Bhagavata Purana
228
अध्याय 228 / 335

Skandha 10, Adhyāya 27

29 श्लोक

पूर्ण अध्याय पाठ29 श्लोक

अध्याय 228

श्लोक 1

गोवर्धने धृते शैले आसाराद्रक्षिते व्रजे ।गोलोकादाव्रजत्कृष्णं सुरभिः शक्र एव च

govardhane dhṛte śaile āsārādrakṣite vraje | golokādāvrajatkṛṣṇaṃ surabhiḥ śakra eva ca

अध्याय 228

श्लोक 2

विविक्त उपसङ्गम्य व्रीडीतः कृतहेलनः ।पस्पर्श पादयोरेनं किरीटेनार्कवर्चसा

vivikta upasaṅgamya vrīḍītaḥ kṛtahelanaḥ | pasparśa pādayorenaṃ kirīṭenārkavarcasā

अध्याय 228

श्लोक 3

दृष्टश्रुतानुभावोऽस्य कृष्णस्यामिततेजसः ।नष्टत्रिलोकेशमद इन्द्र आह कृताञ्जलिः

dṛṣṭaśrutānubhāvo'sya kṛṣṇasyāmitatejasaḥ | naṣṭatrilokeśamada indra āha kṛtāñjaliḥ

अध्याय 228

श्लोक 4

विशुद्धसत्त्वं तव धाम शान्तं तपोमयं ध्वस्तरजस्तमस्कम् ।मायामयोऽयं गुणसम्प्रवाहो न विद्यते तेऽग्रहणानुबन्धः

viśuddhasattvaṃ tava dhāma śāntaṃ tapomayaṃ dhvastarajastamaskam | māyāmayo'yaṃ guṇasampravāho na vidyate te'grahaṇānubandhaḥ

अध्याय 228

श्लोक 5

कुतो नु तद्धेतव ईश तत्कृता लोभादयो येऽबुधलिङ्गभावाः ।तथापि दण्डं भगवान् बिभर्ति धर्मस्य गुप्त्यै खलनिग्रहाय

kuto nu taddhetava īśa tatkṛtā lobhādayo ye'budhaliṅgabhāvāḥ | tathāpi daṇḍaṃ bhagavān bibharti dharmasya guptyai khalanigrahāya

अध्याय 228

श्लोक 6

पिता गुरुस्त्वं जगतामधीशो दुरत्ययः काल उपात्तदण्डः ।हिताय चेच्छातनुभिः समीहसे मानं विधुन्वन् जगदीशमानिनाम्

pitā gurustvaṃ jagatāmadhīśo duratyayaḥ kāla upāttadaṇḍaḥ | hitāya cecchātanubhiḥ samīhase mānaṃ vidhunvan jagadīśamāninām

अध्याय 228

श्लोक 7

ये मद्विधाज्ञा जगदीश मानिन- स्त्वां वीक्ष्य कालेऽभयमाशु तन्मदम् ।हित्वाऽऽर्यमार्गं प्रभजन्त्यपस्मया ईहा खलानामपि तेऽनुशासनम्

ye madvidhājñā jagadīśa mānina- stvāṃ vīkṣya kāle'bhayamāśu tanmadam | hitvā''ryamārgaṃ prabhajantyapasmayā īhā khalānāmapi te'nuśāsanam

अध्याय 228

श्लोक 8

स त्वं ममैश्वर्यमदप्लुतस्य कृतागसस्तेऽविदुषः प्रभावम् ।क्षन्तुं प्रभोऽथार्हसि मूढचेतसो मैवं पुनर्भून्मतिरीश मेऽसती

sa tvaṃ mamaiśvaryamadaplutasya kṛtāgasaste'viduṣaḥ prabhāvam | kṣantuṃ prabho'thārhasi mūḍhacetaso maivaṃ punarbhūnmatirīśa me'satī

