Skandha 9, Adhyāya 24

तस्यां विदर्भोऽजनयत्पुत्रौ नाम्ना कुशक्रथौ ।तृतीयं रोमपादं च विदर्भकुलनन्दनम्॥ 1 ॥

tasyāṃ vidarbho'janayatputrau nāmnā kuśakrathau | tṛtīyaṃ romapādaṃ ca vidarbhakulanandanam

रोमपादसुतो बभ्रुर्बभ्रोः कृतिरजायत ।उशिकस्तत्सुतस्तस्माच्चेदिश्चैद्यादयो नृप॥ 2 ॥

romapādasuto babhrurbabhroḥ kṛtirajāyata | uśikastatsutastasmāccediścaidyādayo nṛpa

क्रथस्य कुन्तिः पुत्रोऽभूद्धृष्टिस्तस्याथ निर्वृतिः ।ततो दशार्हो नाम्नाभूत्तस्य व्योमः सुतस्ततः॥ 3 ॥

krathasya kuntiḥ putro'bhūddhṛṣṭistasyātha nirvṛtiḥ | tato daśārho nāmnābhūttasya vyomaḥ sutastataḥ

जीमूतो विकृतिस्तस्य यस्य भीमरथः सुतः ।ततो नवरथः पुत्रो जातो दशरथस्ततः॥ 4 ॥

jīmūto vikṛtistasya yasya bhīmarathaḥ sutaḥ | tato navarathaḥ putro jāto daśarathastataḥ

करम्भिः शकुनेः पुत्रो देवरातस्तदात्मजः ।देवक्षत्रस्ततस्तस्य मधुः कुरुवशादनुः॥ 5 ॥

karambhiḥ śakuneḥ putro devarātastadātmajaḥ | devakṣatrastatastasya madhuḥ kuruvaśādanuḥ

पुरुहोत्रस्त्वनोः पुत्रस्तस्यायुः सात्वतस्ततः ।भजमानो भजिर्दिव्यो वृष्णिर्देवावृधोऽन्धकः॥ 6 ॥

puruhotrastvanoḥ putrastasyāyuḥ sātvatastataḥ | bhajamāno bhajirdivyo vṛṣṇirdevāvṛdho'ndhakaḥ

सात्वतस्य सुताः सप्त महाभोजश्च मारिष ।भजमानस्य निम्लोचिः किङ्किणो धृष्टिरेव च॥ 7 ॥

sātvatasya sutāḥ sapta mahābhojaśca māriṣa | bhajamānasya nimlociḥ kiṅkiṇo dhṛṣṭireva ca

एकस्यामात्मजाः पत्न्यामन्यस्यां च त्रयः सुताः ।शताजिच्च सहस्राजिदयुताजिदिति प्रभो॥ 8 ॥

ekasyāmātmajāḥ patnyāmanyasyāṃ ca trayaḥ sutāḥ | śatājicca sahasrājidayutājiditi prabho

बभ्रुर्देवावृधसुतस्तयोः श्लोकौ पठन्त्यमू ।यथैव शृणुमो दूरात्सम्पश्यामस्तथान्तिकात्॥ 9 ॥

babhrurdevāvṛdhasutastayoḥ ślokau paṭhantyamū | yathaiva śṛṇumo dūrātsampaśyāmastathāntikāt

बभ्रुः श्रेष्ठो मनुष्याणां देवैर्देवावृधः समः ।पुरुषाः पञ्चषष्टिश्च षट् सहस्राणि चाष्ट च॥ 10 ॥

babhruḥ śreṣṭho manuṣyāṇāṃ devairdevāvṛdhaḥ samaḥ | puruṣāḥ pañcaṣaṣṭiśca ṣaṭ sahasrāṇi cāṣṭa ca

येऽमृतत्वमनुप्राप्ता बभ्रोर्देवावृधादपि ।महाभोजोऽपि धर्मात्मा भोजा आसंस्तदन्वये॥ 11 ॥

ye'mṛtatvamanuprāptā babhrordevāvṛdhādapi | mahābhojo'pi dharmātmā bhojā āsaṃstadanvaye

