Skandha 6, Adhyāya 8

राजोवाच ।यया गुप्तः सहस्राक्षः सवाहान् रिपुसैनिकान् ।क्रीडन्निव विनिर्जित्य त्रिलोक्या बुभुजे श्रियम्॥ 1 ॥

rājovāca | yayā guptaḥ sahasrākṣaḥ savāhān ripusainikān | krīḍanniva vinirjitya trilokyā bubhuje śriyam

भगवंस्तन्ममाख्याहि वर्म नारायणात्मकम् ।यथाऽऽततायिनः शत्रून् येन गुप्तोऽजयन्मृधे॥ 2 ॥

bhagavaṃstanmamākhyāhi varma nārāyaṇātmakam | yathā''tatāyinaḥ śatrūn yena gupto'jayanmṛdhe

वृतः पुरोहितस्त्वाष्ट्रो महेन्द्रायानुपृच्छते ।नारायणाख्यं वर्माह तदिहैकमनाः शृणु॥ 3 ॥

vṛtaḥ purohitastvāṣṭro mahendrāyānupṛcchate | nārāyaṇākhyaṃ varmāha tadihaikamanāḥ śṛṇu

धौताङ्घ्रिपाणिराचम्य सपवित्र उदङ्मुखः ।कृतस्वाङ्गकरन्यासो मन्त्राभ्यां वाग्यतः शुचिः॥ 4 ॥

dhautāṅghripāṇirācamya sapavitra udaṅmukhaḥ | kṛtasvāṅgakaranyāso mantrābhyāṃ vāgyataḥ śuciḥ

नारायणमयं वर्म सन्नह्येद्भय आगते ।पादयोर्जानुनोरूर्वोरुदरे हृद्यथोरसि॥ 5 ॥

nārāyaṇamayaṃ varma sannahyedbhaya āgate | pādayorjānunorūrvorudare hṛdyathorasi

मुखे शिरस्यानुपूर्व्यादोङ्कारादीनि विन्यसेत् ।ओं नमो नारायणायेति विपर्ययमथापि वा॥ 6 ॥

mukhe śirasyānupūrvyādoṅkārādīni vinyaset | oṃ namo nārāyaṇāyeti viparyayamathāpi vā

करन्यासं ततः कुर्याद्द्वादशाक्षरविद्यया ।प्रणवादियकारान्तमङ्गुल्यङ्गुष्ठपर्वसु॥ 7 ॥

karanyāsaṃ tataḥ kuryāddvādaśākṣaravidyayā | praṇavādiyakārāntamaṅgulyaṅguṣṭhaparvasu

न्यसेद्धृदय ओङ्कारं विकारमनु मूर्धनि ।षकारं तु भ्रुवोर्मध्ये णकारं शिखया दिशेत्॥ 8 ॥

nyaseddhṛdaya oṅkāraṃ vikāramanu mūrdhani | ṣakāraṃ tu bhruvormadhye ṇakāraṃ śikhayā diśet

वेकारं नेत्रयोर्युञ्ज्यान्नकारं सर्वसन्धिषु ।मकारमस्त्रमुद्दिश्य मन्त्रमूर्तिर्भवेद्बुधः॥ 9 ॥

vekāraṃ netrayoryuñjyānnakāraṃ sarvasandhiṣu | makāramastramuddiśya mantramūrtirbhavedbudhaḥ

सविसर्गं फडन्तं तत्सर्वदिक्षु विनिर्दिशेत् ।ओं विष्णवे नम इति॥ 10 ॥

savisargaṃ phaḍantaṃ tatsarvadikṣu vinirdiśet | oṃ viṣṇave nama iti

आत्मानं परमं ध्यायेद्ध्येयं षट् शक्तिभिर्युतम् ।विद्यातेजस्तपोमूर्तिमिमं मन्त्रमुदाहरेत्॥ 11 ॥

ātmānaṃ paramaṃ dhyāyeddhyeyaṃ ṣaṭ śaktibhiryutam | vidyātejastapomūrtimimaṃ mantramudāharet

ओं हरिर्विदध्यान्मम सर्वरक्षां न्यस्ताङ्घ्रिपद्मः पतगेन्द्रपृष्ठे ।दरारिचर्मासिगदेषुचाप- पाशान् दधानोऽष्टगुणोऽष्टबाहुः॥ 12 ॥

oṃ harirvidadhyānmama sarvarakṣāṃ nyastāṅghripadmaḥ patagendrapṛṣṭhe | darāricarmāsigadeṣucāpa- pāśān dadhāno'ṣṭaguṇo'ṣṭabāhuḥ

