Bhagavata Purana
166
अध्याय 166 / 335

Skandha 8, Adhyāya 13

37 श्लोक

पूर्ण अध्याय पाठ37 श्लोक

अध्याय 166

श्लोक 1

मनुर्विवस्वतः पुत्रः श्राद्धदेव इति श्रुतः ।सप्तमो वर्तमानो यस्तदपत्यानि मे शृणु

manurvivasvataḥ putraḥ śrāddhadeva iti śrutaḥ | saptamo vartamāno yastadapatyāni me śṛṇu

अध्याय 166

श्लोक 2

इक्ष्वाकुर्नभगश्चैव धृष्टः शर्यातिरेव च ।नरिष्यन्तोऽथ नाभागः सप्तमो दिष्ट उच्यते

ikṣvākurnabhagaścaiva dhṛṣṭaḥ śaryātireva ca | nariṣyanto'tha nābhāgaḥ saptamo diṣṭa ucyate

अध्याय 166

श्लोक 3

करूषश्च पृषध्रश्च दशमो वसुमान् स्मृतः ।मनोर्वैवस्वतस्यैते दशपुत्राः परन्तप

karūṣaśca pṛṣadhraśca daśamo vasumān smṛtaḥ | manorvaivasvatasyaite daśaputrāḥ parantapa

अध्याय 166

श्लोक 4

आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवा मरुद्गणाः ।अश्विनावृभवो राजन्निन्द्रस्तेषां पुरन्दरः

ādityā vasavo rudrā viśvedevā marudgaṇāḥ | aśvināvṛbhavo rājannindrasteṣāṃ purandaraḥ

अध्याय 166

श्लोक 5

कश्यपोऽत्रिर्वसिष्ठश्च विश्वामित्रोऽथ गौतमः ।जमदग्निर्भरद्वाज इति सप्तर्षयः स्मृताः

kaśyapo'trirvasiṣṭhaśca viśvāmitro'tha gautamaḥ | jamadagnirbharadvāja iti saptarṣayaḥ smṛtāḥ

अध्याय 166

श्लोक 6

अत्रापि भगवज्जन्म कश्यपाददितेरभूत् ।आदित्यानामवरजो विष्णुर्वामनरूपधृक्

atrāpi bhagavajjanma kaśyapādaditerabhūt | ādityānāmavarajo viṣṇurvāmanarūpadhṛk

अध्याय 166

श्लोक 7

सङ्क्षेपतो मयोक्तानि सप्तमन्वन्तराणि ते ।भविष्याण्यथ वक्ष्यामि विष्णोः शक्त्यान्वितानि च

saṅkṣepato mayoktāni saptamanvantarāṇi te | bhaviṣyāṇyatha vakṣyāmi viṣṇoḥ śaktyānvitāni ca

अध्याय 166

श्लोक 8

विवस्वतश्च द्वे जाये विश्वकर्मसुते उभे ।संज्ञा छाया च राजेन्द्र ये प्रागभिहिते तव

vivasvataśca dve jāye viśvakarmasute ubhe | saṃjñā chāyā ca rājendra ye prāgabhihite tava

अध्याय 166

श्लोक 9

तृतीयां वडवामेके तासां संज्ञासुतास्त्रयः ।यमो यमी श्राद्धदेवश्छायायाश्च सुताञ्छृणु

tṛtīyāṃ vaḍavāmeke tāsāṃ saṃjñāsutāstrayaḥ | yamo yamī śrāddhadevaśchāyāyāśca sutāñchṛṇu

अध्याय 166

श्लोक 10

सावर्णिस्तपती कन्या भार्या संवरणस्य या ।शनैश्चरस्तृतीयोऽभूदश्विनौ वडवात्मजौ

sāvarṇistapatī kanyā bhāryā saṃvaraṇasya yā | śanaiścarastṛtīyo'bhūdaśvinau vaḍavātmajau

अध्याय 166

श्लोक 11

अष्टमेऽन्तर आयाते सावर्णिर्भविता मनुः ।निर्मोकविरजस्काद्याः सावर्णितनया नृप

aṣṭame'ntara āyāte sāvarṇirbhavitā manuḥ | nirmokavirajaskādyāḥ sāvarṇitanayā nṛpa

अध्याय 166

श्लोक 12

तत्र देवाः सुतपसो विरजा अमृतप्रभाः ।तेषां विरोचनसुतो बलिरिन्द्रो भविष्यति

tatra devāḥ sutapaso virajā amṛtaprabhāḥ | teṣāṃ virocanasuto balirindro bhaviṣyati

अध्याय 166

श्लोक 13

दत्त्वेमां याचमानाय विष्णवे यः पदत्रयम् ।राद्धमिन्द्रपदं हित्वा ततः सिद्धिमवाप्स्यति

dattvemāṃ yācamānāya viṣṇave yaḥ padatrayam | rāddhamindrapadaṃ hitvā tataḥ siddhimavāpsyati

