Skandha 2, Adhyāya 4

वैयासकेरिति वचस्तत्त्वनिश्चयमात्मनः ।उपधार्य मतिं कृष्णे औत्तरेयः सतीं व्यधात्॥ 1 ॥

vaiyāsakeriti vacastattvaniścayamātmanaḥ | upadhārya matiṃ kṛṣṇe auttareyaḥ satīṃ vyadhāt

आत्मजायासुतागारपशुद्रविणबन्धुषु ।राज्ये चाविकले नित्यं विरूढां ममतां जहौ॥ 2 ॥

ātmajāyāsutāgārapaśudraviṇabandhuṣu | rājye cāvikale nityaṃ virūḍhāṃ mamatāṃ jahau

पप्रच्छ चेममेवार्थं यन्मां पृच्छथ सत्तमाः ।कृष्णानुभावश्रवणे श्रद्दधानो महामनाः॥ 3 ॥

papraccha cemamevārthaṃ yanmāṃ pṛcchatha sattamāḥ | kṛṣṇānubhāvaśravaṇe śraddadhāno mahāmanāḥ

संस्थां विज्ञाय सन्न्यस्य कर्म त्रैवर्गिकं च यत् ।वासुदेवे भगवति आत्मभावं दृढं गतः॥ 4 ॥

saṃsthāṃ vijñāya sannyasya karma traivargikaṃ ca yat | vāsudeve bhagavati ātmabhāvaṃ dṛḍhaṃ gataḥ

राजोवाच ।समीचीनं वचो ब्रह्मन् सर्वज्ञस्य तवानघ ।तमो विशीर्यते मह्यं हरेः कथयतः कथाम्॥ 5 ॥

rājovāca | samīcīnaṃ vaco brahman sarvajñasya tavānagha | tamo viśīryate mahyaṃ hareḥ kathayataḥ kathām

भूय एव विवित्सामि भगवानात्ममायया ।यथेदं सृजते विश्वं दुर्विभाव्यमधीश्वरैः॥ 6 ॥

bhūya eva vivitsāmi bhagavānātmamāyayā | yathedaṃ sṛjate viśvaṃ durvibhāvyamadhīśvaraiḥ

यथा गोपायति विभुर्यथा संयच्छते पुनः ।यां यां शक्तिमुपाश्रित्य पुरुशक्तिः परः पुमान् ।आत्मानं क्रीडयन् क्रीडन् करोति विकरोति च॥ 7 ॥

yathā gopāyati vibhuryathā saṃyacchate punaḥ | yāṃ yāṃ śaktimupāśritya puruśaktiḥ paraḥ pumān | ātmānaṃ krīḍayan krīḍan karoti vikaroti ca

नूनं भगवतो ब्रह्मन् हरेरद्भुतकर्मणः ।दुर्विभाव्यमिवाभाति कविभिश्चापि चेष्टितम्॥ 8 ॥

nūnaṃ bhagavato brahman hareradbhutakarmaṇaḥ | durvibhāvyamivābhāti kavibhiścāpi ceṣṭitam

यथा गुणांस्तु प्रकृतेर्युगपत्क्रमशोऽपि वा ।बिभर्ति भूरिशस्त्वेकः कुर्वन् कर्माणि जन्मभिः॥ 9 ॥

yathā guṇāṃstu prakṛteryugapatkramaśo'pi vā | bibharti bhūriśastvekaḥ kurvan karmāṇi janmabhiḥ

विचिकित्सितमेतन्मे ब्रवीतु भगवान् यथा ।शाब्दे ब्रह्मणि निष्णातः परस्मिंश्च भवान् खलु॥ 10 ॥

vicikitsitametanme bravītu bhagavān yathā | śābde brahmaṇi niṣṇātaḥ parasmiṃśca bhavān khalu

इत्युपामन्त्रितो राज्ञा गुणानुकथने हरेः ।हृषीकेशमनुस्मृत्य प्रतिवक्तुं प्रचक्रमे॥ 11 ॥

ityupāmantrito rājñā guṇānukathane hareḥ | hṛṣīkeśamanusmṛtya prativaktuṃ pracakrame

नमः परस्मै पुरुषाय भूयसे सदुद्भवस्थाननिरोधलीलया ।गृहीतशक्तित्रितयाय देहिना- मन्तर्भवायानुपलक्ष्यवर्त्मने॥ 12 ॥

namaḥ parasmai puruṣāya bhūyase sadudbhavasthānanirodhalīlayā | gṛhītaśaktitritayāya dehinā- mantarbhavāyānupalakṣyavartmane

भूयो नमः सद्वृजिनच्छिदेऽसता- मसम्भवायाखिलसत्त्वमूर्तये ।पुंसां पुनः पारमहंस्य आश्रमे व्यवस्थितानामनुमृग्यदाशुषे॥ 13 ॥

bhūyo namaḥ sadvṛjinacchide'satā- masambhavāyākhilasattvamūrtaye | puṃsāṃ punaḥ pāramahaṃsya āśrame vyavasthitānāmanumṛgyadāśuṣe

नमो नमस्तेऽस्त्वृषभाय सात्वतां विदूरकाष्ठाय मुहुः कुयोगिनाम् ।निरस्तसाम्यातिशयेन राधसा स्वधामनि ब्रह्मणि रंस्यते नमः॥ 14 ॥

namo namaste'stvṛṣabhāya sātvatāṃ vidūrakāṣṭhāya muhuḥ kuyoginām | nirastasāmyātiśayena rādhasā svadhāmani brahmaṇi raṃsyate namaḥ

