Bhagavata Purana
167
अध्याय 167 / 335

Skandha 8, Adhyāya 14

12 श्लोक

पूर्ण अध्याय पाठ12 श्लोक

अध्याय 167

श्लोक 1

राजोवाच ।मन्वन्तरेषु भगवन् यथा मन्वादयस्त्विमे ।यस्मिन् कर्मणि ये येन नियुक्तास्तद्वदस्व मे

rājovāca | manvantareṣu bhagavan yathā manvādayastvime | yasmin karmaṇi ye yena niyuktāstadvadasva me

अध्याय 167

श्लोक 2

मनवो मनुपुत्राश्च मुनयश्च महीपते ।इन्द्राः सुरगणाश्चैव सर्वे पुरुषशासनाः

manavo manuputrāśca munayaśca mahīpate | indrāḥ suragaṇāścaiva sarve puruṣaśāsanāḥ

अध्याय 167

श्लोक 3

यज्ञादयो याः कथिताः पौरुष्यस्तनवो नृप ।मन्वादयो जगद्यात्रां नयन्त्याभिः प्रचोदिताः

yajñādayo yāḥ kathitāḥ pauruṣyastanavo nṛpa | manvādayo jagadyātrāṃ nayantyābhiḥ pracoditāḥ

अध्याय 167

श्लोक 4

चतुर्युगान्ते कालेन ग्रस्तान् श्रुतिगणान् यथा ।तपसा ऋषयोऽपश्यन् यतो धर्मः सनातनः

caturyugānte kālena grastān śrutigaṇān yathā | tapasā ṛṣayo'paśyan yato dharmaḥ sanātanaḥ

अध्याय 167

श्लोक 5

ततो धर्मं चतुष्पादं मनवो हरिणोदिताः ।युक्ताः सञ्चारयन्त्यद्धा स्वे स्वे काले महीं नृप

tato dharmaṃ catuṣpādaṃ manavo hariṇoditāḥ | yuktāḥ sañcārayantyaddhā sve sve kāle mahīṃ nṛpa

अध्याय 167

श्लोक 6

पालयन्ति प्रजापाला यावदन्तं विभागशः ।यज्ञभागभुजो देवा ये च तत्रान्विताश्च तैः

pālayanti prajāpālā yāvadantaṃ vibhāgaśaḥ | yajñabhāgabhujo devā ye ca tatrānvitāśca taiḥ

अध्याय 167

श्लोक 7

इन्द्रो भगवता दत्तां त्रैलोक्यश्रियमूर्जिताम् ।भुञ्जानः पाति लोकांस्त्रीन् कामं लोके प्रवर्षति

indro bhagavatā dattāṃ trailokyaśriyamūrjitām | bhuñjānaḥ pāti lokāṃstrīn kāmaṃ loke pravarṣati

अध्याय 167

श्लोक 8

ज्ञानं चानुयुगं ब्रूते हरिः सिद्धस्वरूपधृक् ।ऋषिरूपधरः कर्म योगं योगेशरूपधृक्

jñānaṃ cānuyugaṃ brūte hariḥ siddhasvarūpadhṛk | ṛṣirūpadharaḥ karma yogaṃ yogeśarūpadhṛk

अध्याय 167

श्लोक 9

सर्गं प्रजेशरूपेण दस्यून् हन्यात्स्वराड्वपुः ।कालरूपेण सर्वेषामभावाय पृथग्गुणः

sargaṃ prajeśarūpeṇa dasyūn hanyātsvarāḍvapuḥ | kālarūpeṇa sarveṣāmabhāvāya pṛthagguṇaḥ

अध्याय 167

श्लोक 10

स्तूयमानो जनैरेभिर्मायया नामरूपया ।विमोहितात्मभिर्नानादर्शनैर्न च दृश्यते

stūyamāno janairebhirmāyayā nāmarūpayā | vimohitātmabhirnānādarśanairna ca dṛśyate

अध्याय 167

श्लोक 11

एतत्कल्पविकल्पस्य प्रमाणं परिकीर्तितम् ।यत्र मन्वन्तराण्याहुश्चतुर्दश पुराविदः

etatkalpavikalpasya pramāṇaṃ parikīrtitam | yatra manvantarāṇyāhuścaturdaśa purāvidaḥ

अध्याय 167

श्लोक 14

संहितायामष्टमस्कन्धे चतुर्दशोऽध्यायः

saṃhitāyāmaṣṭamaskandhe caturdaśo'dhyāyaḥ

स्रोत: local proofread transcription: Sanskrit shlokas of the Bhagavata Purana (skandhas 1-12) from sanskritdocuments.org. One chapter per adhyaya; verse numbers as printed in the source (restarting in each adhyaya). The Mahatmya is not included. · प्राप्त 19/10/2026

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पाठ-भेद एवं संशोधनVariants & corrections

पाठ-भेद टिप्पणी (Alternative Reading / Variant Notes):

Collated with Sridhara Swami Bhāvarthadīpikā recension.