Skandha 9, Adhyāya 8

हरितो रोहितसुतश्चम्पस्तस्माद्विनिर्मिता ।चम्पापुरी सुदेवोऽतो विजयो यस्य चात्मजः॥ 1 ॥

harito rohitasutaścampastasmādvinirmitā | campāpurī sudevo'to vijayo yasya cātmajaḥ

भरुकस्तत्सुतस्तस्माद्वृकस्तस्यापि बाहुकः ।सोऽरिभिर्हृतभू राजा सभार्यो वनमाविशत्॥ 2 ॥

bharukastatsutastasmādvṛkastasyāpi bāhukaḥ | so'ribhirhṛtabhū rājā sabhāryo vanamāviśat

वृद्धं तं पञ्चतां प्राप्तं महिष्यनुमरिष्यती ।और्वेण जानताऽऽत्मानं प्रजावन्तं निवारिता॥ 3 ॥

vṛddhaṃ taṃ pañcatāṃ prāptaṃ mahiṣyanumariṣyatī | aurveṇa jānatā''tmānaṃ prajāvantaṃ nivāritā

आज्ञायास्यै सपत्नीभिर्गरो दत्तोऽन्धसा सह ।सह तेनैव सञ्जातः सगराख्यो महायशाः॥ 4 ॥

ājñāyāsyai sapatnībhirgaro datto'ndhasā saha | saha tenaiva sañjātaḥ sagarākhyo mahāyaśāḥ

सगरश्चक्रवर्त्यासीत्सागरो यत्सुतैः कृतः ।यस्तालजङ्घान् यवनाञ्छकान् हैहयबर्बरान्॥ 5 ॥

sagaraścakravartyāsītsāgaro yatsutaiḥ kṛtaḥ | yastālajaṅghān yavanāñchakān haihayabarbarān

नावधीद्गुरुवाक्येन चक्रे विकृतवेषिणः ।मुण्डान् श्मश्रुधरान् कांश्चिन्मुक्तकेशार्धमुण्डितान्॥ 6 ॥

nāvadhīdguruvākyena cakre vikṛtaveṣiṇaḥ | muṇḍān śmaśrudharān kāṃścinmuktakeśārdhamuṇḍitān

अनन्तर्वाससः कांश्चिदबहिर्वाससोऽपरान् ।सोऽश्वमेधैरयजत सर्ववेदसुरात्मकम्॥ 7 ॥

anantarvāsasaḥ kāṃścidabahirvāsaso'parān | so'śvamedhairayajata sarvavedasurātmakam

और्वोपदिष्टयोगेन हरिमात्मानमीश्वरम् ।तस्योत्सृष्टं पशुं यज्ञे जहाराश्वं पुरन्दरः॥ 8 ॥

aurvopadiṣṭayogena harimātmānamīśvaram | tasyotsṛṣṭaṃ paśuṃ yajñe jahārāśvaṃ purandaraḥ

सुमत्यास्तनया दृप्ताः पितुरादेशकारिणः ।हयमन्वेषमाणास्ते समन्तान्न्यखनन् महीम्॥ 9 ॥

sumatyāstanayā dṛptāḥ piturādeśakāriṇaḥ | hayamanveṣamāṇāste samantānnyakhanan mahīm

प्रागुदीच्यां दिशि हयं ददृशुः कपिलान्तिके ।एष वाजिहरश्चौर आस्ते मीलितलोचनः॥ 10 ॥

prāgudīcyāṃ diśi hayaṃ dadṛśuḥ kapilāntike | eṣa vājiharaścaura āste mīlitalocanaḥ

हन्यतां हन्यतां पाप इति षष्टिसहस्रिणः ।उदायुधा अभिययुरुन्मिमेष तदा मुनिः॥ 11 ॥

hanyatāṃ hanyatāṃ pāpa iti ṣaṣṭisahasriṇaḥ | udāyudhā abhiyayurunmimeṣa tadā muniḥ

