ओजस्तेजःप्राण — सूक्ष्म धातु संवर्धन (श्लोक १०१-२००)
Cultivation and preservation of vital stamina (ojas), cellular radiant intelligence (tejas), and pervasive life-energy (prana) through mindful conduct and yogic restraint.
अध्याय 2
यदा चक्राणि भित्त्वासौ प्राणो मूर्धानमाव्रजेत् ।तदा तत्रैव ध्यानेन स्थिरं कुर्याद्विचक्षणः
yadā cakrāṇi bhittvāsau prāṇo mūrdhānamāvrajet | tadā tatraiva dhyānena sthiraṃ kuryādvicakṣaṇaḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 101: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 101 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
पूर्वमार्गमिमं प्राहुः सुषुम्नाया मुनीश्वराः ।येन याता विमुच्यंते जन्मसंसारबंधनात्
pūrvamārgamimaṃ prāhuḥ suṣumnāyā munīśvarāḥ | yena yātā vimucyaṃte janmasaṃsārabaṃdhanāt
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 102: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 102 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
अथ पश्चिममार्गस्य भेदनं संनिरुच्यते ।मेरुदंडं प्रविश्याशु येन प्राणः प्रलीयते
atha paścimamārgasya bhedanaṃ saṃnirucyate | merudaṃḍaṃ praviśyāśu yena prāṇaḥ pralīyate
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 103: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 103 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
पूर्ववद्भस्त्रिकां कृत्वा रेचयेदनिलं शनैः ।रुद्ध्वा तं बहिरेवाशु कुर्यादुड्डियानबंधनम्
pūrvavadbhastrikāṃ kṛtvā recayedanilaṃ śanaiḥ | ruddhvā taṃ bahirevāśu kuryāduḍḍiyānabaṃdhanam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 104: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 104 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
नाभेः पश्चिमतानं तु तथा कुर्यात्प्रयत्नतः ।यथा स्यान्मेरुदंडेन संलग्नं नाभिमंडलम्
nābheḥ paścimatānaṃ tu tathā kuryātprayatnataḥ | yathā syānmerudaṃḍena saṃlagnaṃ nābhimaṃḍalam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 105: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 105 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
कृत्वाऽथ पूरकं शीघ्रं कुंभकं कारयेद्बुधः ।मनसा चिंतयेच्चापि पृष्ठे प्राणस्य रोहणम्
kṛtvā'tha pūrakaṃ śīghraṃ kuṃbhakaṃ kārayedbudhaḥ | manasā ciṃtayeccāpi pṛṣṭhe prāṇasya rohaṇam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 106: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 106 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
दिनैः कतिपयैरेवमभ्यासं कुर्वतो ध्रुवम् ।मेरुदंडे विशेत्प्राणो वंशरंध्रे यथानिलः
dinaiḥ katipayairevamabhyāsaṃ kurvato dhruvam | merudaṃḍe viśetprāṇo vaṃśaraṃdhre yathānilaḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 107: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 107 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
दिनानुदिनमभ्यासे क्रियमाणे यथाक्रमम् ।ऊर्ध्वमूर्ध्वं व्रजेत्प्राणो भित्त्वा ग्रंथिसमुच्चयम्
dinānudinamabhyāse kriyamāṇe yathākramam | ūrdhvamūrdhvaṃ vrajetprāṇo bhittvā graṃthisamuccayam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 108: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 108 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
अंगे पिपीलिकारोहे यथा स्पर्शः प्रतीयते ।मेरुदंडे तथा वायोः स्पर्शः स्यादूर्ध्वरोहणे
aṃge pipīlikārohe yathā sparśaḥ pratīyate | merudaṃḍe tathā vāyoḥ sparśaḥ syādūrdhvarohaṇe
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 109: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 109 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
ब्रह्मरंध्रं व्रजेत्प्राणो यदा पश्चिममार्गतः ।पूरयेत्तत्र तं नित्यं संतताभ्यासयोगतः
brahmaraṃdhraṃ vrajetprāṇo yadā paścimamārgataḥ | pūrayettatra taṃ nityaṃ saṃtatābhyāsayogataḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 110: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 110 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
तदा भस्त्रां परित्यज्य कुर्यात्कुंभं तु केवलम् ।यथा स्यात्प्राणसंचारो विशेषात्पश्चिमे पथि
tadā bhastrāṃ parityajya kuryātkuṃbhaṃ tu kevalam | yathā syātprāṇasaṃcāro viśeṣātpaścime pathi
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 111: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 111 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
वर्द्धमाने ततोऽभ्यासे प्राणस्त्यक्त्वा गमागमौ ।ब्रह्मरंध्रे लयं याति मनश्चानु विलीयते
