Skandha 10, Adhyāya 25

इन्द्रस्तदात्मनः पूजां विज्ञाय विहतां नृप ।गोपेभ्यः कृष्णनाथेभ्यो नन्दादिभ्यश्चुकोप सः॥ 1 ॥

indrastadātmanaḥ pūjāṃ vijñāya vihatāṃ nṛpa | gopebhyaḥ kṛṣṇanāthebhyo nandādibhyaścukopa saḥ

गणं सांवर्तकं नाम मेघानां चान्तकारिणाम् ।इन्द्रः प्राचोदयत्क्रुद्धो वाक्यं चाहेशमान्युत॥ 2 ॥

gaṇaṃ sāṃvartakaṃ nāma meghānāṃ cāntakāriṇām | indraḥ prācodayatkruddho vākyaṃ cāheśamānyuta

अहो श्रीमदमाहात्म्यं गोपानां काननौकसाम् ।कृष्णं मर्त्यमुपाश्रित्य ये चक्रुर्देवहेलनम्॥ 3 ॥

aho śrīmadamāhātmyaṃ gopānāṃ kānanaukasām | kṛṣṇaṃ martyamupāśritya ye cakrurdevahelanam

यथादृढैः कर्ममयैः क्रतुभिर्नामनौनिभैः ।विद्यामान्वीक्षिकीं हित्वा तितीर्षन्ति भवार्णवम्॥ 4 ॥

yathādṛḍhaiḥ karmamayaiḥ kratubhirnāmanaunibhaiḥ | vidyāmānvīkṣikīṃ hitvā titīrṣanti bhavārṇavam

वाचालं बालिशं स्तब्धमज्ञं पण्डितमानिनम् ।कृष्णं मर्त्यमुपाश्रित्य गोपा मे चक्रुरप्रियम्॥ 5 ॥

vācālaṃ bāliśaṃ stabdhamajñaṃ paṇḍitamāninam | kṛṣṇaṃ martyamupāśritya gopā me cakrurapriyam

एषां श्रियावलिप्तानां कृष्णेनाध्मायितात्मनाम् ।धुनुत श्रीमदस्तम्भं पशून् नयत सङ्क्षयम्॥ 6 ॥

eṣāṃ śriyāvaliptānāṃ kṛṣṇenādhmāyitātmanām | dhunuta śrīmadastambhaṃ paśūn nayata saṅkṣayam

अहं चैरावतं नागमारुह्यानुव्रजे व्रजम् ।मरुद्गणैर्महावीर्यैर्नन्दगोष्ठजिघांसया॥ 7 ॥

ahaṃ cairāvataṃ nāgamāruhyānuvraje vrajam | marudgaṇairmahāvīryairnandagoṣṭhajighāṃsayā

इत्थं मघवताऽऽज्ञप्ता मेघा निर्मुक्तबन्धनाः ।नन्दगोकुलमासारैः पीडयामासुरोजसा॥ 8 ॥

itthaṃ maghavatā''jñaptā meghā nirmuktabandhanāḥ | nandagokulamāsāraiḥ pīḍayāmāsurojasā

विद्योतमाना विद्युद्भिः स्तनन्तः स्तनयित्नुभिः ।तीव्रैर्मरुद्गणैर्नुन्ना ववृषुर्जलशर्कराः॥ 9 ॥

vidyotamānā vidyudbhiḥ stanantaḥ stanayitnubhiḥ | tīvrairmarudgaṇairnunnā vavṛṣurjalaśarkarāḥ

स्थूणास्थूला वर्षधारा मुञ्चत्स्वभ्रेष्वभीक्ष्णशः ।जलौघैः प्लाव्यमाना भूर्नादृश्यत नतोन्नतम्॥ 10 ॥

sthūṇāsthūlā varṣadhārā muñcatsvabhreṣvabhīkṣṇaśaḥ | jalaughaiḥ plāvyamānā bhūrnādṛśyata natonnatam

अत्यासारातिवातेन पशवो जातवेपनाः ।गोपा गोप्यश्च शीतार्ता गोविन्दं शरणं ययुः॥ 11 ॥

atyāsārātivātena paśavo jātavepanāḥ | gopā gopyaśca śītārtā govindaṃ śaraṇaṃ yayuḥ