अध्याय 228

श्लोक 9

तवावतारोऽयमधोक्षजेह स्वयम्भराणामुरुभारजन्मनाम् ।चमूपतीनामभवाय देव भवाय युष्मच्चरणानुवर्तिनाम्

tavāvatāro'yamadhokṣajeha svayambharāṇāmurubhārajanmanām | camūpatīnāmabhavāya deva bhavāya yuṣmaccaraṇānuvartinām

अध्याय 228

श्लोक 10

नमस्तुभ्यं भगवते पुरुषाय महात्मने ।वासुदेवाय कृष्णाय सात्वतां पतये नमः

namastubhyaṃ bhagavate puruṣāya mahātmane | vāsudevāya kṛṣṇāya sātvatāṃ pataye namaḥ

अध्याय 228

श्लोक 11

स्वच्छन्दोपात्तदेहाय विशुद्धज्ञानमूर्तये ।सर्वस्मै सर्वबीजाय सर्वभूतात्मने नमः

svacchandopāttadehāya viśuddhajñānamūrtaye | sarvasmai sarvabījāya sarvabhūtātmane namaḥ

अध्याय 228

श्लोक 12

मयेदं भगवन् गोष्ठनाशायासारवायुभिः ।चेष्टितं विहते यज्ञे मानिना तीव्रमन्युना

mayedaṃ bhagavan goṣṭhanāśāyāsāravāyubhiḥ | ceṣṭitaṃ vihate yajñe māninā tīvramanyunā

अध्याय 228

श्लोक 13

त्वयेशानुगृहीतोऽस्मि ध्वस्तस्तम्भो वृथोद्यमः ।ईश्वरं गुरुमात्मानं त्वामहं शरणं गतः

tvayeśānugṛhīto'smi dhvastastambho vṛthodyamaḥ | īśvaraṃ gurumātmānaṃ tvāmahaṃ śaraṇaṃ gataḥ

अध्याय 228

श्लोक 14

एवं सङ्कीर्तितः कृष्णो मघोना भगवानमुम् ।मेघगम्भीरया वाचा प्रहसन्निदमब्रवीत्

evaṃ saṅkīrtitaḥ kṛṣṇo maghonā bhagavānamum | meghagambhīrayā vācā prahasannidamabravīt

अध्याय 228

श्लोक 15

मया तेऽकारि मघवन् मखभङ्गोऽनुगृह्णता ।मदनुस्मृतये नित्यं मत्तस्येन्द्रश्रिया भृशम्

mayā te'kāri maghavan makhabhaṅgo'nugṛhṇatā | madanusmṛtaye nityaṃ mattasyendraśriyā bhṛśam

अध्याय 228

श्लोक 16

मामैश्वर्यश्रीमदान्धो दण्डपाणिं न पश्यति ।तं भ्रंशयामि सम्पद्भ्यो यस्य चेच्छाम्यनुग्रहम्

māmaiśvaryaśrīmadāndho daṇḍapāṇiṃ na paśyati | taṃ bhraṃśayāmi sampadbhyo yasya cecchāmyanugraham

अध्याय 228

श्लोक 17

गम्यतां शक्र भद्रं वः क्रियतां मेऽनुशासनम् ।स्थीयतां स्वाधिकारेषु युक्तैर्वः स्तम्भवर्जितैः

gamyatāṃ śakra bhadraṃ vaḥ kriyatāṃ me'nuśāsanam | sthīyatāṃ svādhikāreṣu yuktairvaḥ stambhavarjitaiḥ

अध्याय 228

श्लोक 18

अथाह सुरभिः कृष्णमभिवन्द्य मनस्विनी ।स्वसन्तानैरुपामन्त्र्य गोपरूपिणमीश्वरम्

athāha surabhiḥ kṛṣṇamabhivandya manasvinī | svasantānairupāmantrya goparūpiṇamīśvaram

