाद् दक्षरंध्रेण बुद्धिमान्
kuṃbhayedudare pītaṃ prāṇaṃ dhṛtvā yathābalam | śanairvirecayetpaścād dakṣaraṃdhreṇa buddhimān
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 59: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 59 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
पूर्ववद्भस्त्रिकां कृत्वा दक्षरंध्रेण रेचयेत् ।किंचित्कालं बहीरुद्ध्वा ततस्तेनैव पूरयेत्
pūrvavadbhastrikāṃ kṛtvā dakṣaraṃdhreṇa recayet | kiṃcitkālaṃ bahīruddhvā tatastenaiva pūrayet
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 60: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 60 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
कुंभयित्वा यथाशक्ति प्राणं वामेन रेचयेत् ।वामदक्षक्रमेणैवं प्राणायामं समभ्यसेत्
kuṃbhayitvā yathāśakti prāṇaṃ vāmena recayet | vāmadakṣakrameṇaivaṃ prāṇāyāmaṃ samabhyaset
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 61: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 61 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
भस्त्रिकाकुंभकोऽयं स्याच्छीघ्रं प्राणजयप्रदः ।कुंडलीचक्रभावघ्नस्त्रिदोषशमनः परः
bhastrikākuṃbhako'yaṃ syācchīghraṃ prāṇajayapradaḥ | kuṃḍalīcakrabhāvaghnastridoṣaśamanaḥ paraḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 62: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 62 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
अस्यैवांतर्भवंत्यन्ये प्राणायामा यतोऽखिलाः ।तस्मादस्यैव कर्तव्यः सदाभ्यासः सुसाधकैः
asyaivāṃtarbhavaṃtyanye prāṇāyāmā yato'khilāḥ | tasmādasyaiva kartavyaḥ sadābhyāsaḥ susādhakaiḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 63: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 63 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
कुंभकस्य तु मध्येऽपि पिबेद्वायुं विचक्षणः ।एकवारं द्विवारं वा कुंभकस्य विवृद्धये
kuṃbhakasya tu madhye'pi pibedvāyuṃ vicakṣaṇaḥ | ekavāraṃ dvivāraṃ vā kuṃbhakasya vivṛddhaye
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 64: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 64 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
नाभौ संचिंतयेद्योगी सूर्यमंडलमुज्ज्वलम् ।तेन प्राणनिरोधः स्याच्चिरकालं न संशयः
nābhau saṃciṃtayedyogī sūryamaṃḍalamujjvalam | tena prāṇanirodhaḥ syāccirakālaṃ na saṃśayaḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 65: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 65 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
सायं प्रातश्च कुर्वीत प्राणायामं तु साधकः ।घटिकात्रितयं नित्यं पथ्यपूर्वकमेकधीः
sāyaṃ prātaśca kurvīta prāṇāyāmaṃ tu sādhakaḥ | ghaṭikātritayaṃ nityaṃ pathyapūrvakamekadhīḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 66: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 66 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
रसमम्लं तथा क्षारं विदाहि कटुकं तथा ।त्यक्त्वा भुंजीत गोधूमं मुद्गं वा तंडुलं तथा
rasamamlaṃ tathā kṣāraṃ vidāhi kaṭukaṃ tathā | tyaktvā bhuṃjīta godhūmaṃ mudgaṃ vā taṃḍulaṃ tathā
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 67: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 67 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
घृतं नवीनं सेवेत निशायां च पयः पिबेत् ।सैंधवं चाल्पमश्नीयात् तथैव मधुरं रसम्
ghṛtaṃ navīnaṃ seveta niśāyāṃ ca payaḥ pibet | saiṃdhavaṃ cālpamaśnīyāt tathaiva madhuraṃ rasam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 68: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 68 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
एतद्धि योगिनां पथ्यं नापथ्यं तु कदाचन ।पथ्याभावे भवेद्योगी नानारोगसमन्वितः
etaddhi yogināṃ pathyaṃ nāpathyaṃ tu kadācana | pathyābhāve bhavedyogī nānārogasamanvitaḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 69: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 69 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
इत्थं मासद्वयं कुर्यात् त्रिमासं वा गतालसः ।यावत्पंचशतं मात्राः कुंभकस्य भवंति हि