जलेषु मां रक्षतु मत्स्यमूर्ति- र्यादोगणेभ्यो वरुणस्य पाशात् ।स्थलेषु मायावटुवामनोऽव्या- त्त्रिविक्रमः खेऽवतु विश्वरूपः॥ 13 ॥

jaleṣu māṃ rakṣatu matsyamūrti- ryādogaṇebhyo varuṇasya pāśāt | sthaleṣu māyāvaṭuvāmano'vyā- ttrivikramaḥ khe'vatu viśvarūpaḥ

दुर्गेष्वटव्याजिमुखादिषु प्रभुः पायान्नृसिंहोऽसुरयूथपारिः ।विमुञ्चतो यस्य महाट्टहासं दिशो विनेदुर्न्यपतंश्च गर्भाः॥ 14 ॥

durgeṣvaṭavyājimukhādiṣu prabhuḥ pāyānnṛsiṃho'surayūthapāriḥ | vimuñcato yasya mahāṭṭahāsaṃ diśo vinedurnyapataṃśca garbhāḥ

रक्षत्वसौ माध्वनि यज्ञकल्पः स्वदंष्ट्रयोन्नीतधरो वराहः ।रामोऽद्रिकूटेष्वथ विप्रवासे सलक्ष्मणोऽव्याद्भरताग्रजोऽस्मान्॥ 15 ॥

rakṣatvasau mādhvani yajñakalpaḥ svadaṃṣṭrayonnītadharo varāhaḥ | rāmo'drikūṭeṣvatha vipravāse salakṣmaṇo'vyādbharatāgrajo'smān

मामुग्रधर्मादखिलात्प्रमादा- न्नारायणः पातु नरश्च हासात् ।दत्तस्त्वयोगादथ योगनाथः पायाद्गुणेशः कपिलः कर्मबन्धात्॥ 16 ॥

māmugradharmādakhilātpramādā- nnārāyaṇaḥ pātu naraśca hāsāt | dattastvayogādatha yoganāthaḥ pāyādguṇeśaḥ kapilaḥ karmabandhāt

सनत्कुमारोऽवतु कामदेवा- द्धयशीर्षा मां पथि देवहेलनात् ।देवर्षिवर्यः पुरुषार्चनान्तरा- त्कूर्मो हरिर्मां निरयादशेषात्॥ 17 ॥

sanatkumāro'vatu kāmadevā- ddhayaśīrṣā māṃ pathi devahelanāt | devarṣivaryaḥ puruṣārcanāntarā- tkūrmo harirmāṃ nirayādaśeṣāt

धन्वन्तरिर्भगवान् पात्वपथ्या- द्द्वन्द्वाद्भयादृषभो निर्जितात्मा ।यज्ञश्च लोकादवताज्जनान्ता- द्बलो गणात्क्रोधवशादहीन्द्रः॥ 18 ॥

dhanvantarirbhagavān pātvapathyā- ddvandvādbhayādṛṣabho nirjitātmā | yajñaśca lokādavatājjanāntā- dbalo gaṇātkrodhavaśādahīndraḥ

द्वैपायनो भगवानप्रबोधा- द्बुद्धस्तु पाखण्डगणप्रमादात् ।कल्किः कलेः कालमलात्प्रपातु धर्मावनायोरुकृतावतारः॥ 19 ॥

dvaipāyano bhagavānaprabodhā- dbuddhastu pākhaṇḍagaṇapramādāt | kalkiḥ kaleḥ kālamalātprapātu dharmāvanāyorukṛtāvatāraḥ

मां केशवो गदया प्रातरव्या- द्गोविन्द आसङ्गवमात्तवेणुः ।नारायणः प्राह्ण उदात्तशक्ति- र्मध्यन्दिने विष्णुररीन्द्रपाणिः॥ 20 ॥

māṃ keśavo gadayā prātaravyā- dgovinda āsaṅgavamāttaveṇuḥ | nārāyaṇaḥ prāhṇa udāttaśakti- rmadhyandine viṣṇurarīndrapāṇiḥ

देवोऽपराह्णे मधुहोग्रधन्वा सायं त्रिधामावतु माधवो माम् ।दोषे हृषीकेश उतार्धरात्रे निशीथ एकोऽवतु पद्मनाभः॥ 21 ॥

devo'parāhṇe madhuhogradhanvā sāyaṃ tridhāmāvatu mādhavo mām | doṣe hṛṣīkeśa utārdharātre niśītha eko'vatu padmanābhaḥ