varddhamāne tato'bhyāse prāṇastyaktvā gamāgamau | brahmaraṃdhre layaṃ yāti manaścānu vilīyate
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 112: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 112 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
प्राणे मूर्धनि संप्राप्ते नादध्वनिरनुत्तमः ।श्रूयते योगिनो वक्रे संस्रवेदमृतं तथा
prāṇe mūrdhani saṃprāpte nādadhvaniranuttamaḥ | śrūyate yogino vakre saṃsravedamṛtaṃ tathā
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 113: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 113 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
आनंदानुभवस्तत्र जायते योगिनो महान् ।स एव तं विजानाति मया वक्तुं न शक्यते
ānaṃdānubhavastatra jāyate yogino mahān | sa eva taṃ vijānāti mayā vaktuṃ na śakyate
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 114: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 114 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
नैव तं विषयासक्ता विदुर्नो शास्त्रचिंतकाः ।योगजं परमानंदं योगिनोऽनुभवंति यम्
naiva taṃ viṣayāsaktā vidurno śāstraciṃtakāḥ | yogajaṃ paramānaṃdaṃ yogino'nubhavaṃti yam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 115: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 115 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
मुहूर्तार्धं मुहूर्तं वा स्थित्वा मूर्धनि योगवित् ।ततोऽवतारयेत्प्राणं सुषुम्नापूर्वमार्गतः
muhūrtārdhaṃ muhūrtaṃ vā sthitvā mūrdhani yogavit | tato'vatārayetprāṇaṃ suṣumnāpūrvamārgataḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 116: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 116 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
स्थापयेच्च यथास्थानं स्वदेहे तं विचक्षणः ।शनैरेव समुत्थाय विश्रांतोऽथ सुखं चरेत्
sthāpayecca yathāsthānaṃ svadehe taṃ vicakṣaṇaḥ | śanaireva samutthāya viśrāṃto'tha sukhaṃ caret
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 117: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 117 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
कुंभकाभ्यासतो नित्यं ध्यानयोगाच्च मूर्धनि ।स्थितिं संवर्धयेद्योगी समाधिः स्याद्यथा चिरम्
kuṃbhakābhyāsato nityaṃ dhyānayogācca mūrdhani | sthitiṃ saṃvardhayedyogī samādhiḥ syādyathā ciram
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 118: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 118 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
प्राणस्य त्वखिलं कर्म मनोयुक्तं समभ्यसेत् ।मनसो विकलीभावे प्राणो न स्थिरतां व्रजेत्
prāṇasya tvakhilaṃ karma manoyuktaṃ samabhyaset | manaso vikalībhāve prāṇo na sthiratāṃ vrajet
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 119: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 119 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
प्रत्याहारमथो वक्ष्ये यथोक्तं मुनिपुंगवैः ।साधनाद्यस्य योगीन्द्रो निर्विघ्नं सिद्धिमृच्छति
pratyāhāramatho vakṣye yathoktaṃ munipuṃgavaiḥ | sādhanādyasya yogīndro nirvighnaṃ siddhimṛcchati
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 120: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 120 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
इन्द्रियाणि चरंतीह विषयेषु स्वभावतः ।यत्नादाहरणं तेषां प्रत्याहारो निगद्यते
indriyāṇi caraṃtīha viṣayeṣu svabhāvataḥ | yatnādāharaṇaṃ teṣāṃ pratyāhāro nigadyate
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 121: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 121 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
इन्द्रियाण्यवशीकृत्य यस्तु योगं समभ्यसेत् ।भिन्नभांडांबुवत्तस्य योगः क्षरति संततम्
indriyāṇyavaśīkṛtya yastu yogaṃ samabhyaset | bhinnabhāṃḍāṃbuvattasya yogaḥ kṣarati saṃtatam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 122: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 122 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
विषयेषु समासक्तो न योगं कर्तुमर्हति ।तस्माद्विषयसंत्यागो योगिनां परमो हितः
viṣayeṣu samāsakto na yogaṃ kartumarhati | tasmādviṣayasaṃtyāgo yogināṃ paramo hitaḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 123: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 123 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
तस्मात्सर्वमनाहृत्य योगोपकरणं विना ।निःसंगो निर्जनस्थाने योगमेव सदाऽभ्यसेत्
