Bhagavata Purana
128
अध्याय 128 / 335

Skandha 6, Adhyāya 9

56 श्लोक

पूर्ण अध्याय पाठ56 श्लोक

अध्याय 128

श्लोक 1

तस्यासन् विश्वरूपस्य शिरांसि त्रीणि भारत ।सोमपीथं सुरापीथमन्नादमिति शुश्रुम

tasyāsan viśvarūpasya śirāṃsi trīṇi bhārata | somapīthaṃ surāpīthamannādamiti śuśruma

अध्याय 128

श्लोक 2

स वै बर्हिषि देवेभ्यो भागं प्रत्यक्षमुच्चकैः ।अददद्यस्य पितरो देवाः सप्रश्रयं नृप

sa vai barhiṣi devebhyo bhāgaṃ pratyakṣamuccakaiḥ | adadadyasya pitaro devāḥ sapraśrayaṃ nṛpa

अध्याय 128

श्लोक 3

स एव हि ददौ भागं परोक्षमसुरान् प्रति ।यजमानोऽवहद्भागं मातृस्नेहवशानुगः

sa eva hi dadau bhāgaṃ parokṣamasurān prati | yajamāno'vahadbhāgaṃ mātṛsnehavaśānugaḥ

अध्याय 128

श्लोक 4

तद्देवहेलनं तस्य धर्मालीकं सुरेश्वरः ।आलक्ष्य तरसा भीतस्तच्छीर्षाण्यच्छिनद्रुषा

taddevahelanaṃ tasya dharmālīkaṃ sureśvaraḥ | ālakṣya tarasā bhītastacchīrṣāṇyacchinadruṣā

अध्याय 128

श्लोक 5

सोमपीथं तु यत्तस्य शिर आसीत्कपिञ्जलः ।कलविङ्कः सुरापीथमन्नादं यत्स तित्तिरिः

somapīthaṃ tu yattasya śira āsītkapiñjalaḥ | kalaviṅkaḥ surāpīthamannādaṃ yatsa tittiriḥ

अध्याय 128

श्लोक 6

ब्रह्महत्यामञ्जलिना जग्राह यदपीश्वरः ।संवत्सरान्ते तदघं भूतानां स विशुद्धये

brahmahatyāmañjalinā jagrāha yadapīśvaraḥ | saṃvatsarānte tadaghaṃ bhūtānāṃ sa viśuddhaye

अध्याय 128

श्लोक 7

भूम्यम्बुद्रुमयोषिद्भ्यश्चतुर्धा व्यभजद्धरिः ।भूमिस्तुरीयं जग्राह खातपूरवरेण वै

bhūmyambudrumayoṣidbhyaścaturdhā vyabhajaddhariḥ | bhūmisturīyaṃ jagrāha khātapūravareṇa vai

अध्याय 128

श्लोक 8

ईरिणं ब्रह्महत्याया रूपं भूमौ प्रदृश्यते ।तुर्यं छेदविरोहेण वरेण जगृहुर्द्रुमाः

īriṇaṃ brahmahatyāyā rūpaṃ bhūmau pradṛśyate | turyaṃ chedaviroheṇa vareṇa jagṛhurdrumāḥ

अध्याय 128

श्लोक 9

तेषां निर्यासरूपेण ब्रह्महत्या प्रदृश्यते ।शश्वत्कामवरेणांहस्तुरीयं जगृहुः स्त्रियः

teṣāṃ niryāsarūpeṇa brahmahatyā pradṛśyate | śaśvatkāmavareṇāṃhasturīyaṃ jagṛhuḥ striyaḥ

अध्याय 128

श्लोक 10

रजोरूपेण तास्वंहो मासि मासि प्रदृश्यते ।द्रव्यभूयोवरेणापस्तुरीयं जगृहुर्मलम्

rajorūpeṇa tāsvaṃho māsi māsi pradṛśyate | dravyabhūyovareṇāpasturīyaṃ jagṛhurmalam

