Skandha 10, Adhyāya 16

विलोक्य दूषितां कृष्णां कृष्णः कृष्णाहिना विभुः ।तस्या विशुद्धिमन्विच्छन् सर्पं तमुदवासयत्॥ 1 ॥

vilokya dūṣitāṃ kṛṣṇāṃ kṛṣṇaḥ kṛṣṇāhinā vibhuḥ | tasyā viśuddhimanvicchan sarpaṃ tamudavāsayat

राजोवाच ।कथमन्तर्जलेऽगाधे न्यगृह्णाद्भगवानहिम् ।स वै बहुयुगावासं यथाऽऽसीद्विप्र कथ्यताम्॥ 2 ॥

rājovāca | kathamantarjale'gādhe nyagṛhṇādbhagavānahim | sa vai bahuyugāvāsaṃ yathā''sīdvipra kathyatām

ब्रह्मन् भगवतस्तस्य भूम्नः स्वच्छन्दवर्तिनः ।गोपालोदारचरितं कस्तृप्येतामृतं जुषन्॥ 3 ॥

brahman bhagavatastasya bhūmnaḥ svacchandavartinaḥ | gopālodāracaritaṃ kastṛpyetāmṛtaṃ juṣan

कालिन्द्यां कालियस्यासीध्रदः कश्चिद्विषाग्निना ।श्रप्यमाणपया यस्मिन् पतन्त्युपरिगाः खगाः॥ 4 ॥

kālindyāṃ kāliyasyāsīdhradaḥ kaścidviṣāgninā | śrapyamāṇapayā yasmin patantyuparigāḥ khagāḥ

विप्रुष्मता विषोदोर्मिमारुतेनाभिमर्शिताः ।म्रियन्ते तीरगा यस्य प्राणिनः स्थिरजङ्गमाः॥ 5 ॥

vipruṣmatā viṣodormimārutenābhimarśitāḥ | mriyante tīragā yasya prāṇinaḥ sthirajaṅgamāḥ

तं चण्डवेगविषवीर्यमवेक्ष्य तेन दुष्टां नदीं च खलसंयमनावतारः ।कृष्णः कदम्बमधिरुह्य ततोऽतितुङ्ग- मास्फोट्य गाढरशनो न्यपतद्विषोदे॥ 6 ॥

taṃ caṇḍavegaviṣavīryamavekṣya tena duṣṭāṃ nadīṃ ca khalasaṃyamanāvatāraḥ | kṛṣṇaḥ kadambamadhiruhya tato'tituṅga- māsphoṭya gāḍharaśano nyapatadviṣode

सर्पह्रदः पुरुषसारनिपातवेग- सङ्क्षोभितोरगविषोच्छ्वसिताम्बुराशिः ।पर्यक्प्लुतो विषकषायविभीषणोर्मि- र्धावन् धनुःशतकमनन्तबलस्य किं तत्॥ 7 ॥

sarpahradaḥ puruṣasāranipātavega- saṅkṣobhitoragaviṣocchvasitāmburāśiḥ | paryakpluto viṣakaṣāyavibhīṣaṇormi- rdhāvan dhanuḥśatakamanantabalasya kiṃ tat

तस्य ह्रदे विहरतो भुजदण्डघूर्ण- वार्घोषमङ्ग वरवारणविक्रमस्य ।आश्रुत्य तत्स्वसदनाभिभवं निरीक्ष्य चक्षुःश्रवाः समसरत्तदमृष्यमाणः॥ 8 ॥

tasya hrade viharato bhujadaṇḍaghūrṇa- vārghoṣamaṅga varavāraṇavikramasya | āśrutya tatsvasadanābhibhavaṃ nirīkṣya cakṣuḥśravāḥ samasarattadamṛṣyamāṇaḥ

तं प्रेक्षणीयसुकुमारघनावदातं श्रीवत्सपीतवसनं स्मितसुन्दरास्यम् ।क्रीडन्तमप्रतिभयं कमलोदराङ्घ्रिं सन्दश्य मर्मसु रुषा भुजया चछाद॥ 9 ॥

taṃ prekṣaṇīyasukumāraghanāvadātaṃ śrīvatsapītavasanaṃ smitasundarāsyam | krīḍantamapratibhayaṃ kamalodarāṅghriṃ sandaśya marmasu ruṣā bhujayā cachāda