स्वशरीराग्निना तावन्महेन्द्रहृतचेतसः ।महद्व्यतिक्रमहता भस्मसादभवन् क्षणात्॥ 12 ॥

svaśarīrāgninā tāvanmahendrahṛtacetasaḥ | mahadvyatikramahatā bhasmasādabhavan kṣaṇāt

न साधुवादो मुनिकोपभर्जिता नृपेन्द्रपुत्रा इति सत्त्वधामनि ।कथं तमो रोषमयं विभाव्यते जगत्पवित्रात्मनि खे रजो भुवः॥ 13 ॥

na sādhuvādo munikopabharjitā nṛpendraputrā iti sattvadhāmani | kathaṃ tamo roṣamayaṃ vibhāvyate jagatpavitrātmani khe rajo bhuvaḥ

यस्येरिता साङ्ख्यमयी दृढेह नौ- र्यया मुमुक्षुस्तरते दुरत्ययम् ।भवार्णवं मृत्युपथं विपश्चितः परात्मभूतस्य कथं पृथङ्मतिः॥ 14 ॥

yasyeritā sāṅkhyamayī dṛḍheha nau- ryayā mumukṣustarate duratyayam | bhavārṇavaṃ mṛtyupathaṃ vipaścitaḥ parātmabhūtasya kathaṃ pṛthaṅmatiḥ

योऽसमञ्जस इत्युक्तः स केशिन्या नृपात्मजः ।तस्य पुत्रोंऽशुमान् नाम पितामहहिते रतः॥ 15 ॥

yo'samañjasa ityuktaḥ sa keśinyā nṛpātmajaḥ | tasya putroṃ'śumān nāma pitāmahahite rataḥ

असमञ्जस आत्मानं दर्शयन्नसमञ्जसम् ।जातिस्मरः पुरा सङ्गाद्योगी योगाद्विचालितः॥ 16 ॥

asamañjasa ātmānaṃ darśayannasamañjasam | jātismaraḥ purā saṅgādyogī yogādvicālitaḥ

आचरन् गर्हितं लोके ज्ञातीनां कर्म विप्रियम् ।सरय्वां क्रीडतो बालान् प्रास्यदुद्वेजयन् जनम्॥ 17 ॥

ācaran garhitaṃ loke jñātīnāṃ karma vipriyam | sarayvāṃ krīḍato bālān prāsyadudvejayan janam

एवंवृत्तः परित्यक्तः पित्रा स्नेहमपोह्य वै ।योगैश्वर्येण बालांस्तान् दर्शयित्वा ततो ययौ॥ 18 ॥

evaṃvṛttaḥ parityaktaḥ pitrā snehamapohya vai | yogaiśvaryeṇa bālāṃstān darśayitvā tato yayau

अयोध्यावासिनः सर्वे बालकान् पुनरागतान् ।दृष्ट्वा विसिस्मिरे राजन् राजा चाप्यन्वतप्यत॥ 19 ॥

ayodhyāvāsinaḥ sarve bālakān punarāgatān | dṛṣṭvā visismire rājan rājā cāpyanvatapyata

अंशुमांश्चोदितो राज्ञा तुरङ्गान्वेषणे ययौ ।पितृव्यखातानुपथं भस्मान्ति ददृशे हयम्॥ 20 ॥

aṃśumāṃścodito rājñā turaṅgānveṣaṇe yayau | pitṛvyakhātānupathaṃ bhasmānti dadṛśe hayam

तत्रासीनं मुनिं वीक्ष्य कपिलाख्यमधोक्षजम् ।अस्तौत्समाहितमनाः प्राञ्जलिः प्रणतो महान्॥ 21 ॥

tatrāsīnaṃ muniṃ vīkṣya kapilākhyamadhokṣajam | astautsamāhitamanāḥ prāñjaliḥ praṇato mahān