शिरः सुतांश्च कायेन प्रच्छाद्यासारपीडिताः ।वेपमाना भगवतः पादमूलमुपाययुः॥ 12 ॥

śiraḥ sutāṃśca kāyena pracchādyāsārapīḍitāḥ | vepamānā bhagavataḥ pādamūlamupāyayuḥ

कृष्ण कृष्ण महाभाग त्वन्नाथं गोकुलं प्रभो ।त्रातुमर्हसि देवान्नः कुपिताद्भक्तवत्सल॥ 13 ॥

kṛṣṇa kṛṣṇa mahābhāga tvannāthaṃ gokulaṃ prabho | trātumarhasi devānnaḥ kupitādbhaktavatsala

शिलावर्षनिपातेन हन्यमानमचेतनम् ।निरीक्ष्य भगवान्मेने कुपितेन्द्रकृतं हरिः॥ 14 ॥

śilāvarṣanipātena hanyamānamacetanam | nirīkṣya bhagavānmene kupitendrakṛtaṃ hariḥ

अपर्त्वत्युल्बणं वर्षमतिवातं शिलामयम् ।स्वयागे विहतेऽस्माभिरिन्द्रो नाशाय वर्षति॥ 15 ॥

apartvatyulbaṇaṃ varṣamativātaṃ śilāmayam | svayāge vihate'smābhirindro nāśāya varṣati

तत्र प्रतिविधिं सम्यगात्मयोगेन साधये ।लोकेशमानिनां मौढ्याद्धरिष्ये श्रीमदं तमः॥ 16 ॥

tatra pratividhiṃ samyagātmayogena sādhaye | lokeśamānināṃ mauḍhyāddhariṣye śrīmadaṃ tamaḥ

न हि सद्भावयुक्तानां सुराणामीशविस्मयः ।मत्तोऽसतां मानभङ्गः प्रशमायोपकल्पते॥ 17 ॥

na hi sadbhāvayuktānāṃ surāṇāmīśavismayaḥ | matto'satāṃ mānabhaṅgaḥ praśamāyopakalpate

तस्मान्मच्छरणं गोष्ठं मन्नाथं मत्परिग्रहम् ।गोपाये स्वात्मयोगेन सोऽयं मे व्रत आहितः॥ 18 ॥

tasmānmaccharaṇaṃ goṣṭhaṃ mannāthaṃ matparigraham | gopāye svātmayogena so'yaṃ me vrata āhitaḥ

इत्युक्त्वैकेन हस्तेन कृत्वा गोवर्धनाचलम् ।दधार लीलया कृष्णश्छत्राकमिव बालकः॥ 19 ॥

ityuktvaikena hastena kṛtvā govardhanācalam | dadhāra līlayā kṛṣṇaśchatrākamiva bālakaḥ

अथाह भगवान् गोपान् हेऽम्ब तात व्रजौकसः ।यथोपजोषं विशत गिरिगर्तं सगोधनाः॥ 20 ॥

athāha bhagavān gopān he'mba tāta vrajaukasaḥ | yathopajoṣaṃ viśata girigartaṃ sagodhanāḥ

न त्रास इह वः कार्यो मद्धस्ताद्रिनिपातने ।वातवर्षभयेनालं तत्त्राणं विहितं हि वः॥ 21 ॥

na trāsa iha vaḥ kāryo maddhastādrinipātane | vātavarṣabhayenālaṃ tattrāṇaṃ vihitaṃ hi vaḥ

तथा निर्विविशुर्गर्तं कृष्णाश्वासितमानसाः ।यथावकाशं सधनाः सव्रजाः सोपजीविनः॥ 22 ॥

tathā nirviviśurgartaṃ kṛṣṇāśvāsitamānasāḥ | yathāvakāśaṃ sadhanāḥ savrajāḥ sopajīvinaḥ

क्षुत्तृड्व्यथां सुखापेक्षां हित्वा तैर्व्रजवासिभिः ।वीक्ष्यमाणो दधावद्रिं सप्ताहं नाचलत्पदात्॥ 23 ॥

kṣuttṛḍvyathāṃ sukhāpekṣāṃ hitvā tairvrajavāsibhiḥ | vīkṣyamāṇo dadhāvadriṃ saptāhaṃ nācalatpadāt