तं नागभोगपरिवीतमदृष्टचेष्ट- मालोक्य तत्प्रियसखाः पशुपा भृशार्ताः ।कृष्णेऽर्पितात्मसुहृदर्थकलत्रकामा दुःखानुशोकभयमूढधियो निपेतुः॥ 10 ॥

taṃ nāgabhogaparivītamadṛṣṭaceṣṭa- mālokya tatpriyasakhāḥ paśupā bhṛśārtāḥ | kṛṣṇe'rpitātmasuhṛdarthakalatrakāmā duḥkhānuśokabhayamūḍhadhiyo nipetuḥ

गावो वृषा वत्सतर्यः क्रन्दमानाः सुदुःखिताः ।कृष्णे न्यस्तेक्षणा भीता रुदन्त्य इव तस्थिरे॥ 11 ॥

gāvo vṛṣā vatsataryaḥ krandamānāḥ suduḥkhitāḥ | kṛṣṇe nyastekṣaṇā bhītā rudantya iva tasthire

अथ व्रजे महोत्पातास्त्रिविधा ह्यतिदारुणाः ।उत्पेतुर्भुवि दिव्यात्मन्यासन्नभयशंसिनः॥ 12 ॥

atha vraje mahotpātāstrividhā hyatidāruṇāḥ | utpeturbhuvi divyātmanyāsannabhayaśaṃsinaḥ

तानालक्ष्य भयोद्विग्ना गोपा नन्दपुरोगमाः ।विना रामेण गाः कृष्णं ज्ञात्वा चारयितुं गतम्॥ 13 ॥

tānālakṣya bhayodvignā gopā nandapurogamāḥ | vinā rāmeṇa gāḥ kṛṣṇaṃ jñātvā cārayituṃ gatam

तैर्दुर्निमित्तैर्निधनं मत्वा प्राप्तमतद्विदः ।तत्प्राणास्तन्मनस्कास्ते दुःखशोकभयातुराः॥ 14 ॥

tairdurnimittairnidhanaṃ matvā prāptamatadvidaḥ | tatprāṇāstanmanaskāste duḥkhaśokabhayāturāḥ

आबालवृद्धवनिताः सर्वेऽङ्ग पशुवृत्तयः ।निर्जग्मुर्गोकुलाद्दीनाः कृष्णदर्शनलालसाः॥ 15 ॥

ābālavṛddhavanitāḥ sarve'ṅga paśuvṛttayaḥ | nirjagmurgokulāddīnāḥ kṛṣṇadarśanalālasāḥ

तांस्तथा कातरान् वीक्ष्य भगवान् माधवो बलः ।प्रहस्य किञ्चिन्नोवाच प्रभावज्ञोऽनुजस्य सः॥ 16 ॥

tāṃstathā kātarān vīkṣya bhagavān mādhavo balaḥ | prahasya kiñcinnovāca prabhāvajño'nujasya saḥ

तेऽन्वेषमाणा दयितं कृष्णं सूचितया पदैः ।भगवल्लक्षणैर्जग्मुः पदव्या यमुनातटम्॥ 17 ॥

te'nveṣamāṇā dayitaṃ kṛṣṇaṃ sūcitayā padaiḥ | bhagavallakṣaṇairjagmuḥ padavyā yamunātaṭam

ते तत्र तत्राब्जयवाङ्कुशाशनि- ध्वजोपपन्नानि पदानि विश्पतेः ।मार्गे गवामन्यपदान्तरान्तरे निरीक्षमाणा ययुरङ्ग सत्वराः॥ 18 ॥

te tatra tatrābjayavāṅkuśāśani- dhvajopapannāni padāni viśpateḥ | mārge gavāmanyapadāntarāntare nirīkṣamāṇā yayuraṅga satvarāḥ

अन्तर्ह्रदे भुजगभोगपरीतमारा- त्कृष्णं निरीहमुपलभ्य जलाशयान्ते ।गोपांश्च मूढधिषणान् परितः पशूंश्च सङ्क्रन्दतः परमकश्मलमापुरार्ताः॥ 19 ॥

antarhrade bhujagabhogaparītamārā- tkṛṣṇaṃ nirīhamupalabhya jalāśayānte | gopāṃśca mūḍhadhiṣaṇān paritaḥ paśūṃśca saṅkrandataḥ paramakaśmalamāpurārtāḥ