श्रीवत्सधामापररात्र ईशः प्रत्यूष ईशोऽसिधरो जनार्दनः ।दामोदरोऽव्यादनुसन्ध्यं प्रभाते विश्वेश्वरो भगवान् कालमूर्तिः॥ 22 ॥

śrīvatsadhāmāpararātra īśaḥ pratyūṣa īśo'sidharo janārdanaḥ | dāmodaro'vyādanusandhyaṃ prabhāte viśveśvaro bhagavān kālamūrtiḥ

चक्रं युगान्तानलतिग्मनेमि भ्रमत्समन्ताद्भगवत्प्रयुक्तम् ।दन्दग्धि दन्दग्ध्यरिसैन्यमाशु कक्षं यथा वातसखो हुताशः॥ 23 ॥

cakraṃ yugāntānalatigmanemi bhramatsamantādbhagavatprayuktam | dandagdhi dandagdhyarisainyamāśu kakṣaṃ yathā vātasakho hutāśaḥ

गदेऽशनिस्पर्शनविस्फुलिङ्गे निष्पिण्ढि निष्पिण्ढ्यजितप्रियासि ।कूष्माण्डवैनायकयक्षरक्षो- भूतग्रहांश्चूर्णय चूर्णयारीन्॥ 24 ॥

gade'śanisparśanavisphuliṅge niṣpiṇḍhi niṣpiṇḍhyajitapriyāsi | kūṣmāṇḍavaināyakayakṣarakṣo- bhūtagrahāṃścūrṇaya cūrṇayārīn

त्वं यातुधानप्रमथप्रेतमातृ- पिशाचविप्रग्रहघोरदृष्टीन् ।दरेन्द्र विद्रावय कृष्णपूरितो भीमस्वनोऽरेर्हृदयानि कम्पयन्॥ 25 ॥

tvaṃ yātudhānapramathapretamātṛ- piśācavipragrahaghoradṛṣṭīn | darendra vidrāvaya kṛṣṇapūrito bhīmasvano'rerhṛdayāni kampayan

त्वं तिग्मधारासिवरारिसैन्य- मीशप्रयुक्तो मम छिन्धि छिन्धि ।चक्षूंषि चर्मञ्छतचन्द्र छादय द्विषामघोनां हर पापचक्षुषाम्॥ 26 ॥

tvaṃ tigmadhārāsivarārisainya- mīśaprayukto mama chindhi chindhi | cakṣūṃṣi carmañchatacandra chādaya dviṣāmaghonāṃ hara pāpacakṣuṣām

यन्नो भयं ग्रहेभ्योऽभूत्केतुभ्यो नृभ्य एव च ।सरीसृपेभ्यो दंष्ट्रिभ्यो भूतेभ्योंऽहोभ्य एव वा॥ 27 ॥

yanno bhayaṃ grahebhyo'bhūtketubhyo nṛbhya eva ca | sarīsṛpebhyo daṃṣṭribhyo bhūtebhyoṃ'hobhya eva vā

सर्वाण्येतानि भगवन् नामरूपास्त्रकीर्तनात् ।प्रयान्तु सङ्क्षयं सद्यो ये नः श्रेयःप्रतीपकाः॥ 28 ॥

sarvāṇyetāni bhagavan nāmarūpāstrakīrtanāt | prayāntu saṅkṣayaṃ sadyo ye naḥ śreyaḥpratīpakāḥ

गरुडो भगवान् स्तोत्रस्तोभश्छन्दोमयः प्रभुः ।रक्षत्वशेषकृच्छ्रेभ्यो विष्वक्सेनः स्वनामभिः॥ 29 ॥

garuḍo bhagavān stotrastobhaśchandomayaḥ prabhuḥ | rakṣatvaśeṣakṛcchrebhyo viṣvaksenaḥ svanāmabhiḥ

सर्वापद्भ्यो हरेर्नामरूपयानायुधानि नः ।बुद्धीन्द्रियमनःप्राणान् पान्तु पार्षदभूषणाः॥ 30 ॥

sarvāpadbhyo harernāmarūpayānāyudhāni naḥ | buddhīndriyamanaḥprāṇān pāntu pārṣadabhūṣaṇāḥ

यथा हि भगवानेव वस्तुतः सदसच्च यत् ।सत्येनानेन नः सर्वे यान्तु नाशमुपद्रवाः॥ 31 ॥

yathā hi bhagavāneva vastutaḥ sadasacca yat | satyenānena naḥ sarve yāntu nāśamupadravāḥ

