Skandha 6, Adhyāya 12

एवं जिहासुर्नृप देहमाजौ मृत्युं वरं विजयान्मन्यमानः ।शूलं प्रगृह्याभ्यपतत्सुरेन्द्रं यथा महापुरुषं कैटभोऽप्सु॥ 1 ॥

evaṃ jihāsurnṛpa dehamājau mṛtyuṃ varaṃ vijayānmanyamānaḥ | śūlaṃ pragṛhyābhyapatatsurendraṃ yathā mahāpuruṣaṃ kaiṭabho'psu

ततो युगान्ताग्निकठोरजिह्व- माविध्य शूलं तरसासुरेन्द्रः ।क्षिप्त्वा महेन्द्राय विनद्य वीरो हतोऽसि पापेति रुषा जगाद॥ 2 ॥

tato yugāntāgnikaṭhorajihva- māvidhya śūlaṃ tarasāsurendraḥ | kṣiptvā mahendrāya vinadya vīro hato'si pāpeti ruṣā jagāda

ख आपतत्तद्विचलद्ग्रहोल्कव- न्निरीक्ष्य दुष्प्रेक्ष्यमजातविक्लवः ।वज्रेण वज्री शतपर्वणाच्छिन- द्भुजं च तस्योरगराजभोगम्॥ 3 ॥

kha āpatattadvicaladgraholkava- nnirīkṣya duṣprekṣyamajātaviklavaḥ | vajreṇa vajrī śataparvaṇācchina- dbhujaṃ ca tasyoragarājabhogam

छिन्नैकबाहुः परिघेण वृत्रः संरब्ध आसाद्य गृहीतवज्रम् ।हनौ तताडेन्द्रमथामरेभं वज्रं च हस्तान्न्यपतन्मघोनः॥ 4 ॥

chinnaikabāhuḥ parigheṇa vṛtraḥ saṃrabdha āsādya gṛhītavajram | hanau tatāḍendramathāmarebhaṃ vajraṃ ca hastānnyapatanmaghonaḥ

वृत्रस्य कर्मातिमहाद्भुतं तत् सुरासुराश्चारणसिद्धसङ्घाः ।अपूजयंस्तत्पुरुहूतसङ्कटं निरीक्ष्य हा हेति विचुक्रुशुर्भृशम्॥ 5 ॥

vṛtrasya karmātimahādbhutaṃ tat surāsurāścāraṇasiddhasaṅghāḥ | apūjayaṃstatpuruhūtasaṅkaṭaṃ nirīkṣya hā heti vicukruśurbhṛśam

इन्द्रो न वज्रं जगृहे विलज्जित- श्च्युतं स्वहस्तादरिसन्निधौ पुनः ।तमाह वृत्रो हर आत्तवज्रो जहि स्वशत्रुं न विषादकालः॥ 6 ॥

indro na vajraṃ jagṛhe vilajjita- ścyutaṃ svahastādarisannidhau punaḥ | tamāha vṛtro hara āttavajro jahi svaśatruṃ na viṣādakālaḥ

युयुत्सतां कुत्रचिदाततायिनां जयः सदैकत्र न वै परात्मनाम् ।विनैकमुत्पत्तिलयस्थितीश्वरं सर्वज्ञमाद्यं पुरुषं सनातनम्॥ 7 ॥

yuyutsatāṃ kutracidātatāyināṃ jayaḥ sadaikatra na vai parātmanām | vinaikamutpattilayasthitīśvaraṃ sarvajñamādyaṃ puruṣaṃ sanātanam

लोकाः सपाला यस्येमे श्वसन्ति विवशा वशे ।द्विजा इव शिचा बद्धाः स काल इह कारणम्॥ 8 ॥

lokāḥ sapālā yasyeme śvasanti vivaśā vaśe | dvijā iva śicā baddhāḥ sa kāla iha kāraṇam

ओजः सहो बलं प्राणममृतं मृत्युमेव च ।तमज्ञाय जनो हेतुमात्मानं मन्यते जडम्॥ 9 ॥

ojaḥ saho balaṃ prāṇamamṛtaṃ mṛtyumeva ca | tamajñāya jano hetumātmānaṃ manyate jaḍam

यथा दारुमयी नारी यथा यन्त्रमयो मृगः ।एवं भूतानि मघवन्नीशतन्त्राणि विद्धि भोः॥ 10 ॥

yathā dārumayī nārī yathā yantramayo mṛgaḥ | evaṃ bhūtāni maghavannīśatantrāṇi viddhi bhoḥ