गोप्योऽनुरक्तमनसो भगवत्यनन्ते तत्सौहृदस्मितविलोकगिरः स्मरन्त्यः ।ग्रस्तेऽहिना प्रियतमे भृशदुःखतप्ताः शून्यं प्रियव्यतिहृतं ददृशुस्त्रिलोकम्॥ 20 ॥

gopyo'nuraktamanaso bhagavatyanante tatsauhṛdasmitavilokagiraḥ smarantyaḥ | graste'hinā priyatame bhṛśaduḥkhataptāḥ śūnyaṃ priyavyatihṛtaṃ dadṛśustrilokam

ताः कृष्णमातरमपत्यमनुप्रविष्टां तुल्यव्यथाः समनुगृह्य शुचः स्रवन्त्यः ।तास्ता व्रजप्रियकथाः कथयन्त्य आसन् कृष्णाननेऽर्पितदृशो मृतकप्रतीकाः॥ 21 ॥

tāḥ kṛṣṇamātaramapatyamanupraviṣṭāṃ tulyavyathāḥ samanugṛhya śucaḥ sravantyaḥ | tāstā vrajapriyakathāḥ kathayantya āsan kṛṣṇānane'rpitadṛśo mṛtakapratīkāḥ

कृष्णप्राणान्निर्विशतो नन्दादीन् वीक्ष्य तं ह्रदम् ।प्रत्यषेधत्स भगवान् रामः कृष्णानुभाववित्॥ 22 ॥

kṛṣṇaprāṇānnirviśato nandādīn vīkṣya taṃ hradam | pratyaṣedhatsa bhagavān rāmaḥ kṛṣṇānubhāvavit

इत्थं स्वगोकुलमनन्यगतिं निरीक्ष्य सस्त्रीकुमारमतिदुःखितमात्महेतोः ।आज्ञाय मर्त्यपदवीमनुवर्तमानः स्थित्वा मुहूर्तमुदतिष्ठदुरङ्गबन्धात्॥ 23 ॥

itthaṃ svagokulamananyagatiṃ nirīkṣya sastrīkumāramatiduḥkhitamātmahetoḥ | ājñāya martyapadavīmanuvartamānaḥ sthitvā muhūrtamudatiṣṭhaduraṅgabandhāt

तत्प्रथ्यमानवपुषा व्यथितात्मभोग- स्त्यक्त्वोन्नमय्य कुपितः स्वफणान् भुजङ्गः ।तस्थौ श्वसञ्छ्वसनरन्ध्रविषाम्बरीष- स्तब्धेक्षणोल्मुकमुखो हरिमीक्षमाणः॥ 24 ॥

tatprathyamānavapuṣā vyathitātmabhoga- styaktvonnamayya kupitaḥ svaphaṇān bhujaṅgaḥ | tasthau śvasañchvasanarandhraviṣāmbarīṣa- stabdhekṣaṇolmukamukho harimīkṣamāṇaḥ

तं जिह्वया द्विशिखया परिलेलिहानं द्वे सृक्किणी ह्यतिकरालविषाग्निदृष्टिम् ।क्रीडन्नमुं परिससार यथा खगेन्द्रो बभ्राम सोऽप्यवसरं प्रसमीक्षमाणः॥ 25 ॥

taṃ jihvayā dviśikhayā parilelihānaṃ dve sṛkkiṇī hyatikarālaviṣāgnidṛṣṭim | krīḍannamuṃ parisasāra yathā khagendro babhrāma so'pyavasaraṃ prasamīkṣamāṇaḥ

एवं परिभ्रमहतौजसमुन्नतांस- मानम्य तत्पृथुशिरःस्वधिरूढ आद्यः ।तन्मूर्धरत्ननिकरस्पर्शातिताम्र- पादाम्बुजोऽखिलकलादिगुरुर्ननर्त॥ 26 ॥

evaṃ paribhramahataujasamunnatāṃsa- mānamya tatpṛthuśiraḥsvadhirūḍha ādyaḥ | tanmūrdharatnanikarasparśātitāmra- pādāmbujo'khilakalādigururnanarta

तं नर्तुमुद्यतमवेक्ष्य तदा तदीय- गन्धर्वसिद्धसुरचारणदेववध्वः ।प्रीत्या मृदङ्गपणवानकवाद्यगीत- पुष्पोपहारनुतिभिः सहसोपसेदुः॥ 27 ॥

taṃ nartumudyatamavekṣya tadā tadīya- gandharvasiddhasuracāraṇadevavadhvaḥ | prītyā mṛdaṅgapaṇavānakavādyagīta- puṣpopahāranutibhiḥ sahasopaseduḥ

