Skandha 9, Adhyāya 3

शर्यातिर्मानवो राजा ब्रह्मिष्ठः स बभूव ह ।यो वा अङ्गिरसां सत्रे द्वितीयमह ऊचिवान्॥ 1 ॥

śaryātirmānavo rājā brahmiṣṭhaḥ sa babhūva ha | yo vā aṅgirasāṃ satre dvitīyamaha ūcivān

सुकन्या नाम तस्यासीत्कन्या कमललोचना ।तया सार्धं वनगतो ह्यगमच्च्यवनाश्रमम्॥ 2 ॥

sukanyā nāma tasyāsītkanyā kamalalocanā | tayā sārdhaṃ vanagato hyagamaccyavanāśramam

सा सखीभिः परिवृता विचिन्वन्त्यङ्घ्रिपान् वने ।वल्मीकरन्ध्रे ददृशे खद्योते इव ज्योतिषी॥ 3 ॥

sā sakhībhiḥ parivṛtā vicinvantyaṅghripān vane | valmīkarandhre dadṛśe khadyote iva jyotiṣī

ते दैवचोदिता बाला ज्योतिषी कण्टकेन वै ।अविध्यन्मुग्धभावेन सुस्रावासृक् ततो बहु॥ 4 ॥

te daivacoditā bālā jyotiṣī kaṇṭakena vai | avidhyanmugdhabhāvena susrāvāsṛk tato bahu

शकृन्मूत्रनिरोधोऽभूत्सैनिकानां च तत्क्षणात् ।राजर्षिस्तमुपालक्ष्य पुरुषान् विस्मितोऽब्रवीत्॥ 5 ॥

śakṛnmūtranirodho'bhūtsainikānāṃ ca tatkṣaṇāt | rājarṣistamupālakṣya puruṣān vismito'bravīt

अप्यभद्रं न युष्माभिर्भार्गवस्य विचेष्टितम् ।व्यक्तं केनापि नस्तस्य कृतमाश्रमदूषणम्॥ 6 ॥

apyabhadraṃ na yuṣmābhirbhārgavasya viceṣṭitam | vyaktaṃ kenāpi nastasya kṛtamāśramadūṣaṇam

सुकन्या प्राह पितरं भीता किञ्चित्कृतं मया ।द्वे ज्योतिषी अजानन्त्या निर्भिन्ने कण्टकेन वै॥ 7 ॥

sukanyā prāha pitaraṃ bhītā kiñcitkṛtaṃ mayā | dve jyotiṣī ajānantyā nirbhinne kaṇṭakena vai

दुहितुस्तद्वचः श्रुत्वा शर्यातिर्जातसाध्वसः ।मुनिं प्रसादयामास वल्मीकान्तर्हितं शनैः॥ 8 ॥

duhitustadvacaḥ śrutvā śaryātirjātasādhvasaḥ | muniṃ prasādayāmāsa valmīkāntarhitaṃ śanaiḥ

तदभिप्रायमाज्ञाय प्रादाद्दुहितरं मुनेः ।कृच्छ्रान्मुक्तस्तमामन्त्र्य पुरं प्रायात्समाहितः॥ 9 ॥

tadabhiprāyamājñāya prādādduhitaraṃ muneḥ | kṛcchrānmuktastamāmantrya puraṃ prāyātsamāhitaḥ

सुकन्या च्यवनं प्राप्य पतिं परमकोपनम् ।प्रीणयामास चित्तज्ञा अप्रमत्तानुवृत्तिभिः॥ 10 ॥

sukanyā cyavanaṃ prāpya patiṃ paramakopanam | prīṇayāmāsa cittajñā apramattānuvṛttibhiḥ

कस्यचित्त्वथ कालस्य नासत्यावाश्रमागतौ ।तौ पूजयित्वा प्रोवाच वयो मे दत्तमीश्वरौ॥ 11 ॥

kasyacittvatha kālasya nāsatyāvāśramāgatau | tau pūjayitvā provāca vayo me dattamīśvarau

ग्रहं ग्रहीष्ये सोमस्य यज्ञे वामप्यसोमपोः ।क्रियतां मे वयोरूपं प्रमदानां यदीप्सितम्॥ 12 ॥

grahaṃ grahīṣye somasya yajñe vāmapyasomapoḥ | kriyatāṃ me vayorūpaṃ pramadānāṃ yadīpsitam