itthaṃ māsadvayaṃ kuryāt trimāsaṃ vā gatālasaḥ | yāvatpaṃcaśataṃ mātrāḥ kuṃbhakasya bhavaṃti hi
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 70: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 70 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
एकादिगणनां कुर्यान्न द्रुतं न विलंबितम् ।मनसा कुंभकाले तु मात्रास्ताः परिकीर्तिताः
ekādigaṇanāṃ kuryānna drutaṃ na vilaṃbitam | manasā kuṃbhakāle tu mātrāstāḥ parikīrtitāḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 71: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 71 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
मात्राणां तु भवेत्संख्या यदा पंचशताधिका ।तदायोग्यं विजानीयात् कुंभकं शक्तिबोधने
mātrāṇāṃ tu bhavetsaṃkhyā yadā paṃcaśatādhikā | tadāyogyaṃ vijānīyāt kuṃbhakaṃ śaktibodhane
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 72: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 72 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
गतिं विज्ञाय नाडीनां कुंडलीस्थानमेव च ।सम्यग्योगी ततो युक्त्या शक्तिबोधनमाचरेत्
gatiṃ vijñāya nāḍīnāṃ kuṃḍalīsthānameva ca | samyagyogī tato yuktyā śaktibodhanamācaret
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 73: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 73 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
अस्ति नाभेरधः कंदो देहमध्यगतः सदा ।कुक्कुटांडसमाकारः सर्वनाडीसमाश्रयः
asti nābheradhaḥ kaṃdo dehamadhyagataḥ sadā | kukkuṭāṃḍasamākāraḥ sarvanāḍīsamāśrayaḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 74: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 74 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
तस्मादूर्ध्वमधस्तिर्यङ् निर्गताः सर्वनाडिकाः ।देहं व्याप्यावतिष्ठंते भूमंडलमिवापगाः
tasmādūrdhvamadhastiryaṅ nirgatāḥ sarvanāḍikāḥ | dehaṃ vyāpyāvatiṣṭhaṃte bhūmaṃḍalamivāpagāḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 75: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 75 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
तासु सर्वासु वै तिस्रः प्रधाना नाडिका मताः ।इडा च पिंगला चैव सुषुम्नेति प्रकीर्तिताः
tāsu sarvāsu vai tisraḥ pradhānā nāḍikā matāḥ | iḍā ca piṃgalā caiva suṣumneti prakīrtitāḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 76: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 76 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
इडा वामे स्थिता नित्यं पिंगला दक्षिणे तथा ।सुषुम्ना मध्यगा ज्ञेया योगसिद्धिप्रदायिनी
iḍā vāme sthitā nityaṃ piṃgalā dakṣiṇe tathā | suṣumnā madhyagā jñeyā yogasiddhipradāyinī
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 77: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 77 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
कंदमध्याद्विनिर्गत्य मेरुदंडेन संगता ।सुषुम्ना पृष्ठमार्गेण ब्रह्मरंध्रमुपागता
kaṃdamadhyādvinirgatya merudaṃḍena saṃgatā | suṣumnā pṛṣṭhamārgeṇa brahmaraṃdhramupāgatā
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 78: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 78 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
ततश्चैषा परावृत्त्या भ्रूकंठहृदयादिषु ।क्रमाच्चक्रेषु गच्छंती नाभिमूलमुपाश्रिता
tataścaiṣā parāvṛttyā bhrūkaṃṭhahṛdayādiṣu | kramāccakreṣu gacchaṃtī nābhimūlamupāśritā
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 79: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 79 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
कंदोपरिगता नित्यं शक्तिः कुंडलिनी परा ।सार्द्धत्रिवलयाकारा संसुप्तभुजगोपमा
kaṃdoparigatā nityaṃ śaktiḥ kuṃḍalinī parā | sārddhatrivalayākārā saṃsuptabhujagopamā
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 80: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 80 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
सूक्ष्मा तडित्प्रतीकाशा जीवशक्तिसमाश्रया ।मूलप्रकृतिरूपा सा सर्वप्राणिषु संगता
sūkṣmā taḍitpratīkāśā jīvaśaktisamāśrayā | mūlaprakṛtirūpā sā sarvaprāṇiṣu saṃgatā