tasmātsarvamanāhṛtya yogopakaraṇaṃ vinā | niḥsaṃgo nirjanasthāne yogameva sadā'bhyaset
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 131: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 131 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
शब्दादिविषया लोके सुलभाः सर्वयोनिषु ।दुर्लभं मानुषं देहं मत्वाऽऽसक्तिं न कारयेत्
śabdādiviṣayā loke sulabhāḥ sarvayoniṣu | durlabhaṃ mānuṣaṃ dehaṃ matvā''saktiṃ na kārayet
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 132: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 132 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
घृतासेकाद्यथा वह्नेर्ज्वाला भूयोऽभिवर्धते ।विषयासेवनाज्जंतोस्तथा तृष्णाभिवर्धते
ghṛtāsekādyathā vahnerjvālā bhūyo'bhivardhate | viṣayāsevanājjaṃtostathā tṛṣṇābhivardhate
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 133: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 133 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
जितं तेन जगत्सर्वं येनेन्द्रियगणो जितः ।इन्द्रियाणां वशो यस्मादेतद्विश्वमशेषतः
jitaṃ tena jagatsarvaṃ yenendriyagaṇo jitaḥ | indriyāṇāṃ vaśo yasmādetadviśvamaśeṣataḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 134: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 134 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
जितेन्द्रियस्य चेतस्तु स्वतः शांतं प्रजायते ।तेन सिद्धिर्हि योगस्य शीघ्रं भवति निश्चितम्
jitendriyasya cetastu svataḥ śāṃtaṃ prajāyate | tena siddhirhi yogasya śīghraṃ bhavati niścitam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 135: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 135 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
तस्मादिन्द्रियवर्गस्य प्रत्याहारं प्रयत्नतः ।कृत्वा धीरमना योगी भवेदभ्यासतत्परः
tasmādindriyavargasya pratyāhāraṃ prayatnataḥ | kṛtvā dhīramanā yogī bhavedabhyāsatatparaḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 136: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 136 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
धारणायाः स्वरूपं तु सम्यगत्र निरूप्यते ।यस्यास्त्वभ्यासतो योगी सर्वसिद्धीश्वरो भवेत्
dhāraṇāyāḥ svarūpaṃ tu samyagatra nirūpyate | yasyāstvabhyāsato yogī sarvasiddhīśvaro bhavet
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 137: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 137 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
सर्वतो विनियम्यैकदेशे चित्तस्य बंधनम् ।पुनः पुनः प्रयत्नेन धारणा सा निगद्यते
sarvato viniyamyaikadeśe cittasya baṃdhanam | punaḥ punaḥ prayatnena dhāraṇā sā nigadyate
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 138: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 138 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
देशा बहुविधाः प्रोक्ता धारणाया मुनीश्वरैः ।स्वशरीरे तथा बाह्यपदार्थेषु यथारुचि
deśā bahuvidhāḥ proktā dhāraṇāyā munīśvaraiḥ | svaśarīre tathā bāhyapadārtheṣu yathāruci
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 139: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 139 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
भ्रुवोर्मध्ये च नासाग्रे नाभौ वा हृदयांबुजे ।शरीरे धारणां कुर्यादेकांते सुसमाहितः
bhruvormadhye ca nāsāgre nābhau vā hṛdayāṃbuje | śarīre dhāraṇāṃ kuryādekāṃte susamāhitaḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 140: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 140 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
चंद्रे ध्रुवादितारासु गिरिशृंगेऽथवा तरौ ।देवताप्रतिमायां वा बहिश्चित्तं विधारयेत्
caṃdre dhruvāditārāsu giriśṛṃge'thavā tarau | devatāpratimāyāṃ vā bahiścittaṃ vidhārayet
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 141: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 141 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
धारणां कुर्वतश्चित्तं चलं गच्छेद्यतो यतः ।ततस्ततो नियम्याशु धारणादेशमानयेत्
dhāraṇāṃ kurvataścittaṃ calaṃ gacchedyato yataḥ | tatastato niyamyāśu dhāraṇādeśamānayet
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 142: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 142 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
यततो योगिनश्चैवं यदा स्याद्धारणा दृढा ।कर्मबंधाद्विनिर्मुक्तो भवेत्सिद्धस्तदा ध्रुवम्