अध्याय 166

श्लोक 14

योऽसौ भगवता बद्धः प्रीतेन सुतले पुनः ।निवेशितोऽधिके स्वर्गादधुनाऽऽस्ते स्वराडिव

yo'sau bhagavatā baddhaḥ prītena sutale punaḥ | niveśito'dhike svargādadhunā''ste svarāḍiva

अध्याय 166

श्लोक 15

गालवो दीप्तिमान् रामो द्रोणपुत्रः कृपस्तथा ।ऋष्यशृङ्गः पितास्माकं भगवान् बादरायणः

gālavo dīptimān rāmo droṇaputraḥ kṛpastathā | ṛṣyaśṛṅgaḥ pitāsmākaṃ bhagavān bādarāyaṇaḥ

अध्याय 166

श्लोक 16

इमे सप्तर्षयस्तत्र भविष्यन्ति स्वयोगतः ।इदानीमासते राजन् स्वे स्व आश्रममण्डले

ime saptarṣayastatra bhaviṣyanti svayogataḥ | idānīmāsate rājan sve sva āśramamaṇḍale

अध्याय 166

श्लोक 17

देवगुह्यात्सरस्वत्यां सार्वभौम इति प्रभुः ।स्थानं पुरन्दराद्धृत्वा बलये दास्यतीश्वरः

devaguhyātsarasvatyāṃ sārvabhauma iti prabhuḥ | sthānaṃ purandarāddhṛtvā balaye dāsyatīśvaraḥ

अध्याय 166

श्लोक 18

नवमो दक्षसावर्णिर्मनुर्वरुणसम्भवः ।भूतकेतुर्दीप्तकेतुरित्याद्यास्तत्सुता नृप

navamo dakṣasāvarṇirmanurvaruṇasambhavaḥ | bhūtaketurdīptaketurityādyāstatsutā nṛpa

अध्याय 166

श्लोक 19

पारा मरीचिगर्भाद्या देवा इन्द्रोऽद्भुतः स्मृतः ।द्युतिमत्प्रमुखास्तत्र भविष्यन्त्यृषयस्ततः

pārā marīcigarbhādyā devā indro'dbhutaḥ smṛtaḥ | dyutimatpramukhāstatra bhaviṣyantyṛṣayastataḥ

अध्याय 166

श्लोक 20

आयुष्मतोऽम्बुधारायामृषभो भगवत्कला ।भविता येन संराद्धां त्रिलोकीं भोक्ष्यतेऽद्भुतः

āyuṣmato'mbudhārāyāmṛṣabho bhagavatkalā | bhavitā yena saṃrāddhāṃ trilokīṃ bhokṣyate'dbhutaḥ

अध्याय 166

श्लोक 21

दशमो ब्रह्मसावर्णिरुपश्लोकसुतो महान् ।तत्सुता भूरिषेणाद्या हविष्मत्प्रमुखा द्विजाः

daśamo brahmasāvarṇirupaślokasuto mahān | tatsutā bhūriṣeṇādyā haviṣmatpramukhā dvijāḥ

अध्याय 166

श्लोक 22

हविष्मान् सुकृतिः सत्यो जयो मूर्तिस्तदा द्विजाः ।सुवासनविरुद्धाद्या देवाः शम्भुः सुरेश्वरः

haviṣmān sukṛtiḥ satyo jayo mūrtistadā dvijāḥ | suvāsanaviruddhādyā devāḥ śambhuḥ sureśvaraḥ

अध्याय 166

श्लोक 23

विष्वक्सेनो विषूच्यां तु शम्भोः सख्यं करिष्यति ।जातः स्वांशेन भगवान् गृहे विश्वसृजो विभुः

viṣvakseno viṣūcyāṃ tu śambhoḥ sakhyaṃ kariṣyati | jātaḥ svāṃśena bhagavān gṛhe viśvasṛjo vibhuḥ

अध्याय 166

श्लोक 24

मनुर्वै धर्मसावर्णिरेकादशम आत्मवान् ।अनागतास्तत्सुताश्च सत्यधर्मादयो दश

manurvai dharmasāvarṇirekādaśama ātmavān | anāgatāstatsutāśca satyadharmādayo daśa

अध्याय 166

श्लोक 25

विहङ्गमाः कामगमा निर्वाणरुचयः सुराः ।इन्द्रश्च वैधृतस्तेषामृषयश्चारुणादयः

vihaṅgamāḥ kāmagamā nirvāṇarucayaḥ surāḥ | indraśca vaidhṛtasteṣāmṛṣayaścāruṇādayaḥ