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 81: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 81 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
तस्याः प्राणस्तथापानो वहत्यूर्ध्वमधस्तथा ।मध्ये सा बीजभूता तु संस्थिता परमेश्वरी
tasyāḥ prāṇastathāpāno vahatyūrdhvamadhastathā | madhye sā bījabhūtā tu saṃsthitā parameśvarī
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 82: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 82 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
येन मार्गेण गच्छंति प्राणा मूर्द्धनि योगिनः ।मुखेनाच्छाद्य तद्द्वारं सुप्ता सा नागकन्यका
yena mārgeṇa gacchaṃti prāṇā mūrddhani yoginaḥ | mukhenācchādya taddvāraṃ suptā sā nāgakanyakā
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 83: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 83 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
यावत्सा निद्रिता देहे तावद्योगो न सिद्ध्यति ।अतस्तद्बोधने युक्तिः सम्यगत्र निरूप्यते
yāvatsā nidritā dehe tāvadyogo na siddhyati | atastadbodhane yuktiḥ samyagatra nirūpyate
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 84: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 84 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
प्रथमो मूलबंधः स्यादुड्डियानो द्वितीयकः ।जालंधरस्तृतीयश्च शक्तिबोधनहेतवः
prathamo mūlabaṃdhaḥ syāduḍḍiyāno dvitīyakaḥ | jālaṃdharastṛtīyaśca śaktibodhanahetavaḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 85: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 85 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
सिद्धासने स्थितोऽपानं बलादूर्ध्वं विकर्षयेत् ।आधाराकुंचनेनायं मूलबंधोऽभिधीयते
siddhāsane sthito'pānaṃ balādūrdhvaṃ vikarṣayet | ādhārākuṃcanenāyaṃ mūlabaṃdho'bhidhīyate
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 86: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 86 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
नाभेः पश्चिमतानं हि बलात्कुर्यात्पुनः पुनः ।उड्डियानो भवेद्बंधः प्राणोड्डयनकारकः
nābheḥ paścimatānaṃ hi balātkuryātpunaḥ punaḥ | uḍḍiyāno bhavedbaṃdhaḥ prāṇoḍḍayanakārakaḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 87: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 87 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
चिबुकं कंठकूपस्य न्यसेदुपरि भागतः ।बंधो जालंधरः प्रोक्तः शिराजालनिरोधकः
cibukaṃ kaṃṭhakūpasya nyasedupari bhāgataḥ | baṃdho jālaṃdharaḥ proktaḥ śirājālanirodhakaḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 88: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 88 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
बंधत्रयमिदं योगे योगिनामुपकारकम् ।कुंडलीबोधकं शीघ्रं ब्रह्मरंध्रगतिप्रदम्
baṃdhatrayamidaṃ yoge yogināmupakārakam | kuṃḍalībodhakaṃ śīghraṃ brahmaraṃdhragatipradam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 89: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 89 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
ज्ञात्वा बंधत्रयं योगी कुंडलीं बोधयेत्ततः ।यस्याः प्रभेदाद्भिद्यंते चक्राणि ग्रंथयोऽपि च
jñātvā baṃdhatrayaṃ yogī kuṃḍalīṃ bodhayettataḥ | yasyāḥ prabhedādbhidyaṃte cakrāṇi graṃthayo'pi ca
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 90: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 90 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
पूर्ववद्भस्त्रिकां कृत्वा रेचयेत्पवनं सुधीः ।बहिरेवाथ तं रुद्ध्वा कुर्यादुड्डियानबंधनम्
pūrvavadbhastrikāṃ kṛtvā recayetpavanaṃ sudhīḥ | bahirevātha taṃ ruddhvā kuryāduḍḍiyānabaṃdhanam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 91: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 91 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
बलादपानमाकृष्य ततो वायुं प्रपूरयेत् ।कुंभयित्वा यथाशक्ति शनैरेव विरेचयेत्
balādapānamākṛṣya tato vāyuṃ prapūrayet | kuṃbhayitvā yathāśakti śanaireva virecayet
