Skandha 6, Adhyāya 6

ततः प्राचेतसोऽसिक्न्यामनुनीतः स्वयम्भुवा ।षष्टिं सञ्जनयामास दुहितॄः पितृवत्सलाः॥ 1 ॥

tataḥ prācetaso'siknyāmanunītaḥ svayambhuvā | ṣaṣṭiṃ sañjanayāmāsa duhitṝḥ pitṛvatsalāḥ

दश धर्माय कायेन्दोर्द्विषट्त्रिणव दत्तवान् ।भूताङ्गिरःकृशाश्वेभ्यो द्वे द्वे तार्क्ष्याय चापराः॥ 2 ॥

daśa dharmāya kāyendordviṣaṭtriṇava dattavān | bhūtāṅgiraḥkṛśāśvebhyo dve dve tārkṣyāya cāparāḥ

नामधेयान्यमूषां त्वं सापत्यानां च मे शृणु ।यासां प्रसूतिप्रसवैर्लोका आपूरितास्त्रयः॥ 3 ॥

nāmadheyānyamūṣāṃ tvaṃ sāpatyānāṃ ca me śṛṇu | yāsāṃ prasūtiprasavairlokā āpūritāstrayaḥ

भानुर्लम्बा ककुद्यामिर्विश्वा साध्या मरुत्वती ।वसुर्मुहूर्ता सङ्कल्पा धर्मपत्न्यः सुताञ्छृणु॥ 4 ॥

bhānurlambā kakudyāmirviśvā sādhyā marutvatī | vasurmuhūrtā saṅkalpā dharmapatnyaḥ sutāñchṛṇu

भानोस्तु देवऋषभ इन्द्रसेनस्ततो नृप ।विद्योत आसील्लम्बायास्ततश्च स्तनयित्नवः॥ 5 ॥

bhānostu devaṛṣabha indrasenastato nṛpa | vidyota āsīllambāyāstataśca stanayitnavaḥ

ककुदः सङ्कटस्तस्य कीकटस्तनयो यतः ।भुवो दुर्गाणि जामेयः स्वर्गो नन्दिस्ततोऽभवत्॥ 6 ॥

kakudaḥ saṅkaṭastasya kīkaṭastanayo yataḥ | bhuvo durgāṇi jāmeyaḥ svargo nandistato'bhavat

विश्वेदेवास्तु विश्वाया अप्रजांस्तान् प्रचक्षते ।साध्योगणस्तु साध्याया अर्थसिद्धिस्तु तत्सुतः॥ 7 ॥

viśvedevāstu viśvāyā aprajāṃstān pracakṣate | sādhyogaṇastu sādhyāyā arthasiddhistu tatsutaḥ

मरुत्वांश्च जयन्तश्च मरुत्वत्यां बभूवतुः ।जयन्तो वासुदेवांश उपेन्द्र इति यं विदुः॥ 8 ॥

marutvāṃśca jayantaśca marutvatyāṃ babhūvatuḥ | jayanto vāsudevāṃśa upendra iti yaṃ viduḥ

मौहूर्तिका देवगणा मुहूर्तायाश्च जज्ञिरे ।ये वै फलं प्रयच्छन्ति भूतानां स्वस्वकालजम्॥ 9 ॥

mauhūrtikā devagaṇā muhūrtāyāśca jajñire | ye vai phalaṃ prayacchanti bhūtānāṃ svasvakālajam

सङ्कल्पायाश्च सङ्कल्पः कामः सङ्कल्पजः स्मृतः ।वसवोऽष्टौ वसोः पुत्रास्तेषां नामानि मे शृणु॥ 10 ॥

saṅkalpāyāśca saṅkalpaḥ kāmaḥ saṅkalpajaḥ smṛtaḥ | vasavo'ṣṭau vasoḥ putrāsteṣāṃ nāmāni me śṛṇu

द्रोणः प्राणो ध्रुवोऽर्कोऽग्निर्दोषो वसुर्विभावसुः ।द्रोणस्याभिमतेः पत्न्या हर्षशोकभयादयः॥ 11 ॥

droṇaḥ prāṇo dhruvo'rko'gnirdoṣo vasurvibhāvasuḥ | droṇasyābhimateḥ patnyā harṣaśokabhayādayaḥ