न पश्यति त्वां परमात्मनोऽजनो न बुध्यतेऽद्यापि समाधियुक्तिभिः ।कुतोऽपरे तस्य मनःशरीरधी- विसर्गसृष्टा वयमप्रकाशाः॥ 22 ॥

na paśyati tvāṃ paramātmano'jano na budhyate'dyāpi samādhiyuktibhiḥ | kuto'pare tasya manaḥśarīradhī- visargasṛṣṭā vayamaprakāśāḥ

ये देहभाजस्त्रिगुणप्रधाना गुणान् विपश्यन्त्युत वा तमश्च ।यन्मायया मोहितचेतसस्ते विदुः स्वसंस्थं न बहिःप्रकाशाः॥ 23 ॥

ye dehabhājastriguṇapradhānā guṇān vipaśyantyuta vā tamaśca | yanmāyayā mohitacetasaste viduḥ svasaṃsthaṃ na bahiḥprakāśāḥ

तं त्वामहं ज्ञानघनं स्वभाव- प्रध्वस्तमायागुणभेदमोहैः ।सनन्दनाद्यैर्मुनिभिर्विभाव्यं कथं हि मूढः परिभावयामि॥ 24 ॥

taṃ tvāmahaṃ jñānaghanaṃ svabhāva- pradhvastamāyāguṇabhedamohaiḥ | sanandanādyairmunibhirvibhāvyaṃ kathaṃ hi mūḍhaḥ paribhāvayāmi

प्रशान्तमायागुणकर्मलिङ्ग- मनामरूपं सदसद्विमुक्तम् ।ज्ञानोपदेशाय गृहीतदेहं नमामहे त्वां पुरुषं पुराणम्॥ 25 ॥

praśāntamāyāguṇakarmaliṅga- manāmarūpaṃ sadasadvimuktam | jñānopadeśāya gṛhītadehaṃ namāmahe tvāṃ puruṣaṃ purāṇam

त्वन्मायारचिते लोके वस्तुबुद्ध्या गृहादिषु ।भ्रमन्ति कामलोभेर्ष्यामोहविभ्रान्तचेतसः॥ 26 ॥

tvanmāyāracite loke vastubuddhyā gṛhādiṣu | bhramanti kāmalobherṣyāmohavibhrāntacetasaḥ

अद्य नः सर्वभूतात्मन् कामकर्मेन्द्रियाशयः ।मोहपाशो दृढश्छिन्नो भगवंस्तव दर्शनात्॥ 27 ॥

adya naḥ sarvabhūtātman kāmakarmendriyāśayaḥ | mohapāśo dṛḍhaśchinno bhagavaṃstava darśanāt

इत्थं गीतानुभावस्तं भगवान् कपिलो मुनिः ।अंशुमन्तमुवाचेदमनुगृह्य धिया नृप॥ 28 ॥

itthaṃ gītānubhāvastaṃ bhagavān kapilo muniḥ | aṃśumantamuvācedamanugṛhya dhiyā nṛpa

अश्वोऽयं नीयतां वत्स पितामहपशुस्तव ।इमे च पितरो दग्धा गङ्गाम्भोऽर्हन्ति नेतरत्॥ 29 ॥

aśvo'yaṃ nīyatāṃ vatsa pitāmahapaśustava | ime ca pitaro dagdhā gaṅgāmbho'rhanti netarat

तं परिक्रम्य शिरसा प्रसाद्य हयमानयत् ।सगरस्तेन पशुना क्रतुशेषं समापयत्॥ 30 ॥

taṃ parikramya śirasā prasādya hayamānayat | sagarastena paśunā kratuśeṣaṃ samāpayat

राज्यमंशुमते न्यस्य निःस्पृहो मुक्तबन्धनः ।और्वोपदिष्टमार्गेण लेभे गतिमनुत्तमाम्॥ 31 ॥

rājyamaṃśumate nyasya niḥspṛho muktabandhanaḥ | aurvopadiṣṭamārgeṇa lebhe gatimanuttamām

नवमस्कन्धे सगरोपाख्याने अष्ठमोऽध्यायः॥ 8b ॥

navamaskandhe sagaropākhyāne aṣṭhamo'dhyāyaḥ