yatato yoginaścaivaṃ yadā syāddhāraṇā dṛḍhā | karmabaṃdhādvinirmukto bhavetsiddhastadā dhruvam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 143: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 143 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
नासाग्रे हृदयाम्भोजे भ्रूमध्ये च विशेषतः ।कुर्वाणो धारणां योगी ज्योतिः पश्यति चिन्मयम्
nāsāgre hṛdayāmbhoje bhrūmadhye ca viśeṣataḥ | kurvāṇo dhāraṇāṃ yogī jyotiḥ paśyati cinmayam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 144: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 144 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
नाभिचक्रे यदा कुर्याद्धारणां योगविद्यदि ।शरीराभ्यन्तरे सर्वं संस्थानं तु विलोकयेत्
nābhicakre yadā kuryāddhāraṇāṃ yogavidyadi | śarīrābhyantare sarvaṃ saṃsthānaṃ tu vilokayet
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 145: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 145 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
यदा तु धारयेद्योगी चित्तमादित्यमंडले ।तस्य सर्वं भवेन्नूनं त्रैलोक्यं दृष्टिगोचरम्
yadā tu dhārayedyogī cittamādityamaṃḍale | tasya sarvaṃ bhavennūnaṃ trailokyaṃ dṛṣṭigocaram
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 146: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 146 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
धारणां कुर्वतश्चंद्रमंडले योगिनोऽखिलम् ।नक्षत्राणामवस्थानं क्षिप्रं प्रत्यक्षतामियात्
dhāraṇāṃ kurvataścaṃdramaṃḍale yogino'khilam | nakṣatrāṇāmavasthānaṃ kṣipraṃ pratyakṣatāmiyāt
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 147: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 147 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
तारकाणां गतिं सर्वां ध्रुवे कुर्वँस्तु धारणाम् ।सम्यग्योगी विजानीयाच्चिरं स्थिरमानसः
tārakāṇāṃ gatiṃ sarvāṃ dhruve kurva~stu dhāraṇām | samyagyogī vijānīyācciraṃ sthiramānasaḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 148: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 148 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
वृक्षाग्रे पर्वताग्रे वा धारणां कुर्वतः सदा ।भवेदाकाशगामित्वं सूक्ष्मदेहेन योगिनः
vṛkṣāgre parvatāgre vā dhāraṇāṃ kurvataḥ sadā | bhavedākāśagāmitvaṃ sūkṣmadehena yoginaḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 149: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 149 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
पृथिव्यां धारणां कृत्वा योगी तन्मयतां गतः ।निधिं पश्यति दूरस्थं पातालं स्वेच्छया व्रजेत्
pṛthivyāṃ dhāraṇāṃ kṛtvā yogī tanmayatāṃ gataḥ | nidhiṃ paśyati dūrasthaṃ pātālaṃ svecchayā vrajet
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 150: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 150 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
जले जलमयीं कुर्याद्धारणां योगविद्यदि ।जलस्तंभो भवेत्तस्य मीनवत्सलिले चरेत्
jale jalamayīṃ kuryāddhāraṇāṃ yogavidyadi | jalastaṃbho bhavettasya mīnavatsalile caret
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 151: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 151 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
वह्निधारणया योगी नाग्निना दह्यते क्वचित् ।स्वदेहमथवा दग्ध्वा सूक्ष्मदेहेन वै चरेत्
vahnidhāraṇayā yogī nāgninā dahyate kvacit | svadehamathavā dagdhvā sūkṣmadehena vai caret
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 152: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 152 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
वायुधारणया योगी वायुवद्व्योमगो भवेत् ।सूक्ष्मरंध्रेषु सर्वत्र प्रविशेदविरोधतः
vāyudhāraṇayā yogī vāyuvadvyomago bhavet | sūkṣmaraṃdhreṣu sarvatra praviśedavirodhataḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 153: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 153 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
व्योमधारणया तद्वद्व्योमवद्व्यापको भवेत् ।सर्वमात्मन्यवेक्षेत जगदेतच्चराचरम्
vyomadhāraṇayā tadvadvyomavadvyāpako bhavet | sarvamātmanyavekṣeta jagadetaccarācaram
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 154: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 154 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
विषया धारणायास्तु सत्यन्येपि सहस्रशः ।स्वयंबुद्ध्या विजानीयाद्यथाकार्यं यथाक्रमम्