प्राणस्योर्जस्वती भार्या सह आयुः पुरोजवः ।ध्रुवस्य भार्या धरणिरसूत विविधाः पुरः॥ 12 ॥

prāṇasyorjasvatī bhāryā saha āyuḥ purojavaḥ | dhruvasya bhāryā dharaṇirasūta vividhāḥ puraḥ

अर्कस्य वासना भार्या पुत्रास्तर्षादयः स्मृताः ।अग्नेर्भार्या वसोर्धारा पुत्रा द्रविणकादयः॥ 13 ॥

arkasya vāsanā bhāryā putrāstarṣādayaḥ smṛtāḥ | agnerbhāryā vasordhārā putrā draviṇakādayaḥ

स्कन्दश्च कृत्तिकापुत्रो ये विशाखादयस्ततः ।दोषस्य शर्वरीपुत्रः शिशुमारो हरेः कला॥ 14 ॥

skandaśca kṛttikāputro ye viśākhādayastataḥ | doṣasya śarvarīputraḥ śiśumāro hareḥ kalā

वसोराङ्गिरसीपुत्रो विश्वकर्मा कृतीपतिः ।ततो मनुश्चाक्षुषोऽभूद्विश्वे साध्या मनोः सुताः॥ 15 ॥

vasorāṅgirasīputro viśvakarmā kṛtīpatiḥ | tato manuścākṣuṣo'bhūdviśve sādhyā manoḥ sutāḥ

विभावसोरसूतोषा व्युष्टं रोचिषमातपम् ।पञ्चयामोऽथ भूतानि येन जाग्रति कर्मसु॥ 16 ॥

vibhāvasorasūtoṣā vyuṣṭaṃ rociṣamātapam | pañcayāmo'tha bhūtāni yena jāgrati karmasu

सरूपासूत भूतस्य भार्या रुद्रांश्च कोटिशः ।रैवतोऽजो भवो भीमो वाम उग्रो वृषाकपिः॥ 17 ॥

sarūpāsūta bhūtasya bhāryā rudrāṃśca koṭiśaḥ | raivato'jo bhavo bhīmo vāma ugro vṛṣākapiḥ

अजैकपादहिर्बुध्न्यो बहुरूपो महानिति ।रुद्रस्य पार्षदाश्चान्ये घोराः भूतविनायकाः॥ 18 ॥

ajaikapādahirbudhnyo bahurūpo mahāniti | rudrasya pārṣadāścānye ghorāḥ bhūtavināyakāḥ

प्रजापतेरङ्गिरसः स्वधा पत्नी पितॄनथ ।अथर्वाङ्गिरसं वेदं पुत्रत्वे चाकरोत्सती॥ 19 ॥

prajāpateraṅgirasaḥ svadhā patnī pitṝnatha | atharvāṅgirasaṃ vedaṃ putratve cākarotsatī

कृशाश्वोऽर्चिषि भार्यायां धूम्रकेशमजीजनत् ।धिषणायां वेदशिरो देवलं वयुनं मनुम्॥ 20 ॥

kṛśāśvo'rciṣi bhāryāyāṃ dhūmrakeśamajījanat | dhiṣaṇāyāṃ vedaśiro devalaṃ vayunaṃ manum

तार्क्ष्यस्य विनता कद्रूः पतङ्गी यामिनीति च ।पतङ्ग्यसूत पतगान् यामिनी शलभानथ॥ 21 ॥

tārkṣyasya vinatā kadrūḥ pataṅgī yāminīti ca | pataṅgyasūta patagān yāminī śalabhānatha

सुपर्णासूत गरुडं साक्षाद्यज्ञेशवाहनम् ।सूर्यसूतमनूरुं च कद्रूर्नागाननेकशः॥ 22 ॥

suparṇāsūta garuḍaṃ sākṣādyajñeśavāhanam | sūryasūtamanūruṃ ca kadrūrnāgānanekaśaḥ

कृत्तिकादीनि नक्षत्राणीन्दोः पत्न्यस्तु भारत ।दक्षशापात्सोऽनपत्यस्तासु यक्ष्मग्रहार्दितः॥ 23 ॥

kṛttikādīni nakṣatrāṇīndoḥ patnyastu bhārata | dakṣaśāpātso'napatyastāsu yakṣmagrahārditaḥ

