Skandha 6, Adhyāya 11

त एवं शंसतो धर्मं वचः पत्युरचेतसः ।नैवागृह्णन् भयत्रस्ताः पलायनपरा नृप॥ 1 ॥

ta evaṃ śaṃsato dharmaṃ vacaḥ patyuracetasaḥ | naivāgṛhṇan bhayatrastāḥ palāyanaparā nṛpa

विशीर्यमाणां पृतनामासुरीमसुरर्षभः ।कालानुकूलैस्त्रिदशैः काल्यमानामनाथवत्॥ 2 ॥

viśīryamāṇāṃ pṛtanāmāsurīmasurarṣabhaḥ | kālānukūlaistridaśaiḥ kālyamānāmanāthavat

दृष्ट्वातप्यत सङ्क्रुद्ध इन्द्रशत्रुरमर्षितः ।तान् निवार्यौजसा राजन् निर्भर्त्स्येदमुवाच ह॥ 3 ॥

dṛṣṭvātapyata saṅkruddha indraśatruramarṣitaḥ | tān nivāryaujasā rājan nirbhartsyedamuvāca ha

किं व उच्चरितैर्मातुर्धावद्भिः पृष्ठतो हतैः ।न हि भीतवधः श्लाघ्यो न स्वर्ग्यः शूरमानिनाम्॥ 4 ॥

kiṃ va uccaritairmāturdhāvadbhiḥ pṛṣṭhato hataiḥ | na hi bhītavadhaḥ ślāghyo na svargyaḥ śūramāninām

यदि वः प्रधने श्रद्धा सारं वा क्षुल्लका हृदि ।अग्रे तिष्ठत मात्रं मे न चेद्ग्राम्यसुखे स्पृहा॥ 5 ॥

yadi vaḥ pradhane śraddhā sāraṃ vā kṣullakā hṛdi | agre tiṣṭhata mātraṃ me na cedgrāmyasukhe spṛhā

एवं सुरगणान् क्रुद्धो भीषयन् वपुषा रिपून् ।व्यनदत्सुमहाप्राणो येन लोका विचेतसः॥ 6 ॥

evaṃ suragaṇān kruddho bhīṣayan vapuṣā ripūn | vyanadatsumahāprāṇo yena lokā vicetasaḥ

तेन देवगणाः सर्वे वृत्रविस्फोटनेन वै ।निपेतुर्मूर्च्छिता भूमौ यथैवाशनिना हताः॥ 7 ॥

tena devagaṇāḥ sarve vṛtravisphoṭanena vai | nipeturmūrcchitā bhūmau yathaivāśaninā hatāḥ

ममर्द पद्भ्यां सुरसैन्यमातुरं निमीलिताक्षं रणरङ्गदुर्मदः ।गां कम्पयन्नुद्यतशूल ओजसा नालं वनं यूथपतिर्यथोन्मदः॥ 8 ॥

mamarda padbhyāṃ surasainyamāturaṃ nimīlitākṣaṃ raṇaraṅgadurmadaḥ | gāṃ kampayannudyataśūla ojasā nālaṃ vanaṃ yūthapatiryathonmadaḥ

विलोक्य तं वज्रधरोऽत्यमर्षितः स्वशत्रवेऽभिद्रवते महागदाम् ।चिक्षेप तामापततीं सुदुःसहां जग्राह वामेन करेण लीलया॥ 9 ॥

vilokya taṃ vajradharo'tyamarṣitaḥ svaśatrave'bhidravate mahāgadām | cikṣepa tāmāpatatīṃ suduḥsahāṃ jagrāha vāmena kareṇa līlayā

स इन्द्रशत्रुः कुपितो भृशं तया महेन्द्रवाहं गदयोरुविक्रमः ।जघान कुम्भस्थल उन्नदन् मृधे तत्कर्म सर्वे समपूजयन् नृप॥ 10 ॥

sa indraśatruḥ kupito bhṛśaṃ tayā mahendravāhaṃ gadayoruvikramaḥ | jaghāna kumbhasthala unnadan mṛdhe tatkarma sarve samapūjayan nṛpa