viṣayā dhāraṇāyāstu satyanyepi sahasraśaḥ | svayaṃbuddhyā vijānīyādyathākāryaṃ yathākramam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 155: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 155 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
योगिनां क्षीणपापानां नित्यमेकांतवासिनाम् ।युक्ताहारविहाराणां सिद्धा भवति धारणा
yogināṃ kṣīṇapāpānāṃ nityamekāṃtavāsinām | yuktāhāravihārāṇāṃ siddhā bhavati dhāraṇā
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 156: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 156 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
अथ ध्यानं प्रवक्ष्यामि मुक्तिसाधनमुत्तमम् ।यत्कृत्वा न पुनर्जंतुर्जातु मातुः स्तनं पिबेत्
atha dhyānaṃ pravakṣyāmi muktisādhanamuttamam | yatkṛtvā na punarjaṃturjātu mātuḥ stanaṃ pibet
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 157: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 157 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
सगुणं निर्गुणं चैव द्विधा ध्यानं प्रकीर्तितम् ।सगुणं व्यक्तियुक्तं स्याद्व्यक्तं निर्गुणं भवेत्
saguṇaṃ nirguṇaṃ caiva dvidhā dhyānaṃ prakīrtitam | saguṇaṃ vyaktiyuktaṃ syādvyaktaṃ nirguṇaṃ bhavet
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 158: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 158 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
स्वकीयहृदयांभोजे दलैर्द्वादशभिर्युते ।चिंतयेत्सुस्थिरो भूत्वा संपूर्णं चंद्रमंडलम्
svakīyahṛdayāṃbhoje dalairdvādaśabhiryute | ciṃtayetsusthiro bhūtvā saṃpūrṇaṃ caṃdramaṃḍalam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 159: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 159 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
तन्मध्ये संस्मरेद्योगी स्वर्णसिंहासनं महत् ।रत्नैर्नानाविधैर्युक्तं कोमलास्तरणान्वितम्
tanmadhye saṃsmaredyogī svarṇasiṃhāsanaṃ mahat | ratnairnānāvidhairyuktaṃ komalāstaraṇānvitam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 160: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 160 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
तस्योपरि समासीनं सूर्यकोटिसमप्रभम् ।नारायणं चतुर्बाहुं शंखचक्रगदाधरम्
tasyopari samāsīnaṃ sūryakoṭisamaprabham | nārāyaṇaṃ caturbāhuṃ śaṃkhacakragadādharam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 161: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 161 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
शरदाकाशसंकाशं पीतवाससमच्युतम् ।वनमालालसत्कंठं मकराकारकुंडलम्
śaradākāśasaṃkāśaṃ pītavāsasamacyutam | vanamālālasatkaṃṭhaṃ makarākārakuṃḍalam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 162: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 162 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
मणिमेखलया युक्तं किरीटोज्ज्वलमस्तकम् ।प्रसन्नवदनं देवं सर्वकामवरप्रदम्
maṇimekhalayā yuktaṃ kirīṭojjvalamastakam | prasannavadanaṃ devaṃ sarvakāmavarapradam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 163: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 163 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
सार्वज्ञ्यादिगुणोपेतं विष्णुमव्ययमीश्वरम् ।ध्यायेदनन्यधीरेवमापादतलमस्तकम्
sārvajñyādiguṇopetaṃ viṣṇumavyayamīśvaram | dhyāyedananyadhīrevamāpādatalamastakam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 164: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 164 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
अथवा चिंतयेद्योगी शिवं तत्र समाहितः ।कोटिचंद्रप्रतीकाशं कर्पूरोज्ज्वलकांतिकम्
athavā ciṃtayedyogī śivaṃ tatra samāhitaḥ | koṭicaṃdrapratīkāśaṃ karpūrojjvalakāṃtikam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 165: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 165 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
भस्मभूषितसर्वांगं नागालंकृतविग्रहम् ।व्याघ्रचर्मपरीतांगं जटामंडितमस्तकम्
bhasmabhūṣitasarvāṃgaṃ nāgālaṃkṛtavigraham | vyāghracarmaparītāṃgaṃ jaṭāmaṃḍitamastakam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 166: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 166 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
चतुर्भुजं प्रसन्नास्यं चंद्रभालं त्रिलोचनम् ।मृगशूलवराभीतिकरं सर्वज्ञमीश्वरम्
caturbhujaṃ prasannāsyaṃ caṃdrabhālaṃ trilocanam | mṛgaśūlavarābhītikaraṃ sarvajñamīśvaram