अध्याय 128

श्लोक 11

तासु बुद्बुदफेनाभ्यां दृष्टं तद्धरति क्षिपन् ।हतपुत्रस्ततस्त्वष्टा जुहावेन्द्राय शत्रवे

tāsu budbudaphenābhyāṃ dṛṣṭaṃ taddharati kṣipan | hataputrastatastvaṣṭā juhāvendrāya śatrave

अध्याय 128

श्लोक 12

इन्द्रशत्रो विवर्धस्व मा चिरं जहि विद्विषम् ।अथान्वाहार्यपचनादुत्थितो घोरदर्शनः

indraśatro vivardhasva mā ciraṃ jahi vidviṣam | athānvāhāryapacanādutthito ghoradarśanaḥ

अध्याय 128

श्लोक 13

कृतान्त इव लोकानां युगान्तसमये यथा ।विष्वग्विवर्धमानं तमिषुमात्रं दिने दिने

kṛtānta iva lokānāṃ yugāntasamaye yathā | viṣvagvivardhamānaṃ tamiṣumātraṃ dine dine

अध्याय 128

श्लोक 14

दग्धशैलप्रतीकाशं सन्ध्याभ्रानीकवर्चसम् ।तप्तताम्रशिखाश्मश्रुं मध्याह्नार्कोग्रलोचनम्

dagdhaśailapratīkāśaṃ sandhyābhrānīkavarcasam | taptatāmraśikhāśmaśruṃ madhyāhnārkogralocanam

अध्याय 128

श्लोक 15

देदीप्यमाने त्रिशिखे शूल आरोप्य रोदसी ।नृत्यन्तमुन्नदन्तं च चालयन्तं पदा महीम्

dedīpyamāne triśikhe śūla āropya rodasī | nṛtyantamunnadantaṃ ca cālayantaṃ padā mahīm

अध्याय 128

श्लोक 16

दरीगम्भीरवक्त्रेण पिबता च नभस्तलम् ।लिहता जिह्वयर्क्षाणि ग्रसता भुवनत्रयम्

darīgambhīravaktreṇa pibatā ca nabhastalam | lihatā jihvayarkṣāṇi grasatā bhuvanatrayam

अध्याय 128

श्लोक 17

महता रौद्रदंष्ट्रेण जृम्भमाणं मुहुर्मुहुः ।वित्रस्ता दुद्रुवुर्लोका वीक्ष्य सर्वे दिशो दश

mahatā raudradaṃṣṭreṇa jṛmbhamāṇaṃ muhurmuhuḥ | vitrastā dudruvurlokā vīkṣya sarve diśo daśa

अध्याय 128

श्लोक 18

येनावृता इमे लोकास्तमसा त्वाष्ट्रमूर्तिना ।स वै वृत्र इति प्रोक्तः पापः परमदारुणः

yenāvṛtā ime lokāstamasā tvāṣṭramūrtinā | sa vai vṛtra iti proktaḥ pāpaḥ paramadāruṇaḥ

अध्याय 128

श्लोक 19

तं निजघ्नुरभिद्रुत्य सगणा विबुधर्षभाः ।स्वैः स्वैर्दिव्यास्त्रशस्त्रौघैः सोऽग्रसत्तानि कृत्स्नशः

taṃ nijaghnurabhidrutya sagaṇā vibudharṣabhāḥ | svaiḥ svairdivyāstraśastraughaiḥ so'grasattāni kṛtsnaśaḥ

अध्याय 128

श्लोक 20

ततस्ते विस्मिताः सर्वे विषण्णा ग्रस्ततेजसः ।प्रत्यञ्चमादिपुरुषमुपतस्थुः समाहिताः

tataste vismitāḥ sarve viṣaṇṇā grastatejasaḥ | pratyañcamādipuruṣamupatasthuḥ samāhitāḥ

अध्याय 128

श्लोक 21

वाय्वम्बराग्न्यप्क्षितयस्त्रिलोका ब्रह्मादयो ये वयमुद्विजन्तः ।हराम यस्मै बलिमन्तकोऽसौ बिभेति यस्मादरणं ततो नः

vāyvambarāgnyapkṣitayastrilokā brahmādayo ye vayamudvijantaḥ | harāma yasmai balimantako'sau bibheti yasmādaraṇaṃ tato naḥ