यद्यच्छिरो न नमतेऽङ्ग शतैकशीर्ष्ण- स्तत्तन्ममर्द खरदण्डधरोऽङ्घ्रिपातैः ।क्षीणायुषो भ्रमत उल्बणमास्यतोऽसृङ्- नस्तो वमन् परमकश्मलमाप नागः॥ 28 ॥

yadyacchiro na namate'ṅga śataikaśīrṣṇa- stattanmamarda kharadaṇḍadharo'ṅghripātaiḥ | kṣīṇāyuṣo bhramata ulbaṇamāsyato'sṛṅ- nasto vaman paramakaśmalamāpa nāgaḥ

तस्याक्षिभिर्गरलमुद्वमतः शिरस्सु यद्यत्समुन्नमति निःश्वसतो रुषोच्चैः ।नृत्यन् पदानुनमयन् दमयाम्बभूव पुष्पैः प्रपूजित इवेह पुमान् पुराणः॥ 29 ॥

tasyākṣibhirgaralamudvamataḥ śirassu yadyatsamunnamati niḥśvasato ruṣoccaiḥ | nṛtyan padānunamayan damayāmbabhūva puṣpaiḥ prapūjita iveha pumān purāṇaḥ

तच्चित्रताण्डवविरुग्णफणातपत्रो रक्तं मुखैरुरु वमन् नृप भग्नगात्रः ।स्मृत्वा चराचरगुरुं पुरुषं पुराणं नारायणं तमरणं मनसा जगाम॥ 30 ॥

taccitratāṇḍavavirugṇaphaṇātapatro raktaṃ mukhairuru vaman nṛpa bhagnagātraḥ | smṛtvā carācaraguruṃ puruṣaṃ purāṇaṃ nārāyaṇaṃ tamaraṇaṃ manasā jagāma

कृष्णस्य गर्भजगतोऽतिभरावसन्नं पार्ष्णिप्रहारपरिरुग्णफणातपत्रम् ।दृष्ट्वाहिमाद्यमुपसेदुरमुष्य पत्न्य आर्ताः श्लथद्वसनभूषणकेशबन्धाः॥ 31 ॥

kṛṣṇasya garbhajagato'tibharāvasannaṃ pārṣṇiprahāraparirugṇaphaṇātapatram | dṛṣṭvāhimādyamupaseduramuṣya patnya ārtāḥ ślathadvasanabhūṣaṇakeśabandhāḥ

तास्तं सुविग्नमनसोऽथ पुरस्कृतार्भाः कायं निधाय भुवि भूतपतिं प्रणेमुः ।साध्व्यः कृताञ्जलिपुटाः शमलस्य भर्तु- र्मोक्षेप्सवः शरणदं शरणं प्रपन्नाः॥ 32 ॥

tāstaṃ suvignamanaso'tha puraskṛtārbhāḥ kāyaṃ nidhāya bhuvi bhūtapatiṃ praṇemuḥ | sādhvyaḥ kṛtāñjalipuṭāḥ śamalasya bhartu- rmokṣepsavaḥ śaraṇadaṃ śaraṇaṃ prapannāḥ

न्याय्यो हि दण्डः कृतकिल्बिषेऽस्मिं- स्तवावतारः खलनिग्रहाय ।रिपोः सुतानामपि तुल्यदृष्टे- र्धत्से दमं फलमेवानुशंसन्॥ 33 ॥

nyāyyo hi daṇḍaḥ kṛtakilbiṣe'smiṃ- stavāvatāraḥ khalanigrahāya | ripoḥ sutānāmapi tulyadṛṣṭe- rdhatse damaṃ phalamevānuśaṃsan

अनुग्रहोऽयं भवतः कृतो हि नो दण्डोऽसतां ते खलु कल्मषापहः ।यद्दन्दशूकत्वममुष्य देहिनः क्रोधोऽपि तेऽनुग्रह एव सम्मतः॥ 34 ॥

anugraho'yaṃ bhavataḥ kṛto hi no daṇḍo'satāṃ te khalu kalmaṣāpahaḥ | yaddandaśūkatvamamuṣya dehinaḥ krodho'pi te'nugraha eva sammataḥ

