Skandha 8, Adhyāya 15

राजोवाच ।बलेः पदत्रयं भूमेः कस्माद्धरिरयाचत ।भूत्वेश्वरः कृपणवल्लब्धार्थोऽपि बबन्ध तम्॥ 1 ॥

rājovāca | baleḥ padatrayaṃ bhūmeḥ kasmāddharirayācata | bhūtveśvaraḥ kṛpaṇavallabdhārtho'pi babandha tam

एतद्वेदितुमिच्छामो महत्कौतूहलं हि नः ।यज्ञेश्वरस्य पूर्णस्य बन्धनं चाप्यनागसः॥ 2 ॥

etadveditumicchāmo mahatkautūhalaṃ hi naḥ | yajñeśvarasya pūrṇasya bandhanaṃ cāpyanāgasaḥ

पराजितश्रीरसुभिश्च हापितो हीन्द्रेण राजन् भृगुभिः स जीवितः ।सर्वात्मना तानभजद्भृगून् बलिः शिष्यो महात्मार्थनिवेदनेन॥ 3 ॥

parājitaśrīrasubhiśca hāpito hīndreṇa rājan bhṛgubhiḥ sa jīvitaḥ | sarvātmanā tānabhajadbhṛgūn baliḥ śiṣyo mahātmārthanivedanena

तं ब्राह्मणा भृगवः प्रीयमाणा अयाजयन् विश्वजिता त्रिणाकम् ।जिगीषमाणं विधिनाभिषिच्य महाभिषेकेण महानुभावाः॥ 4 ॥

taṃ brāhmaṇā bhṛgavaḥ prīyamāṇā ayājayan viśvajitā triṇākam | jigīṣamāṇaṃ vidhinābhiṣicya mahābhiṣekeṇa mahānubhāvāḥ

ततो रथः काञ्चनपट्टनद्धो हयाश्च हर्यश्वतुरङ्गवर्णाः ।ध्वजश्च सिंहेन विराजमानो हुताशनादास हविर्भिरिष्टात्॥ 5 ॥

tato rathaḥ kāñcanapaṭṭanaddho hayāśca haryaśvaturaṅgavarṇāḥ | dhvajaśca siṃhena virājamāno hutāśanādāsa havirbhiriṣṭāt

धनुश्च दिव्यं पुरटोपनद्धं तूणावरिक्तौ कवचं च दिव्यम् ।पितामहस्तस्य ददौ च माला- मम्लानपुष्पां जलजं च शुक्रः॥ 6 ॥

dhanuśca divyaṃ puraṭopanaddhaṃ tūṇāvariktau kavacaṃ ca divyam | pitāmahastasya dadau ca mālā- mamlānapuṣpāṃ jalajaṃ ca śukraḥ

एवं स विप्रार्जितयोधनार्थः तैः कल्पितस्वस्त्ययनोऽथ विप्रान् ।प्रदक्षिणीकृत्य कृतप्रणामः प्रह्लादमामन्त्र्य नमश्चकार॥ 7 ॥

evaṃ sa viprārjitayodhanārthaḥ taiḥ kalpitasvastyayano'tha viprān | pradakṣiṇīkṛtya kṛtapraṇāmaḥ prahlādamāmantrya namaścakāra

अथारुह्य रथं दिव्यं भृगुदत्तं महारथः ।सुस्रग्धरोऽथ सन्नह्य धन्वी खड्गी धृतेषुधिः॥ 8 ॥

athāruhya rathaṃ divyaṃ bhṛgudattaṃ mahārathaḥ | susragdharo'tha sannahya dhanvī khaḍgī dhṛteṣudhiḥ

हेमाङ्गदलसद्बाहुः स्फुरन्मकरकुण्डलः ।रराज रथमारूढो धिष्ण्यस्थ इव हव्यवाट्॥ 9 ॥

hemāṅgadalasadbāhuḥ sphuranmakarakuṇḍalaḥ | rarāja rathamārūḍho dhiṣṇyastha iva havyavāṭ

तुल्यैश्वर्यबलश्रीभिः स्वयूथैर्दैत्ययूथपैः ।पिबद्भिरिव खं दृग्भिर्दहद्भिः परिधीनिव॥ 10 ॥

tulyaiśvaryabalaśrībhiḥ svayūthairdaityayūthapaiḥ | pibadbhiriva khaṃ dṛgbhirdahadbhiḥ paridhīniva

वृतो विकर्षन् महतीमासुरीं ध्वजिनीं विभुः ।ययाविन्द्रपुरीं स्वृद्धां कम्पयन्निव रोदसी॥ 11 ॥

vṛto vikarṣan mahatīmāsurīṃ dhvajinīṃ vibhuḥ | yayāvindrapurīṃ svṛddhāṃ kampayanniva rodasī