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 167: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 167 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
गंगावारिलसत्केशं कुंडलोज्ज्वलकर्णकम् ।ध्यायेद्देवं स्थिरो भूत्वा सर्वांगं सर्वकामदम्
gaṃgāvārilasatkeśaṃ kuṃḍalojjvalakarṇakam | dhyāyeddevaṃ sthiro bhūtvā sarvāṃgaṃ sarvakāmadam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 168: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 168 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
सगुणं ध्यानमित्येतद्विष्णोश्चैव शिवस्य वा ।कृत्वायोगी भवेद्विष्णोः शिवस्यापि समः स्वयम्
saguṇaṃ dhyānamityetadviṣṇoścaiva śivasya vā | kṛtvāyogī bhavedviṣṇoḥ śivasyāpi samaḥ svayam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 169: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 169 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
पुष्पसंयोगतस्तैले यथा गंधः प्रवर्तते ।योगिदेहे तथा ध्यानाज्जायते गुणसंक्रमः
puṣpasaṃyogatastaile yathā gaṃdhaḥ pravartate | yogidehe tathā dhyānājjāyate guṇasaṃkramaḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 170: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 170 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
सर्वज्ञः सत्यसंकल्पः सर्वशक्तिसमन्वितः ।जीवन्मुक्तश्चरेद्योगी सायुज्यं चांततो व्रजेत्
sarvajñaḥ satyasaṃkalpaḥ sarvaśaktisamanvitaḥ | jīvanmuktaścaredyogī sāyujyaṃ cāṃtato vrajet
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 171: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 171 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
पद्मासने स्थितो योगी स्थिरकायः समाहितः ।निमील्यनयने पश्येद्भ्रुवोर्मध्यं सदाधिया
padmāsane sthito yogī sthirakāyaḥ samāhitaḥ | nimīlyanayane paśyedbhruvormadhyaṃ sadādhiyā
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 172: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 172 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
दृश्यते प्रथमाभ्यासे नभः कृष्णं तु केवलम् ।ततस्तारानिभं तेजो दृश्यते तु कदाकदा
dṛśyate prathamābhyāse nabhaḥ kṛṣṇaṃ tu kevalam | tatastārānibhaṃ tejo dṛśyate tu kadākadā
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 173: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 173 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
नानावर्णयुतं पश्चादस्थिरं दृष्टिगं भवेत् ।ततोऽर्धचंद्रसंकाशं शून्यचक्रसमं ततः
nānāvarṇayutaṃ paścādasthiraṃ dṛṣṭigaṃ bhavet | tato'rdhacaṃdrasaṃkāśaṃ śūnyacakrasamaṃ tataḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 174: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 174 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
पूर्णचक्रसमं पश्चात्सूर्यमंडलसंनिभम् ।दृश्यते परमं ज्योतिर्ब्रह्मभूतं निरामयम्
pūrṇacakrasamaṃ paścātsūryamaṃḍalasaṃnibham | dṛśyate paramaṃ jyotirbrahmabhūtaṃ nirāmayam
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 175: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 175 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
परमानंदसंदोहमज्ञानध्वांतनाशनम् ।योगिनो मनसस्तुष्टिकरं क्लेशहरं परम्
paramānaṃdasaṃdohamajñānadhvāṃtanāśanam | yogino manasastuṣṭikaraṃ kleśaharaṃ param
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 176: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 176 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
क्षणं दृष्टिगतं भूत्वा पुनस्तत्प्रविलीयते ।ततोऽभ्यासे दृढीभूते स्थिरं भवति कालतः
kṣaṇaṃ dṛṣṭigataṃ bhūtvā punastatpravilīyate | tato'bhyāse dṛḍhībhūte sthiraṃ bhavati kālataḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 177: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 177 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
दिनानुदिनमित्येवं निर्विघ्नाभ्यासतो दृढम् ।क्रमाद्विस्तारमायाति तज्ज्योतिः परमं महत्
dinānudinamityevaṃ nirvighnābhyāsato dṛḍham | kramādvistāramāyāti tajjyotiḥ paramaṃ mahat
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 178: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 178 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
आदौ गृहगतं सर्वं वस्तु ध्याने निरीक्ष्यते ।ततो बाह्यं ततो दूरं ततो दूरतरं पुनः
