Vibhūti Pāda

देशबन्धश्चित्तस्य धारणा॥ 1 ॥

deśabandhaścittasya dhāraṇā

तत्र प्रत्ययैकतानता ध्यानम्॥ 2 ॥

tatra pratyayaikatānatā dhyānam

तदेवार्थमात्रनिर्भासं स्वरूपशून्यमिव समाधिः॥ 3 ॥

tadevārthamātranirbhāsaṃ svarūpaśūnyamiva samādhiḥ

त्रयमेकत्र संयमः॥ 4 ॥

trayamekatra saṃyamaḥ

तज्जयात्प्रज्ञालोकः॥ 5 ॥

tajjayātprajñālokaḥ

तस्य भूमिषु विनियोगः॥ 6 ॥

tasya bhūmiṣu viniyogaḥ

त्रयमन्तरङ्गं पूर्वेभ्यः॥ 7 ॥

trayamantaraṅgaṃ pūrvebhyaḥ

तदपि बहिरङ्गं निर्बीजस्य॥ 8 ॥

tadapi bahiraṅgaṃ nirbījasya

व्युत्थाननिरोधसंस्कारयोरभिभवप्रादुर्भावौ निरोधक्षणचित्तान्वयो निरोधपरिणामः॥ 9 ॥

vyutthānanirodhasaṃskārayorabhibhavaprādurbhāvau nirodhakṣaṇacittānvayo nirodhapariṇāmaḥ

तस्य प्रशान्तवाहिता संस्कारात्॥ 10 ॥

tasya praśāntavāhitā saṃskārāt

सर्वार्थतैकाग्रतयोः क्षयोदयौ चित्तस्य समाधिपरिणामः॥ 11 ॥

sarvārthataikāgratayoḥ kṣayodayau cittasya samādhipariṇāmaḥ

ततः पुनः शान्तोदितौ तुल्यप्रत्ययौ चित्तस्यैकाग्रतापरिणामः॥ 12 ॥

tataḥ punaḥ śāntoditau tulyapratyayau cittasyaikāgratāpariṇāmaḥ

एतेन भूतेन्द्रियेषु धर्मलक्षणावस्थापरिणामा व्याख्याताः॥ 13 ॥

etena bhūtendriyeṣu dharmalakṣaṇāvasthāpariṇāmā vyākhyātāḥ

शान्तोदिताव्यपदेश्यधर्मानुपाती धर्मी॥ 14 ॥

śāntoditāvyapadeśyadharmānupātī dharmī

क्रमान्यत्वं परिणामान्यत्वे हेतुः॥ 15 ॥

kramānyatvaṃ pariṇāmānyatve hetuḥ

परिणामत्रयसंयमाद् अतीतानागतज्ञानम्॥ 16 ॥

pariṇāmatrayasaṃyamād atītānāgatajñānam

शब्दार्थप्रत्ययानामितरेतराध्यासात् सङ्करस्तत्प्रविभागसंयमात्सर्वभूतरुतज्ञानम्॥ 17 ॥

śabdārthapratyayānāmitaretarādhyāsāt saṅkarastatpravibhāgasaṃyamātsarvabhūtarutajñānam

संस्कारसाक्षात्करणात्पूर्वजातिज्ञानम्॥ 18 ॥

saṃskārasākṣātkaraṇātpūrvajātijñānam

प्रत्ययस्य परचित्तज्ञानम्॥ 19 ॥

pratyayasya paracittajñānam

न च तत्सालम्बनं तस्याविषयीभूतत्वात्॥ 20 ॥

na ca tatsālambanaṃ tasyāviṣayībhūtatvāt

कायरूपसंयमात्तद्ग्राह्यशक्तिस्तम्भे चक्षुःप्रकाशासम्प्रयोगेऽन्तर्धानम्॥ 21 ॥

kāyarūpasaṃyamāttadgrāhyaśaktistambhe cakṣuḥprakāśāsamprayoge'ntardhānam

सोपक्रमं निरुपक्रमं च कर्म तत्संयमादपरान्तज्ञानमरिष्टेभ्यो वा॥ 22 ॥

sopakramaṃ nirupakramaṃ ca karma tatsaṃyamādaparāntajñānamariṣṭebhyo vā

मैत्र्यादिषु बलानि॥ 23 ॥

maitryādiṣu balāni

बलेषु हस्तिबलादीनि॥ 24 ॥

baleṣu hastibalādīni

प्रवृत्त्यालोकन्यासात्सूक्ष्मव्यवहितविप्रकृष्टज्ञानम्॥ 25 ॥

pravṛttyālokanyāsātsūkṣmavyavahitaviprakṛṣṭajñānam

भुवनज्ञानं सूर्ये संयमात्॥ 26 ॥

bhuvanajñānaṃ sūrye saṃyamāt

चन्द्रे ताराव्यूहज्ञानम्॥ 27 ॥

candre tārāvyūhajñānam

ध्रुवे तद्गतिज्ञानम्॥ 28 ॥

dhruve tadgatijñānam

नाभिचक्रे कायव्यूहज्ञानम्॥ 29 ॥

nābhicakre kāyavyūhajñānam

कण्ठकूपे क्षुत्पिपासानिवृत्तिः॥ 30 ॥

kaṇṭhakūpe kṣutpipāsānivṛttiḥ

कूर्मनाड्यां स्थैर्यम्॥ 31 ॥

kūrmanāḍyāṃ sthairyam

मूर्धज्योतिषि सिद्धदर्शनम्॥ 32 ॥

mūrdhajyotiṣi siddhadarśanam

प्रातिभाद्वा सर्वम्॥ 33 ॥

prātibhādvā sarvam

हृदये चित्तसंवित्॥ 34 ॥

hṛdaye cittasaṃvit

सत्त्वपुरुषयोरत्यन्तासङ्कीर्णयोः प्रत्ययाविशेषो भोगः परार्थत्वात्स्वार्थसंयमात्पुरुषज्ञानम्॥ 35 ॥