पुरुषः प्रकृतिर्व्यक्तमात्मा भूतेन्द्रियाशयाः ।शक्नुवन्त्यस्य सर्गादौ न विना यदनुग्रहात्॥ 11 ॥

puruṣaḥ prakṛtirvyaktamātmā bhūtendriyāśayāḥ | śaknuvantyasya sargādau na vinā yadanugrahāt

अविद्वानेवमात्मानं मन्यतेऽनीशमीश्वरम् ।भूतैः सृजति भूतानि ग्रसते तानि तैः स्वयम्॥ 12 ॥

avidvānevamātmānaṃ manyate'nīśamīśvaram | bhūtaiḥ sṛjati bhūtāni grasate tāni taiḥ svayam

आयुः श्रीः कीर्तिरैश्वर्यमाशिषः पुरुषस्य याः ।भवन्त्येव हि तत्काले यथानिच्छोर्विपर्ययाः॥ 13 ॥

āyuḥ śrīḥ kīrtiraiśvaryamāśiṣaḥ puruṣasya yāḥ | bhavantyeva hi tatkāle yathānicchorviparyayāḥ

तस्मादकीर्तियशसोर्जयापजययोरपि ।समः स्यात्सुखदुःखाभ्यां मृत्युजीवितयोस्तथा॥ 14 ॥

tasmādakīrtiyaśasorjayāpajayayorapi | samaḥ syātsukhaduḥkhābhyāṃ mṛtyujīvitayostathā

सत्त्वं रजस्तम इति प्रकृतेर्नात्मनो गुणाः ।तत्र साक्षिणमात्मानं यो वेद न स बध्यते॥ 15 ॥

sattvaṃ rajastama iti prakṛternātmano guṇāḥ | tatra sākṣiṇamātmānaṃ yo veda na sa badhyate

पश्य मां निर्जितं शक्र वृक्णायुधभुजं मृधे ।घटमानं यथाशक्ति तव प्राणजिहीर्षया॥ 16 ॥

paśya māṃ nirjitaṃ śakra vṛkṇāyudhabhujaṃ mṛdhe | ghaṭamānaṃ yathāśakti tava prāṇajihīrṣayā

प्राणग्लहोऽयं समर इष्वक्षो वाहनासनः ।अत्र न ज्ञायतेऽमुष्य जयोऽमुष्य पराजयः॥ 17 ॥

prāṇaglaho'yaṃ samara iṣvakṣo vāhanāsanaḥ | atra na jñāyate'muṣya jayo'muṣya parājayaḥ

इन्द्रो वृत्रवचः श्रुत्वा गतालीकमपूजयत् ।गृहीतवज्रः प्रहसंस्तमाह गतविस्मयः॥ 18 ॥

indro vṛtravacaḥ śrutvā gatālīkamapūjayat | gṛhītavajraḥ prahasaṃstamāha gatavismayaḥ

अहो दानव सिद्धोऽसि यस्य ते मतिरीदृशी ।भक्तः सर्वात्मनाऽऽत्मानं सुहृदं जगदीश्वरम्॥ 19 ॥

aho dānava siddho'si yasya te matirīdṛśī | bhaktaḥ sarvātmanā''tmānaṃ suhṛdaṃ jagadīśvaram

भवानतार्षीन्मायां वै वैष्णवीं जनमोहिनीम् ।यद्विहायासुरं भावं महापुरुषतां गतः॥ 20 ॥

bhavānatārṣīnmāyāṃ vai vaiṣṇavīṃ janamohinīm | yadvihāyāsuraṃ bhāvaṃ mahāpuruṣatāṃ gataḥ

खल्विदं महदाश्चर्यं यद्रजःप्रकृतेस्तव ।वासुदेवे भगवति सत्त्वात्मनि दृढा मतिः॥ 21 ॥

khalvidaṃ mahadāścaryaṃ yadrajaḥprakṛtestava | vāsudeve bhagavati sattvātmani dṛḍhā matiḥ

यस्य भक्तिर्भगवति हरौ निःश्रेयसेश्वरे ।विक्रीडतोऽमृताम्भोधौ किं क्षुद्रैः खातकोदकैः॥ 22 ॥

yasya bhaktirbhagavati harau niḥśreyaseśvare | vikrīḍato'mṛtāmbhodhau kiṃ kṣudraiḥ khātakodakaiḥ

युयुधाते महावीर्याविन्द्रवृत्रौ युधाम्पती॥ 23 ॥

yuyudhāte mahāvīryāvindravṛtrau yudhāmpatī

आविध्य परिघं वृत्रः कार्ष्णायसमरिन्दमः ।इन्द्राय प्राहिणोद्घोरं वामहस्तेन मारिष॥ 24 ॥

āvidhya parighaṃ vṛtraḥ kārṣṇāyasamarindamaḥ | indrāya prāhiṇodghoraṃ vāmahastena māriṣa