तपः सुतप्तं किमनेन पूर्वं निरस्तमानेन च मानदेन ।धर्मोऽथ वा सर्वजनानुकम्पया यतो भवांस्तुष्यति सर्वजीवः॥ 35 ॥

tapaḥ sutaptaṃ kimanena pūrvaṃ nirastamānena ca mānadena | dharmo'tha vā sarvajanānukampayā yato bhavāṃstuṣyati sarvajīvaḥ

कस्यानुभावोऽस्य न देव विद्महे तवाङ्घ्रिरेणुस्पर्शाधिकारः ।यद्वाञ्छया श्रीर्ललनाचरत्तपो विहाय कामान् सुचिरं धृतव्रता॥ 36 ॥

kasyānubhāvo'sya na deva vidmahe tavāṅghrireṇusparśādhikāraḥ | yadvāñchayā śrīrlalanācarattapo vihāya kāmān suciraṃ dhṛtavratā

न नाकपृष्ठं न च सार्वभौमं न पारमेष्ठ्यं न रसाधिपत्यम् ।न योगसिद्धीरपुनर्भवं वा वाञ्छन्ति यत्पादरजःप्रपन्नाः॥ 37 ॥

na nākapṛṣṭhaṃ na ca sārvabhaumaṃ na pārameṣṭhyaṃ na rasādhipatyam | na yogasiddhīrapunarbhavaṃ vā vāñchanti yatpādarajaḥprapannāḥ

तदेष नाथाप दुरापमन्यै- स्तमोजनिःक्रोधवशोऽप्यहीशः ।संसारचक्रे भ्रमतः शरीरिणो यदिच्छतः स्याद्विभवः समक्षः॥ 38 ॥

tadeṣa nāthāpa durāpamanyai- stamojaniḥkrodhavaśo'pyahīśaḥ | saṃsāracakre bhramataḥ śarīriṇo yadicchataḥ syādvibhavaḥ samakṣaḥ

नमस्तुभ्यं भगवते पुरुषाय महात्मने ।भूतावासाय भूताय पराय परमात्मने॥ 39 ॥

namastubhyaṃ bhagavate puruṣāya mahātmane | bhūtāvāsāya bhūtāya parāya paramātmane

ज्ञानविज्ञाननिधये ब्रह्मणेऽनन्तशक्तये ।अगुणायाविकाराय नमस्ते प्राकृताय च॥ 40 ॥

jñānavijñānanidhaye brahmaṇe'nantaśaktaye | aguṇāyāvikārāya namaste prākṛtāya ca

कालाय कालनाभाय कालावयवसाक्षिणे ।विश्वाय तदुपद्रष्ट्रे तत्कर्त्रे विश्वहेतवे॥ 41 ॥

kālāya kālanābhāya kālāvayavasākṣiṇe | viśvāya tadupadraṣṭre tatkartre viśvahetave

भूतमात्रेन्द्रियप्राणमनोबुद्ध्याशयात्मने ।त्रिगुणेनाभिमानेन गूढस्वात्मानुभूतये॥ 42 ॥

bhūtamātrendriyaprāṇamanobuddhyāśayātmane | triguṇenābhimānena gūḍhasvātmānubhūtaye

नमोऽनन्ताय सूक्ष्माय कूटस्थाय विपश्चिते ।नानावादानुरोधाय वाच्यवाचकशक्तये॥ 43 ॥

namo'nantāya sūkṣmāya kūṭasthāya vipaścite | nānāvādānurodhāya vācyavācakaśaktaye

नमः प्रमाणमूलाय कवये शास्त्रयोनये ।प्रवृत्ताय निवृत्ताय निगमाय नमो नमः॥ 44 ॥

namaḥ pramāṇamūlāya kavaye śāstrayonaye | pravṛttāya nivṛttāya nigamāya namo namaḥ

नमः कृष्णाय रामाय वसुदेवसुताय च ।प्रद्युम्नायानिरुद्धाय सात्वतां पतये नमः॥ 45 ॥

namaḥ kṛṣṇāya rāmāya vasudevasutāya ca | pradyumnāyāniruddhāya sātvatāṃ pataye namaḥ

नमो गुणप्रदीपाय गुणात्मच्छादनाय च ।गुणवृत्त्युपलक्ष्याय गुणद्रष्ट्रे स्वसंविदे॥ 46 ॥

namo guṇapradīpāya guṇātmacchādanāya ca | guṇavṛttyupalakṣyāya guṇadraṣṭre svasaṃvide