वृष्णेः सुमित्रः पुत्रोऽभूद्युधाजिच्च परन्तप ।शिनिस्तस्यानमित्रश्च निम्नोऽभूदनमित्रतः॥ 12 ॥

vṛṣṇeḥ sumitraḥ putro'bhūdyudhājicca parantapa | śinistasyānamitraśca nimno'bhūdanamitrataḥ

सत्राजितः प्रसेनश्च निम्नस्याप्यासतुः सुतौ ।अनमित्रसुतो योऽन्यः शिनिस्तस्याथ सत्यकः॥ 13 ॥

satrājitaḥ prasenaśca nimnasyāpyāsatuḥ sutau | anamitrasuto yo'nyaḥ śinistasyātha satyakaḥ

युयुधानः सात्यकिर्वै जयस्तस्य कुणिस्ततः ।युगन्धरोऽनमित्रस्य वृष्णिः पुत्रोऽपरस्ततः॥ 14 ॥

yuyudhānaḥ sātyakirvai jayastasya kuṇistataḥ | yugandharo'namitrasya vṛṣṇiḥ putro'parastataḥ

श्वफल्कश्चित्ररथश्च गान्दिन्यां च श्वफल्कतः ।अक्रूरप्रमुखा आसन् पुत्रा द्वादश विश्रुताः॥ 15 ॥

śvaphalkaścitrarathaśca gāndinyāṃ ca śvaphalkataḥ | akrūrapramukhā āsan putrā dvādaśa viśrutāḥ

आसङ्गः सारमेयश्च मृदुरो मृदुविद्गिरिः ।धर्मवृद्धः सुकर्मा च क्षेत्रोपेक्षोऽरिमर्दनः॥ 16 ॥

āsaṅgaḥ sārameyaśca mṛduro mṛduvidgiriḥ | dharmavṛddhaḥ sukarmā ca kṣetropekṣo'rimardanaḥ

शत्रुघ्नो गन्धमादश्च प्रतिबाहुश्च द्वादश ।तेषां स्वसा सुचीराख्या द्वावक्रूरसुतावपि॥ 17 ॥

śatrughno gandhamādaśca pratibāhuśca dvādaśa | teṣāṃ svasā sucīrākhyā dvāvakrūrasutāvapi

देववानुपदेवश्च तथा चित्ररथात्मजाः ।पृथुर्विदूरथाद्याश्च बहवो वृष्णिनन्दनाः॥ 18 ॥

devavānupadevaśca tathā citrarathātmajāḥ | pṛthurvidūrathādyāśca bahavo vṛṣṇinandanāḥ

कुकुरो भजमानश्च शुचिः कम्बलबर्हिषः ।कुकुरस्य सुतो वह्निर्विलोमा तनयस्ततः॥ 19 ॥

kukuro bhajamānaśca śuciḥ kambalabarhiṣaḥ | kukurasya suto vahnirvilomā tanayastataḥ

कपोतरोमा तस्यानुः सखा यस्य च तुम्बुरुः ।अन्धको दुन्दुभिस्तस्मादविद्योतः पुनर्वसुः॥ 20 ॥

kapotaromā tasyānuḥ sakhā yasya ca tumburuḥ | andhako dundubhistasmādavidyotaḥ punarvasuḥ

तस्याहुकश्चाहुकी च कन्या चैवाहुकात्मजौ ।देवकश्चोग्रसेनश्च चत्वारो देवकात्मजाः॥ 21 ॥

tasyāhukaścāhukī ca kanyā caivāhukātmajau | devakaścograsenaśca catvāro devakātmajāḥ

देववानुपदेवश्च सुदेवो देववर्धनः ।तेषां स्वसारः सप्तासन् धृतदेवादयो नृप॥ 22 ॥

devavānupadevaśca sudevo devavardhanaḥ | teṣāṃ svasāraḥ saptāsan dhṛtadevādayo nṛpa