यथैकात्म्यानुभावानां विकल्परहितः स्वयम् ।भूषणायुधलिङ्गाख्या धत्ते शक्तीः स्वमायया॥ 32 ॥

yathaikātmyānubhāvānāṃ vikalparahitaḥ svayam | bhūṣaṇāyudhaliṅgākhyā dhatte śaktīḥ svamāyayā

तेनैव सत्यमानेन सर्वज्ञो भगवान् हरिः ।पातु सर्वैः स्वरूपैर्नः सदा सर्वत्र सर्वगः॥ 33 ॥

tenaiva satyamānena sarvajño bhagavān hariḥ | pātu sarvaiḥ svarūpairnaḥ sadā sarvatra sarvagaḥ

विदिक्षु दिक्षूर्ध्वमधः समन्ता- दन्तबर्हिर्भगवान् नारसिंहः ।प्रहापयँल्लोकभयं स्वनेन स्वतेजसा ग्रस्तसमस्ततेजाः॥ 34 ॥

vidikṣu dikṣūrdhvamadhaḥ samantā- dantabarhirbhagavān nārasiṃhaḥ | prahāpaya~llokabhayaṃ svanena svatejasā grastasamastatejāḥ

मघवन्निदमाख्यातं वर्म नारायणात्मकम् ।विजेष्यस्यञ्जसा येन दंशितोऽसुरयूथपान्॥ 35 ॥

maghavannidamākhyātaṃ varma nārāyaṇātmakam | vijeṣyasyañjasā yena daṃśito'surayūthapān

एतद्धारयमाणस्तु यं यं पश्यति चक्षुषा ।पदा वा संस्पृशेत्सद्यः साध्वसात्स विमुच्यते॥ 36 ॥

etaddhārayamāṇastu yaṃ yaṃ paśyati cakṣuṣā | padā vā saṃspṛśetsadyaḥ sādhvasātsa vimucyate

न कुतश्चिद्भयं तस्य विद्यां धारयतो भवेत् ।राजदस्युग्रहादिभ्यो व्याध्यादिभ्यश्च कर्हिचित्॥ 37 ॥

na kutaścidbhayaṃ tasya vidyāṃ dhārayato bhavet | rājadasyugrahādibhyo vyādhyādibhyaśca karhicit

इमां विद्यां पुरा कश्चित्कौशिको धारयन् द्विजः ।योगधारणया स्वाङ्गं जहौ स मरुधन्वनि॥ 38 ॥

imāṃ vidyāṃ purā kaścitkauśiko dhārayan dvijaḥ | yogadhāraṇayā svāṅgaṃ jahau sa marudhanvani

तस्योपरि विमानेन गन्धर्वपतिरेकदा ।ययौ चित्ररथः स्त्रीभिर्वृतो यत्र द्विजक्षयः॥ 39 ॥

tasyopari vimānena gandharvapatirekadā | yayau citrarathaḥ strībhirvṛto yatra dvijakṣayaḥ

गगनान्न्यपतत्सद्यः सविमानो ह्यवाक्शिराः ।स वालखिल्यवचनादस्थीन्यादाय विस्मितः ।प्रास्य प्राचीसरस्वत्यां स्नात्वा धाम स्वमन्वगात्॥ 40 ॥

gaganānnyapatatsadyaḥ savimāno hyavākśirāḥ | sa vālakhilyavacanādasthīnyādāya vismitaḥ | prāsya prācīsarasvatyāṃ snātvā dhāma svamanvagāt

य इदं शृणुयात्काले यो धारयति चादृतः ।तं नमस्यन्ति भूतानि मुच्यते सर्वतो भयात्॥ 41 ॥

ya idaṃ śṛṇuyātkāle yo dhārayati cādṛtaḥ | taṃ namasyanti bhūtāni mucyate sarvato bhayāt

एतां विद्यामधिगतो विश्वरूपाच्छतक्रतुः ।त्रैलोक्यलक्ष्मीं बुभुजे विनिर्जित्य मृधेऽसुरान्॥ 42 ॥

etāṃ vidyāmadhigato viśvarūpācchatakratuḥ | trailokyalakṣmīṃ bubhuje vinirjitya mṛdhe'surān

षष्ठस्कन्धे नारायणवर्मकथनं नामाष्टमोऽध्यायः॥ 8b ॥

ṣaṣṭhaskandhe nārāyaṇavarmakathanaṃ nāmāṣṭamo'dhyāyaḥ