बाढमित्यूचतुर्विप्रमभिनन्द्य भिषक्तमौ ।निमज्जतां भवानस्मिन् ह्रदे सिद्धविनिर्मिते॥ 13 ॥

bāḍhamityūcaturvipramabhinandya bhiṣaktamau | nimajjatāṃ bhavānasmin hrade siddhavinirmite

इत्युक्त्वा जरया ग्रस्तदेहो धमनिसन्ततः ।ह्रदं प्रवेशितोऽश्विभ्यां वलीपलितविप्रियः॥ 14 ॥

ityuktvā jarayā grastadeho dhamanisantataḥ | hradaṃ praveśito'śvibhyāṃ valīpalitavipriyaḥ

पुरुषास्त्रय उत्तस्थुरपीच्या वनिताप्रियाः ।पद्मस्रजः कुण्डलिनस्तुल्यरूपाः सुवाससः॥ 15 ॥

puruṣāstraya uttasthurapīcyā vanitāpriyāḥ | padmasrajaḥ kuṇḍalinastulyarūpāḥ suvāsasaḥ

तान्निरीक्ष्य वरारोहा सरूपान् सूर्यवर्चसः ।अजानती पतिं साध्वी अश्विनौ शरणं ययौ॥ 16 ॥

tānnirīkṣya varārohā sarūpān sūryavarcasaḥ | ajānatī patiṃ sādhvī aśvinau śaraṇaṃ yayau

दर्शयित्वा पतिं तस्यै पातिव्रत्येन तोषितौ ।ऋषिमामन्त्र्य ययतुर्विमानेन त्रिविष्टपम्॥ 17 ॥

darśayitvā patiṃ tasyai pātivratyena toṣitau | ṛṣimāmantrya yayaturvimānena triviṣṭapam

यक्ष्यमाणोऽथ शर्यातिश्च्यवनस्याश्रमं गतः ।ददर्श दुहितुः पार्श्वे पुरुषं सूर्यवर्चसम्॥ 18 ॥

yakṣyamāṇo'tha śaryātiścyavanasyāśramaṃ gataḥ | dadarśa duhituḥ pārśve puruṣaṃ sūryavarcasam

राजा दुहितरं प्राह कृतपादाभिवन्दनाम् ।आशिषश्चाप्रयुञ्जानो नातिप्रीतमना इव॥ 19 ॥

rājā duhitaraṃ prāha kṛtapādābhivandanām | āśiṣaścāprayuñjāno nātiprītamanā iva

चिकीर्षितं ते किमिदं पतिस्त्वया प्रलम्भितो लोकनमस्कृतो मुनिः ।यत्त्वं जराग्रस्तमसत्यसम्मतं विहाय जारं भजसेऽमुमध्वगम्॥ 20 ॥

cikīrṣitaṃ te kimidaṃ patistvayā pralambhito lokanamaskṛto muniḥ | yattvaṃ jarāgrastamasatyasammataṃ vihāya jāraṃ bhajase'mumadhvagam

कथं मतिस्तेऽवगतान्यथा सतां कुलप्रसूते कुलदूषणं त्विदम् ।बिभर्षि जारं यदपत्रपा कुलं पितुश्च भर्तुश्च नयस्यधस्तमः॥ 21 ॥

kathaṃ matiste'vagatānyathā satāṃ kulaprasūte kuladūṣaṇaṃ tvidam | bibharṣi jāraṃ yadapatrapā kulaṃ pituśca bhartuśca nayasyadhastamaḥ

एवं ब्रुवाणं पितरं स्मयमाना शुचिस्मिता ।उवाच तात जामाता तवैष भृगुनन्दनः॥ 22 ॥

evaṃ bruvāṇaṃ pitaraṃ smayamānā śucismitā | uvāca tāta jāmātā tavaiṣa bhṛgunandanaḥ

शशंस पित्रे तत्सर्वं वयोरूपाभिलम्भनम् ।विस्मितः परमप्रीतस्तनयां परिषस्वजे॥ 23 ॥

śaśaṃsa pitre tatsarvaṃ vayorūpābhilambhanam | vismitaḥ paramaprītastanayāṃ pariṣasvaje

सोमेन याजयन् वीरं ग्रहं सोमस्य चाग्रहीत् ।असोमपोरप्यश्विनोश्च्यवनः स्वेन तेजसा॥ 24 ॥

somena yājayan vīraṃ grahaṃ somasya cāgrahīt | asomaporapyaśvinoścyavanaḥ svena tejasā

हन्तुं तमाददे वज्रं सद्योमन्युरमर्षितः ।सवज्रं स्तम्भयामास भुजमिन्द्रस्य भार्गवः॥ 25 ॥

hantuṃ tamādade vajraṃ sadyomanyuramarṣitaḥ | savajraṃ stambhayāmāsa bhujamindrasya bhārgavaḥ