शान्तिदेवोपदेवा च श्रीदेवा देवरक्षिता ।सहदेवा देवकी च वसुदेव उवाह ताः॥ 23 ॥

śāntidevopadevā ca śrīdevā devarakṣitā | sahadevā devakī ca vasudeva uvāha tāḥ

कंसः सुनामा न्यग्रोधः कङ्कः शङ्कुः सुहूस्तथा ।राष्ट्रपालोऽथ सृष्टिश्च तुष्टिमानौग्रसेनयः॥ 24 ॥

kaṃsaḥ sunāmā nyagrodhaḥ kaṅkaḥ śaṅkuḥ suhūstathā | rāṣṭrapālo'tha sṛṣṭiśca tuṣṭimānaugrasenayaḥ

कंसा कंसवती कङ्का शूरभू राष्ट्रपालिका ।उग्रसेनदुहितरो वसुदेवानुजस्त्रियः॥ 25 ॥

kaṃsā kaṃsavatī kaṅkā śūrabhū rāṣṭrapālikā | ugrasenaduhitaro vasudevānujastriyaḥ

शूरो विदूरथादासीद्भजमानः सुतस्ततः ।शिनिस्तस्मात्स्वयं भोजो हृदीकस्तत्सुतो मतः॥ 26 ॥

śūro vidūrathādāsīdbhajamānaḥ sutastataḥ | śinistasmātsvayaṃ bhojo hṛdīkastatsuto mataḥ

देवबाहुः शतधनुः कृतवर्मेति तत्सुताः ।देवमीढस्य शूरस्य मारिषा नाम पत्न्यभूत्॥ 27 ॥

devabāhuḥ śatadhanuḥ kṛtavarmeti tatsutāḥ | devamīḍhasya śūrasya māriṣā nāma patnyabhūt

तस्यां स जनयामास दश पुत्रानकल्मषान् ।वसुदेवं देवभागं देवश्रवसमानकम्॥ 28 ॥

tasyāṃ sa janayāmāsa daśa putrānakalmaṣān | vasudevaṃ devabhāgaṃ devaśravasamānakam

सृञ्जयं श्यामकं कङ्कं शमीकं वत्सकं वृकम् ।देवदुन्दुभयो नेदुरानका यस्य जन्मनि॥ 29 ॥

sṛñjayaṃ śyāmakaṃ kaṅkaṃ śamīkaṃ vatsakaṃ vṛkam | devadundubhayo nedurānakā yasya janmani

वसुदेवं हरेः स्थानं वदन्त्यानकदुन्दुभिम् ।पृथा च श्रुतदेवा च श्रुतकीर्तिः श्रुतश्रवाः॥ 30 ॥

vasudevaṃ hareḥ sthānaṃ vadantyānakadundubhim | pṛthā ca śrutadevā ca śrutakīrtiḥ śrutaśravāḥ

राजाधिदेवी चैतेषां भगिन्यः पञ्च कन्यकाः ।कुन्तेः सख्युः पिता शूरो ह्यपुत्रस्य पृथामदात्॥ 31 ॥

rājādhidevī caiteṣāṃ bhaginyaḥ pañca kanyakāḥ | kunteḥ sakhyuḥ pitā śūro hyaputrasya pṛthāmadāt

साऽऽप दुर्वाससो विद्यां देवहूतीं प्रतोषितात् ।तस्या वीर्यपरीक्षार्थमाजुहाव रविं शुचिम्॥ 32 ॥

sā''pa durvāsaso vidyāṃ devahūtīṃ pratoṣitāt | tasyā vīryaparīkṣārthamājuhāva raviṃ śucim

तदैवोपागतं देवं वीक्ष्य विस्मितमानसा ।प्रत्ययार्थं प्रयुक्ता मे याहि देव क्षमस्व मे॥ 33 ॥

tadaivopāgataṃ devaṃ vīkṣya vismitamānasā | pratyayārthaṃ prayuktā me yāhi deva kṣamasva me

अमोघं दर्शनं देवि आदित्से त्वयि चात्मजम् ।योनिर्यथा न दुष्येत कर्ताहं ते सुमध्यमे॥ 34 ॥

amoghaṃ darśanaṃ devi āditse tvayi cātmajam | yoniryathā na duṣyeta kartāhaṃ te sumadhyame