अध्याय 166

श्लोक 26

आर्यकस्य सुतस्तत्र धर्मसेतुरिति स्मृतः ।वैधृतायां हरेरंशस्त्रिलोकीं धारयिष्यति

āryakasya sutastatra dharmaseturiti smṛtaḥ | vaidhṛtāyāṃ hareraṃśastrilokīṃ dhārayiṣyati

अध्याय 166

श्लोक 27

भविता रुद्रसावर्णी राजन् द्वादशमो मनुः ।देववानुपदेवश्च देवश्रेष्ठादयः सुताः

bhavitā rudrasāvarṇī rājan dvādaśamo manuḥ | devavānupadevaśca devaśreṣṭhādayaḥ sutāḥ

अध्याय 166

श्लोक 28

ऋतधामा च तत्रेन्द्रो देवाश्च हरितादयः ।ऋषयश्च तपोमूर्तिस्तपस्व्याग्नीध्रकादयः

ṛtadhāmā ca tatrendro devāśca haritādayaḥ | ṛṣayaśca tapomūrtistapasvyāgnīdhrakādayaḥ

अध्याय 166

श्लोक 29

स्वधामाख्यो हरेरंशः साधयिष्यति तन्मनोः ।अन्तरं सत्यसहसः सूनृतायाः सुतो विभुः

svadhāmākhyo hareraṃśaḥ sādhayiṣyati tanmanoḥ | antaraṃ satyasahasaḥ sūnṛtāyāḥ suto vibhuḥ

अध्याय 166

श्लोक 30

मनुस्त्रयोदशो भाव्यो देवसावर्णिरात्मवान् ।चित्रसेनविचित्राद्या देवसावर्णिदेहजाः

manustrayodaśo bhāvyo devasāvarṇirātmavān | citrasenavicitrādyā devasāvarṇidehajāḥ

अध्याय 166

श्लोक 31

देवाः सुकर्मसुत्रामसंज्ञा इन्द्रो दिवस्पतिः ।निर्मोकतत्त्वदर्शाद्या भविष्यन्त्यृषयस्तदा

devāḥ sukarmasutrāmasaṃjñā indro divaspatiḥ | nirmokatattvadarśādyā bhaviṣyantyṛṣayastadā

अध्याय 166

श्लोक 32

देवहोत्रस्य तनय उपहर्ता दिवस्पतेः ।योगेश्वरो हरेरंशो बृहत्यां सम्भविष्यति

devahotrasya tanaya upahartā divaspateḥ | yogeśvaro hareraṃśo bṛhatyāṃ sambhaviṣyati

अध्याय 166

श्लोक 33

मनुर्वा इन्द्रसावर्णिश्चतुर्दशम एष्यति ।उरुगम्भीरबुद्ध्याद्या इन्द्रसावर्णिवीर्यजाः

manurvā indrasāvarṇiścaturdaśama eṣyati | urugambhīrabuddhyādyā indrasāvarṇivīryajāḥ

अध्याय 166

श्लोक 34

पवित्राश्चाक्षुषा देवाः शुचिरिन्द्रो भविष्यति ।अग्निर्बाहुः शुचिः शुद्धो मागधाद्यास्तपस्विनः

pavitrāścākṣuṣā devāḥ śucirindro bhaviṣyati | agnirbāhuḥ śuciḥ śuddho māgadhādyāstapasvinaḥ

अध्याय 166

श्लोक 35

सत्रायणस्य तनयो बृहद्भानुस्तदा हरिः ।वितानायां महाराज क्रियातन्तून् वितायिता

satrāyaṇasya tanayo bṛhadbhānustadā hariḥ | vitānāyāṃ mahārāja kriyātantūn vitāyitā

अध्याय 166

श्लोक 36

राजंश्चतुर्दशैतानि त्रिकालानुगतानि ते ।प्रोक्तान्येभिर्मितः कल्पो युगसाहस्रपर्ययः

rājaṃścaturdaśaitāni trikālānugatāni te | proktānyebhirmitaḥ kalpo yugasāhasraparyayaḥ

अध्याय 166

श्लोक 13b

अष्टमस्कन्धे मन्वन्तरानुवर्णनं नाम त्रयोदशोऽध्यायः

aṣṭamaskandhe manvantarānuvarṇanaṃ nāma trayodaśo'dhyāyaḥ

स्रोत: local proofread transcription: Sanskrit shlokas of the Bhagavata Purana (skandhas 1-12) from sanskritdocuments.org. One chapter per adhyaya; verse numbers as printed in the source (restarting in each adhyaya). The Mahatmya is not included. · प्राप्त 19/10/2026

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पाठ-भेद एवं संशोधनVariants & corrections

पाठ-भेद टिप्पणी (Alternative Reading / Variant Notes):

Collated with Sridhara Swami Bhāvarthadīpikā recension.