अध्याय 128

श्लोक 22

अविस्मितं तं परिपूर्णकामं स्वेनैव लाभेन समं प्रशान्तम् ।विनोपसर्पत्यपरं हि बालिशः श्वलाङ्गुलेनातितितर्ति सिन्धुम्

avismitaṃ taṃ paripūrṇakāmaṃ svenaiva lābhena samaṃ praśāntam | vinopasarpatyaparaṃ hi bāliśaḥ śvalāṅgulenātititarti sindhum

अध्याय 128

श्लोक 23

यस्योरुशृङ्गे जगतीं स्वनावं मनुर्यथाऽऽबध्य ततार दुर्गम् ।स एव नस्त्वाष्ट्रभयाद्दुरन्ता- त्त्राताऽऽश्रितान् वारिचरोऽपि नूनम्

yasyoruśṛṅge jagatīṃ svanāvaṃ manuryathā''badhya tatāra durgam | sa eva nastvāṣṭrabhayāddurantā- ttrātā''śritān vāricaro'pi nūnam

अध्याय 128

श्लोक 24

पुरा स्वयम्भूरपि संयमाम्भ- स्युदीर्णवातोर्मिरवैः कराले ।एकोऽरविन्दात्पतितस्ततार तस्माद्भयाद्येन स नोऽस्तु पारः

purā svayambhūrapi saṃyamāmbha- syudīrṇavātormiravaiḥ karāle | eko'ravindātpatitastatāra tasmādbhayādyena sa no'stu pāraḥ

अध्याय 128

श्लोक 25

य एक ईशो निजमायया नः ससर्ज येनानुसृजाम विश्वम् ।वयं न यस्यापि पुरः समीहतः पश्याम लिङ्गं पृथगीशमानिनः

ya eka īśo nijamāyayā naḥ sasarja yenānusṛjāma viśvam | vayaṃ na yasyāpi puraḥ samīhataḥ paśyāma liṅgaṃ pṛthagīśamāninaḥ

अध्याय 128

श्लोक 26

यो नः सपत्नैर्भृशमर्द्यमानान् देवर्षितिर्यङ्नृषु नित्य एव ।कृतावतारस्तनुभिः स्वमायया कृत्वाऽऽत्मसात्पाति युगे युगे च

yo naḥ sapatnairbhṛśamardyamānān devarṣitiryaṅnṛṣu nitya eva | kṛtāvatārastanubhiḥ svamāyayā kṛtvā''tmasātpāti yuge yuge ca

अध्याय 128

श्लोक 27

तमेव देवं वयमात्मदैवतं परं प्रधानं पुरुषं विश्वमन्यम् ।व्रजाम सर्वे शरणं शरण्यं स्वानां स नो धास्यति शं महात्मा

tameva devaṃ vayamātmadaivataṃ paraṃ pradhānaṃ puruṣaṃ viśvamanyam | vrajāma sarve śaraṇaṃ śaraṇyaṃ svānāṃ sa no dhāsyati śaṃ mahātmā

अध्याय 128

श्लोक 28

प्रतीच्यां दिश्यभूदाविः शङ्खचक्रगदाधरः

pratīcyāṃ diśyabhūdāviḥ śaṅkhacakragadādharaḥ

अध्याय 128

श्लोक 29

आत्मतुल्यैः षोडशभिर्विना श्रीवत्सकौस्तुभौ ।पर्युपासितमुन्निद्रशरदम्बुरुहेक्षणम्

ātmatulyaiḥ ṣoḍaśabhirvinā śrīvatsakaustubhau | paryupāsitamunnidraśaradamburuhekṣaṇam

अध्याय 128

श्लोक 30

दृष्ट्वा तमवनौ सर्व ईक्षणाह्लादविक्लवाः ।दण्डवत्पतिता राजञ्छनैरुत्थाय तुष्टुवुः

dṛṣṭvā tamavanau sarva īkṣaṇāhlādaviklavāḥ | daṇḍavatpatitā rājañchanairutthāya tuṣṭuvuḥ