सद्यः कुमारः सञ्जज्ञे द्वितीय इव भास्करः॥ 35 ॥

sadyaḥ kumāraḥ sañjajñe dvitīya iva bhāskaraḥ

तं सात्यजन्नदीतोये कृच्छ्राल्लोकस्य बिभ्यती ।प्रपितामहस्तामुवाह पाण्डुर्वै सत्यविक्रमः॥ 36 ॥

taṃ sātyajannadītoye kṛcchrāllokasya bibhyatī | prapitāmahastāmuvāha pāṇḍurvai satyavikramaḥ

श्रुतदेवां तु कारूषो वृद्धशर्मा समग्रहीत् ।यस्यामभूद्दन्तवक्त्रः ऋषिशप्तो दितेः सुतः॥ 37 ॥

śrutadevāṃ tu kārūṣo vṛddhaśarmā samagrahīt | yasyāmabhūddantavaktraḥ ṛṣiśapto diteḥ sutaḥ

कैकेयो धृष्टकेतुश्च श्रुतकीर्तिमविन्दत ।सन्तर्दनादयस्तस्यां पञ्चासन् कैकयाः सुताः॥ 38 ॥

kaikeyo dhṛṣṭaketuśca śrutakīrtimavindata | santardanādayastasyāṃ pañcāsan kaikayāḥ sutāḥ

राजाधिदेव्यामावन्त्यौ जयसेनोऽजनिष्ट ह ।दमघोषश्चेदिराजः श्रुतश्रवसमग्रहीत्॥ 39 ॥

rājādhidevyāmāvantyau jayaseno'janiṣṭa ha | damaghoṣaścedirājaḥ śrutaśravasamagrahīt

शिशुपालः सुतस्तस्याः कथितस्तस्य सम्भवः ।देवभागस्य कंसायां चित्रकेतुबृहद्बलौ॥ 40 ॥

śiśupālaḥ sutastasyāḥ kathitastasya sambhavaḥ | devabhāgasya kaṃsāyāṃ citraketubṛhadbalau

कंसवत्यां देवश्रवसः सुवीर इषुमांस्तथा ।कङ्कायामानकाज्जातः सत्यजित्पुरुजित्तथा॥ 41 ॥

kaṃsavatyāṃ devaśravasaḥ suvīra iṣumāṃstathā | kaṅkāyāmānakājjātaḥ satyajitpurujittathā

सृञ्जयो राष्ट्रपाल्यां च वृषदुर्मर्षणादिकान् ।हरिकेशहिरण्याक्षौ शूरभूम्यां च श्यामकः॥ 42 ॥

sṛñjayo rāṣṭrapālyāṃ ca vṛṣadurmarṣaṇādikān | harikeśahiraṇyākṣau śūrabhūmyāṃ ca śyāmakaḥ

मिश्रकेश्यामप्सरसि वृकादीन् वत्सकस्तथा ।तक्षपुष्करशालादीन् दुर्वार्क्ष्यां वृक आदधे॥ 43 ॥

miśrakeśyāmapsarasi vṛkādīn vatsakastathā | takṣapuṣkaraśālādīn durvārkṣyāṃ vṛka ādadhe

सुमित्रार्जुनपालादीन् शमीकात्तु सुदामिनी ।कङ्कश्च कर्णिकायां वै ऋतधामजयावपि॥ 44 ॥

sumitrārjunapālādīn śamīkāttu sudāminī | kaṅkaśca karṇikāyāṃ vai ṛtadhāmajayāvapi

पौरवी रोहिणी भद्रा मदिरा रोचना इला ।देवकीप्रमुखा आसन् पत्न्य आनकदुन्दुभेः॥ 45 ॥

pauravī rohiṇī bhadrā madirā rocanā ilā | devakīpramukhā āsan patnya ānakadundubheḥ

बलं गदं सारणं च दुर्मदं विपुलं ध्रुवम् ।वसुदेवस्तु रोहिण्यां कृतादीनुदपादयत्॥ 46 ॥

balaṃ gadaṃ sāraṇaṃ ca durmadaṃ vipulaṃ dhruvam | vasudevastu rohiṇyāṃ kṛtādīnudapādayat