अव्याकृतविहाराय सर्वव्याकृतसिद्धये ।हृषीकेश नमस्तेऽस्तु मुनये मौनशीलिने॥ 47 ॥

avyākṛtavihārāya sarvavyākṛtasiddhaye | hṛṣīkeśa namaste'stu munaye maunaśīline

परावरगतिज्ञाय सर्वाध्यक्षाय ते नमः ।अविश्वाय च विश्वाय तद्द्रष्ट्रेऽस्य च हेतवे॥ 48 ॥

parāvaragatijñāya sarvādhyakṣāya te namaḥ | aviśvāya ca viśvāya taddraṣṭre'sya ca hetave

त्वं ह्यस्य जन्मस्थितिसंयमान् प्रभो गुणैरनीहोऽकृतकालशक्तिधृक् ।तत्तत्स्वभावान् प्रतिबोधयन् सतः समीक्षयामोघविहार ईहसे॥ 49 ॥

tvaṃ hyasya janmasthitisaṃyamān prabho guṇairanīho'kṛtakālaśaktidhṛk | tattatsvabhāvān pratibodhayan sataḥ samīkṣayāmoghavihāra īhase

तस्यैव तेऽमूस्तनवस्त्रिलोक्यां शान्ता अशान्ता उत मूढयोनयः ।शान्ताः प्रियास्ते ह्यधुनावितुं सतां स्थातुश्च ते धर्मपरीप्सयेहतः॥ 50 ॥

tasyaiva te'mūstanavastrilokyāṃ śāntā aśāntā uta mūḍhayonayaḥ | śāntāḥ priyāste hyadhunāvituṃ satāṃ sthātuśca te dharmaparīpsayehataḥ

अपराधः सकृद्भर्त्रा सोढव्यः स्वप्रजाकृतः ।क्षन्तुमर्हसि शान्तात्मन् मूढस्य त्वामजानतः॥ 51 ॥

aparādhaḥ sakṛdbhartrā soḍhavyaḥ svaprajākṛtaḥ | kṣantumarhasi śāntātman mūḍhasya tvāmajānataḥ

अनुगृह्णीष्व भगवन् प्राणांस्त्यजति पन्नगः ।स्त्रीणां नः साधुशोच्यानां पतिः प्राणः प्रदीयताम्॥ 52 ॥

anugṛhṇīṣva bhagavan prāṇāṃstyajati pannagaḥ | strīṇāṃ naḥ sādhuśocyānāṃ patiḥ prāṇaḥ pradīyatām

विधेहि ते किङ्करीणामनुष्ठेयं तवाज्ञया ।यच्छ्रद्धयानुतिष्ठन् वै मुच्यते सर्वतोभयात्॥ 53 ॥

vidhehi te kiṅkarīṇāmanuṣṭheyaṃ tavājñayā | yacchraddhayānutiṣṭhan vai mucyate sarvatobhayāt

इत्थं स नागपत्नीभिर्भगवान् समभिष्टुतः ।मूर्च्छितं भग्नशिरसं विससर्जाङ्घ्रिकुट्टनैः॥ 54 ॥

itthaṃ sa nāgapatnībhirbhagavān samabhiṣṭutaḥ | mūrcchitaṃ bhagnaśirasaṃ visasarjāṅghrikuṭṭanaiḥ

प्रतिलब्धेन्द्रियप्राणः कालियः शनकैर्हरिम् ।कृच्छ्रात्समुच्छ्वसन् दीनः कृष्णं प्राह कृताञ्जलिः॥ 55 ॥

pratilabdhendriyaprāṇaḥ kāliyaḥ śanakairharim | kṛcchrātsamucchvasan dīnaḥ kṛṣṇaṃ prāha kṛtāñjaliḥ

वयं खलाः सहोत्पत्त्या तामसा दीर्घमन्यवः ।स्वभावो दुस्त्यजो नाथ लोकानां यदसद्ग्रहः॥ 56 ॥

vayaṃ khalāḥ sahotpattyā tāmasā dīrghamanyavaḥ | svabhāvo dustyajo nātha lokānāṃ yadasadgrahaḥ

त्वया सृष्टमिदं विश्वं धातर्गुणविसर्जनम् ।नानास्वभाववीर्यौजोयोनिबीजाशयाकृति॥ 57 ॥

tvayā sṛṣṭamidaṃ viśvaṃ dhātarguṇavisarjanam | nānāsvabhāvavīryaujoyonibījāśayākṛti