रम्यामुपवनोद्यानैः श्रीमद्भिर्नन्दनादिभिः ।कूजद्विहङ्गमिथुनैर्गायन्मत्तमधुव्रतैः॥ 12 ॥

ramyāmupavanodyānaiḥ śrīmadbhirnandanādibhiḥ | kūjadvihaṅgamithunairgāyanmattamadhuvrataiḥ

प्रवालफलपुष्पोरुभारशाखामरद्रुमैः ।हंससारसचक्राह्वकारण्डवकुलाकुलाः ।नलिन्यो यत्र क्रीडन्ति प्रमदाः सुरसेविताः॥ 13 ॥

pravālaphalapuṣporubhāraśākhāmaradrumaiḥ | haṃsasārasacakrāhvakāraṇḍavakulākulāḥ | nalinyo yatra krīḍanti pramadāḥ surasevitāḥ

आकाशगङ्गया देव्या वृतां परिखभूतया ।प्राकारेणाग्निवर्णेन साट्टालेनोन्नतेन च॥ 14 ॥

ākāśagaṅgayā devyā vṛtāṃ parikhabhūtayā | prākāreṇāgnivarṇena sāṭṭālenonnatena ca

रुक्मपट्टकपाटैश्च द्वारैः स्फटिकगोपुरैः ।जुष्टां विभक्तप्रपथां विश्वकर्मविनिर्मिताम्॥ 15 ॥

rukmapaṭṭakapāṭaiśca dvāraiḥ sphaṭikagopuraiḥ | juṣṭāṃ vibhaktaprapathāṃ viśvakarmavinirmitām

सभाचत्वररथ्याढ्यां विमानैर्न्यर्बुदैर्वृताम् ।शृङ्गाटकैर्मणिमयैर्वज्रविद्रुमवेदिभिः॥ 16 ॥

sabhācatvararathyāḍhyāṃ vimānairnyarbudairvṛtām | śṛṅgāṭakairmaṇimayairvajravidrumavedibhiḥ

यत्र नित्यवयोरूपाः श्यामा विरजवाससः ।भ्राजन्ते रूपवन्नार्यो ह्यर्चिर्भिरिव वह्नयः॥ 17 ॥

yatra nityavayorūpāḥ śyāmā virajavāsasaḥ | bhrājante rūpavannāryo hyarcirbhiriva vahnayaḥ

सुरस्त्रीकेशविभ्रष्टनवसौगन्धिकस्रजाम् ।यत्रामोदमुपादाय मार्ग आवाति मारुतः॥ 18 ॥

surastrīkeśavibhraṣṭanavasaugandhikasrajām | yatrāmodamupādāya mārga āvāti mārutaḥ

हेमजालाक्षनिर्गच्छद्धूमेनागुरुगन्धिना ।पाण्डुरेण प्रतिच्छन्नमार्गे यान्ति सुरप्रियाः॥ 19 ॥

hemajālākṣanirgacchaddhūmenāgurugandhinā | pāṇḍureṇa praticchannamārge yānti surapriyāḥ

मुक्तावितानैर्मणिहेमकेतुभि- र्नानापताकावलभीभिरावृताम् ।शिखण्डिपारावतभृङ्गनादितां वैमानिकस्त्रीकलगीतमङ्गलाम्॥ 20 ॥

muktāvitānairmaṇihemaketubhi- rnānāpatākāvalabhībhirāvṛtām | śikhaṇḍipārāvatabhṛṅganāditāṃ vaimānikastrīkalagītamaṅgalām

मृदङ्गशङ्खानकदुन्दुभिस्वनैः सतालवीणामुरजर्ष्टिवेणुभिः ।नृत्यैः सवाद्यैरुपदेवगीतकै- र्मनोरमां स्वप्रभया जितप्रभाम्॥ 21 ॥

mṛdaṅgaśaṅkhānakadundubhisvanaiḥ satālavīṇāmurajarṣṭiveṇubhiḥ | nṛtyaiḥ savādyairupadevagītakai- rmanoramāṃ svaprabhayā jitaprabhām

यां न व्रजन्त्यधर्मिष्ठाः खला भूतद्रुहः शठाः ।मानिनः कामिनो लुब्धा एभिर्हीना व्रजन्ति यत्॥ 22 ॥

yāṃ na vrajantyadharmiṣṭhāḥ khalā bhūtadruhaḥ śaṭhāḥ | māninaḥ kāmino lubdhā ebhirhīnā vrajanti yat

तां देवधानीं स वरूथिनीपति- र्बहिः समन्ताद्रुरुधे पृतन्यया ।आचार्यदत्तं जलजं महास्वनं दध्मौ प्रयुञ्जन् भयमिन्द्रयोषिताम्॥ 23 ॥

tāṃ devadhānīṃ sa varūthinīpati- rbahiḥ samantādrurudhe pṛtanyayā | ācāryadattaṃ jalajaṃ mahāsvanaṃ dadhmau prayuñjan bhayamindrayoṣitām