सुभद्रो भद्रवाहश्च दुर्मदो भद्र एव च ।पौरव्यास्तनया ह्येते भूताद्या द्वादशाभवन्॥ 47 ॥

subhadro bhadravāhaśca durmado bhadra eva ca | pauravyāstanayā hyete bhūtādyā dvādaśābhavan

नन्दोपनन्दकृतकशूराद्या मदिरात्मजाः ।कौसल्या केशिनं त्वेकमसूत कुलनन्दनम्॥ 48 ॥

nandopanandakṛtakaśūrādyā madirātmajāḥ | kausalyā keśinaṃ tvekamasūta kulanandanam

रोचनायामतो जाता हस्तहेमाङ्गदादयः ।इलायामुरुवल्कादीन् यदुमुख्यानजीजनत्॥ 49 ॥

rocanāyāmato jātā hastahemāṅgadādayaḥ | ilāyāmuruvalkādīn yadumukhyānajījanat

विपृष्ठो धृतदेवायामेक आनकदुन्दुभेः ।शान्तिदेवात्मजा राजन् श्रमप्रतिश्रुतादयः॥ 50 ॥

vipṛṣṭho dhṛtadevāyāmeka ānakadundubheḥ | śāntidevātmajā rājan śramapratiśrutādayaḥ

राजानः कल्पवर्षाद्या उपदेवासुता दश ।वसुहंससुवंशाद्याः श्रीदेवायास्तु षट् सुताः॥ 51 ॥

rājānaḥ kalpavarṣādyā upadevāsutā daśa | vasuhaṃsasuvaṃśādyāḥ śrīdevāyāstu ṣaṭ sutāḥ

देवरक्षितया लब्धा नव चात्र गदादयः ।वसुदेवः सुतानष्टावादधे सहदेवया॥ 52 ॥

devarakṣitayā labdhā nava cātra gadādayaḥ | vasudevaḥ sutānaṣṭāvādadhe sahadevayā

पुरुविश्रुतमुख्यांस्तु साक्षाद्धर्मो वसूनिव ।वसुदेवस्तु देवक्यामष्ट पुत्रानजीजनत्॥ 53 ॥

puruviśrutamukhyāṃstu sākṣāddharmo vasūniva | vasudevastu devakyāmaṣṭa putrānajījanat

कीर्तिमन्तं सुषेणं च भद्रसेनमुदारधीः ।ऋजुं सम्मर्दनं भद्रं सङ्कर्षणमहीश्वरम्॥ 54 ॥

kīrtimantaṃ suṣeṇaṃ ca bhadrasenamudāradhīḥ | ṛjuṃ sammardanaṃ bhadraṃ saṅkarṣaṇamahīśvaram

अष्टमस्तु तयोरासीत्स्वयमेव हरिः किल ।सुभद्रा च महाभागा तव राजन् पितामही॥ 55 ॥

aṣṭamastu tayorāsītsvayameva hariḥ kila | subhadrā ca mahābhāgā tava rājan pitāmahī

यदा यदेह धर्मस्य क्षयो वृद्धिश्च पाप्मनः ।तदा तु भगवानीश आत्मानं सृजते हरिः॥ 56 ॥

yadā yadeha dharmasya kṣayo vṛddhiśca pāpmanaḥ | tadā tu bhagavānīśa ātmānaṃ sṛjate hariḥ

न ह्यस्य जन्मनो हेतुः कर्मणो वा महीपते ।आत्ममायां विनेशस्य परस्य द्रष्टुरात्मनः॥ 57 ॥

na hyasya janmano hetuḥ karmaṇo vā mahīpate | ātmamāyāṃ vineśasya parasya draṣṭurātmanaḥ

यन्मायाचेष्टितं पुंसः स्थित्युत्पत्त्यप्ययाय हि ।अनुग्रहस्तन्निवृत्तेरात्मलाभाय चेष्यते॥ 58 ॥

yanmāyāceṣṭitaṃ puṃsaḥ sthityutpattyapyayāya hi | anugrahastannivṛtterātmalābhāya ceṣyate

अक्षौहिणीनां पतिभिरसुरैर्नृपलाञ्छनैः ।भुव आक्रम्यमाणाया अभाराय कृतोद्यमः॥ 59 ॥

akṣauhiṇīnāṃ patibhirasurairnṛpalāñchanaiḥ | bhuva ākramyamāṇāyā abhārāya kṛtodyamaḥ