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 92: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 92 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
सिद्धासने समासीनः सायं प्रातश्च साधकः ।वामदक्षक्रमेणैवं मुहूर्त्तद्वयमभ्यसेत्
siddhāsane samāsīnaḥ sāyaṃ prātaśca sādhakaḥ | vāmadakṣakrameṇaivaṃ muhūrttadvayamabhyaset
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 93: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 93 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
उड्डियाने कृते बंधे मूलबंधोऽपि जायते ।तेनापानो व्रजेदूर्ध्वं प्राणस्य सदनं प्रति
uḍḍiyāne kṛte baṃdhe mūlabaṃdho'pi jāyate | tenāpāno vrajedūrdhvaṃ prāṇasya sadanaṃ prati
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 94: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 94 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
ततः कुंभकयोगेन प्राणोऽपानगृहं व्रजेत् ।द्वयोः संघर्षणादग्निर्वर्धते देहमध्यगः
tataḥ kuṃbhakayogena prāṇo'pānagṛhaṃ vrajet | dvayoḥ saṃgharṣaṇādagnirvardhate dehamadhyagaḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 95: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 95 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
ततो वह्निप्रतापेन प्राणसंघर्षणेन च ।दंडाहता भुजंगीव कुंडली संप्रबुद्ध्यते
tato vahnipratāpena prāṇasaṃgharṣaṇena ca | daṃḍāhatā bhujaṃgīva kuṃḍalī saṃprabuddhyate
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 96: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 96 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
प्रबुद्धा सा जहात्याशु ब्रह्मरंध्रमुखं ध्रुवम् ।सुषुम्नायां तदा प्राणो विशेदूर्ध्वं न संशयः
prabuddhā sā jahātyāśu brahmaraṃdhramukhaṃ dhruvam | suṣumnāyāṃ tadā prāṇo viśedūrdhvaṃ na saṃśayaḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 97: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 97 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
ततस्तु हृदयांभोजे प्राणस्य गमनं भवेत् ।वायोः संस्पर्शयोगेन ज्ञातव्यं साधकोत्तमैः
tatastu hṛdayāṃbhoje prāṇasya gamanaṃ bhavet | vāyoḥ saṃsparśayogena jñātavyaṃ sādhakottamaiḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 98: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 98 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
हृदयात्कंठमायाति कंठाद्भ्रूमध्यमेव च ।भ्रूमध्याद्ब्रह्मरंध्रं च व्रजेत्प्राणः शनैःशनैः
hṛdayātkaṃṭhamāyāti kaṃṭhādbhrūmadhyameva ca | bhrūmadhyādbrahmaraṃdhraṃ ca vrajetprāṇaḥ śanaiḥśanaiḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 99: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 99 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 1
यथायथैवापानस्य बलादाकर्षणं भवेत् ।तथातथा भवेदूर्ध्वं शीघ्रं प्राणस्य रोहणम्
yathāyathaivāpānasya balādākarṣaṇaṃ bhavet | tathātathā bhavedūrdhvaṃ śīghraṃ prāṇasya rohaṇam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 100: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 100 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
पाठ सेटिंग्स · Reading settings
भाषा एवं सामग्री · Language and layers
धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded
धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।
अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)
मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।
पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)
व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।
आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)
प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।
भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)
आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।
समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)
दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।
पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)
पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।
Collated with original Pushkar printed text and Ayurvedic rasayana commentaries.