वयं च तत्र भगवन् सर्पा जात्युरुमन्यवः ।कथं त्यजामस्त्वन्मायां दुस्त्यजां मोहिताः स्वयम्॥ 58 ॥

vayaṃ ca tatra bhagavan sarpā jātyurumanyavaḥ | kathaṃ tyajāmastvanmāyāṃ dustyajāṃ mohitāḥ svayam

भवान् हि कारणं तत्र सर्वज्ञो जगदीश्वरः ।अनुग्रहं निग्रहं वा मन्यसे तद्विधेहि नः॥ 59 ॥

bhavān hi kāraṇaṃ tatra sarvajño jagadīśvaraḥ | anugrahaṃ nigrahaṃ vā manyase tadvidhehi naḥ

इत्याकर्ण्य वचः प्राह भगवान् कार्यमानुषः ।नात्र स्थेयं त्वया सर्प समुद्रं याहि मा चिरम् ।स्वज्ञात्यपत्यदाराढ्यो गोनृभिर्भुज्यतां नदी॥ 60 ॥

ityākarṇya vacaḥ prāha bhagavān kāryamānuṣaḥ | nātra stheyaṃ tvayā sarpa samudraṃ yāhi mā ciram | svajñātyapatyadārāḍhyo gonṛbhirbhujyatāṃ nadī

य एतत्संस्मरेन्मर्त्यस्तुभ्यं मदनुशासनम् ।कीर्तयन्नुभयोः सन्ध्योर्न युष्मद्भयमाप्नुयात्॥ 61 ॥

ya etatsaṃsmarenmartyastubhyaṃ madanuśāsanam | kīrtayannubhayoḥ sandhyorna yuṣmadbhayamāpnuyāt

योऽस्मिन् स्नात्वा मदाक्रीडे देवादींस्तर्पयेज्जलैः ।उपोष्य मां स्मरन्नर्चेत्सर्वपापैः प्रमुच्यते॥ 62 ॥

yo'smin snātvā madākrīḍe devādīṃstarpayejjalaiḥ | upoṣya māṃ smarannarcetsarvapāpaiḥ pramucyate

द्वीपं रमणकं हित्वा ह्रदमेतमुपाश्रितः ।यद्भयात्स सुपर्णस्त्वां नाद्यान्मत्पादलाञ्छितम्॥ 63 ॥

dvīpaṃ ramaṇakaṃ hitvā hradametamupāśritaḥ | yadbhayātsa suparṇastvāṃ nādyānmatpādalāñchitam

एवमुक्तो भगवता कृष्णेनाद्भुतकर्मणा ।तं पूजयामास मुदा नागपत्न्यश्च सादरम्॥ 64 ॥

evamukto bhagavatā kṛṣṇenādbhutakarmaṇā | taṃ pūjayāmāsa mudā nāgapatnyaśca sādaram

दिव्याम्बरस्रङ्मणिभिः परार्ध्यैरपि भूषणैः ।दिव्यगन्धानुलेपैश्च महत्योत्पलमालया॥ 65 ॥

divyāmbarasraṅmaṇibhiḥ parārdhyairapi bhūṣaṇaiḥ | divyagandhānulepaiśca mahatyotpalamālayā

पूजयित्वा जगन्नाथं प्रसाद्य गरुडध्वजम् ।ततः प्रीतोऽभ्यनुज्ञातः परिक्रम्याभिवन्द्य तम्॥ 66 ॥

pūjayitvā jagannāthaṃ prasādya garuḍadhvajam | tataḥ prīto'bhyanujñātaḥ parikramyābhivandya tam

सकलत्रसुहृत्पुत्रो द्वीपमब्धेर्जगाम ह ।तदैव सामृतजला यमुना निर्विषाभवत् ।अनुग्रहाद्भगवतः क्रीडामानुषरूपिणः॥ 67 ॥

sakalatrasuhṛtputro dvīpamabdherjagāma ha | tadaiva sāmṛtajalā yamunā nirviṣābhavat | anugrahādbhagavataḥ krīḍāmānuṣarūpiṇaḥ

दशमस्कन्धे पूर्वार्धे कालियमोक्षणं नाम षोडशोऽध्यायः॥ 16b ॥

daśamaskandhe pūrvārdhe kāliyamokṣaṇaṃ nāma ṣoḍaśo'dhyāyaḥ