अन्वजानंस्ततः सर्वे ग्रहं सोमस्य चाश्विनोः ।भिषजाविति यत्पूर्वं सोमाहुत्या बहिष्कृतौ॥ 26 ॥

anvajānaṃstataḥ sarve grahaṃ somasya cāśvinoḥ | bhiṣajāviti yatpūrvaṃ somāhutyā bahiṣkṛtau

उत्तानबर्हिरानर्तो भूरिषेण इति त्रयः ।शर्यातेरभवन् पुत्रा आनर्ताद्रेवतोभवत्॥ 27 ॥

uttānabarhirānarto bhūriṣeṇa iti trayaḥ | śaryāterabhavan putrā ānartādrevatobhavat

सोऽन्तःसमुद्रे नगरीं विनिर्माय कुशस्थलीम् ।आस्थितोऽभुङ्क्त विषयानानर्तादीनरिन्दम॥ 28 ॥

so'ntaḥsamudre nagarīṃ vinirmāya kuśasthalīm | āsthito'bhuṅkta viṣayānānartādīnarindama

तस्य पुत्रशतं जज्ञे ककुद्मिज्येष्ठमुत्तमम् ।ककुद्मी रेवतीं कन्यां स्वामादाय विभुं गतः॥ 29 ॥

tasya putraśataṃ jajñe kakudmijyeṣṭhamuttamam | kakudmī revatīṃ kanyāṃ svāmādāya vibhuṃ gataḥ

कन्यावरं परिप्रष्टुं ब्रह्मलोकमपावृतम् ।आवर्तमाने गान्धर्वे स्थितोऽलब्धक्षणः क्षणम्॥ 30 ॥

kanyāvaraṃ paripraṣṭuṃ brahmalokamapāvṛtam | āvartamāne gāndharve sthito'labdhakṣaṇaḥ kṣaṇam

तदन्त आद्यमानम्य स्वाभिप्रायं न्यवेदयत् ।तच्छ्रुत्वा भगवान् ब्रह्मा प्रहस्य तमुवाच ह॥ 31 ॥

tadanta ādyamānamya svābhiprāyaṃ nyavedayat | tacchrutvā bhagavān brahmā prahasya tamuvāca ha

अहो राजन् निरुद्धास्ते कालेन हृदि ये कृताः ।तत्पुत्रपौत्रनप्तॄणां गोत्राणि च न शृण्महे॥ 32 ॥

aho rājan niruddhāste kālena hṛdi ye kṛtāḥ | tatputrapautranaptṝṇāṃ gotrāṇi ca na śṛṇmahe

कालोऽभियातस्त्रिणवचतुर्युगविकल्पितः ।तद्गच्छ देवदेवांशो बलदेवो महाबलः॥ 33 ॥

kālo'bhiyātastriṇavacaturyugavikalpitaḥ | tadgaccha devadevāṃśo baladevo mahābalaḥ

कन्यारत्नमिदं राजन् नररत्नाय देहि भोः ।भुवो भारावताराय भगवान् भूतभावनः॥ 34 ॥

kanyāratnamidaṃ rājan nararatnāya dehi bhoḥ | bhuvo bhārāvatārāya bhagavān bhūtabhāvanaḥ

अवतीर्णो निजांशेन पुण्यश्रवणकीर्तनः ।इत्यादिष्टोऽभिवन्द्याजं नृपः स्वपुरमागतः ।त्यक्तं पुण्यजनत्रासाद्भ्रातृभिर्दिक्ष्ववस्थितैः॥ 35 ॥

avatīrṇo nijāṃśena puṇyaśravaṇakīrtanaḥ | ityādiṣṭo'bhivandyājaṃ nṛpaḥ svapuramāgataḥ | tyaktaṃ puṇyajanatrāsādbhrātṛbhirdikṣvavasthitaiḥ

सुतां दत्त्वानवद्याङ्गीं बलाय बलशालिने ।बदर्याख्यं गतो राजा तप्तुं नारायणाश्रमम्॥ 36 ॥

sutāṃ dattvānavadyāṅgīṃ balāya balaśāline | badaryākhyaṃ gato rājā taptuṃ nārāyaṇāśramam

संहितायां नवमस्कन्धे तृतीयोऽध्यायः॥ 3b ॥

saṃhitāyāṃ navamaskandhe tṛtīyo'dhyāyaḥ