कृष्णयोगानुभावं तं निशाम्येन्द्रोऽतिविस्मितः ।निःस्तम्भो भ्रष्टसङ्कल्पः स्वान्मेघान् सन्न्यवारयत्॥ 24 ॥

kṛṣṇayogānubhāvaṃ taṃ niśāmyendro'tivismitaḥ | niḥstambho bhraṣṭasaṅkalpaḥ svānmeghān sannyavārayat

खं व्यभ्रमुदितादित्यं वातवर्षं च दारुणम् ।निशाम्योपरतं गोपान् गोवर्धनधरोऽब्रवीत्॥ 25 ॥

khaṃ vyabhramuditādityaṃ vātavarṣaṃ ca dāruṇam | niśāmyoparataṃ gopān govardhanadharo'bravīt

निर्यात त्यजत त्रासं गोपाः सस्त्रीधनार्भकाः ।उपारतं वातवर्षं व्युदप्रायाश्च निम्नगाः॥ 26 ॥

niryāta tyajata trāsaṃ gopāḥ sastrīdhanārbhakāḥ | upārataṃ vātavarṣaṃ vyudaprāyāśca nimnagāḥ

ततस्ते निर्ययुर्गोपाः स्वं स्वमादाय गोधनम् ।शकटोढोपकरणं स्त्रीबालस्थविराः शनैः॥ 27 ॥

tataste niryayurgopāḥ svaṃ svamādāya godhanam | śakaṭoḍhopakaraṇaṃ strībālasthavirāḥ śanaiḥ

भगवानपि तं शैलं स्वस्थाने पूर्ववत्प्रभुः ।पश्यतां सर्वभूतानां स्थापयामास लीलया॥ 28 ॥

bhagavānapi taṃ śailaṃ svasthāne pūrvavatprabhuḥ | paśyatāṃ sarvabhūtānāṃ sthāpayāmāsa līlayā

तं प्रेमवेगान्निभृता व्रजौकसो यथा समीयुः परिरम्भणादिभिः ।गोप्यश्च सस्नेहमपूजयन्मुदा दध्यक्षताद्भिर्युयुजुः सदाशिषः॥ 29 ॥

taṃ premavegānnibhṛtā vrajaukaso yathā samīyuḥ parirambhaṇādibhiḥ | gopyaśca sasnehamapūjayanmudā dadhyakṣatādbhiryuyujuḥ sadāśiṣaḥ

यशोदा रोहिणी नन्दो रामश्च बलिनां वरः ।कृष्णमालिङ्ग्य युयुजुराशिषः स्नेहकातराः॥ 30 ॥

yaśodā rohiṇī nando rāmaśca balināṃ varaḥ | kṛṣṇamāliṅgya yuyujurāśiṣaḥ snehakātarāḥ

दिवि देवगणाः साध्याः सिद्धगन्धर्वचारणाः ।तुष्टुवुर्मुमुचुस्तुष्टाः पुष्पवर्षाणि पार्थिव॥ 31 ॥

divi devagaṇāḥ sādhyāḥ siddhagandharvacāraṇāḥ | tuṣṭuvurmumucustuṣṭāḥ puṣpavarṣāṇi pārthiva

शङ्खदुन्दुभयो नेदुर्दिवि देवप्रणोदिताः ।जगुर्गन्धर्वपतयस्तुम्बुरुप्रमुखा नृप॥ 32 ॥

śaṅkhadundubhayo nedurdivi devapraṇoditāḥ | jagurgandharvapatayastumburupramukhā nṛpa

ततोऽनुरक्तैः पशुपैः परिश्रितो राजन् स गोष्ठं सबलोऽव्रजद्धरिः ।तथाविधान्यस्य कृतानि गोपिकाः गायन्त्य ईयुर्मुदिता हृदिस्पृशः॥ 33 ॥

tato'nuraktaiḥ paśupaiḥ pariśrito rājan sa goṣṭhaṃ sabalo'vrajaddhariḥ | tathāvidhānyasya kṛtāni gopikāḥ gāyantya īyurmuditā hṛdispṛśaḥ

दशमस्कन्धे पूर्वार्धे पञ्चविंशोऽध्ययः॥ 25b ॥

daśamaskandhe pūrvārdhe pañcaviṃśo'dhyayaḥ