कर्माण्यपरिमेयाणि मनसापि सुरेश्वरैः ।सहसङ्कर्षणश्चक्रे भगवान् मधुसूदनः॥ 60 ॥

karmāṇyaparimeyāṇi manasāpi sureśvaraiḥ | sahasaṅkarṣaṇaścakre bhagavān madhusūdanaḥ

कलौ जनिष्यमाणानां दुःखशोकतमोनुदम् ।अनुग्रहाय भक्तानां सुपुण्यं व्यतनोद्यशः॥ 61 ॥

kalau janiṣyamāṇānāṃ duḥkhaśokatamonudam | anugrahāya bhaktānāṃ supuṇyaṃ vyatanodyaśaḥ

यस्मिन् सत्कर्णपीयुषे यशस्तीर्थवरे सकृत् ।श्रोत्राञ्जलिरुपस्पृश्य धुनुते कर्मवासनाम्॥ 62 ॥

yasmin satkarṇapīyuṣe yaśastīrthavare sakṛt | śrotrāñjalirupaspṛśya dhunute karmavāsanām

भोजवृष्ण्यन्धकमधुशूरसेनदशार्हकैः ।श्लाघनीयेहितः शश्वत्कुरुसृञ्जयपाण्डुभिः॥ 63 ॥

bhojavṛṣṇyandhakamadhuśūrasenadaśārhakaiḥ | ślāghanīyehitaḥ śaśvatkurusṛñjayapāṇḍubhiḥ

स्निग्धस्मितेक्षितोदारैर्वाक्यैर्विक्रमलीलया ।नृलोकं रमयामास मूर्त्या सर्वाङ्गरम्यया॥ 64 ॥

snigdhasmitekṣitodārairvākyairvikramalīlayā | nṛlokaṃ ramayāmāsa mūrtyā sarvāṅgaramyayā

यस्याननं मकरकुण्डलचारुकर्ण- भ्राजत्कपोलसुभगं सविलासहासम् ।नित्योत्सवं न ततृपुर्दृशिभिः पिबन्त्यो नार्यो नराश्च मुदिताः कुपिता निमेश्च॥ 65 ॥

yasyānanaṃ makarakuṇḍalacārukarṇa- bhrājatkapolasubhagaṃ savilāsahāsam | nityotsavaṃ na tatṛpurdṛśibhiḥ pibantyo nāryo narāśca muditāḥ kupitā nimeśca

जातो गतः पितृगृहाद्व्रजमेधितार्थो हत्वा रिपून् सुतशतानि कृतोरुदारः ।उत्पाद्य तेषु पुरुषः क्रतुभिः समीजे आत्मानमात्मनिगमं प्रथयन् जनेषु॥ 66 ॥

jāto gataḥ pitṛgṛhādvrajamedhitārtho hatvā ripūn sutaśatāni kṛtorudāraḥ | utpādya teṣu puruṣaḥ kratubhiḥ samīje ātmānamātmanigamaṃ prathayan janeṣu

पृथ्व्याः स वै गुरुभरं क्षपयन् कुरूणा- मन्तःसमुत्थकलिना युधि भूपचम्वः ।दृष्ट्या विधूय विजये जयमुद्विघोष्य प्रोच्योद्धवाय च परं समगात्स्वधाम॥ 67 ॥

pṛthvyāḥ sa vai gurubharaṃ kṣapayan kurūṇā- mantaḥsamutthakalinā yudhi bhūpacamvaḥ | dṛṣṭyā vidhūya vijaye jayamudvighoṣya procyoddhavāya ca paraṃ samagātsvadhāma

पारमहंस्यां संहितायां नवमस्कन्धे श्रीसूर्यसोमानुवंशकीर्तने यदुवंशानुकीर्तनं नाम चतुर्विंशोऽध्यायः॥ 24b ॥

pāramahaṃsyāṃ saṃhitāyāṃ navamaskandhe śrīsūryasomānuvaṃśakīrtane yaduvaṃśānukīrtanaṃ nāma caturviṃśo'dhyāyaḥ