पुनः प्रसाद्य तं सोमः कला लेभे क्षये दिताः ।शृणु नामानि लोकानां मातॄणां शङ्कराणि च॥ 24 ॥

punaḥ prasādya taṃ somaḥ kalā lebhe kṣaye ditāḥ | śṛṇu nāmāni lokānāṃ mātṝṇāṃ śaṅkarāṇi ca

अथ कश्यपपत्नीनां यत्प्रसूतमिदं जगत् ।अदितिर्दितिर्दनुः काष्ठा अरिष्टा सुरसा इला॥ 25 ॥

atha kaśyapapatnīnāṃ yatprasūtamidaṃ jagat | aditirditirdanuḥ kāṣṭhā ariṣṭā surasā ilā

मुनिः क्रोधवशा ताम्रा सुरभिः सरमा तिमिः ।तिमेर्यादोगणा आसन् श्वापदाः सरमासुताः॥ 26 ॥

muniḥ krodhavaśā tāmrā surabhiḥ saramā timiḥ | timeryādogaṇā āsan śvāpadāḥ saramāsutāḥ

सुरभेर्महिषा गावो ये चान्ये द्विशफा नृप ।ताम्रायाः श्येनगृध्राद्या मुनेरप्सरसां गणाः॥ 27 ॥

surabhermahiṣā gāvo ye cānye dviśaphā nṛpa | tāmrāyāḥ śyenagṛdhrādyā munerapsarasāṃ gaṇāḥ

दन्दशूकादयः सर्पा राजन् क्रोधवशात्मजाः ।इलाया भूरुहाः सर्वे यातुधानाश्च सौरसाः॥ 28 ॥

dandaśūkādayaḥ sarpā rājan krodhavaśātmajāḥ | ilāyā bhūruhāḥ sarve yātudhānāśca saurasāḥ

अरिष्टायाश्च गन्धर्वाः काष्ठाया द्विशफेतराः ।सुता दनोरेकषष्टिस्तेषां प्राधानिकाञ्छ्रृणु॥ 29 ॥

ariṣṭāyāśca gandharvāḥ kāṣṭhāyā dviśaphetarāḥ | sutā danorekaṣaṣṭisteṣāṃ prādhānikāñchrṛṇu

द्विमूर्धा शम्बरोऽरिष्टो हयग्रीवो विभावसुः ।अयोमुखः शङ्कुशिराः स्वर्भानुः कपिलोऽरुणः॥ 30 ॥

dvimūrdhā śambaro'riṣṭo hayagrīvo vibhāvasuḥ | ayomukhaḥ śaṅkuśirāḥ svarbhānuḥ kapilo'ruṇaḥ

पुलोमा वृषपर्वा च एकचक्रोऽनुतापनः ।धूम्रकेशो विरूपाक्षो विप्रचित्तिश्च दुर्जयः॥ 31 ॥

pulomā vṛṣaparvā ca ekacakro'nutāpanaḥ | dhūmrakeśo virūpākṣo vipracittiśca durjayaḥ

स्वर्भानोः सुप्रभां कन्यामुवाह नमुचिः किल ।वृषपर्वणस्तु शर्मिष्ठां ययातिर्नाहुषो बली॥ 32 ॥

svarbhānoḥ suprabhāṃ kanyāmuvāha namuciḥ kila | vṛṣaparvaṇastu śarmiṣṭhāṃ yayātirnāhuṣo balī

वैश्वानरसुता याश्च चतस्रश्चारुदर्शनाः ।उपदानवी हयशिरा पुलोमा कालका तथा॥ 33 ॥

vaiśvānarasutā yāśca catasraścārudarśanāḥ | upadānavī hayaśirā pulomā kālakā tathā

उपदानवीं हिरण्याक्षः क्रतुर्हयशिरां नृप ।पुलोमां कालकां च द्वे वैश्वानरसुते तु कः॥ 34 ॥

upadānavīṃ hiraṇyākṣaḥ kraturhayaśirāṃ nṛpa | pulomāṃ kālakāṃ ca dve vaiśvānarasute tu kaḥ