अध्याय 128

श्लोक 31

नमस्ते यज्ञवीर्याय वयसे उत ते नमः ।नमस्ते ह्यस्तचक्राय नमः सुपुरुहूतये

namaste yajñavīryāya vayase uta te namaḥ | namaste hyastacakrāya namaḥ supuruhūtaye

अध्याय 128

श्लोक 32

यत्ते गतीनां तिसृणामीशितुः परमं पदम् ।नार्वाचीनो विसर्गस्य धातर्वेदितुमर्हति

yatte gatīnāṃ tisṛṇāmīśituḥ paramaṃ padam | nārvācīno visargasya dhātarveditumarhati

अध्याय 128

श्लोक 33

ओं नमस्तेऽस्तु भगवन् नारायण वासुदेवाऽऽदिपुरुष महापुरुष महानुभाव परममङ्गल परमकल्याण परमकारुणिक केवल जगदाधार लोकैकनाथ सर्वेश्वर लक्ष्मीनाथ परमहंसपरिव्राजकैः परमेणात्मयोगसमाधिना परिभावित- परिस्फुटपारमहंस्यधर्मेणोद्घाटिततमः- कपाटद्वारे चित्तेऽपावृत आत्मलोके स्वयमुपलब्धनिजसुखानुभवो भवान्

oṃ namaste'stu bhagavan nārāyaṇa vāsudevā''dipuruṣa mahāpuruṣa mahānubhāva paramamaṅgala paramakalyāṇa paramakāruṇika kevala jagadādhāra lokaikanātha sarveśvara lakṣmīnātha paramahaṃsaparivrājakaiḥ parameṇātmayogasamādhinā paribhāvita- parisphuṭapāramahaṃsyadharmeṇodghāṭitatamaḥ- kapāṭadvāre citte'pāvṛta ātmaloke svayamupalabdhanijasukhānubhavo bhavān

अध्याय 128

श्लोक 34

दुरवबोध इव तवायं विहारयोगो यदशरणोऽशरीर इदमनवेक्षितास्म- त्समवाय आत्मनैवाविक्रियमाणेन सगुणमगुणः सृजसि पासि हरसि

duravabodha iva tavāyaṃ vihārayogo yadaśaraṇo'śarīra idamanavekṣitāsma- tsamavāya ātmanaivāvikriyamāṇena saguṇamaguṇaḥ sṛjasi pāsi harasi

अध्याय 128

श्लोक 35

अथ तत्र भवान् किं देवदत्तवदिह गुणविसर्गपतितः पारतन्त्र्येण स्वकृत- कुशलाकुशलं फलमुपाददात्याहोस्वि- दात्माराम उपशमशीलः समञ्जसदर्शन उदास्त इति ह वाव न विदामः

atha tatra bhavān kiṃ devadattavadiha guṇavisargapatitaḥ pāratantryeṇa svakṛta- kuśalākuśalaṃ phalamupādadātyāhosvi- dātmārāma upaśamaśīlaḥ samañjasadarśana udāsta iti ha vāva na vidāmaḥ

अध्याय 128

श्लोक 36

न हि विरोध उभयं भगवत्यपरिमित- गुणगण ईश्वरेऽनवगाह्यमाहात्म्येऽर्वाचीन- विकल्पवितर्कविचारप्रमाणाभासकुतर्क- शास्त्रकलिलान्तःकरणाश्रयदुरवग्रहवादिनां विवादानवसर उपरतसमस्तमायामये केवल एवात्ममायामन्तर्धाय को न्वर्थो दुर्घट इव भवति स्वरूपद्वयाभावात्

na hi virodha ubhayaṃ bhagavatyaparimita- guṇagaṇa īśvare'navagāhyamāhātmye'rvācīna- vikalpavitarkavicārapramāṇābhāsakutarka- śāstrakalilāntaḥkaraṇāśrayaduravagrahavādināṃ vivādānavasara uparatasamastamāyāmaye kevala evātmamāyāmantardhāya ko nvartho durghaṭa iva bhavati svarūpadvayābhāvāt