यत्कीर्तनं यत्स्मरणं यदीक्षणं यद्वन्दनं यच्छ्रवणं यदर्हणम् ।लोकस्य सद्यो विधुनोति कल्मषं तस्मै सुभद्रश्रवसे नमो नमः॥ 15 ॥

yatkīrtanaṃ yatsmaraṇaṃ yadīkṣaṇaṃ yadvandanaṃ yacchravaṇaṃ yadarhaṇam | lokasya sadyo vidhunoti kalmaṣaṃ tasmai subhadraśravase namo namaḥ

विचक्षणा यच्चरणोपसादनात् सङ्गं व्युदस्योभयतोऽन्तरात्मनः ।विन्दन्ति हि ब्रह्मगतिं गतक्लमा- स्तस्मै सुभद्रश्रवसे नमो नमः॥ 16 ॥

vicakṣaṇā yaccaraṇopasādanāt saṅgaṃ vyudasyobhayato'ntarātmanaḥ | vindanti hi brahmagatiṃ gataklamā- stasmai subhadraśravase namo namaḥ

तपस्विनो दानपरा यशस्विनो मनस्विनो मन्त्रविदः सुमङ्गलाः ।क्षेमं न विन्दन्ति विना यदर्पणं तस्मै सुभद्रश्रवसे नमो नमः॥ 17 ॥

tapasvino dānaparā yaśasvino manasvino mantravidaḥ sumaṅgalāḥ | kṣemaṃ na vindanti vinā yadarpaṇaṃ tasmai subhadraśravase namo namaḥ

किरातहूणान्ध्रपुलिन्दपुल्कसा आभीरकङ्का यवनाः खसादयः ।येऽन्ये च पापा यदपाश्रयाश्रयाः शुध्यन्ति तस्मै प्रभविष्णवे नमः॥ 18 ॥

kirātahūṇāndhrapulindapulkasā ābhīrakaṅkā yavanāḥ khasādayaḥ | ye'nye ca pāpā yadapāśrayāśrayāḥ śudhyanti tasmai prabhaviṣṇave namaḥ

स एष आत्माऽऽत्मवतामधीश्वर- स्त्रयीमयो धर्ममयस्तपोमयः ।गतव्यलीकैरजशङ्करादिभि- र्वितर्क्यलिङ्गो भगवान् प्रसीदताम्॥ 19 ॥

sa eṣa ātmā''tmavatāmadhīśvara- strayīmayo dharmamayastapomayaḥ | gatavyalīkairajaśaṅkarādibhi- rvitarkyaliṅgo bhagavān prasīdatām

श्रियः पतिर्यज्ञपतिः प्रजापति- र्धियाम्पतिर्लोकपतिर्धरापतिः ।पतिर्गतिश्चान्धकवृष्णिसात्वतां प्रसीदतां मे भगवान् सतां पतिः॥ 20 ॥

śriyaḥ patiryajñapatiḥ prajāpati- rdhiyāmpatirlokapatirdharāpatiḥ | patirgatiścāndhakavṛṣṇisātvatāṃ prasīdatāṃ me bhagavān satāṃ patiḥ

यदङ्घ्र्यभिध्यानसमाधिधौतया धियानुपश्यन्ति हि तत्त्वमात्मनः ।वदन्ति चैतत्कवयो यथारुचं स मे मुकुन्दो भगवान् प्रसीदताम्॥ 21 ॥

yadaṅghryabhidhyānasamādhidhautayā dhiyānupaśyanti hi tattvamātmanaḥ | vadanti caitatkavayo yathārucaṃ sa me mukundo bhagavān prasīdatām

प्रचोदिता येन पुरा सरस्वती वितन्वताजस्य सतीं स्मृतिं हृदि ।स्वलक्षणा प्रादुरभूत्किलास्यतः स मे ऋषीणामृषभः प्रसीदताम्॥ 22 ॥

pracoditā yena purā sarasvatī vitanvatājasya satīṃ smṛtiṃ hṛdi | svalakṣaṇā prādurabhūtkilāsyataḥ sa me ṛṣīṇāmṛṣabhaḥ prasīdatām

भूतैर्महद्भिर्य इमाः पुरो विभु- र्निर्माय शेते यदमूषु पूरुषः ।भुङ्क्ते गुणान् षोडश षोडशात्मकः सोऽलङ्कृषीष्ट भगवान् वचांसि मे॥ 23 ॥

bhūtairmahadbhirya imāḥ puro vibhu- rnirmāya śete yadamūṣu pūruṣaḥ | bhuṅkte guṇān ṣoḍaśa ṣoḍaśātmakaḥ so'laṅkṛṣīṣṭa bhagavān vacāṃsi me

नमस्तस्मै भगवते वासुदेवाय वेधसे ।पपुर्ज्ञानमयं सौम्या यन्मुखाम्बुरुहासवम्॥ 24 ॥

namastasmai bhagavate vāsudevāya vedhase | papurjñānamayaṃ saumyā yanmukhāmburuhāsavam

एतदेवात्मभू राजन् नारदाय विपृच्छते ।वेदगर्भोऽभ्यधात्साक्षाद्यदाह हरिरात्मनः॥ 25 ॥

etadevātmabhū rājan nāradāya vipṛcchate | vedagarbho'bhyadhātsākṣādyadāha harirātmanaḥ

संहितायां द्वितीयस्कन्धे चतुर्थोऽध्यायः॥ 4b ॥

saṃhitāyāṃ dvitīyaskandhe caturtho'dhyāyaḥ