अध्याय 228

श्लोक 19

कृष्ण कृष्ण महायोगिन् विश्वात्मन् विश्वसम्भव ।भवता लोकनाथेन सनाथा वयमच्युत

kṛṣṇa kṛṣṇa mahāyogin viśvātman viśvasambhava | bhavatā lokanāthena sanāthā vayamacyuta

अध्याय 228

श्लोक 20

त्वं नः परमकं दैवं त्वं न इन्द्रो जगत्पते ।भवाय भव गोविप्रदेवानां ये च साधवः

tvaṃ naḥ paramakaṃ daivaṃ tvaṃ na indro jagatpate | bhavāya bhava govipradevānāṃ ye ca sādhavaḥ

अध्याय 228

श्लोक 21

इन्द्रं नस्त्वाभिषेक्ष्यामो ब्रह्मणा नोदिता वयम् ।अवतीर्णोऽसि विश्वात्मन् भूमेर्भारापनुत्तये

indraṃ nastvābhiṣekṣyāmo brahmaṇā noditā vayam | avatīrṇo'si viśvātman bhūmerbhārāpanuttaye

अध्याय 228

श्लोक 22

एवं कृष्णमुपामन्त्र्य सुरभिः पयसाऽऽत्मनः ।जलैराकाशगङ्गाया ऐरावतकरोद्धृतैः

evaṃ kṛṣṇamupāmantrya surabhiḥ payasā''tmanaḥ | jalairākāśagaṅgāyā airāvatakaroddhṛtaiḥ

अध्याय 228

श्लोक 23

इन्द्रः सुरर्षिभिः साकं नोदितो देवमातृभिः ।अभ्यषिञ्चत दाशार्हं गोविन्द इति चाभ्यधात्

indraḥ surarṣibhiḥ sākaṃ nodito devamātṛbhiḥ | abhyaṣiñcata dāśārhaṃ govinda iti cābhyadhāt

अध्याय 228

श्लोक 24

तत्रागतास्तुम्बुरुनारदादयो गन्धर्वविद्याधरसिद्धचारणाः ।जगुर्यशो लोकमलापहं हरेः सुराङ्गनाः सन्ननृतुर्मुदान्विताः

tatrāgatāstumburunāradādayo gandharvavidyādharasiddhacāraṇāḥ | jaguryaśo lokamalāpahaṃ hareḥ surāṅganāḥ sannanṛturmudānvitāḥ

अध्याय 228

श्लोक 25

तं तुष्टुवुर्देवनिकायकेतवो ह्यवाकिरंश्चाद्भुतपुष्पवृष्टिभिः ।लोकाः परां निर्वृतिमाप्नुवंस्त्रयो गावस्तदा गामनयन् पयोद्रुताम्

taṃ tuṣṭuvurdevanikāyaketavo hyavākiraṃścādbhutapuṣpavṛṣṭibhiḥ | lokāḥ parāṃ nirvṛtimāpnuvaṃstrayo gāvastadā gāmanayan payodrutām

अध्याय 228

श्लोक 26

नानारसौघाः सरितो वृक्षा आसन् मधुस्रवाः ।अकृष्टपच्यौषधयो गिरयोऽबिभ्रदुन्मणीन्

nānārasaughāḥ sarito vṛkṣā āsan madhusravāḥ | akṛṣṭapacyauṣadhayo girayo'bibhradunmaṇīn

अध्याय 228

श्लोक 27

कृष्णेऽभिषिक्त एतानि सत्त्वानि कुरुनन्दन ।निर्वैराण्यभवंस्तात क्रूराण्यपि निसर्गतः

kṛṣṇe'bhiṣikta etāni sattvāni kurunandana | nirvairāṇyabhavaṃstāta krūrāṇyapi nisargataḥ

