Skandha 9, Adhyāya 19

स इत्थमाचरन् कामान् स्त्रैणोऽपह्नवमात्मनः ।बुद्ध्वा प्रियायै निर्विण्णो गाथामेतामगायत॥ 1 ॥

sa itthamācaran kāmān straiṇo'pahnavamātmanaḥ | buddhvā priyāyai nirviṇṇo gāthāmetāmagāyata

शृणु भार्गव्यमूं गाथां मद्विधाचरितां भुवि ।धीरा यस्यानुशोचन्ति वने ग्रामनिवासिनः॥ 2 ॥

śṛṇu bhārgavyamūṃ gāthāṃ madvidhācaritāṃ bhuvi | dhīrā yasyānuśocanti vane grāmanivāsinaḥ

बस्त एको वने कश्चिद्विचिन्वन् प्रियमात्मनः ।ददर्श कूपे पतितां स्वकर्मवशगामजाम्॥ 3 ॥

basta eko vane kaścidvicinvan priyamātmanaḥ | dadarśa kūpe patitāṃ svakarmavaśagāmajām

तस्या उद्धरणोपायं बस्तः कामी विचिन्तयन् ।व्यधत्त तीर्थमुद्धृत्य विषाणाग्रेण रोधसी॥ 4 ॥

tasyā uddharaṇopāyaṃ bastaḥ kāmī vicintayan | vyadhatta tīrthamuddhṛtya viṣāṇāgreṇa rodhasī

सोत्तीर्य कूपात्सुश्रोणी तमेव चकमे किल ।तया वृतं समुद्वीक्ष्य बह्व्योऽजाः कान्तकामिनीः॥ 5 ॥

sottīrya kūpātsuśroṇī tameva cakame kila | tayā vṛtaṃ samudvīkṣya bahvyo'jāḥ kāntakāminīḥ

पीवानं श्मश्रुलं प्रेष्ठं मीढ्वांसं याभकोविदम् ।स एकोऽजवृषस्तासां बह्वीनां रतिवर्धनः ।रेमे कामग्रहग्रस्त आत्मानं नावबुध्यत॥ 6 ॥

pīvānaṃ śmaśrulaṃ preṣṭhaṃ mīḍhvāṃsaṃ yābhakovidam | sa eko'javṛṣastāsāṃ bahvīnāṃ rativardhanaḥ | reme kāmagrahagrasta ātmānaṃ nāvabudhyata

तमेव प्रेष्ठतमया रममाणमजान्यया ।विलोक्य कूपसंविग्ना नामृष्यद्बस्तकर्म तत्॥ 7 ॥

tameva preṣṭhatamayā ramamāṇamajānyayā | vilokya kūpasaṃvignā nāmṛṣyadbastakarma tat

तं दुर्हृदं सुहृद्रूपं कामिनं क्षणसौहृदम् ।इन्द्रियाराममुत्सृज्य स्वामिनं दुःखिता ययौ॥ 8 ॥

taṃ durhṛdaṃ suhṛdrūpaṃ kāminaṃ kṣaṇasauhṛdam | indriyārāmamutsṛjya svāminaṃ duḥkhitā yayau

सोऽपि चानुगतः स्त्रैणः कृपणस्तां प्रसादितुम् ।कुर्वन्निडविडाकारं नाशक्नोत्पथि सन्धितुम्॥ 9 ॥

so'pi cānugataḥ straiṇaḥ kṛpaṇastāṃ prasāditum | kurvanniḍaviḍākāraṃ nāśaknotpathi sandhitum

तस्यास्तत्र द्विजः कश्चिदजास्वाम्यच्छिनद्रुषा ।लम्बन्तं वृषणं भूयः सन्दधेऽर्थाय योगवित्॥ 10 ॥

tasyāstatra dvijaḥ kaścidajāsvāmyacchinadruṣā | lambantaṃ vṛṣaṇaṃ bhūyaḥ sandadhe'rthāya yogavit

सम्बद्धवृषणः सोऽपि ह्यजया कूपलब्धया ।कालं बहुतिथं भद्रे कामैर्नाद्यापि तुष्यति॥ 11 ॥

sambaddhavṛṣaṇaḥ so'pi hyajayā kūpalabdhayā | kālaṃ bahutithaṃ bhadre kāmairnādyāpi tuṣyati

तथाहं कृपणः सुभ्रु भवत्याः प्रेमयन्त्रितः ।आत्मानं नाभिजानामि मोहितस्तव मायया॥ 12 ॥

tathāhaṃ kṛpaṇaḥ subhru bhavatyāḥ premayantritaḥ | ātmānaṃ nābhijānāmi mohitastava māyayā

यत्पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशवः स्त्रियः ।न दुह्यन्ति मनःप्रीतिं पुंसः कामहतस्य ते॥ 13 ॥

yatpṛthivyāṃ vrīhiyavaṃ hiraṇyaṃ paśavaḥ striyaḥ | na duhyanti manaḥprītiṃ puṃsaḥ kāmahatasya te

न जातु कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति ।हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते॥ 14 ॥

na jātu kāmaḥ kāmānāmupabhogena śāmyati | haviṣā kṛṣṇavartmeva bhūya evābhivardhate

यदा न कुरुते भावं सर्वभूतेष्वमङ्गलम् ।समदृष्टेस्तदा पुंसः सर्वाः सुखमया दिशः॥ 15 ॥

yadā na kurute bhāvaṃ sarvabhūteṣvamaṅgalam | samadṛṣṭestadā puṃsaḥ sarvāḥ sukhamayā diśaḥ