ऐरावतो वृत्रगदाभिमृष्टो विघूर्णितोऽद्रिः कुलिशाहतो यथा ।अपासरद्भिन्नमुखः सहेन्द्रो मुञ्चन्नसृक् सप्तधनुर्भृशार्तः॥ 11 ॥

airāvato vṛtragadābhimṛṣṭo vighūrṇito'driḥ kuliśāhato yathā | apāsaradbhinnamukhaḥ sahendro muñcannasṛk saptadhanurbhṛśārtaḥ

न सन्नवाहाय विषण्णचेतसे प्रायुङ्क्त भूयः स गदां महात्मा ।इन्द्रोऽमृतस्यन्दिकराभिमर्श- वीतव्यथक्षतवाहोऽवतस्थे॥ 12 ॥

na sannavāhāya viṣaṇṇacetase prāyuṅkta bhūyaḥ sa gadāṃ mahātmā | indro'mṛtasyandikarābhimarśa- vītavyathakṣatavāho'vatasthe

स तं नृपेन्द्राहवकाम्यया रिपुं वज्रायुधं भ्रातृहणं विलोक्य ।स्मरंश्च तत्कर्म नृशंसमंहः शोकेन मोहेन हसन् जगाद॥ 13 ॥

sa taṃ nṛpendrāhavakāmyayā ripuṃ vajrāyudhaṃ bhrātṛhaṇaṃ vilokya | smaraṃśca tatkarma nṛśaṃsamaṃhaḥ śokena mohena hasan jagāda

दिष्ट्या भवान् मे समवस्थितो रिपु- र्यो ब्रह्महा गुरुहा भ्रातृहा च ।दिष्ट्यानृणोऽद्याहमसत्तम त्वया मच्छूलनिर्भिन्नदृषद्धृदाचिरात्॥ 14 ॥

diṣṭyā bhavān me samavasthito ripu- ryo brahmahā guruhā bhrātṛhā ca | diṣṭyānṛṇo'dyāhamasattama tvayā macchūlanirbhinnadṛṣaddhṛdācirāt

यो नोऽग्रजस्यात्मविदो द्विजाते- र्गुरोरपापस्य च दीक्षितस्य ।विश्रभ्य खड्गेन शिरांस्यवृश्च- त्पशोरिवाकरुणः स्वर्गकामः॥ 15 ॥

yo no'grajasyātmavido dvijāte- rgurorapāpasya ca dīkṣitasya | viśrabhya khaḍgena śirāṃsyavṛśca- tpaśorivākaruṇaḥ svargakāmaḥ

श्रीह्रीदयाकीर्तिभिरुज्झितं त्वां स्वकर्मणा पुरुषादैश्च गर्ह्यम् ।कृच्छ्रेण मच्छूलविभिन्नदेह- मस्पृष्टवह्निं समदन्ति गृध्राः॥ 16 ॥

śrīhrīdayākīrtibhirujjhitaṃ tvāṃ svakarmaṇā puruṣādaiśca garhyam | kṛcchreṇa macchūlavibhinnadeha- maspṛṣṭavahniṃ samadanti gṛdhrāḥ

अन्येऽनु ये त्वेह नृशंसमज्ञा ये ह्युद्यतास्त्राः प्रहरन्ति मह्यम् ।तैर्भूतनाथान् सगणान् निशात- त्रिशूलनिर्भिन्नगलैर्यजामि॥ 17 ॥

anye'nu ye tveha nṛśaṃsamajñā ye hyudyatāstrāḥ praharanti mahyam | tairbhūtanāthān sagaṇān niśāta- triśūlanirbhinnagalairyajāmi

अथो हरे मे कुलिशेन वीर हर्ता प्रमथ्यैव शिरो यदीह ।तत्रानृणो भूतबलिं विधाय मनस्विनां पादरजः प्रपत्स्ये॥ 18 ॥

atho hare me kuliśena vīra hartā pramathyaiva śiro yadīha | tatrānṛṇo bhūtabaliṃ vidhāya manasvināṃ pādarajaḥ prapatsye

सुरेश कस्मान्न हिनोषि वज्रं पुरः स्थिते वैरिणि मय्यमोघम् ।मा संशयिष्ठा न गदेव वज्रः स्यान्निष्फलः कृपणार्थेव याच्ञा॥ 19 ॥

sureśa kasmānna hinoṣi vajraṃ puraḥ sthite vairiṇi mayyamogham | mā saṃśayiṣṭhā na gadeva vajraḥ syānniṣphalaḥ kṛpaṇārtheva yācñā