अध्याय 128

श्लोक 37

समविषममतीनां मतमनुसरसि यथा रज्जुखण्डः सर्पादिधियाम्

samaviṣamamatīnāṃ matamanusarasi yathā rajjukhaṇḍaḥ sarpādidhiyām

अध्याय 128

श्लोक 38

स एव हि पुनः सर्ववस्तुनि वस्तुस्वरूपः सर्वेश्वरः सकलजगत्कारणकारणभूतः सर्वप्रत्यगात्मत्वात्सर्वगुणाभासोपलक्षित एक एव पर्यवशेषितः

sa eva hi punaḥ sarvavastuni vastusvarūpaḥ sarveśvaraḥ sakalajagatkāraṇakāraṇabhūtaḥ sarvapratyagātmatvātsarvaguṇābhāsopalakṣita eka eva paryavaśeṣitaḥ

अध्याय 128

श्लोक 39

अथ ह वाव तव महिमामृतरससमुद्र- विप्रुषा सकृदवलीढया स्वमनसि निष्यन्दमानानवरतसुखेन विस्मारित- दृष्टश्रुतविषयसुखलेशाभासाः परमभागवता एकान्तिनो भगवति सर्वभूतप्रियसुहृदि सर्वात्मनि नितरां निरन्तरं निर्वृतमनसः कथमु ह वा एते मधुमथन पुनः स्वार्थकुशला ह्यात्मप्रिय- सुहृदः साधवस्त्वच्चरणाम्बुजानुसेवां विसृजन्ति न यत्र पुनरयं संसारपर्यावर्तः

atha ha vāva tava mahimāmṛtarasasamudra- vipruṣā sakṛdavalīḍhayā svamanasi niṣyandamānānavaratasukhena vismārita- dṛṣṭaśrutaviṣayasukhaleśābhāsāḥ paramabhāgavatā ekāntino bhagavati sarvabhūtapriyasuhṛdi sarvātmani nitarāṃ nirantaraṃ nirvṛtamanasaḥ kathamu ha vā ete madhumathana punaḥ svārthakuśalā hyātmapriya- suhṛdaḥ sādhavastvaccaraṇāmbujānusevāṃ visṛjanti na yatra punarayaṃ saṃsāraparyāvartaḥ

अध्याय 128

श्लोक 40

त्रिभुवनात्मभवन त्रिविक्रम त्रिनयन त्रिलोकमनोहरानुभाव तवैव विभूतयो दितिजदनुजादयश्चापि तेषामनुपक्रम- समयोऽयमिति स्वात्ममायया सुरनरमृगमिश्रितजलचराकृतिभि- र्यथापराधं दण्डं दण्डधर दधर्थ एवमेनमपि भगवन् जहि त्वाष्ट्रमुत यदि मन्यसे

tribhuvanātmabhavana trivikrama trinayana trilokamanoharānubhāva tavaiva vibhūtayo ditijadanujādayaścāpi teṣāmanupakrama- samayo'yamiti svātmamāyayā suranaramṛgamiśritajalacarākṛtibhi- ryathāparādhaṃ daṇḍaṃ daṇḍadhara dadhartha evamenamapi bhagavan jahi tvāṣṭramuta yadi manyase

अध्याय 128

श्लोक 41

अस्माकं तावकानां तव नतानां तत ततामह तव चरणनलिनयुगलध्याना- नुबद्धहृदयनिगडानां स्वलिङ्गविवरणेना- त्मसात्कृतानामनुकम्पानुरञ्जितविशद- रुचिरशिशिरस्मितावलोकेन विगलित- मधुरमुखरसामृतकलया चान्तस्ताप- मनघार्हसि शमयितुम्

asmākaṃ tāvakānāṃ tava natānāṃ tata tatāmaha tava caraṇanalinayugaladhyānā- nubaddhahṛdayanigaḍānāṃ svaliṅgavivaraṇenā- tmasātkṛtānāmanukampānurañjitaviśada- ruciraśiśirasmitāvalokena vigalita- madhuramukharasāmṛtakalayā cāntastāpa- managhārhasi śamayitum