या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्जीर्यतो या न जीर्यते ।तां तृष्णां दुःखनिवहां शर्मकामो द्रुतं त्यजेत्॥ 16 ॥

yā dustyajā durmatibhirjīryato yā na jīryate | tāṃ tṛṣṇāṃ duḥkhanivahāṃ śarmakāmo drutaṃ tyajet

मात्रा स्वस्रा दुहित्रा वा नाविविक्तासनो भवेत् ।बलवानिन्द्रियग्रामो विद्वांसमपि कर्षति॥ 17 ॥

mātrā svasrā duhitrā vā nāviviktāsano bhavet | balavānindriyagrāmo vidvāṃsamapi karṣati

पूर्णं वर्षसहस्रं मे विषयान् सेवतोऽसकृत् ।तथापि चानुसवनं तृष्णा तेषूपजायते॥ 18 ॥

pūrṇaṃ varṣasahasraṃ me viṣayān sevato'sakṛt | tathāpi cānusavanaṃ tṛṣṇā teṣūpajāyate

तस्मादेतामहं त्यक्त्वा ब्रह्मण्याधाय मानसम् ।निर्द्वन्द्वो निरहङ्कारश्चरिष्यामि मृगैः सह॥ 19 ॥

tasmādetāmahaṃ tyaktvā brahmaṇyādhāya mānasam | nirdvandvo nirahaṅkāraścariṣyāmi mṛgaiḥ saha

दृष्टं श्रुतमसद्बुद्ध्वा नानुध्यायेन्न संविशेत् ।संसृतिं चात्मनाशं च तत्र विद्वान् स आत्मदृक्॥ 20 ॥

dṛṣṭaṃ śrutamasadbuddhvā nānudhyāyenna saṃviśet | saṃsṛtiṃ cātmanāśaṃ ca tatra vidvān sa ātmadṛk

इत्युक्त्वा नाहुषो जायां तदीयं पूरवे वयः ।दत्त्वा स्वां जरसं तस्मादाददे विगतस्पृहः॥ 21 ॥

ityuktvā nāhuṣo jāyāṃ tadīyaṃ pūrave vayaḥ | dattvā svāṃ jarasaṃ tasmādādade vigataspṛhaḥ

दिशि दक्षिणपूर्वस्यां द्रुह्युं दक्षिणतो यदुम् ।प्रतीच्यां तुर्वसुं चक्र उदीच्यामनुमीश्वरम्॥ 22 ॥

diśi dakṣiṇapūrvasyāṃ druhyuṃ dakṣiṇato yadum | pratīcyāṃ turvasuṃ cakra udīcyāmanumīśvaram

भूमण्डलस्य सर्वस्य पूरुमर्हत्तमं विशाम् ।अभिषिच्याग्रजांस्तस्य वशे स्थाप्य वनं ययौ॥ 23 ॥

bhūmaṇḍalasya sarvasya pūrumarhattamaṃ viśām | abhiṣicyāgrajāṃstasya vaśe sthāpya vanaṃ yayau

आसेवितं वर्षपूगान् षड्वर्गं विषयेषु सः ।क्षणेन मुमुचे नीडं जातपक्ष इव द्विजः॥ 24 ॥

āsevitaṃ varṣapūgān ṣaḍvargaṃ viṣayeṣu saḥ | kṣaṇena mumuce nīḍaṃ jātapakṣa iva dvijaḥ

स तत्र निर्मुक्तसमस्तसङ्ग आत्मानुभूत्या विधुतत्रिलिङ्गः ।परेऽमले ब्रह्मणि वासुदेवे लेभे गतिं भागवतीं प्रतीतः॥ 25 ॥

sa tatra nirmuktasamastasaṅga ātmānubhūtyā vidhutatriliṅgaḥ | pare'male brahmaṇi vāsudeve lebhe gatiṃ bhāgavatīṃ pratītaḥ

श्रुत्वा गाथां देवयानी मेने प्रस्तोभमात्मनः ।स्त्रीपुंसोः स्नेहवैक्लव्यात्परिहासमिवेरितम्॥ 26 ॥

śrutvā gāthāṃ devayānī mene prastobhamātmanaḥ | strīpuṃsoḥ snehavaiklavyātparihāsamiveritam

सा सन्निवासं सुहृदां प्रपायामिव गच्छताम् ।विज्ञायेश्वरतन्त्राणां मायाविरचितं प्रभोः॥ 27 ॥

sā sannivāsaṃ suhṛdāṃ prapāyāmiva gacchatām | vijñāyeśvaratantrāṇāṃ māyāviracitaṃ prabhoḥ

सर्वत्र सङ्गमुत्सृज्य स्वप्नौपम्येन भार्गवी ।कृष्णे मनः समावेश्य व्यधुनोल्लिङ्गमात्मनः॥ 28 ॥

sarvatra saṅgamutsṛjya svapnaupamyena bhārgavī | kṛṣṇe manaḥ samāveśya vyadhunolliṅgamātmanaḥ

नमस्तुभ्यं भगवते वासुदेवाय वेधसे ।सर्वभूताधिवासाय शान्ताय बृहते नमः॥ 29 ॥

namastubhyaṃ bhagavate vāsudevāya vedhase | sarvabhūtādhivāsāya śāntāya bṛhate namaḥ

संहितायां नवमस्कन्धे एकोनविंशोऽध्यायः॥ 19b ॥

saṃhitāyāṃ navamaskandhe ekonaviṃśo'dhyāyaḥ