नन्वेष वज्रस्तव शक्र तेजसा हरेर्दधीचेस्तपसा च तेजितः ।तेनैव शत्रुं जहि विष्णुयन्त्रितो यतो हरिर्विजयः श्रीर्गुणास्ततः॥ 20 ॥

nanveṣa vajrastava śakra tejasā harerdadhīcestapasā ca tejitaḥ | tenaiva śatruṃ jahi viṣṇuyantrito yato harirvijayaḥ śrīrguṇāstataḥ

अहं समाधाय मनो यथाऽऽह सङ्कर्षणस्तच्चरणारविन्दे ।त्वद्वज्ररंहोलुलितग्राम्यपाशो गतिं मुनेर्याम्यपविद्धलोकः॥ 21 ॥

ahaṃ samādhāya mano yathā''ha saṅkarṣaṇastaccaraṇāravinde | tvadvajraraṃholulitagrāmyapāśo gatiṃ muneryāmyapaviddhalokaḥ

पुंसां किलैकान्तधियां स्वकानां याः सम्पदो दिवि भूमौ रसायाम् ।न राति यद्द्वेष उद्वेग आधि- र्मदः कलिर्व्यसनं सम्प्रयासः॥ 22 ॥

puṃsāṃ kilaikāntadhiyāṃ svakānāṃ yāḥ sampado divi bhūmau rasāyām | na rāti yaddveṣa udvega ādhi- rmadaḥ kalirvyasanaṃ samprayāsaḥ

त्रैवर्गिकायासविघातमस्म- त्पतिर्विधत्ते पुरुषस्य शक्र ।ततोऽनुमेयो भगवत्प्रसादो यो दुर्लभोऽकिञ्चनगोचरोऽन्यैः॥ 23 ॥

traivargikāyāsavighātamasma- tpatirvidhatte puruṣasya śakra | tato'numeyo bhagavatprasādo yo durlabho'kiñcanagocaro'nyaiḥ

अहं हरे तव पादैकमूल- दासानुदासो भवितास्मि भूयः ।मनः स्मरेतासुपतेर्गुणांस्ते गृणीत वाक्कर्म करोतु कायः॥ 24 ॥

ahaṃ hare tava pādaikamūla- dāsānudāso bhavitāsmi bhūyaḥ | manaḥ smaretāsupaterguṇāṃste gṛṇīta vākkarma karotu kāyaḥ

न नाकपृष्ठं न च पारमेष्ठ्यं न सार्वभौमं न रसाधिपत्यम् ।न योगसिद्धीरपुनर्भवं वा समञ्जस त्वा विरहय्य काङ्क्षे॥ 25 ॥

na nākapṛṣṭhaṃ na ca pārameṣṭhyaṃ na sārvabhaumaṃ na rasādhipatyam | na yogasiddhīrapunarbhavaṃ vā samañjasa tvā virahayya kāṅkṣe

अजातपक्षा इव मातरं खगाः स्तन्यं यथा वत्सतराः क्षुधार्ताः ।प्रियं प्रियेव व्युषितं विषण्णा मनोऽरविन्दाक्ष दिदृक्षते त्वाम्॥ 26 ॥

ajātapakṣā iva mātaraṃ khagāḥ stanyaṃ yathā vatsatarāḥ kṣudhārtāḥ | priyaṃ priyeva vyuṣitaṃ viṣaṇṇā mano'ravindākṣa didṛkṣate tvām

ममोत्तमश्लोकजनेषु सख्यं संसारचक्रे भ्रमतः स्वकर्मभिः ।त्वन्माययाऽऽत्माऽऽत्मजदारगेहे- ष्वासक्तचित्तस्य न नाथ भूयात्॥ 27 ॥

mamottamaślokajaneṣu sakhyaṃ saṃsāracakre bhramataḥ svakarmabhiḥ | tvanmāyayā''tmā''tmajadāragehe- ṣvāsaktacittasya na nātha bhūyāt

षष्ठस्कन्धे वृत्रस्य इन्द्रोपदेशो नामैकादशोऽध्यायः॥ 11b ॥

ṣaṣṭhaskandhe vṛtrasya indropadeśo nāmaikādaśo'dhyāyaḥ