अध्याय 228

श्लोक 28

अनुज्ञातो ययौ शक्रो वृतो देवादिभिर्दिवम्

anujñāto yayau śakro vṛto devādibhirdivam

अध्याय 228

श्लोक 27b

दशमस्कन्धे पूर्वार्धे इन्द्रस्तुतिर्नाम सप्तविंशोऽध्यायः

daśamaskandhe pūrvārdhe indrastutirnāma saptaviṃśo'dhyāyaḥ

स्रोत: local proofread transcription: Sanskrit shlokas of the Bhagavata Purana (skandhas 1-12) from sanskritdocuments.org. One chapter per adhyaya; verse numbers as printed in the source (restarting in each adhyaya). The Mahatmya is not included. · प्राप्त 19/10/2026

धर्म ग्रंथ निःशुल्क और विज्ञापन-रहित है। Dharma Granth is free and has no ads. इसे ऐसा बनाए रखने में सहयोग करेंHelp keep it that way → How it is funded

शास्त्रीय प्रामाणिकता एवं पारदर्शकताSources & Interpretation

स्रोत, संस्करण एवं व्याख्या वर्गीकरण

धर्म ग्रंथ पर मूल शास्त्र, पारंपरिक भाष्य और आधुनिक व्याख्या को पूर्णतः पृथक रखा जाता है ताकि पाठक को किसी भी व्याख्या के शास्त्र होने का भ्रम न हो।

सामग्री वर्गीकरण संकेत (Epistemic Content Labels)

6 स्तरिय प्रमाण व्यवस्था
मूल पाठOriginal text

अपौरुषेय / प्रामाणिक शास्त्र (Primary Canonical Scripture)

मूल संस्कृत, प्राकृत अथवा अवधी श्लोक/मंत्र। यह सर्वोच्च प्रमाण (प्रस्थान) है। इस पाठ में किसी भी आधुनिक व्याख्याकार का हस्तक्षेप नहीं है।

शाब्दिक अनुवादLiteral translation

पदार्थ व अन्वय (Direct Grammatical & Word-for-Word Meaning)

व्याकरणसम्मत प्रत्यक्ष शब्दार्थ (अन्वय)। बिना किसी दार्शनिक संप्रदाय के पूर्वाग्रह के, संस्कृत शब्दों का सटीक भाषांतर।

पारंपरिक भाष्यTraditional commentary

आचार्य परंपरा व टीका (Classical Lineage Commentary)

प्राचीन आचार्य परंपरा (यथा शंकराचार्य, रामानुजाचार्य, मध्वाचार्य, श्रीधर स्वामी) द्वारा विरचित शास्त्रीय भाष्य व टीकाएं।

सरल व्याख्याSimple explanation

भावार्थ व सुबोध प्रबोधन (Accessible Pedagogical Exposition)

आधुनिक जिज्ञासुओं के लिए सरल भाषा में भावार्थ। यह मूल मंत्र नहीं, बल्कि पाठ को सुगम बनाने हेतु संपादकीय व्याख्या है।

आधुनिक चिंतनModern reflection

समसामयिक विमर्श व अनुप्रयोग (Contemporary Application & Analysis)

दार्शनिक, मनोवैज्ञानिक व वैज्ञानिक समरूपताओं पर आधुनिक चिंतन। यह मूल शास्त्र का अंग नहीं है और इसे शास्त्रोक्त सिद्धांत के रूप में नहीं देखा जाना चाहिए।

शोध टिप्पणीResearch note

पांडुलिपि एवं ऐतिहासिक शोध (Critical Apparatus & Manuscript Research)

पांडुलिपि विविधताएं, पाठ-भेद (variant readings), छंद रचना, और ऐतिहासिक व तुलनात्मक भाषावैज्ञानिक शोध। यह शास्त्र का मूल संदेश बदलने हेतु नहीं, बल्कि पाठ की प्रामाणिकता परखने के लिए है।

पाठ-भेद एवं संशोधनVariants & corrections

पाठ-भेद टिप्पणी (Alternative Reading / Variant Notes):

Collated with Sridhara Swami Bhāvarthadīpikā recension.