sattvapuruṣayoratyantāsaṅkīrṇayoḥ pratyayāviśeṣo bhogaḥ parārthatvātsvārthasaṃyamātpuruṣajñānam

ततः प्रातिभश्रावणवेदनादर्शास्वादवार्ता जायन्ते॥ 36 ॥

tataḥ prātibhaśrāvaṇavedanādarśāsvādavārtā jāyante

ते समाधावुपसर्गा व्युत्थाने सिद्धयः॥ 37 ॥

te samādhāvupasargā vyutthāne siddhayaḥ

बन्धकारणशैथिल्यात्प्रचारसंवेदनाच्च चित्तस्य परशरीरावेशः॥ 38 ॥

bandhakāraṇaśaithilyātpracārasaṃvedanācca cittasya paraśarīrāveśaḥ

उदानजयाज्जलपङ्ककण्टकादिष्वसङ्ग उत्क्रान्तिश्च॥ 39 ॥

udānajayājjalapaṅkakaṇṭakādiṣvasaṅga utkrāntiśca

समानजयाज्ज्वलनम्॥ 40 ॥

samānajayājjvalanam

श्रोत्राकाशयोः सम्बन्धसंयमाद्दिव्यं श्रोत्रम्॥ 41 ॥

śrotrākāśayoḥ sambandhasaṃyamāddivyaṃ śrotram

कायाकाशयोः सम्बन्धसंयमाल्लघुतूलसमापत्तेश्चाकाशगमनम्॥ 42 ॥

kāyākāśayoḥ sambandhasaṃyamāllaghutūlasamāpatteścākāśagamanam

बहिरकल्पिता वृत्तिर्महाविदेहा ततः प्रकाशावरणक्षयः॥ 43 ॥

bahirakalpitā vṛttirmahāvidehā tataḥ prakāśāvaraṇakṣayaḥ

स्थूलस्वरूपसूक्ष्मान्वयार्थवत्त्वसंयमाद्भूतजयः॥ 44 ॥

sthūlasvarūpasūkṣmānvayārthavattvasaṃyamādbhūtajayaḥ

ततोऽणिमादिप्रादुर्भावः कायसम्पत्तद्धर्मानभिघातश्च॥ 45 ॥

tato'ṇimādiprādurbhāvaḥ kāyasampattaddharmānabhighātaśca

रूपलावण्यबलवज्रसंहननत्वानि कायसम्पत्॥ 46 ॥

rūpalāvaṇyabalavajrasaṃhananatvāni kāyasampat

ग्रहणस्वरूपास्मितान्वयार्थवत्त्वसंयमादिन्द्रियजयः॥ 47 ॥

grahaṇasvarūpāsmitānvayārthavattvasaṃyamādindriyajayaḥ

ततो मनोजवित्वं विकरणभावः प्रधानजयश्च॥ 48 ॥

tato manojavitvaṃ vikaraṇabhāvaḥ pradhānajayaśca

सत्त्वपुरुषान्यताख्यातिमात्रस्य सर्वभावाधिष्ठातृत्वं सर्वज्ञातृत्वं च॥ 49 ॥

sattvapuruṣānyatākhyātimātrasya sarvabhāvādhiṣṭhātṛtvaṃ sarvajñātṛtvaṃ ca

तद्वैराग्यादपि दोषबीजक्षये कैवल्यम्॥ 50 ॥

tadvairāgyādapi doṣabījakṣaye kaivalyam

स्थान्युपनिमन्त्रणे सङ्गस्मयाकरणं पुनरनिष्टप्रसङ्गात्॥ 51 ॥

sthānyupanimantraṇe saṅgasmayākaraṇaṃ punaraniṣṭaprasaṅgāt

क्षणतत्क्रमयोः संयमाद्विवेकजं ज्ञानम्॥ 52 ॥

kṣaṇatatkramayoḥ saṃyamādvivekajaṃ jñānam

जातिलक्षणदेशैरन्यतानवच्छेदात् तुल्ययोस्ततः प्रतिपत्तिः॥ 53 ॥

jātilakṣaṇadeśairanyatānavacchedāt tulyayostataḥ pratipattiḥ

तारकं सर्वविषयं सर्वथाविषयमक्रमञ्चेति विवेकजं ज्ञानम्॥ 54 ॥

tārakaṃ sarvaviṣayaṃ sarvathāviṣayamakramañceti vivekajaṃ jñānam

सत्त्वपुरुषयोः शुद्धिसाम्ये कैवल्यमिति॥ 55 ॥

sattvapuruṣayoḥ śuddhisāmye kaivalyamiti