मघवांस्तमभिप्रेत्य बलेः परममुद्यमम् ।सर्वदेवगणोपेतो गुरुमेतदुवाच ह॥ 24 ॥

maghavāṃstamabhipretya baleḥ paramamudyamam | sarvadevagaṇopeto gurumetaduvāca ha

भगवन्नुद्यमो भूयान् बलेर्नः पूर्ववैरिणः ।अविषह्यमिमं मन्ये केनासीत्तेजसोर्जितः॥ 25 ॥

bhagavannudyamo bhūyān balernaḥ pūrvavairiṇaḥ | aviṣahyamimaṃ manye kenāsīttejasorjitaḥ

नैनं कश्चित्कुतो वापि प्रतिव्योढुमधीश्वरः ।पिबन्निव मुखेनेदं लिहन्निव दिशो दश ।दहन्निव दिशो दृग्भिः संवर्ताग्निरिवोत्थितः॥ 26 ॥

nainaṃ kaścitkuto vāpi prativyoḍhumadhīśvaraḥ | pibanniva mukhenedaṃ lihanniva diśo daśa | dahanniva diśo dṛgbhiḥ saṃvartāgnirivotthitaḥ

ब्रूहि कारणमेतस्य दुर्धर्षत्वस्य मद्रिपोः ।ओजः सहो बलं तेजो यत एतत्समुद्यमः॥ 27 ॥

brūhi kāraṇametasya durdharṣatvasya madripoḥ | ojaḥ saho balaṃ tejo yata etatsamudyamaḥ

जानामि मघवन् शत्रोरुन्नतेरस्य कारणम् ।शिष्यायोपभृतं तेजो भृगुभिर्ब्रह्मवादिभिः॥ 28 ॥

jānāmi maghavan śatrorunnaterasya kāraṇam | śiṣyāyopabhṛtaṃ tejo bhṛgubhirbrahmavādibhiḥ

भवद्विधो भवान् वापि वर्जयित्वेश्वरं हरिं नास्य शक्तः पुरः स्थातुं कृतान्तस्य यथा जनाः॥ 29 ॥

bhavadvidho bhavān vāpi varjayitveśvaraṃ hariṃ nāsya śaktaḥ puraḥ sthātuṃ kṛtāntasya yathā janāḥ

तस्मान्निलयमुत्सृज्य यूयं सर्वे त्रिविष्टपम् ।यात कालं प्रतीक्षन्तो यतः शत्रोर्विपर्ययः॥ 30 ॥

tasmānnilayamutsṛjya yūyaṃ sarve triviṣṭapam | yāta kālaṃ pratīkṣanto yataḥ śatrorviparyayaḥ

एष विप्रबलोदर्कः सम्प्रत्यूर्जितविक्रमः ।तेषामेवापमानेन सानुबन्धो विनङ्क्ष्यति॥ 31 ॥

eṣa viprabalodarkaḥ sampratyūrjitavikramaḥ | teṣāmevāpamānena sānubandho vinaṅkṣyati

एवं सुमन्त्रितार्थास्ते गुरुणार्थानुदर्शिना ।हित्वा त्रिविष्टपं जग्मुर्गीर्वाणाः कामरूपिणः॥ 32 ॥

evaṃ sumantritārthāste guruṇārthānudarśinā | hitvā triviṣṭapaṃ jagmurgīrvāṇāḥ kāmarūpiṇaḥ

देवेष्वथ निलीनेषु बलिर्वैरोचनः पुरीम् ।देवधानीमधिष्ठाय वशं निन्ये जगत्त्रयम्॥ 33 ॥

deveṣvatha nilīneṣu balirvairocanaḥ purīm | devadhānīmadhiṣṭhāya vaśaṃ ninye jagattrayam

तं विश्वजयिनं शिष्यं भृगवः शिष्यवत्सलाः ।शतेन हयमेधानामनुव्रतमयाजयन्॥ 34 ॥

taṃ viśvajayinaṃ śiṣyaṃ bhṛgavaḥ śiṣyavatsalāḥ | śatena hayamedhānāmanuvratamayājayan

ततस्तदनुभावेन भुवनत्रयविश्रुताम् ।कीर्तिं दिक्षु वितन्वानः स रेज उडुराडिव॥ 35 ॥

tatastadanubhāvena bhuvanatrayaviśrutām | kīrtiṃ dikṣu vitanvānaḥ sa reja uḍurāḍiva

बुभुजे च श्रियं स्वृद्धां द्विजदेवोपलम्भिताम् ।कृतकृत्यमिवात्मानं मन्यमानो महामनाः॥ 36 ॥

bubhuje ca śriyaṃ svṛddhāṃ dvijadevopalambhitām | kṛtakṛtyamivātmānaṃ manyamāno mahāmanāḥ

संहितायामष्टमस्कन्धे पञ्चदशोऽध्यायः॥ 15b ॥

saṃhitāyāmaṣṭamaskandhe pañcadaśo'dhyāyaḥ