उपयेमेऽथ भगवान् कश्यपो ब्रह्मचोदितः ।पौलोमाः कालकेयाश्च दानवा युद्धशालिनः॥ 35 ॥

upayeme'tha bhagavān kaśyapo brahmacoditaḥ | paulomāḥ kālakeyāśca dānavā yuddhaśālinaḥ

तयोः षष्टिसहस्राणि यज्ञघ्नांस्ते पितुः पिता ।जघान स्वर्गतो राजन्नेक इन्द्रप्रियङ्करः॥ 36 ॥

tayoḥ ṣaṣṭisahasrāṇi yajñaghnāṃste pituḥ pitā | jaghāna svargato rājanneka indrapriyaṅkaraḥ

विप्रचित्तिः सिंहिकायां शतं चैकमजीजनत् ।राहुज्येष्ठं केतुशतं ग्रहत्वं य उपागतः॥ 37 ॥

vipracittiḥ siṃhikāyāṃ śataṃ caikamajījanat | rāhujyeṣṭhaṃ ketuśataṃ grahatvaṃ ya upāgataḥ

अथातः श्रूयतां वंशो योऽदितेरनुपूर्वशः ।यत्र नारायणो देवः स्वांशेनावातरद्विभुः॥ 38 ॥

athātaḥ śrūyatāṃ vaṃśo yo'diteranupūrvaśaḥ | yatra nārāyaṇo devaḥ svāṃśenāvātaradvibhuḥ

विवस्वानर्यमा पूषा त्वष्टाथ सविता भगः ।धाता विधाता वरुणो मित्रः शक्र उरुक्रमः॥ 39 ॥

vivasvānaryamā pūṣā tvaṣṭātha savitā bhagaḥ | dhātā vidhātā varuṇo mitraḥ śakra urukramaḥ

विवस्वतः श्राद्धदेवं संज्ञासूयत वै मनुम् ।मिथुनं च महाभागा यमं देवं यमीं तथा ।सैव भूत्वाथ बडवा नासत्यौ सुषुवे भुवि॥ 40 ॥

vivasvataḥ śrāddhadevaṃ saṃjñāsūyata vai manum | mithunaṃ ca mahābhāgā yamaṃ devaṃ yamīṃ tathā | saiva bhūtvātha baḍavā nāsatyau suṣuve bhuvi

छाया शनैश्चरं लेभे सावर्णिं च मनुं ततः ।कन्यां च तपतीं या वै वव्रे संवरणं पतिम्॥ 41 ॥

chāyā śanaiścaraṃ lebhe sāvarṇiṃ ca manuṃ tataḥ | kanyāṃ ca tapatīṃ yā vai vavre saṃvaraṇaṃ patim

अर्यम्णो मातृका पत्नी तयोश्चर्षणयः सुताः ।यत्र वै मानुषी जातिर्ब्रह्मणा चोपकल्पिता॥ 42 ॥

aryamṇo mātṛkā patnī tayoścarṣaṇayaḥ sutāḥ | yatra vai mānuṣī jātirbrahmaṇā copakalpitā

पूषानपत्यः पिष्टादो भग्नदन्तोऽभवत्पुरा ।योऽसौ दक्षाय कुपितं जहास विवृतद्विजः॥ 43 ॥

pūṣānapatyaḥ piṣṭādo bhagnadanto'bhavatpurā | yo'sau dakṣāya kupitaṃ jahāsa vivṛtadvijaḥ

त्वष्टुर्दैत्यानुजा भार्या रचना नाम कन्यका ।सन्निवेशस्तयोर्जज्ञे विश्वरूपश्च वीर्यवान्॥ 44 ॥

tvaṣṭurdaityānujā bhāryā racanā nāma kanyakā | sanniveśastayorjajñe viśvarūpaśca vīryavān

तं वव्रिरे सुरगणा स्वस्रीयं द्विषतामपि ।विमतेन परित्यक्ता गुरुणाङ्गिरसेन यत्॥ 45 ॥

taṃ vavrire suragaṇā svasrīyaṃ dviṣatāmapi | vimatena parityaktā guruṇāṅgirasena yat

संहितायां षष्ठस्कन्धे षष्ठोऽध्यायः॥ 6b ॥

saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhaskandhe ṣaṣṭho'dhyāyaḥ