ādau gṛhagataṃ sarvaṃ vastu dhyāne nirīkṣyate | tato bāhyaṃ tato dūraṃ tato dūrataraṃ punaḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 179: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 179 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
नानावनानि रम्याणि निर्मलानि सरांसि च ।समीपस्थानि दृश्यंते गिरीणां शिखराणि च
nānāvanāni ramyāṇi nirmalāni sarāṃsi ca | samīpasthāni dṛśyaṃte girīṇāṃ śikharāṇi ca
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 180: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 180 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
सिद्धा महर्षयश्चैव दृश्यंतेऽबरचारिणः ।तारकामंडलं सर्वं देवतायतनानि च
siddhā maharṣayaścaiva dṛśyaṃte'baracāriṇaḥ | tārakāmaṃḍalaṃ sarvaṃ devatāyatanāni ca
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 181: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 181 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
एवं क्रमेण कालेन योगिनोऽभ्यासयोगतः ।दिव्या दृष्टिर्भवत्येव त्रैलोक्यालोकने क्षमा
evaṃ krameṇa kālena yogino'bhyāsayogataḥ | divyā dṛṣṭirbhavatyeva trailokyālokane kṣamā
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 182: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 182 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
स्वयं ज्योतिर्मयो भूत्वा योगी तद्गतमानसः ।ब्रह्मण्येव लयं याति परे ज्योतिःस्वरूपिणि
svayaṃ jyotirmayo bhūtvā yogī tadgatamānasaḥ | brahmaṇyeva layaṃ yāti pare jyotiḥsvarūpiṇi
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 183: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 183 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
समाधिमधुना वक्ष्ये भवपाशनिकृंतनम् ।समाधानं हि चित्तस्य समाधिं मुनयो विदुः
samādhimadhunā vakṣye bhavapāśanikṛṃtanam | samādhānaṃ hi cittasya samādhiṃ munayo viduḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 184: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 184 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
समाधिर्हठयोगेन राजयोगेन वा भवेत् ।द्विविधोपि विधिस्तस्य सम्यगत्र निरूप्यते
samādhirhaṭhayogena rājayogena vā bhavet | dvividhopi vidhistasya samyagatra nirūpyate
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 185: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 185 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
गुदमेढ्रांतरे वामपादपार्ष्णिं नियोजयेत् ।सीवनीमध्यभागे तु संस्थितः कोमलासने
gudameḍhrāṃtare vāmapādapārṣṇiṃ niyojayet | sīvanīmadhyabhāge tu saṃsthitaḥ komalāsane
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 186: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 186 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
सीवनीपार्ष्णिसंबंधं दृढं कुर्यात्तथाऽचलम् ।तस्मिँस्तु शिथिलेऽपानः सम्यगूर्ध्वं न गच्छति
sīvanīpārṣṇisaṃbaṃdhaṃ dṛḍhaṃ kuryāttathā'calam | tasmi~stu śithile'pānaḥ samyagūrdhvaṃ na gacchati
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 187: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 187 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
सरलं मेरुदंडं च जिह्वाग्रं दंतमध्यगम् ।कृत्वा ध्यानं ततः कुर्याद्भ्रूमध्ये स्थिरमानसः
saralaṃ merudaṃḍaṃ ca jihvāgraṃ daṃtamadhyagam | kṛtvā dhyānaṃ tataḥ kuryādbhrūmadhye sthiramānasaḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 188: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 188 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
अनेनापानवायुस्तु व्रजेदूर्ध्वं न संशयः ।निबद्धो मूलबंधेन नीचैर्गतिनिरोधतः
anenāpānavāyustu vrajedūrdhvaṃ na saṃśayaḥ | nibaddho mūlabaṃdhena nīcairgatinirodhataḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 189: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 189 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
मूलाधारात्समुत्थाय स्वाधिष्ठानालयं व्रजेत् ।शनैरभ्यासयोगेन तस्मादुपरि गच्छति
mūlādhārātsamutthāya svādhiṣṭhānālayaṃ vrajet | śanairabhyāsayogena tasmādupari gacchati
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 190: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 190 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
नाभिचक्रसमीपे तु संभूय परितः शनैः ।कुंडलीं बोधयित्वाथ क्रमादूर्ध्वं प्रधावति
nābhicakrasamīpe tu saṃbhūya paritaḥ śanaiḥ | kuṃḍalīṃ bodhayitvātha kramādūrdhvaṃ pradhāvati
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 191: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 191 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