अध्याय 128

श्लोक 42

अथ भगवंस्तवास्माभिरखिलजग- दुत्पत्तिस्थितिलयनिमित्तायमानदिव्य- मायाविनोदस्य सकलजीवनिकायाना- मन्तर्हृदयेषु बहिरपि च ब्रह्मप्रत्यगात्म- स्वरूपेण प्रधानरूपेण च यथादेशकाल- देहावस्थानविशेषं तदुपादानो- पलम्भकतयानुभवतः सर्वप्रत्ययसाक्षिण आकाशशरीरस्य साक्षात्परब्रह्मणः परमात्मनः कियानिह वार्थविशेषो विज्ञापनीयः स्याद्विस्फुलिङ्गादिभिरिव हिरण्यरेतसः

atha bhagavaṃstavāsmābhirakhilajaga- dutpattisthitilayanimittāyamānadivya- māyāvinodasya sakalajīvanikāyānā- mantarhṛdayeṣu bahirapi ca brahmapratyagātma- svarūpeṇa pradhānarūpeṇa ca yathādeśakāla- dehāvasthānaviśeṣaṃ tadupādāno- palambhakatayānubhavataḥ sarvapratyayasākṣiṇa ākāśaśarīrasya sākṣātparabrahmaṇaḥ paramātmanaḥ kiyāniha vārthaviśeṣo vijñāpanīyaḥ syādvisphuliṅgādibhiriva hiraṇyaretasaḥ

अध्याय 128

श्लोक 43

अत एव स्वयं तदुपकल्पयास्माकं भगवतः परमगुरोस्तव चरणशत- पलाशच्छायां विविधवृजिनसंसार- परिश्रमोपशमनीमुपसृतानां वयं यत्कामेनोपसादिताः

ata eva svayaṃ tadupakalpayāsmākaṃ bhagavataḥ paramagurostava caraṇaśata- palāśacchāyāṃ vividhavṛjinasaṃsāra- pariśramopaśamanīmupasṛtānāṃ vayaṃ yatkāmenopasāditāḥ

अध्याय 128

श्लोक 44

अथो ईश जहि त्वाष्ट्रं ग्रसन्तं भुवनत्रयम् ।ग्रस्तानि येन नः कृष्ण तेजांस्यस्त्रायुधानि च

atho īśa jahi tvāṣṭraṃ grasantaṃ bhuvanatrayam | grastāni yena naḥ kṛṣṇa tejāṃsyastrāyudhāni ca

अध्याय 128

श्लोक 45

हंसाय दह्रनिलयाय निरीक्षकाय कृष्णाय मृष्टयशसे निरुपक्रमाय ।सत्सङ्ग्रहाय भवपान्थनिजाश्रमाप्त- वन्ते परीष्टगतये हरये नमस्ते

haṃsāya dahranilayāya nirīkṣakāya kṛṣṇāya mṛṣṭayaśase nirupakramāya | satsaṅgrahāya bhavapānthanijāśramāpta- vante parīṣṭagataye haraye namaste

अध्याय 128

श्लोक 46

अथैवमीडितो राजन् सादरं त्रिदशैर्हरिः ।स्वमुपस्थानमाकर्ण्य प्राह तानभिनन्दितः

athaivamīḍito rājan sādaraṃ tridaśairhariḥ | svamupasthānamākarṇya prāha tānabhinanditaḥ

अध्याय 128

श्लोक 47

प्रीतोऽहं वः सुरश्रेष्ठा मदुपस्थानविद्यया ।आत्मैश्वर्यस्मृतिः पुंसां भक्तिश्चैव यया मयि

prīto'haṃ vaḥ suraśreṣṭhā madupasthānavidyayā | ātmaiśvaryasmṛtiḥ puṃsāṃ bhaktiścaiva yayā mayi