स तु वृत्रस्य परिघं करं च करभोपमम् ।चिच्छेद युगपद्देवो वज्रेण शतपर्वणा॥ 25 ॥

sa tu vṛtrasya parighaṃ karaṃ ca karabhopamam | ciccheda yugapaddevo vajreṇa śataparvaṇā

दोर्भ्यामुत्कृत्तमूलाभ्यां बभौ रक्तस्रवोऽसुरः ।छिन्नपक्षो यथा गोत्रः खाद्भ्रष्टो वज्रिणा हतः॥ 26 ॥

dorbhyāmutkṛttamūlābhyāṃ babhau raktasravo'suraḥ | chinnapakṣo yathā gotraḥ khādbhraṣṭo vajriṇā hataḥ

कृत्वाधरां हनुं भूमौ दैत्यो दिव्युत्तरां हनुम् ।नभोगम्भीरवक्त्रेण लेलिहोल्बणजिह्वया॥ 27 ॥

kṛtvādharāṃ hanuṃ bhūmau daityo divyuttarāṃ hanum | nabhogambhīravaktreṇa leliholbaṇajihvayā

दंष्ट्राभिः कालकल्पाभिर्ग्रसन्निव जगत्त्रयम् ।अतिमात्रमहाकाय आक्षिपंस्तरसा गिरीन्॥ 28 ॥

daṃṣṭrābhiḥ kālakalpābhirgrasanniva jagattrayam | atimātramahākāya ākṣipaṃstarasā girīn

गिरिराट् पादचारीव पद्भ्यां निर्जरयन् महीम् ।जग्रास स समासाद्य वज्रिणं सहवाहनम्॥ 29 ॥

girirāṭ pādacārīva padbhyāṃ nirjarayan mahīm | jagrāsa sa samāsādya vajriṇaṃ sahavāhanam

महाप्राणो महावीर्यो महासर्प इव द्विपम् ।वृत्रग्रस्तं तमालक्ष्य सप्रजापतयः सुराः ।हा कष्टमिति निर्विण्णाश्चुक्रुशुः समहर्षयः॥ 30 ॥

mahāprāṇo mahāvīryo mahāsarpa iva dvipam | vṛtragrastaṃ tamālakṣya saprajāpatayaḥ surāḥ | hā kaṣṭamiti nirviṇṇāścukruśuḥ samaharṣayaḥ

निगीर्णोऽप्यसुरेन्द्रेण न ममारोदरं गतः ।महापुरुषसन्नद्धो योगमायाबलेन च॥ 31 ॥

nigīrṇo'pyasurendreṇa na mamārodaraṃ gataḥ | mahāpuruṣasannaddho yogamāyābalena ca

भित्त्वा वज्रेण तत्कुक्षिं निष्क्रम्य बलभिद्विभुः ।उच्चकर्त शिरः शत्रोर्गिरिशृङ्गमिवौजसा॥ 32 ॥

bhittvā vajreṇa tatkukṣiṃ niṣkramya balabhidvibhuḥ | uccakarta śiraḥ śatrorgiriśṛṅgamivaujasā

वज्रस्तु तत्कन्धरमाशुवेगः कृन्तन् समन्तात्परिवर्तमानः ।न्यपातयत्तावदहर्गणेन यो ज्योतिषामयने वार्त्रहत्ये॥ 33 ॥

vajrastu tatkandharamāśuvegaḥ kṛntan samantātparivartamānaḥ | nyapātayattāvadahargaṇena yo jyotiṣāmayane vārtrahatye

तदा च खे दुन्दुभयो विनेदु- र्गन्धर्वसिद्धाः समहर्षिसङ्घाः ।वार्त्रघ्नलिङ्गैस्तमभिष्टुवाना मन्त्रैर्मुदा कुसुमैरभ्यवर्षन्॥ 34 ॥

tadā ca khe dundubhayo vinedu- rgandharvasiddhāḥ samaharṣisaṅghāḥ | vārtraghnaliṅgaistamabhiṣṭuvānā mantrairmudā kusumairabhyavarṣan

वृत्रस्य देहान्निष्क्रान्तमात्मज्योतिररिन्दम ।पश्यतां सर्वलोकानामलोकं समपद्यत॥ 35 ॥

vṛtrasya dehānniṣkrāntamātmajyotirarindama | paśyatāṃ sarvalokānāmalokaṃ samapadyata

षष्ठस्कन्धे वृत्रवधो नाम द्वादशोऽध्यायः॥ 12b ॥

ṣaṣṭhaskandhe vṛtravadho nāma dvādaśo'dhyāyaḥ