ततः कतिपयैरेवं दिनैर्नाभिं विलंघ्य वै ।हृदयं कंठदेशं च समायाति समीरणः
tataḥ katipayairevaṃ dinairnābhiṃ vilaṃghya vai | hṛdayaṃ kaṃṭhadeśaṃ ca samāyāti samīraṇaḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 192: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 192 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
ततो बुद्ध्या नयेदूर्ध्वं भ्रूमध्यं योगवित्तमः ।ब्रह्मरंध्रं ततो नीत्वा तत्रैव स्थिरतां नयेत्
tato buddhyā nayedūrdhvaṃ bhrūmadhyaṃ yogavittamaḥ | brahmaraṃdhraṃ tato nītvā tatraiva sthiratāṃ nayet
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 193: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 193 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
स्थित्वा तत्र यथाशक्ति भ्रूमध्यं पुनरानयेत् ।प्राणं प्रवेशयेद्देहे क्रमादवतरन् सुधीः
sthitvā tatra yathāśakti bhrūmadhyaṃ punarānayet | prāṇaṃ praveśayeddehe kramādavataran sudhīḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 194: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 194 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
एवं कुर्यात्सदाभ्यासं प्रतिदिनमतंद्रितः ।यथा मूर्धनि प्राणस्य सर्वस्यारोहणं भवेत्
evaṃ kuryātsadābhyāsaṃ pratidinamataṃdritaḥ | yathā mūrdhani prāṇasya sarvasyārohaṇaṃ bhavet
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 195: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 195 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
अन्नाहारं परित्यज्य केवलं दुग्धभुग्भवेत् ।शरीरलघुताभावे प्राणाकृष्टिर्न जायते
annāhāraṃ parityajya kevalaṃ dugdhabhugbhavet | śarīralaghutābhāve prāṇākṛṣṭirna jāyate
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 196: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 196 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
प्राणस्यारोहणे तत्र चतस्रो गतयः क्रमात् ।भवंति योगिनो देहे नित्यमभ्यासयोगतः
prāṇasyārohaṇe tatra catasro gatayaḥ kramāt | bhavaṃti yogino dehe nityamabhyāsayogataḥ
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 197: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 197 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
पिपीलिकासमा पूर्वं ततो दर्दुरसंनिभा ।गतिः सर्पोपमा पश्चाद्धंसस्य तदनंतरम्
pipīlikāsamā pūrvaṃ tato dardurasaṃnibhā | gatiḥ sarpopamā paścāddhaṃsasya tadanaṃtaram
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 198: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 198 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
यदा हंसगतिः सम्यक् क्रमात्प्राणस्य जायते ।तदा शरीरात्प्राणस्य सम्यगाकर्षणं भवेत्
yadā haṃsagatiḥ samyak kramātprāṇasya jāyate | tadā śarīrātprāṇasya samyagākarṣaṇaṃ bhavet
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 199: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 199 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
अध्याय 2
सर्वांगेभ्यः समाकृष्टो यदा प्राणानिलो व्रजेत् ।ब्रह्मरंध्रमशेषेण समाधिर्जायते तदा
sarvāṃgebhyaḥ samākṛṣṭo yadā prāṇānilo vrajet | brahmaraṃdhramaśeṣeṇa samādhirjāyate tadā
हिन्दी अर्थ
योगरसायनम् श्लोक 200: योग, देह-साधना एवं अमृतत्व का प्रामाणिक उपदेश।
English
Verse 200 of Yoga Rasayanam expounding the alchemical purification of the body, prana, and meditative consciousness.
पाठ सेटिंग्स · Reading settings
भाषा एवं सामग्री · Language and layers
धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded
धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।
अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)
मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।
पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)
व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।
आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)
प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।
भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)
आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।
समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)
दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।
पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)
पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।
Collated with original Pushkar printed text and Ayurvedic rasayana commentaries.