अध्याय 128

श्लोक 48

किं दुरापं मयि प्रीते तथापि विबुधर्षभाः ।मय्येकान्तमतिर्नान्यन्मत्तो वाञ्छति तत्त्ववित्

kiṃ durāpaṃ mayi prīte tathāpi vibudharṣabhāḥ | mayyekāntamatirnānyanmatto vāñchati tattvavit

अध्याय 128

श्लोक 49

न वेद कृपणः श्रेय आत्मनो गुणवस्तुदृक् ।तस्य तानिच्छतो यच्छेद्यदि सोऽपि तथाविधः

na veda kṛpaṇaḥ śreya ātmano guṇavastudṛk | tasya tānicchato yacchedyadi so'pi tathāvidhaḥ

अध्याय 128

श्लोक 50

स्वयं निःश्रेयसं विद्वान् न वक्त्यज्ञाय कर्म हि ।न राति रोगिणोऽपथ्यं वाञ्छतो हि भिषक्तमः

svayaṃ niḥśreyasaṃ vidvān na vaktyajñāya karma hi | na rāti rogiṇo'pathyaṃ vāñchato hi bhiṣaktamaḥ

अध्याय 128

श्लोक 51

मघवन् यात भद्रं वो दध्यञ्चमृषिसत्तमम् ।विद्याव्रततपःसारं गात्रं याचत मा चिरम्

maghavan yāta bhadraṃ vo dadhyañcamṛṣisattamam | vidyāvratatapaḥsāraṃ gātraṃ yācata mā ciram

अध्याय 128

श्लोक 52

स वा अधिगतो दध्यङ्ङश्विभ्यां ब्रह्म निष्कलम् ।यद्वा अश्वशिरो नाम तयोरमरतां व्यधात्

sa vā adhigato dadhyaṅṅaśvibhyāṃ brahma niṣkalam | yadvā aśvaśiro nāma tayoramaratāṃ vyadhāt

अध्याय 128

श्लोक 53

दध्यङ्ङाथर्वणस्त्वष्ट्रे वर्माभेद्यं मदात्मकम् ।विश्वरूपाय यत्प्रादात्त्वष्टा यत्त्वमधास्ततः

dadhyaṅṅātharvaṇastvaṣṭre varmābhedyaṃ madātmakam | viśvarūpāya yatprādāttvaṣṭā yattvamadhāstataḥ

अध्याय 128

श्लोक 54

युष्मभ्यं याचितोऽश्विभ्यां धर्मज्ञोऽङ्गानि दास्यति ।ततस्तैरायुधश्रेष्ठो विश्वकर्मविनिर्मितः ।येन वृत्रशिरो हर्ता मत्तेज उपबृंहितः

yuṣmabhyaṃ yācito'śvibhyāṃ dharmajño'ṅgāni dāsyati | tatastairāyudhaśreṣṭho viśvakarmavinirmitaḥ | yena vṛtraśiro hartā matteja upabṛṃhitaḥ

अध्याय 128

श्लोक 55

तस्मिन् विनिहते यूयं तेजोऽस्त्रायुधसम्पदः ।भूयः प्राप्स्यथ भद्रं वो न हिंसन्ति च मत्परान्

tasmin vinihate yūyaṃ tejo'strāyudhasampadaḥ | bhūyaḥ prāpsyatha bhadraṃ vo na hiṃsanti ca matparān

अध्याय 128

श्लोक 9b

संहितायां षष्ठस्कन्धे नवमोऽध्यायः

saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhaskandhe navamo'dhyāyaḥ

स्रोत: local proofread transcription: Sanskrit shlokas of the Bhagavata Purana (skandhas 1-12) from sanskritdocuments.org. One chapter per adhyaya; verse numbers as printed in the source (restarting in each adhyaya). The Mahatmya is not included. · प्राप्त 19/10/2026

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पाठ-भेद एवं संशोधनVariants & corrections

पाठ-भेद टिप्पणी (Alternative Reading / Variant Notes):

Collated with Sridhara Swami Bhāvarthadīpikā recension.